เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
๑. กุสลติกะ ๘. ทัสสนเหตุติกะ
[๒๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรค
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ อาศัย
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ เกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งมีเหตุมิใช่ไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและ
มรรคเบื้องบน ๓ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดา-
ปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
(สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีเหตุมิใช่ไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรค
และมรรคเบื้องบน ๓ อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีเหตุไม่ต้องประหาณ
ด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ)

๑. กุสลติกะ ๙. อาจยคามิติกะ
[๒๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิและจุติเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
กุศลซึ่งเป็นเหตุให้ถึงนิพพานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ จุติ และนิพพาน
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ จุติ และนิพพานเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
๑. กุสลติกะ ๑๐. เสกขติกะ
[๒๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นของเสขบุคคลอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
กุศลซึ่งเป็นของเสขบุคคลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (มีมูล ๒)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นของอเสขบุคคลอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อัพยากฤตซึ่งเป็นของอเสขบุคคลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งมิใช่ไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคลอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคลเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
๑. กุสลติกะ ๑๑. ปริตตติกะ
[๒๓] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นปริตตะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต
ซึ่งเป็นปริตตะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นมหัคคตะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็น
มหัคคตะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นอัปปมาณะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็น
อัปปมาณะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
๑. กุสลติกะ ๑๒. ปริตตารัมมณติกะ
[๒๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีปริตตะเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรม
ที่เป็นกุศลซึ่งมีปริตตะเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีมหัคคตะเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็น
กุศลซึ่งมีมหัคคตะเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีอัปปมาณะเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งมีอัปปมาณะเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ

๑. กุสลติกะ ๑๓. หีนติกะ
[๒๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นชั้นต่ำอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศล
ซึ่งเป็นชั้นต่ำเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นชั้นกลางอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต
ซึ่งเป็นชั้นกลางเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นชั้นประณีตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็น
ชั้นประณีตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
๑. กุสลติกะ ๑๔. มิจฉัตตนิยตติกะ
[๒๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนอาศัยสภาวธรรม
ที่เป็นกุศลซึ่งมีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งมิใช่ไม่แน่นอนโดยอาการทั้งสองนั้นอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่แน่นอนโดยอาการทั้งสองนั้นเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
(ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
๑. กุสลติกะ ๑๕. มัคคารัมมณติกะ
[๒๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีมรรคเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งมีมรรคเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีมรรคเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมี
มรรคเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศล
ซึ่งมีมรรคเป็นอธิบดีเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ

๑. กุสลติกะ ๑๖. อุปปันนติกะ
[๒๘] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งยังไม่เกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล
ซึ่งมิใช่ยังไม่เกิดขึ้นโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย มี ๑๘ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๑๘ วาระ
(สภาวธรรมที่จักเกิดขึ้นแน่นอนเหมือนกับสภาวธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้น)
๑. กุสลติกะ ๑๗. อตีตติกะ
[๒๙] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล
ซึ่งไม่เป็นอดีตโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย มี ๑๘ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑๑ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๑๖ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๑๖ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๑๘ วาระ
นัตถิปัจจัย มี ๑๖ วาระ
วิคตปัจจัย มี ๑๖ วาระ
(สภาวธรรมที่เป็นอนาคตเหมือนกับสภาวธรรมที่เป็นอดีต)
๑. กุสลติกะ ๑๘. อตีตารัมมณติกะ
[๓๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรม
ที่เป็นกุศลซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ

อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งมีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
๑. กุสลติกะ ๑๙๒๐. อัชฌัตตติกทวยะ
[๓๑] สภาวธรรมที่เป็นภายในตนซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่
เป็นภายในตนซึ่งไม่เป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย มี ๑๘ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๑๘ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ
อัตถิปัจจัย มี ๖ วาระ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ

สภาวธรรมที่เป็นภายนอกตนซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น
ภายนอกตนซึ่งไม่เป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย มี ๑๘ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑๕ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๑๘ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ
อัตถิปัจจัย มี ๖ วาระ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
[๓๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์อาศัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรม
ที่เป็นกุศลซึ่งมีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
๑. กุสลติกะ ๒๑. สนิทัสสนติกะ
[๓๓] สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นได้และกระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาว-
ธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้โดยอารัมมณปัจจัย (พึงทำให้
ปรากฏทั้ง ๓ วาระ)

อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๖ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ
อัตถิปัจจัย มี ๖ วาระ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
[๓๔] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่
เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัย
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
[๓๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรม
ที่เป็นกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเห็นไม่ได้ และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย