[๒๑] กถญฺจ คหปติ อปุรกฺขราโน โหติ ฯ อิธ คหปติ เอกจฺจสฺส
น เอวํ โหติ เอวํรูโป สิยํ อนาคตมทฺธานํ เอวํเวทโน สิยํ
อนาคตมทฺธานํ เอวํสญฺโญ สิยํ อนาคตมทฺธานํ เอวํสงฺขาโร
สิยํ อนาคตมทฺธานํ เอวํวิญฺญาโณ สิยํ อนาคตมทฺธานนฺติ ฯ
เอวํ โข คหปติ อปุรกฺขราโน โหติ ฯ

[๒๒] กถญฺจ คหปติ กถํ วิคฺคยฺห ชเนน กตฺตา โหติ ฯ อิธ
คหปติ เอกจฺโจ เอวรูปึ กถํ กตฺตา โหติ น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ
อาชานาสิ อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ กึ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ
อาชานิสฺสสิ มิจฺฉาปฏิปนฺโน ตฺวมสิ อหมสฺมิ สมฺมาปฏิปนฺโน
ปุเร วจนียํ ปจฺฉา อวจ ปจฺฉา วจนียํ ปุเร อวจ สหิตมฺเม
อสหิตนฺเต อธิจิณฺณนฺเต วิปราวตฺตํ อาโรปิโต เต วาโท จร ๒
วาทปฺปโมกฺขาย นิคฺคหิโตสิ นิพฺเพเธหิ ๓ วา สเจ ปโหสีติ ฯ
เอวํ โข คหปติ กถํ วิคฺคยฺห ชเนน กตฺตา โหติ ฯ
#๑ โป. ปุเรกฺขราโน ฯ ๒ โป. ปรวาทปฺปโมกฺขาย ฯ ๓ นิพฺเพเฐหีติ วา ปาโฐ ฯ

[๒๓] กถญฺจ คหปติ กถํ น วิคฺคยฺห ชเนน กตฺตา โหติ ฯ
อิธ คหปติ ภิกฺขุ น เอวรูปึ กถํ กตฺตา โหติ น ตฺวํ อิมํ
ธมฺมวินยํ อาชานาสิ อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ กึ ตฺวํ อิมํ
ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ มิจฺฉาปฏิปนฺโน ตฺวมสิ อหมสฺมิ สมฺมาปฏิปนฺโน
ปุเร วจนียํ ปจฺฉา อวจ ปจฺฉา วจนียํ ปุเร อวจ
สหิตมฺเม อสหิตนฺเต อธิจิณฺณนฺเต วิปราวตฺตํ อาโรปิโต เต
วาโท จร วาทปฺปโมกฺขาย นิคฺคหิโตสิ นิพฺเพเธหิ วา สเจ
ปโหสีติ ฯ เอวํ โข คหปติ กถํ น วิคฺคยฺห ชเนน กตฺตา โหติ ฯ

[๒๔] อิติ โข คหปติ ยนฺตํ วุตฺตํ ภควตา อฏฺฐกวคฺคิเย
มาคณฺฑิยปญฺเห
โอกํ ปหาย อนิเกตสารี
คาเม อกุพฺพํ มุนิ สนฺถวานิ
กาเมหิ ริตฺโต อปุรกฺขราโน
กถํ น วิคฺคยฺห ชเนน กยิราติ ฯ
อิมสฺส โข คหปติ ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน
อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพติ ฯ

[๒๕] เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ อายสฺมา มหากจฺจาโน อวนฺตีสุ
วิหรติ กุรรฆเร ปปาเต ปพฺพเต ฯ อถ โข หลิทฺทิกานิ คหปติ
เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ
มหากจฺจานํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข
หลิทฺทิกานิ คหปติ อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจ วุตฺตมิทํ
ภนฺเต ภควตา สกฺกปญฺเห เย เต สมณพฺราหฺมณา ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺตา
เต อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมิโน อจฺจนฺตพฺรหฺมจาริโน
อจฺจนฺตปริโยสานา เสฏฺฐา เทวมนุสฺสานนฺติ ฯ อิมสฺส
นุ โข ภนฺเต ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส กถํ วิตฺถาเรน อตฺโถ
ทฏฺฐพฺโพติ ฯ

[๒๖] รูปธาตุยา โข คหปติ โย ฉนฺโท โย ราโค ยา นนฺทิ
ยา ตณฺหา เย อุปายุปาทานา เจตโส อธิฏฺฐานาภินิเวสานุสยา
เตสํ ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ
วุจฺจติ ฯ เวทนาธาตุยา โข คหปติ ฯเปฯ สญฺญาธาตุยา โข
คหปติ ฯ สงฺขารธาตุยา โข คหปติ ฯ วิญฺญาณธาตุยา โข คหปติ
โย ฉนฺโท โย ราโค ยา นนฺทิ ยา ตณฺหา เย อุปายุปาทานา
เจตโส อธิฏฺฐานาภินิเวสานุสยา เตสํ ขยา วิราคา นิโรธา จาคา
ปฏินิสฺสคฺคา จิตฺตํ สุวิมุตฺตนฺติ วุจฺจติ ฯ อิติ โข คหปติ ยนฺตํ
วุตฺตํ ภควตา สกฺกปญฺเห เย เต สมณพฺราหฺมณา ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺตา
เต อจฺจนฺตนิฏฺฐา อจฺจนฺตโยคกฺเขมิโน อจฺจนฺตพฺรหฺมจาริโน
อจฺจนฺตปริโยสานา เสฏฺฐา เทวมนุสฺสานนฺติ ฯ อิมสฺส
โข คหปติ ภควตา สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส เอวํ วิตฺถาเรน อตฺโถ
ทฏฺฐพฺโพติ ฯ

