[๑๖๕๔] สาวตฺถีนิทานํ ฯ สมาธึ ภิกฺขเว ภาเวถ ฯ สมาหิโต
ภิกฺขเว ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ กิญฺจิ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ
อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ
ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี
ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ สมาธึ ภิกฺขเว ภาเวถ ฯ
สมาหิโต ภิกฺขเว ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว
อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย อยํ ทุกฺขสมุทโยติ โยโค กรณีโย
อยํ ทุกฺขนิโรโธติ โยโค กรณีโย อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๖๕๕] ปฏิสลฺลาเน ภิกฺขเว โยคมาปชฺชถ ฯ ปฏิสลฺลีโน
ภิกฺขเว ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ กิญฺจิ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ
อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ
ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี
ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ ปฏิสลฺลาเน ภิกฺขเว โยคมาปชฺชถ ฯ
ปฏิสลฺลีโน ภิกฺขเว ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ ตสฺมา
ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย อยํ ทุกฺขสมุทโยติ
โยโค กรณีโย อยํ ทุกฺขนิโรโธติ โยโค กรณีโย อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี
ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๖๕๖] เย หิ เกจิ ภิกฺขเว อตีตมทฺธานํ กุลปุตฺตา สมฺมา
อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชึสุ สพฺเพ เต จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ
ยถาภูตํ อภิสมยาย ฯ เย หิ เกจิ ภิกฺขเว อนาคตมทฺธานํ กุลปุตฺตา
สมฺมา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสนฺติ สพฺเพ เต
จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ยถาภูตํ อภิสมยาย ฯ เย หิ เกจิ ภิกฺขเว
เอตรหิ กุลปุตฺตา สมฺมา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ สพฺเพ
เต จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ยถาภูตํ อภิสมยาย ฯ กตเมสํ จตุนฺนํ ฯ
ทุกฺขสฺส อริยสจฺจสฺส ทุกฺขสมุทยสฺส อริยสจฺจสฺส ทุกฺขนิโรธสฺส
อริยสจฺจสฺส ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทาย อริยสจฺจสฺส ฯ เย หิ
เกจิ ภิกฺขเว อตีตมทฺธานํ กุลปุตฺตา สมฺมา อคารสฺมา อนคาริยํ
ปพฺพชึสุ ปพฺพชิสฺสนฺติ ปพฺพชนฺติ สพฺเพ เต อิเมสํเยว
จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ยถาภูตํ อภิสมยาย ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว
อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี
ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๖๕๗] เย หิ เกจิ ภิกฺขเว อตีตมทฺธานํ กุลปุตฺตา สมฺมา
อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา ยถาภูตํ อภิสเมสุํ สพฺเพ เต
จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ อภิสเมสุํ ฯ เย หิ เกจิ ภิกฺขเว
อนาคตมทฺธานํ กุลปุตฺตา สมฺมา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา
ยถาภูตํ อภิสเมสฺสนฺติ สพฺเพ เต จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ
อภิสเมสฺสนฺติ ฯ เย หิ เกจิ ภิกฺขเว เอตรหิ กุลปุตฺตา สมฺมา
อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา ยถาภูตํ อภิสเมนฺติ สพฺเพ เต
จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ อภิสเมนฺติ ฯ กตมานิ จตฺตาริ ฯ
ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ทุกฺขสมุทโย อริยสจฺจํ ทุกฺขนิโรโธ อริยสจฺจํ
ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา อริยสจฺจํ ฯ เย หิ เกจิ ภิกฺขเว อตีตมทฺธานํ
กุลปุตฺตา สมฺมา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา ยถาภูตํ
อภิสเมสุํ อภิสเมสฺสนฺติ อภิสเมนฺติ สพฺเพ เต อิมานิ จตฺตาริ
อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ อภิสเมนฺติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ
ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๖๕๘] เย หิ เกจิ ภิกฺขเว อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา
วา ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌึสุ ๑ สพฺเพ เต จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ
อภิสมฺพุชฺฌึสุ ฯ เย หิ เกจิ ภิกฺขเว อนาคตมทฺธานํ สมณา วา
พฺราหฺมณา วา ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ ๒ สพฺเพ เต จตฺตาริ
อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ ฯ เย หิ เกจิ ภิกฺขเว
เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌนฺติ ๓
สพฺเพ เต จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌนฺติ ฯ
กตมานิ จตฺตาริ ฯ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ฯเปฯ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา
อริยสจฺจํ ฯ เย ๔ หิ เกจิ ภิกฺขเว อตีตมทฺธานํ สมณา วา
#๑ ม. อภิสมฺโพชฺฌึสุ ฯ ๒ ม. อภิสมฺโพชฺฌิสฺสนฺติ ฯ ๓ ม. อภิสมฺโพชฺฌนฺติ ฯ
#เอวมุปริ ฯ ๔ ยุ. เยปิ หิ ฯ เอวมุปริ ฯ
พฺราหฺมณา วา ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌึสุ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ อภิ-
สมฺพุชฺฌนฺติ สพฺเพ เต อิมานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ
อภิสมฺพุชฺฌนฺติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค
กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๖๕๙] เย หิ เกจิ ภิกฺขเว อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา
วา ยถาภูตํ อภิสมฺพุทฺธํ ปกาเสสุํ สพฺเพ เต จตฺตาริ อริยสจฺจานิ
ยถาภูตํ อภิสมฺพุทฺธํ ปกาเสสุํ ฯ เย หิ เกจิ ภิกฺขเว
อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยถาภูตํ อภิสมฺพุทฺธํ
ปกาเสสฺสนฺติ สพฺเพ เต จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ อภิสมฺพุทฺธํ
ปกาเสสฺสนฺติ ฯ เยหิ เกจิ ภิกฺขเว เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา
วา ยถาภูตํ อภิสมฺพุทฺธํ ปกาเสนฺติ สพฺเพ เต จตฺตาริ อริยสจฺจานิ
ยถาภูตํ อภิสมฺพุทฺธํ ปกาเสนฺติ ฯ กตมานิ จตฺตาริ ฯ ทุกฺขํ
อริยสจฺจํ ฯเปฯ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา อริยสจฺจํ ฯ เย หิ
เกจิ ภิกฺขเว อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ยถาภูตํ
อภิสมฺพุทฺธํ ปกาเสสุํ ปกาเสสฺสนฺติ ปกาเสนฺติ สพฺเพ เต อิมานิ
จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ อภิสมฺพุทฺธํ ปกาเสสุํ ปกาเสสฺสนฺติ
ปกาเสนฺติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย
ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๖๖๐] มา ภิกฺขเว ปาปเก อกุสเล วิตกฺเก วิตกฺเกถ ๑ ฯ
#๑ ม. ยุ. วิตกฺเกยฺยาถ ฯ
เสยฺยถีทํ ฯ กามวิตกฺกํ พฺยาปาทวิตกฺกํ วิหึสาวิตกฺกํ ฯ ตํ กิสฺส
เหตุ ฯ เนเต ภิกฺขเว วิตกฺกา อตฺถสญฺหิตา นาทิพฺรหฺมจริยกา น
นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น
สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ ฯ วิตกฺกนฺตา ๑ จ โข ตุเมฺห
ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ วิตกฺเกยฺยาถ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ วิตกฺเกยฺยาถ
อยํ ทุกฺขนิโรโธติ วิตกฺเกยฺยาถ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
วิตกฺเกยฺยาถ ฯ ตํ กิสฺส เหตุ ฯ เอเต ภิกฺขเว วิตกฺกา อตฺถสญฺหิตา [๒]
เอเต อาทิพฺรหฺมจริยกา เอเต นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย
อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว
อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๖๖๑] มา ภิกฺขเว ปาปกํ อกุสลํ จิตฺตํ จินฺเตถ ๓ สสฺสโต
โลโกติ วา อสสฺสโต โลโกติ วา อนฺตวา โลโกติ วา
อนนฺตวา โลโกติ วา ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา อญฺญํ ชีวํ
อญฺญํ สรีรนฺติ วา โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา น
โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต
ปรํ มรณาติ วา เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ
วา ฯ ตํ กิสฺส เหตุ ฯ เนสา ภิกฺขเว จินฺตา อตฺถสญฺหิตา
นาทิพฺรหฺมจริยกา น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น
#๑ ม. ยุ. วิตกฺเกนฺตา ฯ ๒ ยุ. พฺรหฺมจริยกา ฯ ๓ ม. ยุ. จินฺเตยฺยาถ ฯ
อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ ๑ ฯ
จินฺเตนฺตา จ โข ตุเมฺห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ จินฺเตยฺยาถ
อยํ ทุกฺขสมุทโยติ จินฺเตยฺยาถ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ จินฺเตยฺยาถ
อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ จินฺเตยฺยาถ ฯ ตํ กิสฺส เหตุ ฯ
เอสา ภิกฺขเว จินฺตา อตฺถสญฺหิตา เอสา อาทิพฺรหฺมจริยกา เอสา
นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย
นิพฺพานาย สํวตฺตติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ
โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค
กรณีโยติ ฯ

[๑๖๖๒] มา ภิกฺขเว วิคฺคาหิกกถํ กเถุํ ๒ น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ
อาชานาสิ อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ กึ ตฺวํ อิมํ
ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ มิจฺฉาปฏิปนฺโน ตฺวมสิ อหมสฺมิ สมฺมาปฏิปนฺโน
ปุเร วจนียํ ปจฺฉา อวจ ปจฺฉา วจนียํ ปุเร อวจ
สหิตํ เม อสหิตนฺเต อาจิณฺณนฺเต ๓ วิปราวตฺตํ อาโรปิโต เต
วาโท ปรวาทปฺปโมกฺขาย ๔ นิคฺคหิโตสิ นิพฺเพเธหิ วา สเจ ปโหสีติ ฯ
ตํ กิสฺส เหตุ ฯ เนสา ภิกฺขเว กถา อตฺถสญฺหิตา นาทิพฺรหฺมจริยกา
น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น
อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ ฯ กเถนฺตา จ
โข ตุเมฺห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ กเถยฺยาถ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ
#๑ ยุ. สํวตฺตนฺติ ฯ ๒ ม. ยุ. กเถยฺยาถ ฯ ๓ ม. อธิจิณฺณํ เต … ฯ
#๔ ม. ยุ. จรวาทปฺปโมกฺขาย ฯ
กเถยฺยาถ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ กเถยฺยาถ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี
ปฏิปทาติ ฯเปฯ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๖๖๓] มา ภิกฺขเว อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถุํ ๑ ฯ เสยฺยถีทํ ฯ
ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ ๒ อนฺนกถํ
ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ
คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถีกถํ ปุริสกถํ ๓ สุรากถํ ๔
วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ
สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา ฯ ตํ กิสฺส เหตุ ฯ เนสา
ภิกฺขเว กถา อตฺถสญฺหิตา นาทิพฺรหฺมจริยกา น นิพฺพิทาย น
วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย
น นิพฺพานาย สํวตฺตติ ฯ กเถนฺตา จ โข ตุเมฺห ภิกฺขเว อิทํ
ทุกฺขนฺติ กเถยฺยาถ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ กเถยฺยาถ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ
กเถยฺยาถ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ กเถยฺยาถ ฯ
ตํ กิสฺส เหตุ ฯ เอสา ภิกฺขเว กถา อตฺถสญฺหิตา เอสา อาทิพฺรหฺมจริยกา
เอสา นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย
สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ
ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
โยโค กรณีโยติ ฯ
สมาธิวคฺโค ปฐโม ฯ
#๑ ม. ยุ. กเถยฺยาถ ฯ ๒ ยุ. สุทฺธกถํ ฯ ๓ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
#๔ สูรกถนฺติปิ ปาโฐ ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
สมาธิปฏิสลฺลานา กุลปุตฺตา อปเร เทฺว
สมณพฺราหฺมณวิตกฺก- ๑ จินฺตา วิคฺคาหิกา กถาติ ๒ ฯ
_____________
#๑ ม. สมณพฺราหฺมณา วิตกฺกํ ฯ ยุ. สมณพฺราหฺมณา วิตกฺกา ฯ ๒ สี. กเถน จาติ ฯ
ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนวคฺโค ทุติโย