เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่มีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์อาศัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่มีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์อาศัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
๑๐๐. สรณทุกะ ๒๑. อัชฌัตตารัมมณติกะ
[๑๐๑] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่มีธรรมภายในตนเป็น
อารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่มีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์
อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่มีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่มีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์
อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
๑๐๐. สรณทุกะ ๒๒. สนิทัสสนติกะ
[๑๐๒] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้
อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย
(ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้และที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นไม่ได้และ
กระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

นเหตุปัจจัยและนอารัมมณปัจจัย
[๑๐๓] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้
อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะ
นเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะ
นอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
นกัมมปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
นอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ
นอินทรียปัจจัย มี ๑ วาระ
นฌานปัจจัย มี ๑ วาระ
นมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
โนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)
[๑๐๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัย
แก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยเหตุปัจจัย
(๑)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดยเหตุปัจจัย
(๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ

สหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๒ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๒ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๒ วาระ
อินทรียปัจจัย มี ๒ วาระ
ฌานปัจจัย มี ๒ วาระ
มัคคปัจจัย มี ๒ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจจนียุทธาร
[๑๐๕] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เป็นปัจจัย
แก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้โดย
สหชาตปัจจัย ปัจฉาชาตปัจจัย และกัมมปัจจัย (ย่อ)
นเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
โนอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
(พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)
ธัมมานุโลมปัจจนียะ ทุกติกปัฏฐาน จบ

พระอภิธรรมปิฎก
ธัมมานุโลมปัจจนียะ ติกทุกปัฏฐาน
__________
ขอนอบน้อมพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
๑. กุสลติกะ ๑. เหตุทุกะ
๑๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็น
เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุ
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่ง
เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรม
ที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๕)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็น
เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นเหตุ
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่ง
เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรม
ที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่
เป็นอกุศลซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๕)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่ง
เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่ง
เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่
เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ
ปัจจนียะ – นอารัมมณปัจจัย
[๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็น
เหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
นอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
นอธิปติปัจจัย มี ๑๓ วาระ ฯลฯ
นปุเรชาตปัจจัย มี ๑๓ วาระ ฯลฯ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ
โนวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
(พึงขยายสหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารให้พิสดารเหมือนกับปฏิจจวาร)

เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัย
[๓] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่ง
ไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่
เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤต
ซึ่งไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่
ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่
เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย (๕)
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่
เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่ง
ไม่เป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็น
เหตุโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
[๔] เหตุปัจจัย มี ๑๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑๘ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑๕ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๑๓ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๑๓ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๑๓ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๑๓ วาระ

อุปนิสสยปัจจัย มี ๑๘ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ
อินทรียปัจจัย มี ๘ วาระ
มัคคปัจจัย มี ๘ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ
(พึงขยายปัญหาวารให้พิสดาร)
[๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่ง
ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่ง
ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
(ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาระ)
๑. กุสลติกะ ๒. สเหตุกทุกะ
๑๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีเหตุ
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีเหตุเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
กุศลซึ่งมีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุ
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุ
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อกุศลซึ่งมีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมี
เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมี
เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อัพยากฤตซึ่งมีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
สหชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
กัมมปัจจัย มี ๑๑ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๑ วาระ
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)
[๗] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่
มีเหตุโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มี
เหตุโดยเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็น
อกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุโดยเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่
มีเหตุโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่
มีเหตุโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่
เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุโดยเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่ง
ไม่ใช่มีเหตุโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่ง
ไม่ใช่มีเหตุโดยเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและ
ที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุโดยเหตุปัจจัย (๓) (ย่อ)
[๘] เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑๕ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๑๑ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๑๑ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๑๑ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๑๕ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๙ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