เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
(เหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ ย่อ)
๑๐๐. สรณทุกะ ๖. นเหตุสเหตุกทุกะ
[๖๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัย
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นเหตุและไม่ใช่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรม
ที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นเหตุและมิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี
๑ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรม
ที่มิใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นเหตุและมิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
มี ๑ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
๑๐๐. สรณทุกะ ๗. จูฬันตรทุกะ
[๖๗] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่มีปัจจัยปรุงแต่งเป็นปัจจัย
แก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมีปัจจัยปรุงแต่งโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ)

อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๑ วาระ
[๖๘] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่ปัจจัยปรุงแต่ง (ย่อ)
[๖๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็น
เหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่เห็นได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นไม่ได้โดยอารัมมณปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเห็นไม่ได้โดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อัตถิปัจจัย มี ๒ วาระ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
[๗๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งกระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่
เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่
เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่กระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
[๗๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่
เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็น
เหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุ
ให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็น
เหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่ไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
[๗๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นโลกิยะอาศัยสภาวธรรมที่
ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นโลกิยะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นโลกุตตระอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่
เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นโลกุตตระเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
[๗๓] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งจิตบางดวงรู้ได้อาศัยสภาวธรรม
ที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่จิตบางดวงรู้ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งจิตบางดวงรู้ไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่
เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่จิตบางดวงรู้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
๑๐๐. สรณทุกะ ๑๔. อาสวโคจฉกะเป็นต้น
[๗๔] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นอาสวะอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่
ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
[๗๕] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่
ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)

[๗๖] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่
ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
[๗๗] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นโอฆะอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่
ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นโอฆะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
[๗๘] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นโยคะอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่
ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นโยคะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
[๗๙] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่
ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
[๘๐] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นปรามาสอาศัยสภาวธรรมที่มิ
ใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นปรามาสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
๑๐๐. สรณทุกะ ๕๕. มหันตรทุกะ
[๘๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งรับรู้อารมณ์ได้อาศัยสภาวธรรม
ที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่รับรู้อารมณ์ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งรับรู้อารมณ์ไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่
ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่รับรู้อารมณ์ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งรับรู้อารมณ์ไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่
ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่รับรู้อารมณ์ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
[๘๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่
เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นจิตอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็น
เหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
[๘๓] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นเจตสิกอาศัยสภาวธรรมที่
ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นเจตสิกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งเป็นเจตสิกอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็น
เหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่เป็นเจตสิกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
[๘๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งสัมปยุตด้วยจิตอาศัยสภาวธรรม
ที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่สัมปยุตด้วยจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งสัมปยุตด้วยจิตอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่
เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่สัมปยุตด้วยจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ

[๘๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งระคนกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่
ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่ระคนกับจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งระคนกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็น
เหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่ระคนกับจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
๑๐๐. สรณทุกะ ๘๓. ปิฏฐิทุกะ
[๘๖] สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรค
อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรค
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรค
อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่ไม่ต้องประหาณด้วยโสดา-
ปัตติมรรคเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
[๘๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมีธรรมอื่นยิ่งกว่าอาศัยสภาว-
ธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
(สหชาตวาร ปัจจยวาร นิสสยวาร สังสัฏฐวาร และสัมปยุตตวารเหมือนกับ
ปฏิจจวาร)

ปัญหาวาร – เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัย
[๘๘] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเป็นปัจจัย
แก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมีธรรมอื่นยิ่งกว่าโดยเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเป็นปัจจัยแก่
สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมีธรรมอื่นยิ่งกว่าโดยอารัมมณปัจจัย มี ๑
วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจนียุทธาร
[๘๙] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่ใช่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเป็น
ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมีธรรมอื่นยิ่งกว่าโดยอารัมมณปัจจัย
สหชาตปัจจัย อุปนิสสยปัจจัย และปัจฉาชาตปัจจัย (ย่อ)
นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
โนอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)
อนันตรบท – เหตุปัจจัยและอนันตรปัจจัย
[๙๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าอาศัยสภาว-
ธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ

[๙๑] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเป็น
ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าโดยอนันตรปัจจัย
(ย่อ)
อนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๑ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๒ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๑ วาระ
อัตถิปัจจัย มี ๑ วาระ
นัตถิปัจจัย มี ๑ วาระ
วิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจจนียุทธาร
[๙๒] สภาวธรรมที่ไม่ใช่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเป็น
ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าโดยอุปนิสสยปัจจัย
และปุเรชาตปัจจัย
สภาวธรรมที่มิใช่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งมิใช่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าเป็นปัจจัย
แก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้ซึ่งไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าโดยอุปนิสสยปัจจัย (ย่อ)
นเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
นอุปนิสสยปัจจัย มี ๑ วาระ
นปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
โนอวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
โนอวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ

นเหตุปัจจัย กับอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
อุปนิสสยปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อัตถิปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)
ปัฏฐานตั้งแต่อนุโลมทุกติกปัฏฐานจนจบ มีประมาณ ๓๐ ภาณวาร
ธัมมปัจจนียานุโลม ทุกทุกปัฏฐาน จบ
ปัจจนียานุโลมปัฏฐาน จบ
ปัฏฐานปกรณ์ จบบริบูรณ์
พระอภิธรรมปิฎก จบ
ด้วยคำมีประมาณเท่านี้ บุญใดเป็นอันมาก
ที่ข้าพเจ้าทั้งหลายได้ขวนขวายแล้ว ขอทวย
เทพทั้งหลายจงอนุโมทนาบุญนั้นของข้าพเจ้าทั้ง
หลาย เพื่อความสำเร็จแห่งสมบัติทั้งปวง
ขอสัตว์ทั้งหลายผู้ประสบทุกข์ จงเป็นผู้
ปราศจากทุกข์ ผู้ประสบภัย จงเป็นผู้ปราศจาก
ภัย และผู้ประสบความโศก จงเป็นผู้ปราศจาก
ความโศก ถึงความเกษมเถิด
พระพุทธเจ้าทุกพระองค์ทรงมีพระกำลัง
และพระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลายก็มีกำลัง อนึ่ง
ด้วยเดชแห่งธรรมของพระพุทธเจ้าเป็นต้นนั้น
ข้าพเจ้าขอผูกการรักษาไว้โดยประการทั้งปวง.
พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔๕ อภิธรรมปิฎกที่ ๑๒ ปัฏฐาน ภาค ๖ จบ