[๑๕๘] กิสฺมึ นุ โข ภิกฺขเว สติ กึ อุปาทาย กึ อภินิวิสฺส
เสยฺโยหมสฺมีติ วา โหติ สทิโสหมสฺมีติ วา โหติ หีโนหมสฺมีติ
วา โหตีติ ฯ ภควํมูลกา โน ภนฺเต ธมฺมา ฯ จกฺขุสฺมึ โข
ภิกฺขเว สติ จกฺขุํ อุปาทาย จกฺขุํ อภินิวิสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ วา
โหติ สทิโสหมสฺมีติ วา โหติ หีโนหมสฺมีติ วา โหติ ฯเปฯ
ชิวฺหาย สติ ฯเปฯ มนสฺมึ สติ มนํ อุปาทาย มนํ อภินิวิสฺส
เสยฺโยหมสฺมีติ วา โหติ สทิโสหมสฺมีติ วา โหติ หีโนหมสฺมีติ
วา โหติ ฯ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว จกฺขุํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ
วาติ ฯ อนิจฺจํ ภนฺเต ฯ ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ ๑ สุขํ วาติ ฯ
ทุกฺขํ ภนฺเต ฯ ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ อปิ นุ ตํ
อนุปาทาย เสยฺโยหมสฺมีติ วา อสฺส สทิโสหมสฺมีติ วา อสฺส
#๑ ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
หีโนหมสฺมีติ วา อสฺสาติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯเปฯ ชิวฺหา
นิจฺจา วา อนิจฺจา วาติ ฯ อนิจฺจา ภนฺเต ฯเปฯ มโน นิจฺโจ
วา อนิจฺโจ วาติ ฯ อนิจฺโจ ภนฺเต ฯ ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา
ตํ สุขํ วาติ ฯ ทุกฺขํ ภนฺเต ฯ ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ
อปิ นุ ตํ อนุปาทาย เสยฺโยหมสฺมีติ วา อสฺส สทิโสหมสฺมีติ
วา อสฺส หีโนหมสฺมีติ วา อสฺสาติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ
เอวํ ปสฺสํ ภิกฺขเว สุตวา อริยสาวโก จกฺขุสฺมึปิ นิพฺพินฺทติ
ฯเปฯ ชิวฺหายปิ นิพฺพินฺทติ ฯเปฯ มนสฺมึปิ นิพฺพินฺทติ นิพฺพินฺทํ
วิรชฺชติ วิราคา วิมุจฺจติ ฯ วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ ฯ
ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ นาปรํ
อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตีติ ฯ ปญฺจมํ ฯ

[๑๕๙] สญฺโญชนิเย จ ภิกฺขเว ธมฺเม เทสิสฺสามิ
สญฺโญชนญฺจ ตํ สุณาถ ฯ กตเม จ ภิกฺขเว สญฺโญชนิยา ธมฺมา
กตมญฺจ สญฺโญชนํ ฯ จกฺขุํ ภิกฺขเว สญฺโญชนิโย ธมฺโม
โย ตตฺถ ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สญฺโญชนํ ฯเปฯ ชิวฺหา
สญฺโญชนิโย ธมฺโม ฯเปฯ มโน สญฺโญชนิโย ธมฺโม โย ตตฺถ
ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ สญฺโญชนํ ฯ อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว
สญฺโญชนิยา ธมฺมา อิทํ สญฺโญชนนฺติ ฯ ฉฏฺฐํ ฯ

[๑๖๐] อุปาทานิเย จ ภิกฺขเว ธมฺเม เทสิสฺสามิ อุปาทานํ
จ ตํ สุณาถ ฯ กตเม จ ภิกฺขเว อุปาทานิยา ธมฺมา
กตมญฺจุปาทานํ ฯ จกฺขุํ ภิกฺขเว อุปาทานิโย ธมฺโม โย ตตฺถ
ฉนฺทราโค ตํ ตตฺถ อุปาทานํ ฯเปฯ ชิวฺหา อุปาทานิโย ธมฺโม
ฯเปฯ มโน อุปาทานิโย ธมฺโม โย ตตฺถ ฉนฺทราโค ตํ
ตตฺถ อุปาทานํ ฯ อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว อุปาทานิยา ธมฺมา
อิทํ อุปาทานนฺติ ฯ สตฺตมํ ฯ

[๑๖๑] จกฺขุํ ภิกฺขเว อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ
อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย ฯเปฯ ชิวฺหํ ฯเปฯ มนํ อนภิชานํ
อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย ฯ จกฺขุญฺจ
โข ภิกฺขเว อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย
ฯเปฯ ชิวฺหํ กายํ มนํ อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ
ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายาติ ฯ อฏฺฐมํ ฯ

[๑๖๒] รูเป ภิกฺขเว อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ
อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย ฯ สทฺเท … คนฺเธ … รเส … โผฏฺฐพฺเพ
ธมฺเม อนภิชานํ อปริชานํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย
รูเป จ โข ภิกฺขเว อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ
ทุกฺขกฺขยาย ฯ สทฺเท … คนฺเธ … รเส … โผฏฺฐพฺเพ … ธมฺเม
อภิชานํ ปริชานํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายาติ ฯ นวมํ

