ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ - หน้าที่ 212 (เล่ม 45)

สรณทุกปริตตารัมมณัตติกนสรณทุกนปริตตารัมมณัตติกะ
[๓๓๐] ธรรมที่ไม่ใช่ปริตตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็น
ปริตตารัมมณธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่มหัคคตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นมหัคคตารัมมณ
ธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่อัปปมาณารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอัปปมาณารัม
มณธรรม ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย
สรณทุกหีนัตติกนสรณทุกนหีนัตติกะ
[๓๓๑] ธรรมที่ไม่ใช่หีนธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นหีนธรรม ที่เป็น
สรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่มัชฌิมธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม ที่เป็น
อรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่ปณีตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นปณีตธรรม ที่เป็นอรณ
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย
สรณทุกมิจฉัตตัตติกนสรณทุกนมิจฉัตตัตติกะ
[๓๓๒] ธรรมที่ไม่ใช่มิจฉัตตนิยตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นมิจฉัตต
นิยตธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่สัมมัตตนิยตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม
ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่อนิยตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ที่เป็น
สรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย
สรณทุกมัคคารัมมณัตติกนสรณทุกนมัคคารัมมณัตติกะ
[๓๓๓] ธรรมที่ไม่ใช่มัคคารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นมัคคารัม
มณธรรม ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย

212
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ - หน้าที่ 213 (เล่ม 45)

ธรรมที่ไม่ใช่มัคคเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นมัคคเหตุกธรรม
ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่มัคคาธิปติธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นมัคคาธิปติธรรม ที่เป็น
อรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย
สรณทุกอุปปันนนัตติกนสรณทุกนอุปปันนัตติกะ
[๓๓๔] ธรรมที่เป็นอนุปปันนธรรม ที่เป็นสรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่
อนุปปันนธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๔ นัย
ธรรมที่เป็นอุปปาทิธรรม ที่เป็นอรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อุปปาทิธรรม ที่ไม่ใช่
อรณธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๒ นัย
สรณทุกอตีตัตติกนสรณทุกนอตีตัตติกะ
[๓๓๕] ธรรมที่เป็นอตีตธรรม ที่เป็นสรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อตีตธรรม
ที่ไม่ใช่สรณธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๔ นัย
อนาคตธรรม ก็เหมือนกับอตีตธรรม
สรณทุกอตีตารัมมณัตตินสรณทุกนอตีตารัมมณัตติกะ
[๓๓๖] ธรรมที่ไม่ใช่อตีตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอตีตารัม
มณธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่อตีตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอตีตารัมมณธรรม
ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่อนาคตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนาคตารัมมณ
ธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่ปัจจุปปันนารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นปัจจุปปันนา
รัมมณธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย
สรณทุกอัชฌัตตารัมมณัตติกนสรณทุกนอัชฌัตตารัมมณัตติกะ
[๓๓๗] ธรรมที่ไม่ใช่อัชฌัตตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็น
อัชฌัตตารัมมณธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย

213
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ - หน้าที่ 214 (เล่ม 45)

ธรรมที่ไม่ใช่พหิทธารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นพหิทธารัมมณธรรม
ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย
สรณสทุกสนิทัสสนัตติกนสรณทุกนสนิทัสสนัตติกะ
[๓๓๘] ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็น
อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ นัย
[๓๓๙] ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็น
อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสน
อัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอนิทัสสน
อัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม และธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอรณธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
[๓๔๐] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๓
[๓๔๑] ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็น
อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอรณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
[๓๔๒] ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม อาศัยธรรมที่เป็น
อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย
[๓๔๓] ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑
ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี ” ๓
ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี ” ๓
สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร
[๓๔๔] ธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม โดยเหตุปัจจัย

214
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ - หน้าที่ 215 (เล่ม 45)

ธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่
อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม โดยเหตุปัจจัย
[๓๔๕] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒
ในอธิปติปัจจัย มี ” ๒
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๓
[๓๔๖] ธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นสรณธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรม
ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาต
ปัจจัย เป็นปัจจัย โดยกัมมปัจจัย
[๓๔๗] ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี ” ๓
ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี ” ๓
ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น
อนุโลมปัจจนียทุกัตติกปัฏฐาน จบ.
อนุโลมปัจจนียติกทุกปัฏฐาน
กุสลัตติกเหตุทุกนกุสลัตติกนเหตุทุกะ
[๓๔๘] นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล และนเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยเหตุธรรม ที่เป็น
กุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และนเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ นัย

215
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ - หน้าที่ 216 (เล่ม 45)