[๒๗] เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ
เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู
อามนฺเตสิ ภิกฺขโวติ ฯ ภทนฺเตติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ
ภควา เอตทโวจ สมาธึ ภิกฺขเว ภาเวถ ฯ สมาหิโต ภิกฺขเว
ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ กิญฺจ ๑ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ รูปสฺส
สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เวทนาย สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ
สญฺญาย สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ สงฺขารานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ
วิญฺญาณสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ ฯ

[๒๘] โก จ ภิกฺขเว รูปสฺส สมุทโย โก [๒] เวทนาย สมุทโย
โก สญฺญาย สมุทโย โก สงฺขารานํ สมุทโย โก วิญฺญาณสฺส
สมุทโย ฯ อิธ ภิกฺขเว อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ฯ
กิญฺจ อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ฯ รูปํ อภินนฺทติ
อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ตสฺส รูปํ อภินนฺทโต อภิวทโต
อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต อุปฺปชฺชติ นนฺทิ ยา รูเป นนฺทิ ตทุปาทานํ
ตสฺสุปาทานปจฺจยา ภโว ภวปจฺจยา ชาติ ชาติปจฺจยา ชรามรณํ
โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ ฯ เอวเมตสฺส
เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ ฯ เวทนํ อภินนฺทติ ฯเปฯ
สญฺญํ อภินนฺทติ ฯเปฯ สงฺขาเร อภินนฺทติ ฯเปฯ วิญฺญาณํ
อภินนฺทติ อภิวทติ อชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ตสฺส วิญฺญาณํ อภินนฺทโต
อภิวทโต อชฺโฌสาย ติฏฺฐโต อุปฺปชฺชติ นนฺทิ ยา วิญฺญาเณ
นนฺทิ ตทุปาทานํ ตสฺสุปาทานปจฺจยา ภโว ภวปจฺจยา ชาติ
#๑ โป. สพฺพตฺถ กิญฺจีติ ทิสฺสติ ฯ ๒ โป. เอตฺถนฺตเร จสทฺโท ทิสฺสติ ฯ อิโต
#ปรํ อีทิสเมว ฯ
ฯเปฯ เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ ฯ อยํ
ภิกฺขเว รูปสฺส สมุทโย อยํ เวทนาย สมุทโย อยํ สญฺญาย
สมุทโย อยํ สงฺขารานํ สมุทโย อยํ วิญฺญาณสฺส สมุทโย ฯ

[๒๙] โก จ ภิกฺขเว รูปสฺส อตฺถงฺคโม โก เวทนาย ฯ
โก สญฺญาย ฯ โก สงฺขารานํ ฯ โก วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม ฯ
อิธ ภิกฺขเว นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ฯ กิญฺจ
นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ฯ รูปํ นาภินนฺทติ นาภิวทติ
นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ตสฺส รูปํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย
ติฏฺฐโต ยา รูเป นนฺทิ สา นิรุชฺฌติ ตสฺส นนฺทินิโรธา อุปาทานนิโรโธ
อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ ฯเปฯ เอวเมตสฺส เกวลสฺส
ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ ฯ เวทนํ นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย
ติฏฺฐติ ตสฺส เวทนํ อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย
ติฏฺฐโต ยา เวทนาย นนฺทิ สา นิรุชฺฌติ ตสฺส นนฺทินิโรธา
อุปาทานนิโรโธ อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ
ฯเปฯ เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ ฯ
สญฺญํ นาภินนฺทติ ฯเปฯ สงฺขาเร นาภินนฺทติ นาภิวทติ นาชฺโฌสาย
ติฏฺฐติ ตสฺส สงฺขาเร อนภินนฺทโต อนภิวทโต อนชฺโฌสาย
ติฏฺฐโต ยา สงฺขาเรสุ นนฺทิ สา นิรุชฺฌติ ตสฺส นนฺทินิโรธา
อุปาทานนิโรโธ อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ ฯเปฯ เอวเมตสฺส
เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ ฯ วิญฺญาณํ นาภินนฺทติ
นาภิวทติ นาชฺโฌสาย ติฏฺฐติ ตสฺส วิญฺญาณํ อนภินนฺทโต
อนภิวทโต อนชฺโฌสาย ติฏฺฐโต ยา วิญฺญาเณ นนฺทิ สา นิรุชฺฌติ
ตสฺส นนฺทินิโรธา อุปาทานนิโรโธ ฯเปฯ เอวเมตสฺส เกวลสฺส
ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ ฯ อยํ ภิกฺขเว รูปสฺส อตฺถงฺคโม
อยํ เวทนาย อตฺถงฺคโม อยํ สญฺญาย อตฺถงฺคโม อยํ สงฺขารานํ
อตฺถงฺคโม อยํ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโมติ ฯ

[๓๐] สาวตฺถิยํ ๑ ฯ ตตฺร โข ฯเปฯ ปฏิสลฺลาเน ๒ ภิกฺขเว๓
โยคมาปชฺชถ ฯ ปฏิสลฺลีโน ภิกฺขเว ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ กิญฺจ
ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ รูปสฺส สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เวทนาย
สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ สญฺญาย สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ
สงฺขารานํ สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ วิญฺญาณสฺส สมุทยญฺจ
อตฺถงฺคมญฺจ ฯ (ยถา ปฐมสุตฺเต วิตฺถาโร ตถา วิตฺถาเรตพฺพํ ๓- ฯ