๑. กุสลติกะ ๑๕. มัคคารัมมณติกะ
๑. ปฏิจจวาร
ปัจจยจตุกกนัย
[๖๗] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีมรรคเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็น
กุศลซึ่งมีมรรคเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีมรรคเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อัพยากฤตซึ่งมีมรรคเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
(ย่อ ทุกปัจจัยพึงขยายให้พิสดาร)
[๖๘] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีมรรคเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่ง
มีมรรคเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
(ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ ย่อ)
[๖๙] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศล
ซึ่งมีมรรคเป็นอธิบดีเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อัพยากฤตซึ่งมีมรรคเป็นอธิบดีเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
(ย่อ ทุกปัจจัยพึงขยายให้พิสดาร)

๑. กุสลติกะ ๑๖. อุปปันนติกะ
๗. ปัญหาวาร
ปัจจยจตุกกนัย
[๗๐] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่ง
เกิดขึ้นโดยเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ (ย่อ)
๑. กุสลติกะ ๑๗. อตีตติกะ
๗. ปัญหาวาร
ปัจจยจตุกกนัย
[๗๑] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
กุศลซึ่งเป็นปัจจุบันโดยเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ (ย่อ)
๑. กุสลติกะ ๑๘. อตีตารัมมณติกะ
๑ – ๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย
[๗๒] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศล
ซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อัพยากฤตซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)
[๗๓] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาว-
ธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
เป็นอกุศลซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๗ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๗ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๕ วาระ

วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
(ย่อ พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)
อนาคตารัมมณบท – เหตุปัจจัย
[๗๔] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งมีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
(ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)
[๗๕] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาว-
ธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
(ย่อ พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)
ปัจจุปันนารัมมณบท – เหตุปัจจัย
[๗๖] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
(ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)
[๗๗] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่เป็นอกุศลซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
(ย่อ พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)
๑. กุสลติกะ ๑๙. อัชฌัตตติกะ
๑ – ๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย
[๗๘] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นภายในตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่ง
เป็นภายในตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นภายในตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็น
ภายในตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต
ซึ่งเป็นภายในตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลและ
ที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศล
และที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ๑
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายสหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร ให้พิสดารเหมือนกับปฏิจจวาร)
[๗๙] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นภายในตนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
กุศลซึ่งเป็นภายในตนโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นภายในตนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศล
ซึ่งเป็นภายในตนโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
อัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนโดยเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑๐ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ
(ย่อ พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)
พหิทธาบท – เหตุปัจจัย
[๘๐] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นภายนอกตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศล
ซึ่งเป็นภายนอกตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นภายนอกตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่ง
เป็นภายนอกตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายนอกตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต
ซึ่งเป็นภายนอกตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายนอกตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศล
และที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายนอกตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายนอกตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศล
และที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายนอกตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)
[๘๑] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นภายนอกตนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งเป็นภายนอกตนโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นภายนอกตนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศล
ซึ่งเป็นภายนอกตนโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายนอกตนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
อัพยากฤตซึ่งเป็นภายนอกตนโดยเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑๐ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ
(ย่อ พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)

๑. กุสลติกะ ๒๐. อัชฌัตตารัมมณติกะ
๑. ปฏิจจวาร
ปัจจยจตุกกนัย
[๘๒] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์อาศัยสภาว-
ธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
[๘๓] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์อาศัยสภาว-
ธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
๑. กุสลติกะ ๒๑. สนิทัสสนติกะ
๑. ปฏิจจวาร
ปัจจยจตุกกนัย
[๘๔] สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรม
ที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายสหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ให้พิสดาร)
[๘๕] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็น
กุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศล
ซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็น
กุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็น
อกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
(ย่อ พึงขยายสหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารและปัญหาวารให้พิสดาร)
กุสลติกะและสนิทัสสนติกะ จบ
๒. เวทนาติกะ ๑. กุสลติกะ
๑ – ๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย
[๘๖] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุต
ด้วยสุขเวทนาซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุต
ด้วยอทุกขมสุขเวทนาซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)
[๘๗] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาซึ่งเป็นกุศลโดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม
ที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาซึ่งเป็นกุศลโดยเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ
(ย่อ ทุกปัจจัยพึงขยายให้พิสดาร)
[๘๘] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่
สัมปยุตด้วยสุขเวทนาซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุต
ด้วยทุกขเวทนาซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่
สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
(ทุกปัจจัยพึงขยายให้พิสดาร)