[๓๔๙] นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล และนเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยเหตุธรรม
ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และนเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นอกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ นัย.
[๓๕๐] นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยเหตุธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และนเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยเหตุธรรม ที่เป็น
อัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
[๓๕๑] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๓
ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๙
ในอวิคตปัจจัย มีวาระ ๙
[๓๕๒] นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยเหตุธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะ
อารัมมณปัจจัย
[๓๕๓] ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มีวาระ ๙
ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีวาระ ๑๓
ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มีวาระ ๙
สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนกับปฏิจจวาร
[๓๕๔] เหตุธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล โดยเหตุปัจจัย
เหตุธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล โดยเหตุปัจจัย

216
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ - หน้าที่ 217 (เล่ม 45)

เหตุธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย
มี ๕ นัย
เหตุธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล โดยเหตุปัจจัย
มี ๕ นัย
เหตุธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล โดยเหตุปัจจัย
มี ๓ นัย
[๓๕๕] เหตุธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล โดยอารัมมณปัจจัย
[๓๕๖] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๓
ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๑๘
ในอวิคตปัจจัย มีวาระ ๑๓
ปัญหาวาร ก็พึงให้พิสดาร
[๓๕๗] ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยนเหตุธรรม ที่เป็นกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
[๓๕๘] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๙
ในอวิคตปัจจัย มีวาระ ๙
ในปัจจัยทั้งปวงก็มีวาระ ๙
กุสลัตติกสเหตุกทุกนกุสลัตติกนสเหตุกทุกะ
[๓๕๙] ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็น
กุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล
อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะปัจจัย มี ๓ นัย

217
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ - หน้าที่ 218 (เล่ม 45)

ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นอกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล
อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นอัพยากฤต
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นอัพยากฤต
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล
อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
[๓๖๐] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๓
ในอวิคตปัจจัย มีวาระ ๑๑
สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร
[๓๖๑] ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม
ที่ไม่ใช่กุศล โดยเหตุปัจจัย
ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่
อกุศล โดยเหตุปัจจัย
ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล
และธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่
อกุศล โดยเหตุปัจจัย
ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่
กุศล โดยเหตุปัจจัย

218
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ - หน้าที่ 219 (เล่ม 45)

ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่
กุศล และธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม
ที่ไม่ใช่กุศล โดยเหตุปัจจัย
ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม
ที่ไม่ใช่อกุศล โดยเหตุปัจจัย
ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่
ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย.
[๓๖๒] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
ในรัมมณปัจจัย มีวาระ ๑๕ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มีวาระ ๑๑
[๓๖๓] ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม ที่เป็น
อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม ที่เป็นอกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต
อาศัยธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม ที่เป็นอัพยากฤต
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม ที่เป็นอัพยากฤต
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล
อาศัยธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย.
[๓๖๔] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖
ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๖
ในอวิคตปัจจัย มีวาระ ๖

219
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ - หน้าที่ 220 (เล่ม 45)

กุสลัตติกเหตุสัมปยุตตทุกนกุสลัตติกนเหตุสัมปยุตตทุกะ
[๓๖๕] ธรรมที่ไม่ใช่เหตุสัมปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นเหตุสัมปยุตต
ธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย เหมือนสเหตุกทุกะ
กุสลัตติกเหตุสัมปยุตตทุกนกุสลัตติกนเหตุสเหตุกทุกะ
[๓๖๖] ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เหตุธรรม
และสเหตุกธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นเหตุ
ธรรม และสเหตุกธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ
ธรรม และไม่ใช่อเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่
เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นเหตุธรรม
และสเหตุกธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล และ
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นเหตุธรรม
และสเหตุกธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย.
[๓๖๗] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
[๓๖๘] ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล และ
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต
อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ นัย

220
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ - หน้าที่ 221 (เล่ม 45)

ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุก
ธรรม แต่ไม่ใช่นเหตุธรรม ที่เป็นอกุศล ฯลฯ
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็น
สเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม ที่เป็นอกุศล ฯลฯ
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อเหตุก
ธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม
ที่เป็นอกุศล ฯลฯ มี ๓ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และ
ธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล
อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุ
ปัจจัย มี ๓ นัย.
[๓๖๙] ในปัจจัย มีวาระ ๙
กุสลัตติกเหตุสัมปยุตตทุกะ
นกุสลัตติกนเหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ
[๓๗๐] ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่วิปปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล และ
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่วิปปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต
อาศัยธรรมที่เป็นเหตุธรรม และเหตุสัมมปปยุตตธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุ
ปัจจัย มี ๓ นัย
หมวดอกุศล ก็พึงแจก ๓ นัย
หมวดอัพยากฤต ก็พึงแจก ๓
รวมเป็น ๙ นัย
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล

221