[๑๖๓] เอกํ สมยํ ภควา ญาติเก ๑ วิหรติ คิญฺชกาวสเถ ฯ
อถ โข ภควา รโหคโต ปฏิสลฺลีโน อิมํ ธมฺมปริยายํ อภาสิ
จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ ติณฺณํ
สงฺคติ ผสฺโส ผสฺสปจฺจยา เวทนา เวทนาปจฺจยา ตณฺหา
#๑ ม. ยุ. นาติเถ ฯ
ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ อุปาทานปจฺจยา ภโว ภวปจฺจยา
ชาติ ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา
สมฺภวนฺติ ฯ เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ
ฯเปฯ ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ มนญฺจ
ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส
ผสฺสปจฺจยา เวทนา เวทนาปจฺจยา ตณฺหา ตณฺหาปจฺจยา
อุปาทานํ อุปาทานปจฺจยา ภโว ภวปจฺจยา ชาติ ชาติปจฺจยา
ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ ฯ
เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ ฯ

[๑๖๔] จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ
ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส ผสฺสปจฺจยา เวทนา เวทนาปจฺจยา
ตณฺหา ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ
อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ ชาตินิโรธา
ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ ฯ
เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ ฯเปฯ ชิวฺหญฺจ
ปฏิจฺจ รเส จ อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ
อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส ผสฺสปจฺจยา
เวทนา เวทนาปจฺจยา ตณฺหา ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา
อุปาทานนิโรโธ อุปาทานนิโรธา ฯเปฯ เอวเมตสฺส
เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตีติ ฯ
เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควโต
อุปสฺสุติ ฐิโต โหติ ฯ อทฺทสา โข ภควา ตํ ภิกฺขุํ อุปสฺสุตึ
ฐิตํ ทิสฺวาน ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ อสฺโสสิ [๑] ตฺวํ ภิกฺขุ อิมํ
ธมฺมปริยายนฺติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ อุคฺคณฺหาหิ ตฺวํ ภิกฺขุ อิมํ
ธมฺมปริยายํ ปริยาปุณาหิ ตฺวํ ภิกฺขุ อิมํ ธมฺมปริยายํ ธาเรหิ
ตฺวํ ภิกฺขุ อิมํ ธมฺมปริยายํ อตฺถสญฺหิโตยํ ภิกฺขุ ธมฺมปริยาโย
อาทิพฺรหฺมจริยโกติ ฯ ทสมํ ฯ
โยคกฺเขมิวคฺโค ปฐโม ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
โยคกฺเขมิ อุปาทาย ทุกฺขโลโก จ เสยฺโย จ
สญฺโญชนํ อุปาทานํ เทฺวปริชานํ ๒ อุปสฺสูตีติ ฯ
__________________
#๑ ม. โน ฯ ๒ ยุ. เทฺวปชานํ ฯ
โลกกามคุณวคฺโค ทุติโย

[๑๖๕] สนฺติ ภิกฺขเว จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา
มนาปา ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนิยา ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ
อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อาวาสคโต
มารสฺส มารสฺส วสํ คโต ปฏิมุกฺกสฺส มารปาโส พนฺโธ ๑ โส
มารพนฺธเนน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต ฯเปฯ สนฺติ ภิกฺขเว
ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา ฯเปฯ สนฺติ ภิกฺขเว มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา
อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนิยา ตญฺเจ
ภิกฺขุ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว
ภิกฺขุ อาวาสคโต มารสฺส มารสฺส วสํ คโต ปฏิมุกฺกสฺส มารปาโส
พนฺโธ โส มารพนฺธเนน ยถากามกรณีโย ปาปิมโต ฯ

[๑๖๖] สนฺติ จ โข ภิกฺขเว จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา
กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนิยา ตญฺเจ ภิกฺขุ
น อภินนฺทติ น อภิวทติ น อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ฯ อยํ วุจฺจติ
ภิกฺขเว ภิกฺขุ น อาวาสคโต มารสฺส [๒] มารสฺส วสํ คโต อุมฺมุกฺกสฺส
มารปาโส มุตฺโต โส มารพนฺธเนน น ยถากามกรณีโย ปาปิมโต
ฯเปฯ สนฺติ ภิกฺขเว ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา
ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนิยา ตญฺเจ ภิกฺขุ น อภินนฺทติ
น อภิวทติ น อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ
#๑ ม. ยุ. พทฺโธ ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๒ ม. ยุ. นสทฺโท ทิสฺสติ ฯ เอวมุปริปิ ฯ
น อาวาสคโต มารสฺส มารสฺส วสํ คโต อุมฺมุกฺกสฺส มารปาโส
มุตฺโต โส มารพนฺธเนน น ยถากามกรณีโย ปาปิมโต ฯเปฯ
สนฺติ ภิกฺขเว มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา
ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนิยา ตญฺเจ ภิกฺขุ น อภินนฺทติ น
อภิวทติ น อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ น
อาวาสคโต มารสฺส น มารสฺส วสํ คโต อุมฺมุกฺกสฺส มารปาโส
มุตฺโต โส มารพนฺธเนน น ยถากามกรณีโย ปาปิมโตติ ฯ ปฐมํ ฯ

[๑๖๗] สนฺติ ภิกฺขเว จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา
มนาปา ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนิยา ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ
อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ พนฺโธ
จกฺขุวิญฺเญยฺเยสุ รูเปสุ อาวาสคโต มารสฺส มารสฺส วสํ คโต
ยถากามกรณีโย ปาปิมโต ฯเปฯ สนฺติ ภิกฺขเว ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา
รสา ฯเปฯ สนฺติ ภิกฺขเว มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา
มนาปา ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนิยา ตญฺเจ ภิกฺขุ อภินนฺทติ
อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ พนฺโธ
มโนวิญฺเญยฺเยสุ ธมฺเมสุ อาวาสคโต มารสฺส มารสฺส วสํ คโต
ยถากามกรณีโย ปาปิมโต ฯ