[๔๑] สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ อาศัยสภาวธรรม
ที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๔๒] สภาวธรรมที่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีวิตกและที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีวิตกและที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีวิตกและที่มิใช่ไม่มีวิตกเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีวิตกและที่มิใช่ไม่มีวิตกเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีวิตกและที่ไม่ใช่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีวิตกและที่มิใช่
ไม่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

[๔๓] สภาวธรรมที่มีวิจารอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีวิจารเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
(ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๔๔] สภาวธรรมที่มีปีติอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีปีติเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
(ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๔๕] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยปีติอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยปีติเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๔๖] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยสุขอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยสุขเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

[๔๗] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาและที่ไม่สหรคตดัวยอุเบกขาอาศัยสภาวธรรม
ที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาและ
ที่มิใช่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา
และที่มิใช่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาอาศัยสภาวธรรม
ที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาและที่มิใช่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)
(ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๔๘] สภาวธรรมที่เป็นกามาวจรอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกามาวจรเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกามาวจรอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกามาวจรเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นกามาวจรและที่ไม่เป็นกามาวจรอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น
กามาวจรเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกามาวจรอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นกามาวจรเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นกามาวจรอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกามาวจรและที่มิใช่ไม่เป็น
กามาวจรเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๔๙] สภาวธรรมที่เป็นรูปาวจรอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจรเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๕๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอรูปาวจรอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอรูปาวจรเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ

[๕๑] สภาวธรรมที่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่นับเนื่องใน
วัฏฏทุกข์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
สภาวธรรมที่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์
และที่มิใช่ไม่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
[๕๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็น
เหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุ
นำออกจากวัฏฏทุกข์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุ
นำออกจากวัฏฏทุกข์และที่มิใช่ไม่เป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
มี ๑ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
[๕๓] สภาวธรรมที่ไม่แน่นอนโดยอาการทั้งสองนั้นอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่ให้ผล
แน่นอนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่แน่นอนโดยอาการทั้งสองนั้นอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่แน่นอนโดย
อาการทั้งสองนั้นเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่แน่นอนโดยอาการทั้งสองนั้นอาศัยสภาวธรรมที่ไม่แน่นอนโดย
อาการทั้งสองนั้นและที่มิใช่ไม่แน่นอนโดยอาการทั้งสองนั้นเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
มี ๑ วาระ (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
[๕๔] สภาวธรรมที่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าและที่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่
มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
สภาวธรรมที่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าและที่มิใช่
ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
๑๐๐. สรณทุกะ ๑๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
[๕๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุ
ให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์
ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์
ร้องไห้และที่มิใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
ปัจจนียะ – นเหตุปัจจัย
[๕๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้
สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์
ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (ย่อ)
นเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
นอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
นปุเรชาตปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ
นกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
นอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ
นอินทรียปัจจัย มี ๑ วาระ
นฌานปัจจัย มี ๑ วาระ
นมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
โนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)
เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัย
[๕๗] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น
เหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ
ให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุ
ให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้
สัตว์ร้องไห้และที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัย (๓)
[๕๘] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
เหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยอารัมมณปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ
ให้สัตว์ร้องไห้โดยอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ
สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ
ให้สัตว์ร้องไห้โดยอารัมมณปัจจัย
สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้
สัตว์ร้องไห้โดยอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
[๕๙] เหตุปัจจัย มี ๔ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ
สหชาตปัจจัย มี ๕ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๔ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๒ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ

กัมมปัจจัย มี ๔ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๔ วาระ
อินทรียปัจจัย มี ๔ วาระ
ฌานปัจจัย มี ๔ วาระ
มัคคปัจจัย มี ๔ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ
ปัจจนียุทธาร
[๖๐] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นเหตุ
ให้สัตว์ร้องไห้โดยอารัมมณปัจจัย อุปนิสสยปัจจัย และปุเรชาตปัจจัย (ย่อ)
นเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ
นสหชาตปัจจัย มี ๕ วาระ
นอัญญมัญญปัจจัย มี ๕ วาระ
นนิสสยปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
นปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
นสัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ
โนอวิคตปัจจัย มี ๔ วาระ
(พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่งปัญหาวาร
ในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว)
ธัมมปัจจนียานุโลม ทุกปัฏฐาน จบ

พระอภิธรรมปิฎก
ธัมมปัจจนียานุโลม ทุกติกปัฏฐาน
__________
ขอนอบน้อมพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
๑. เหตุทุกะ ๑. กุสลติกะ
[๑] สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็น
กุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นกุศล
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่ไม่เป็นเหตุซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ
ซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นอกุศล
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
[๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่ง
ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุซึ่ง
ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย