พุทธธรรมสงฆ์


ฉบับมหาจุฬาฯ
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๑ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ หน้าที่ 261 (เล่ม 44)

สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้
ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เห็นได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้ซึ่ง
เป็นอัพยากฤตโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติ (๑)
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้ซึ่งเป็น
อัพยากฤตโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปกตูปนิสสยะ (๑)
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้
ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยะ
อนันตรูปนิสสยะ และปกตูปนิสสยะ ฯลฯ (๑) (ย่อ)
[๒๒] เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
สหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๑ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๒ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ
(ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๓ วาระ)
สัมปยุตตปัจจัย มี ๑ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ

261
ฉบับมหาจุฬาฯ
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๑ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ หน้าที่ 262 (เล่ม 44)

อัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ
นัตถิปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ (ย่อ)
สนิทัสสนทุกะและกุสลติกะ จบ
(อัปปัจจยะ อสังขตะ และสนิทัสสนะ มีไม่ได้)
๑๐. สัปปฏิฆทุกะ ๑. กุสลติกะ
๑ – ๒. กุสลากุสลบท ๑. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๒๓] สภาวธรรมที่กระทบไม่ได้ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่กระทบไม่ได้ซึ่ง
เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
[๒๔] เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)
[๒๕] สภาวธรรมที่กระทบไม่ได้ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่กระทบไม่ได้
ซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
(ในปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)

262
ฉบับมหาจุฬาฯ
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๑ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ หน้าที่ 263 (เล่ม 44)

๓. อัพยากตบท ๑. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๒๖] สภาวธรรมที่กระทบได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่กระทบได้
ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่กระทบไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่กระทบได้ซึ่ง
เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่กระทบได้และที่กระทบไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรม
ที่กระทบได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
สภาวธรรมที่กระทบไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่กระทบไม่ได้
ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
[๒๗] เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๑ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๙ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
นเหตุปัจจัย
[๒๘] สภาวธรรมที่กระทบได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่กระทบได้
ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (ย่อ)

263
ฉบับมหาจุฬาฯ
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๑ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ หน้าที่ 264 (เล่ม 44)

[๒๙] นเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
โนวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
(ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาระ) (ย่อ)
๓. อัพยากตบท ๗. ปัญหาวาร
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๓๐] สภาวธรรมที่กระทบไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
กระทบไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย (๓) (ย่อ)
[๓๑] เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๒ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ
อินทรียปัจจัย มี ๕ วาระ
ฌานปัจจัย มี ๓ วาระ

264
ฉบับมหาจุฬาฯ
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๑ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ หน้าที่ 265 (เล่ม 44)

มัคคปัจจัย มี ๓ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๑ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๔ วาระ
อัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
นัตถิปัจจัย มี ๑ วาระ
วิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
ปัจจนียุทธาร
[๓๒] สภาวธรรมที่กระทบได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
กระทบได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยสหชาตปัจจัย (ย่อ)
[๓๓] นเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
(พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่ง
ปัญหาวารในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว)
สัปปฏิฆทุกะและกุสลติกะ จบ
๑๑. รูปีทุกะ ๑. กุสลติกะ
๑ – ๒. กุสลากุสลบท ๑ – ๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๓๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็น
กุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

265
ฉบับมหาจุฬาฯ
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๑ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ หน้าที่ 266 (เล่ม 44)

[๓๕] เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
(สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)
[๓๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปซึ่ง
เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
[๓๗] เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ
(ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)
๓. อัพยากตบท ๑ – ๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัย
[๓๘] สภาวธรรมที่เป็นรูปซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปซึ่ง
เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็น
อัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นรูปซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปและที่ไม่เป็น
รูปซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นรูปซึ่งเป็น
อัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (ย่อ)
[๓๙] เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ

266
ฉบับมหาจุฬาฯ
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๑ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ หน้าที่ 267 (เล่ม 44)

อนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๙ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ)
[๔๐] นเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
นกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ
นวิปากปัจจัย มี ๕ วาระ
นอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ
นอินทรียปัจจัย มี ๑ วาระ
นฌานปัจจัย มี ๒ วาระ
นมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ
นสัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ
โนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ
โนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ ปัจจนียะ จบ)
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๔๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็น
รูปซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย (ย่อ)

267
ฉบับมหาจุฬาฯ
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๑ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ หน้าที่ 268 (เล่ม 44)

[๔๒] เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๗ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๒ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๓ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๔ วาระ
อินทรียปัจจัย มี ๖ วาระ
ฌานปัจจัย มี ๓ วาระ
มัคคปัจจัย มี ๓ วาระ
สัมปยุตตปัจจัย มี ๑ วาระ
วิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ)
นเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ
นอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ)
นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
(พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่ง
ปัญหาวารในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว)
รูปีทุกะและกุสลติกะ จบ

268
ฉบับมหาจุฬาฯ
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๑ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ หน้าที่ 269 (เล่ม 44)

๑๒. โลกิยทุกะ ๑. กุสลติกะ
๑. กุสลบท ๑ – ๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัย
[๔๓] สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นโลกิยะซึ่ง
เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระซึ่ง
เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นโลกิยะซึ่งเป็นกุศล
เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระซึ่ง
เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (๑) (ย่อ)
[๔๔] เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
กัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ อนุโลม จบ)
[๔๕] นอธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
นอาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
(พึงขยายสหชาตวาร ปัจจยวาร นิสสยวาร สังสัฏฐวาร และสัมปยุตตวาร
ให้พิสดารเหมือนกับปฏิจจวาร)
ปัจจยจตุกกนัย – เหตุปัจจัยเป็นต้น
[๔๖] สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะ
ซึ่งเป็นกุศลโดยเหตุปัจจัย (๑)

269
ฉบับมหาจุฬาฯ
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๑ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ หน้าที่ 270 (เล่ม 44)

สภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระ
ซึ่งเป็นกุศลโดยเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะซึ่ง
เป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะซึ่ง
เป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะซึ่ง
เป็นกุศลโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติและสหชาตาธิปติ (๑)
สภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระ
ซึ่งเป็นกุศลโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติ
สภาวธรรมที่เป็นโลกุตตระซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นโลกิยะซึ่ง
เป็นกุศลโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติ (๒) (ย่อ)
[๔๗] เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๒ วาระ
สมนันตรปัจจัย มี ๒ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๔ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ
กัมมปัจจัย มี ๒ วาระ
อาหารปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)

270