[๒๔๘] รูเป ภิกฺขเว โยนิโส มนสิกโรถ รูปานิจฺจตญฺจ
ยถาภูตํ สมนุปสฺสถ ฯ รูเป ภิกฺขเว ภิกฺขุ โยนิโส มนสิกโรนฺโต
รูปานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสนฺโต รูเปสุ ๑ นิพฺพินฺทติ นนฺทิกฺขยา
ราคกฺขโย ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ
วุจฺจติ ฯ สทฺเท คนฺเธ รเส โผฏฺฐพฺเพ ธมฺเม ภิกฺขเว
โยนิโส มนสิกโรถ ธมฺมานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ สมนุปสฺสถ ธมฺเม
ภิกฺขเว ภิกฺขุ โยนิโส มนสิกโรนฺโต ธมฺมานิจฺจตญฺจ ยถาภูตํ
สมนุปสฺสนฺโต ธมฺเมสุ นิพฺพินฺทติ นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย ราคกฺขยา
#๑ ม. ยุ. รูเปสุปิ … ฯ เอวมุปริปิ ฯ
นนฺทิกฺขโย นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจตีติ ฯ จตุตฺถํ ฯ

[๒๔๙] เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ ชีวกมฺพวเน ฯ ตตฺร
โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ฯเปฯ สมาธึ ภิกฺขเว ภาเวถ ฯ
สมาหิตสฺส ภิกฺขเว ภิกฺขุโน ยถาภูตํ โอกฺกายติ ๑ ฯ กิญฺจ ยถาภูตํ
โอกฺกายติ ฯ จกฺขุํ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺกายติ รูปา อนิจฺจาติ
ยถาภูตํ โอกฺกายติ จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺกายติ
จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจติ ยถาภูตํ โอกฺกายติ ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา
อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา
ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺกายติ ฯเปฯ มโน อนิจฺโจติ ยถาภูตํ
โอกฺกายติ ธมฺมา อนิจฺจาติ ยถาภูตํ โอกฺกายติ ฯเปฯ ยมฺปิทํ
มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ
วา ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺกายติ ฯ สมาธึ ภิกฺขเว
ภาเวถ ฯ สมาหิตสฺส ภิกฺขเว ภิกฺขุโน ยถาภูตํ โอกฺกายตีติ ฯ
ปญฺจมํ ฯ

[๒๕๐] เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ ชีวกมฺพวเน ฯ ตตฺร
โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ฯเปฯ ปฏิสลฺลีนา ๒ โข ๓ ภิกฺขเว ๔
โยคมาปชถ ฯ ปฏิสลฺลีนสฺส ภิกฺขเว ภิกฺขุโน ยถาภูตํ โอกฺกายติ ฯ
กิญฺจ ภิกฺขเว ยถาภูตํ โอกฺกายติ ฯ จกฺขุํ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ
โอกฺกายติ รูปา อนิจฺจาติ ยถาภูตํ โอกฺกายติ จกฺขุวิญฺญาณํ
#๑ กตฺถจิ โปตฺถเก โอกฺขายตีติ วา ปกฺขายตีติ วา ปาโฐ ทิสฺสติ ฯ ๒ ม. ยุ.
#ปฏิสลฺลาเน ฯ ๓ ม. ยุ. โขสทฺโท นตฺถิ ฯ
#๔ ม. ยุ. สพฺพตฺถ ภิกฺขเวติ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ โอกฺกายติ จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจติ ยถาภูตํ
โอกฺกายติ ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ
วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ ยถาภูตํ
โอกฺกายติ ฯเปฯ มโน อนิจฺโจติ ยถาภูตํ โอกฺกายติ ธมฺมา
มโนวิญฺญาณํ มโนสมฺผสฺโส ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ
เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจนฺติ
ยถาภูตํ โอกฺกายติ ฯ ปฏิสลฺลีนา ภิกฺขเว โยคมาปชถ ฯ ปฏิสลฺลีนสฺส
ภิกฺขเว ภิกฺขุโน ยถาภูตํ โอกฺกายตีติ ฯ ฉฏฺฐํ ฯ

[๒๕๑] อถ โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก เยน ภควา
เตนุปสงฺกมิ ฯเปฯ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก
ภควนฺตํ เอตทโวจ สาธุ เม ภนฺเต ภควา สงฺขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ
ยมหํ ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี
ปหิตตฺโต วิหเรยฺยนฺติ ฯ ยํ โข โกฏฺฐิก อนิจฺจํ ตตฺร เต
ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ กิญฺจ โกฏฺฐิก อนิจฺจํ ฯ จกฺขุํ [๑] โกฏฺฐิก
อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ รูปา อนิจฺจา ตตฺร
เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ จกฺขุวิญฺญาณํ อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท
ปหาตพฺโพ ฯ จกฺขุสมฺผสฺโส อนิจฺโจ ตตฺร เต ฉนฺโท
ปหาตพฺโพ ฯ ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา
ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท
ปหาตพฺโพ ฯเปฯ ชิวฺหา อนิจฺจา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ
#๑ ม. ยุ. โข ฯ
รสา อนิจฺจา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ ชิวฺหาวิญฺญาณํ
อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ ชิวฺหาสมฺผสฺโส อนิจฺโจ
ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ ยมฺปิทํ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ
เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนิจฺจํ ตตฺร
เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯเปฯ มโน อนิจฺโจ ตตฺร เต ฉนฺโท
ปหาตพฺโพ ฯ ธมฺมา อนิจฺจา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ
มโนวิญฺญาณํ อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ มโนสมฺผสฺโส
อนิจฺโจ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา
อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา
ตมฺปิ อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ ยํ โข โกฏฺฐิก
อนิจฺจํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพติ ฯ สตฺตมํ ฯ

[๒๕๒] อถ โข ฯเปฯ วิหเรยฺยนฺติ ฯ ยํ โข โกฏฺฐิก ทุกฺขํ
ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ กิญฺจ โกฏฺฐิก ทุกฺขํ ฯ จกฺขุํ โข
โกฏฺฐิก ทุกฺขํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ รูปา ทุกฺขา ตตฺร
เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ จกฺขุวิญฺญาณํ ทุกฺขํ ตตฺร เต ฉนฺโท
ปหาตพฺโพ ฯ จกฺขุสมฺผสฺโส ทุกฺโข ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ
ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา
อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ทุกฺขํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯเปฯ
ชิวฺหา ทุกฺขา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯเปฯ มโน ทุกฺโข
ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ ธมฺมา ทุกฺขา ตตฺร เต ฉนฺโท
ปหาตพฺโพ ฯ มโนวิญฺญาณํ ทุกฺขํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ
มโนสมฺผสฺโส ทุกฺโข ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ ยมฺปิทํ
มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ
วา ตมฺปิ ทุกฺขํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ ยํ โข โกฏฺฐิก
ทุกฺขํ ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพติ ฯ อฏฺฐมํ ฯ

[๒๕๓] เอกมนฺตํ ฯเปฯ วิหเรยฺยนฺติ ฯ โย โข โกฏฺฐิก
อนตฺตา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ โก จ โกฏฺฐิก อนตฺตา ฯ
จกฺขุํ โข โกฏฺฐิก อนตฺตา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ รูปา
อนตฺตา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ จกฺขุวิญฺญาณํ อนตฺตา
ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ จกฺขุสมฺผสฺโส อนตฺตา ตตฺร เต
ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ
สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตา ตตฺร เต
ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯเปฯ ชิวฺหา อนตฺตา ตตฺร เต ฉนฺโท
ปหาตพฺโพ ฯเปฯ มโน อนตฺตา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ
ธมฺมา อนตฺตา ตตฺร เต ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ มโนวิญฺญาณํ
มโนสมฺผสฺโส ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ
สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตา ตตฺร เต
ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ โย โข โกฏฺฐิก อนตฺตา ตตฺร เต ฉนฺโท
ปหาตพฺโพติ ฯ นวมํ ฯ

[๒๕๔] อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ ฯเปฯ
เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ๑ โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ กถํ นุ โข
ภนฺเต ชานโต กถํ ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหิยฺยตีติ ฯ จกฺขุํ โข
ภิกฺขุ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ รูเป
อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ จกฺขุวิญฺญาณํ
อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ จกฺขุสมฺผสฺสํ์
อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯเปฯ ยมฺปิทํ
มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ
วา ตมฺปิ อนิจฺจโต ชานโต ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ เอวํ
โข ภิกฺขุ ชานโต เอวํ ปสฺสโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหิยฺยตีติ ฯ ทสมํ ฯ

[๒๕๕] อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ ฯเปฯ เอตทโวจ กถํ นุ
โข ภนฺเต ชานโต กถํ ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหิยฺยตีติ ฯ จกฺขุํ
โข ภิกฺขุ ทุกฺขโต ชานโต ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ รูเป
ทุกฺขโต ชานโต ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ จกฺขุวิญฺญาณํ
ทุกฺขโต ชานโต ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ จกฺขุสมฺผสฺสํ
ทุกฺขโต ชานโต ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯเปฯ ยมฺปิทํ
มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ
วา ตมฺปิ ทุกฺขโต ชานโต ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ
เอวํ โข ภิกฺขุ ชานโต เอวํ ปสฺสโต สกฺกายทิฏฺฐิ ปหิยฺยตีติ ฯ
เอกาทสมํ ฯ

[๒๕๖] อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ ฯเปฯ เอตทโวจ กถํ นุ
#๑ ม. โขสทฺโท นตฺถิ ฯ
โข ภนฺเต ชานโต กถํ ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหิยฺยตีติ ฯ จกฺขุํ
โข ภิกฺขุ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ รูเป
อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ จกฺขุวิญฺญาณํ
อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ จกฺขุสมฺผสฺสํ
อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ ยมฺปิทํ
จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ
วา ตมฺปิ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯเปฯ
ชิวฺหํ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯเปฯ
มนํ อนตฺตโต ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหิยฺยติ ฯ ธมฺเม
มโนวิญฺญาณํ มโนสมฺผสฺสํ ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ
เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อนตฺตโต
ชานโต ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหิยฺยตีติ ฯ เอวํ โข ภิกฺขุ
ชานโต เอวํ ปสฺสโต อตฺตานุทิฏฺฐิ ปหิยฺยตีติ ฯ ทฺวาทสมํ ฯ
นนฺทิกฺขยวคฺโค ปฐโม ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
นนฺทิกฺขเยน จตฺตาโร ชีวกมฺพวเน ทุเว
โกฏฺฐิเกน ตโย วุตฺตา มิจฺฉาสกฺกายอตฺตโนติ ฯ
______________
สฏฺฐิเปยฺยาโล ทุติโย

[๒๕๗] ยํ ภิกฺขเว อนิจฺจํ ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ
กิญฺจ ภิกฺขเว อนิจฺจํ ฯ จกฺขุํ ภิกฺขเว อนิจฺจํ ตตฺร โว ฉนฺโท
ปหาตพฺโพ ฯเปฯ ชิวฺหา อนิจฺจา ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯเปฯ
มโน อนิจฺโจ ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ ฯ ยํ ภิกฺขเว
อนิจฺจํ ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพติ ฯ ยํ ภิกฺขเว อนิจฺจํ
ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ ฯ กิญฺจ ภิกฺขเว อนิจฺจํ ฯ จกฺขุํ
ภิกฺขเว อนิจฺจํ ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ ฯเปฯ ชิวฺหา
อนิจฺจา ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพ ฯเปฯ มโน อนิจฺโจ ตตฺร โว
ราโค ปหาตพฺโพ ฯ ยํ ภิกฺขเว อนิจฺจํ ตตฺร โว ราโค ปหาตพฺโพติ ฯ
ยํ ภิกฺขเว อนิจฺจํ ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ ฯ กิญฺจ
ภิกฺขเว อนิจฺจํ ฯ จกฺขุํ ภิกฺขเว อนิจฺจํ ตตฺร โว ฉนฺทราโค
ปหาตพฺโพ ฯเปฯ ชิวฺหา อนิจฺจา ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ ฯเปฯ
มโน อนิจฺโจ ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพ ฯ ยํ ภิกฺขเว
อนิจฺจํ ตตฺร โว ฉนฺทราโค ปหาตพฺโพติ ฯ