๑๘๑๙. อตีตติกทวยะ ๑๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
[๒๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดย
เหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอนาคตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอดีตและที่ไม่เป็นอนาคตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
ปัจจุบันโดยเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
นิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
[๒๗] สภาวธรรมที่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีอดีตธรรม
เป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีอดีตธรรมเป็น
อารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีอดีตธรรมเป็น
อารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีอนาคตธรรมเป็น
อารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีอนาคตธรรม
เป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ

สภาวธรรมที่มีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีปัจจุบันธรรม
เป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีปัจจุบันธรรมเป็น
อารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีปัจจุบันธรรม
เป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑๗ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑๕ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๗ วาระ
๒๐๒๑. อัชฌัตตติกทวยะ ๑. ปฏิจจวาร
[๒๘] สภาวธรรมที่เป็นภายนอกตนอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นภายในตนเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นภายในตนอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นภายนอกตนเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒๘ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
[๒๙] สภาวธรรมที่มีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มี
ธรรมภายในตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
สภาวธรรมที่มีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีธรรม
ภายนอกตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ

สภาวธรรมที่มีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีธรรมภายใน
ตนเป็นอารมณ์และที่ไม่ใช่มีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
มี ๒ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
๒๒. สนิทัสสนติกะ ๑. ปฏิจจวาร
[๓๐] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และ
กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบ
ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เห็นได้กระทบได้และที่เห็นไม่ได้กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่
ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรม
ที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เห็นได้กระทบได้และที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่
เห็นได้และกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เห็นได้กระทบได้ที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้กระทบไม่ได้
อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และ
กระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๑๐ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓๕ วาระ
(พึงขยายปัญหาวารให้พิสดาร)
ธัมมปัจจนียานุโลม ติกปัฏฐาน จบ

พระอภิธรรมปิฎก
ธัมมปัจจนียานุโลม ทุกปัฏฐาน
__________
ขอนอบน้อมพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
๑๖. เหตุโคจฉกะ ๑. ปฏิจจวาร
[๑] สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุและที่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่
ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓) (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
(พึงขยายสหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวารให้พิสดาร)
[๒] สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มีเหตุและไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุและที่มิใช่ไม่มี
เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๓] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยเหตุเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (ย่อ เหมือนกับสเหตุกทุกะ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุและมีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มี
เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๕] สภาวธรรมที่เป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุ
และที่ไม่วิปปยุตจากเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่ใช่มี
เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
๗๑๓. จูฬันตรทุกะ
[๗] สภาวธรรมที่มีปัจจัยปรุงแต่งอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีปัจจัยปรุงแต่ง
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ

[๘] สภาวธรรมที่ปัจจัยปรุงแต่งอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ปัจจัยไม่ปรุงแต่งเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
[๙] สภาวธรรมที่เห็นได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เห็นได้และเห็นไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้เกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นได้โดยเหตุปัจจัย มี ๓
วาระ
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้โดยอารัมมณปัจจัย
สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้โดยอารัมมณปัจจัย
(ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๔ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๑ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๒ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ

ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
มัคคปัจจัย มี ๓ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๑ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
[๑๐] สภาวธรรมที่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่กระทบได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่กระทบได้เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่กระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่กระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่กระทบได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่กระทบไม่ได้
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่กระทบได้และที่มิใช่กระทบไม่ได้
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๑๑] สภาวธรรมที่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
(ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
[๑๒] สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นโลกิยะเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นโลกิยะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะและที่เป็นโลกุตตระอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นโลกิยะเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นโลกุตตระเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นโลกิยะและที่ไม่เป็นโลกุตตระ
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
[๑๓] สภาวธรรมที่จิตบางดวงรู้ได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่จิตบางดวงรู้ได้เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
๑๔๑๙. อาสวโคจฉกะ
[๑๔] สภาวธรรมที่เป็นอาสวะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอาสวะเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย