[๓๖๑] ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ
วาติ ฯ อนิจฺจํ ภนฺเต ฯ ยํ ปนานิจฺจํ ฯเปฯ อปิ นุ ตํ
อนุปาทาย อุปฺปชฺเชยฺยุํ สญฺโญชนาภินิเวสวินิพนฺธาติ ฯ โน เหตํ
ภนฺเต ฯ เวทนา ฯเปฯ สญฺญา ฯ สงฺขารา ฯ วิญฺญาณํ
นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วาติ ฯ อนิจฺจํ ภนฺเต ฯ ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ
วา ตํ สุขํ วาติ ฯ ทุกฺขํ ภนฺเต ฯ ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ
อปิ นุ ตํ อนุปาทาย อุปฺปชฺเชยฺยุํ สญฺโญชนาภินิเวสวินิพนฺธาติ ฯ
โน เหตํ ภนฺเต ฯ เอวํ ปสฺสํ ฯเปฯ นาปรํ
อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตีติ ฯ
[๓๖๒] สาวตฺถี ฯ กิสฺมึ นุ โข ภิกฺขเว สติ กึ อุปาทาย
กึ อภินิวิสฺส อุปฺปชฺชนฺติ สญฺโญชนาภินิเวสวินิพนฺธาชฺโฌสานาติ ฯ
ภควํมูลกา โน ภนฺเต ธมฺมา ฯเปฯ รูเป โข ภิกฺขเว สติ
รูปํ อุปาทาย รูปํ อภินิวิสฺส อุปฺปชฺชนฺติ สญฺโญชนาภินิเวสวินิพนฺธาชฺโฌสานา ฯ
เวทนาย สติ ฯ สญฺญาย สติ ฯ สงฺขาเรสุ
สติ ฯ วิญฺญาเณ สติ วิญฺญาณํ อุปาทาย วิญฺญาณํ อภินิวิสฺส
อุปฺปชฺชนฺติ สญฺโญชนาภินิเวสวินิพนฺธาชฺโฌสานา ฯ
[๓๖๓] ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ
วาติ ฯ อนิจฺจํ ภนฺเต ฯ ยํ ปนานิจฺจํ ฯเปฯ อปิ นุ ตํ
อนุปาทาย อุปฺปชฺเชยฺยุํ สญฺโญชนาภินิเวสวินิพนฺธาชฺโฌสานาติ ฯ
โน เหตํ ภนฺเต ฯ เอวํ ปสฺสํ ฯเปฯ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ
ปชานาตีติ ฯ
[๓๖๔] สาวตฺถี ฯ อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ฯเปฯ ภควนฺตํ เอตทโวจ สาธุ
เม ภนฺเต ภควา สงฺขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ ยมหํ ภควโต ธมฺมํ
สุตฺวา เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหเรยฺยนฺติ ฯ
ตํ กึ มญฺญสิ อานนฺท รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วาติ ฯ อนิจฺจํ
ภนฺเต ฯ ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วาติ ฯ ทุกฺขํ
ภนฺเต ฯ ยํ ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ กลฺลํ นุ ตํ
สมนุปสฺสิตุํ เอตํ มม เอโสหมสฺมิ เอโส เม อตฺตาติ ฯ
โน เหตํ ภนฺเต ฯ เวทนา ฯเปฯ สญฺญา ฯ สงฺขารา ฯ
วิญฺญาณํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วาติ ฯ อนิจฺจํ ภนฺเต ฯ ยํ
ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วาติ ฯ ทุกฺขํ ภนฺเต ฯ ยํ
ปนานิจฺจํ ทุกฺขํ วิปริณามธมฺมํ กลฺลํ นุ ตํ สมนุปสฺสิตุํ เอตํ
มม เอโสหมสฺมิ เอโส เม อตฺตาติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ
[๓๖๕] ตสฺมา ติหานนฺท ยงฺกิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ
อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ
วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา สพฺพํ รูปํ เนตํ มม
เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตาติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย
ทฏฺฐพฺพํ ฯ ยา กาจิ เวทนา ฯ ยา กาจิ สญฺญา ฯ
เย เกจิ สงฺขารา ฯ ยงฺกิญฺจิ วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ
อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา
ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา สพฺพํ วิญฺญาณํ เนตํ มม
เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตาติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย
ทฏฺฐพฺพํ ฯ เอวํ ปสฺสํ อานนฺท สุตวา อริยสาวโก
รูปสฺมึปิ นิพฺพินฺทติ เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ สญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ
สงฺขาเรสุปิ นิพฺพินฺทติ วิญฺญาณสฺมึปิ นิพฺพินฺทติ นิพฺพินฺทํ
วิรชฺชติ วิราคา วิมุจฺจติ ฯ วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ
โหติ ฯ ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ นาปรํ
อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตีติ ฯ
ทิฏฺฐิวคฺโค สมตฺโต ฯ
ตสฺสุทฺทานํ ภวติ
อชฺฌตฺติกํ เอตํ มม เอโส อตฺตา โนจเมสิยา
มิจฺฉาสกฺกายอตฺตานุ เทฺว ภินิเวสา อปเร ๑ ทุเว
อานนฺเทน ปูริโต วคฺโคติ ฯ
จุลฺลปณฺณาสโก สมตฺโต ฯ
__________
#๑ ยุ. อานนฺเทนาติ ฯ
ตสฺส วคฺคุทฺทานํ
อนฺโต ๑ ธมฺมกถิกาวิชฺชา กุกฺกุฬํ ทิฏฺฐิปญฺจมํ
ตติโย ปญฺญาสโก วุตฺโต นิปาโต เตน ปวุจฺจติ ฯ
ขนฺธวคฺคสฺส นิปาตเก ติปญฺญาสกํ สมตฺตํ ฯ
ขนฺธสํยุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฯ
__________________
#๑ ยุ. อนฺตํ วิชฺชา สมุทยํ ฯ
ราธสํยุตฺตํ
_________
ปฐมวคฺโค ปฐโม
[๓๖๖] สาวตฺถี ฯ อถ โข อายสฺมา ราโธ เยน ภควา
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ
เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ มาโร
มาโรติ ภนฺเต ๑ วุจฺจติ กิตฺตาวตา นุ โข ภนฺเต มาโรติ วุจฺจตีติ ฯ
รูเป โข ราธ สติ มาโร วา อสฺส มาเรตา วา โย วา ปน
มิยฺยติ ตสฺมา ติห ตฺวํ ราธ รูปํ มาโรติ ปสฺส มาเรตาติ
ปสฺส มิยฺยตีติ ปสฺส โรโคติ ปสฺส คณฺโฑติ ปสฺส สลฺลนฺติ
ปสฺส อฆนฺติ ปสฺส อฆภูตนฺติ ปสฺส เย นํ เอวํ ปสฺสนฺติ
เต สมฺมา ปสฺสนฺติ เวทนาย สติ ฯ สญฺญาย สติ ฯ สงฺขาเรสุ
สติ ฯ วิญฺญาเณ สติ มาโร วา อสฺส มาเรตา วา โย วา
ปน มิยฺยติ ตสฺมา ติห ตฺวํ ราธ วิญฺญาณํ มาโรติ ปสฺส
มาเรตาติ ปสฺส มิยฺยตีติ ปสฺส โรโคติ ๒ ปสฺส คณฺโฑติ
