สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศล
และที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศล
และที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
[๑๖] เหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)
[๑๗] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
อัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะโดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะโดยเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
[๑๘] เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ
สหชาตปัจจัย มี ๗ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๑๐ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ

อาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๔ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๔ วาระ
อินทรียปัจจัย มี ๔ วาระ
ฌานปัจจัย มี ๔ วาระ
มัคคปัจจัย มี ๔ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๐ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)
๑. กุสลติกะ ๑๗. อาสวสาสวทุกะ
๑ – ๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๑๙] สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นอาสวะและเป็นอารมณ์ของอาสวะอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นอาสวะและเป็นอารมณ์ของอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
(ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร (ปัญหาวาร) ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)
[๒๐] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะเกิดขึ้นเพราะ
เหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็น
อาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็น
อาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
[๒๑] เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)
[๒๒] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะเป็น
ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะโดยเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะเป็นปัจจัย
แก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะโดยเหตุปัจจัย
มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะเป็น
ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะโดย
เหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)

[๒๓] เหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ
(ย่อ พึงขยายให้พิสดารเหมือนกับปัญหาวารในกุสลติกะ)
๑. กุสลติกะ ๑๘. อาสวอาสวสัมปยุตตทุกะ
๑ – ๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย
[๒๔] สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นอาสวะและสัมปยุตด้วยอาสวะอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นอาสวะและสัมปยุตด้วยอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
(ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร และปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)
[๒๕] สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งสัมปยุตด้วยอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะอาศัย
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งสัมปยุตด้วยอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
(ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร และปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)

[๒๖] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์
ของอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์
ของอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
[๒๗] เหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ
(ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)
[๒๘] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
โดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะเป็น
ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
โดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะแต่เป็นอารมณ์ของ
อาสวะโดยเหตุปัจจัย (ย่อ)
[๒๙] เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๔ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ
สหชาตปัจจัย มี ๗ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๑๐ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๔ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ
มัคคปัจจัย มี ๔ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๐ วาระ
(ย่อ พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)

๑. กุสลติกะ ๑๙. อาสววิปปยุตตสาสวทุกะ
๑ – ๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๓๐] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
[๓๑] เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)
เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัยเป็นต้น
[๓๒] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของ
อาสวะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์
ของอาสวะโดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของ
อาสวะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็น
อารมณ์ของอาสวะโดยเหตุปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์
ของอาสวะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
โดยอารัมมณปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะเป็น
ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
โดยอธิปติปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์
ของอาสวะโดยอธิปติปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
โดยอธิปติปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะเป็น
ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของ
อาสวะโดยอนันตรปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากอาสวะและไม่เป็นอารมณ์
ของอาสวะโดยอนันตรปัจจัย (๑) (ย่อ)
[๓๓] เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๒ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๒ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๒ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาระ

นิสสยปัจจัย มี ๒ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ
กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)
กุสลติกะและอาสวโคจฉกะ จบ
๑. กุสลติกะ
๒๐ – ๕๔. สัญโญชนทุกะเป็นต้น
[๓๔] … อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นสังโยชน์ … อาศัยสภาวธรรมที่
เป็นอกุศลซึ่งเป็นคันถะ … เป็นโอฆะ … เป็นโยคะ … เป็นนิวรณ์ …
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นปรามาสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็น
ปรามาสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (เหมือนกับอาสวโคจฉกะ) ทิฏฐิอาศัยทิฏฐิเกิดขึ้น
ไม่ได้
กุสลติกะและหกโคจฉกะ จบ
๑. กุสลติกะ ๕๕. สารัมมณทุกะ
๑ – ๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย
[๑] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งรับรู้
อารมณ์ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งรับรู้
อารมณ์ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งรับรู้อารมณ์ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต
ซึ่งรับรู้อารมณ์ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)
[๒] เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
(ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)
เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัย
[๓] สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
กุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้โดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศล
ซึ่งรับรู้อารมณ์ได้โดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งรับรู้อารมณ์ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น
อัพยากฤตซึ่งรับรู้อารมณ์ได้โดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่ง
รับรู้อารมณ์ได้โดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
[๔] เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ
สหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