ปสฺส สลฺลนฺติ ปสฺส อฆนฺติ ปสฺส อฆภูตนฺติ ปสฺส เย
นํ เอวํ ปสฺสนฺติ เต สมฺมา ปสฺสนฺตีติ ฯ สมฺมาทสฺสนํ ปน
ภนฺเต กิมตฺถิยนฺติ ฯ สมฺมาทสฺสนํ โข ราธ นิพฺพิทตฺถํ ฯ นิพฺพิทา
ปน ภนฺเต กิมตฺถิยาติ ฯ นิพฺพิทา โข ราธ วิราคตฺถา ฯ
#๑ ยุ. ภนฺเต วุจฺจตีติ นตฺถิ ฯ ๒ โป. ยุ. สพฺพวาเรสุ ราโคติ ทิสฺสติ ฯ
วิราโค ปน ภนฺเต กิมตฺถิโยติ ฯ วิราโค โข ราธ วิมุตฺตตฺโถ ฯ
วิมุตฺติ ปน ภนฺเต กิมตฺถิยาติ ฯ วิมุตฺติ โข ราธ นิพฺพานตฺถา ฯ
นิพฺพานํ ปน ภนฺเต กิมตฺถิยนฺติ ฯ อจฺจสรา ๑ ราธ ปญฺหํ นาสกฺขิ
ปญฺหสฺส ปริยนฺตํ คเหตุํ ฯ นิพฺพาโนคธํ หิ ราธ พฺรหฺมจริยํ
วุสฺสติ [๒] นิพฺพานปริโยสานนฺติ ฯ
[๓๖๗] เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส
อาราเม ฯ อถ โข อายสฺมา ราโธ เยน ภควา
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ
เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ สตฺโต
สตฺโตติ ภนฺเต วุจฺจติ กิตฺตาวตา นุ โข ภนฺเต สตฺโตติ
วุจฺจตีติ ฯ รูเป โข ราธ โย ฉนฺโท โย ราโค ยา นนฺทิ ยา
ตณฺหา ตตฺร สตฺโต ตตฺร วิสตฺโต ตสฺมา สตฺโตติ วุจฺจติ ฯ
เวทนาย ฯ สญฺญาย ฯ สงฺขาเรสุ ฯ วิญฺญาเณ โย ฉนฺโท
โย ราโค ยา นนฺทิ ยา ตณฺหา ตตฺร สตฺโต ตตฺร วิสตฺโต
ตสฺมา สตฺโตติ วุจฺจติ ฯ เสยฺยถาปิ ราธ กุมารกา วา กุมาริกาโย ๓
วา ปํสฺวาคารเกหิ กีฬนฺตา ๔ ยาวกีวญฺจ เตสุ ปํสฺวาคารเกสุ
อวีตราคา โหนฺติ อวีตจฺฉนฺทา อวีตเปมา อวีตปิปาสา อวีตปริฬาหา
อวีตตณฺหา ตาวตานิ ปํสฺวาคารกานิ อาลยนฺติ เกฬายนฺติ ๕
#๑ สี. ม. อจฺจยาสิ ฯ อ. อจฺจสา ฯ ๒ ม. ยุ. นิพฺพานปรายนนฺติ ทิสฺสติ ฯ
#๓ ยุ. กุมาริโย ฯ ๔ ม. ยุ. กิฬนฺติ ฯ ๕ สี. อลฺลียนฺติ ฯ อ. กีฬายนฺติ ฯ
ธนายนฺติ มมายนฺติ ยโต จ โข ราธ กุมารกา วา กุมาริกาโย
วา เตสุ ปํสฺวาคารเกสุ วีตราคา โหนฺติ วีตจฺฉนฺทา วีตเปมา
วีตปิปาสา วีตปริฬาหา วีตตณฺหา อถ โข ตานิ ปํสฺวาคารกานิ
หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ วิกิรนฺติ วิธมนฺติ วิทฺธํเสนฺติ วิกีฬนิกํ ๑
กโรนฺติ ฯ เอวเมว โข ราธ ตุเมฺหปิ รูปํ วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ
วิกีฬนิกํ กโรถ ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ เวทนํ วิกิรถ วิธมถ
วิทฺธํเสถ วิกีฬนิกํ กโรถ ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ สญฺญํ ฯ
สงฺขาเร วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิกํ กโรถ ตณฺหกฺขยาย
ปฏิปชฺชถ วิญฺญาณํ วิกิรถ วิธมถ วิทฺธํเสถ วิกีฬนิกํ กโรถ
ตณฺหกฺขยาย ปฏิปชฺชถ ฯ ตณฺหกฺขโย หิ ราธ นิพฺพานนฺติ ฯ
[๓๖๘] สาวตฺถี ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ
ภควนฺตํ เอตทโวจ ภวเนตฺติ ภวเนตฺตีติ ๒ ภนฺเต วุจฺจติ กตมา
นุ โข ภนฺเต ภวเนตฺติ กตโม ภวเนตฺตินิโรโธติ ฯ รูเป โข
ราธ โย ฉนฺโท โย ราโค ยา นนฺทิ ยา ตณฺหา เย อุปายุปาทานา
เจตโส อธิฏฺฐานาภินิเวสานุสยา ฯ อยํ วุจฺจติ ภวเนตฺติ
เตสํ นิโรธา ๓ ภวเนตฺตินิโรโธ ฯ เวทนาย โย ฉนฺโท ฯเปฯ
สญฺญาย ฯ สงฺขาเรสุ ฯ โย ฉนฺโท ฯ วิญฺญาเณ โย ฉนฺโท
โย ราโค ยา นนฺทิ ยา ตณฺหา เย อุปายุปาทานา เจตโส
#๑ ม. วิกีฬนิยํ ฯ ๒ ม. ภวเนตฺตินิโรโธ ภวเนตฺตินิโรโธตีติ ปาฐทฺวยํ ทิสฺสติ ฯ
#๓ ม. นิโรโธ ฯ
อธิฏฺฐานาภินิเวสานุสยา ฯ อยํ วุจฺจติ ภวเนตฺติ เตสํ นิโรธา
ภวเนตฺตินิโรโธติ ฯ
[๓๖๙] สาวตฺถี ฯ อถ โข อายสฺมา ราโธ เยน ภควา
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ
นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ราธํ ภควา เอตทโวจ
ปริญฺเญยฺเย จ ราธ ธมฺเม เทเสสฺสามิ ปริญฺญญฺจ ๑ ปริญฺญาตาวิญฺจ
ปุคฺคลํ ตํ สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ
ภนฺเตติ โข อายสฺมา ราโธ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ ฯ ภควา
เอตทโวจ กตเม จ ราธ ปริญฺเญยฺยา ธมฺมา ฯ รูปํ โข ราธ
ปริญฺเญยฺโย ธมฺโม เวทนา ปริญฺเญยฺโย ธมฺโม สญฺญา
ปริญฺเญยฺโย ธมฺโม สงฺขารา ปริญฺเญยฺโย ธมฺโม วิญฺญาณํ
ปริญฺเญยฺโย ธมฺโม ฯ อิเม วุจฺจนฺติ ราธ ปริญฺเญยฺยา ธมฺมา ฯ
กตมา จ ราธ ปริญฺญา ฯ โย โข ๒ ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย ฯ
อยํ วุจฺจติ ราธ ปริญฺญา ฯ กตโม จ ราธ ปริญฺญาตาวี ปุคฺคโล ฯ
อรหาติสฺส วจนียํ สฺวายํ ๓ อายสฺมา เอวํนาโม เอวํโคตฺโต ฯ อยํ
วุจฺจติ ราธ ปริญฺญาตาวี ปุคฺคโลติ ฯ
[๓๗๐] สาวตฺถี ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ราธํ
ภควา เอตทโวจ ปญฺจิเม ราธ อุปาทานกฺขนฺธา ฯ กตเม
ปญฺจ ฯ เสยฺยถีทํ ๔ ฯ รูปูปาทานกฺขนฺโธ เวทนูปาทานกฺขนฺโธ
สญฺญูปาทานกฺขนฺโธ สงฺขารูปาทานกฺขนฺโธ วิญฺญาณูปาทานกฺขนฺโธ ฯ เย
#๑ ม. ยุ. ปริญฺญาตาวึ ปุคฺคลญฺจ ฯ โป. ปริญฺญาภาวิญฺจ ฯ
#๒ ม. ยุ. ราธาติ ทิสฺสติ ฯ ๓ โป. ม. ยฺวายํ ฯ ยุ. โยยํ ฯ
#๔ ม. เสยฺยถีทนฺติ นตฺถิ ฯ
หิ เกจิ ราธ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิเมสํ ปญฺจนฺนํ
อุปาทานกฺขนฺธานํ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ
นปฺปชานนฺติ นเมเต ราธ สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ
วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา น จ
ปน เต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺราหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว
ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ ฯ