[๑๐๐] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๔
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๔
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๗
ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น
[๑๐๑] ปณีตธรรมที่เป็นกุศล อาศัยปณีตธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ปณีตธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยปณีตธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
[๑๐๒] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๒
ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดารทุกปัจจัย
กุสลัตติกหีนัตติกะ จบ
กุสลัตติกมิจฉัตตัตติกะ
[๑๐๓] มิจฉัตตนิยตธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
[๑๐๔] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๑
พึงให้พิสดารทุกวาร
[๑๐๕] สัมมัตตนิยตธรรมที่เป็นกุศล อาศัยสัมมัตตนิยตธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
[๑๐๖] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๑
ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีวาระ ๑ ทุกปัจจัย
[๑๐๗] อนิยตธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอนิยตธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
อนิยตธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอนิยตธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

อนิยตธรรมที่เป็นกุศล และอนิยตธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอนิยตธรรมที่เป็นกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
อนิยตธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยอนิยตธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ นัย
อนิยตธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอนิยตธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
[๑๐๘] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๓
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๙
สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร
[๑๐๙] อนิยตธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อนิยตธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย
มี ๓ นัย
อนิยตธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อนิยตธรรมที่เป็นอกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
อนิยตธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อนิยตธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย
[๑๑๐] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๗
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๙
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๑๓
ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น
กุสลัตติกมิจฉัตตัตติกะ จบ
กุสลัตติกมัคคารัมมณัตติกะ
[๑๑๑] มัคคารัมมณธรรมที่เป็นกุศล อาศัยมัคคารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
มัคคารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยมัคคารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย

[๑๑๒] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๒
พึงให้พิสดารทุกวาร
[๑๑๓] มัคคเหตุกธรรมที่เป็นกุศล อาศัยมัคคเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
[๑๑๔] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๑
มีวาระ ๑ ทุกปัจจัย
[๑๑๕] มัคคาธิปติธรรมที่เป็นกุศล อาศัยมัคคาธิปติธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
มัคคาธิปติธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยมัคคาธิปติธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
[๑๑๖] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๒
พึงให้พิสดารทุกวาร
กุสลัตติกมัคคารัมมณัตติกะ จบ
กุสลัตติกอุปปันนัตติกะ
[๑๑๗] อุปปันนธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อุปปันนธรรมที่เป็นกุศล โดย
เหตุปัจจัย มี ๗ นัย
กุสลัตติกอุปปันนัตติกะ จบ
กุสลัตติกอตีตัตติกะ
[๑๑๘] ปัจจุปปันนธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ปัจจุปปันนธรรมที่เป็นกุศล
โดยเหตุปัจจัย มี ๗ นัย
กุสลัตติกอตีตัตติกะ จบ

กุสลัตติกอตีตารัมมณัตติกะ
[๑๑๙] อตีตารัมมณธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอตีตารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
อตีตารัมมณธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยอตีตารัมมณธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
อตีตารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอตีตารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
[๑๒๐] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๓
สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร
[๑๒๑] อตีตารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อตีตารัมมณธรรมที่เป็นกุศล
โดยเหตุปัจจัย
อตีตารัมมณธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อตีตารัมมณธรรมที่เป็นอกุศล โดย
เหตุปัจจัย
อตีตารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อตีตารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต
โดยเหตุปัจจัย
[๑๒๒] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๙
ในอธิปติปัจจัย มี ” ๓
ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น
[๑๒๓] อนาคตารัมมณธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอนาคตารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
[๑๒๔] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๓
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๓
สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

[๑๒๕] อนาคตารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อนาคตารัมมณธรรมที่เป็นกุศล
โดยเหตุปัจจัย
[๑๒๖] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๓
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๓
ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น
[๑๒๗] ปัจจุปปันนารัมมณธรรมที่เป็นกุศล อาศัยปัจจุปปันนารัมมณธรรมที่เป็นกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
[๑๒๘] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๓
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๓
สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร
[๑๒๙] ปัจจุปปันนารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ปัจจุปปันนารัมมณธรรม
ที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย
ปัจจุปปันนารัมมณธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ปัจจุปปันนารัมมณธรรมที่เป็นอกุศล
โดยเหตุปัจจัย
ปัจจุปันนารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ปัจจุปปันนารัมมณธรรมที่เป็น
อัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย
[๑๓๐] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๖
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๓
ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น
กุสลัตติกอตีตารัมมณัตติกะ จบ

กุสลัตติกอัชฒัตตัตติกะ
[๑๓๑] อัชฌัตตธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอัชฌัตตธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย มี ๓ นัย
อัชฌัตตธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยอัชฌัตตธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ นัย
อัชฌัตตธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอัชฌัตตธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
[๑๓๒] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๙
สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร
พึงให้พิสดารอย่างนี้
[๑๓๓] อัชฌัตตธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตตธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย
มี ๓ นัย
อัชฌัตตธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตตธรรมที่เป็นอกุศล โดยเหตุปัจจัย
มี ๓ นัย
อัชฌัตตธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตตธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดย
เหตุปัจจัย
[๑๓๔] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๗
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๙
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๑๓
ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น
[๑๓๕] พหิทธาธรรมที่เป็นกุศล อาศัยพหิทธาธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย มี ๓ นัย
พหิทธาธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยพหิทธาธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
มี ๓ นัย

พหิทธาธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยพหิทธาธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย มี ๓ นัย
[๑๓๖] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๙
สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร
[๑๓๗] พหิทธาธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่พหิทธาธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย
มี ๓ นัย
พหิทธาธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่พหิทธาธรรมที่เป็นอกุศล โดยเหตุปัจจัย
มี ๓ นัย
พหิทธาธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่พหิทธาธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย
[๑๓๘] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๗
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๙
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๑๓
ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น
กุสลัตติกอัชฌัตตัตติกะ จบ
กุสลัตติกอัชฌัตตารัมมณัตติกะ
[๑๓๙] อัชฌัตตารัมมณธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอัชฌัตตารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
[๑๔๐] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๓
[๑๔๑] พหิทธารัมมณธรรมที่เป็นกุศล อาศัยพหิทธารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
[๑๔๒] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๓
กุสลัตติกอัชฌัตตารัมมณัตติกะ จบ

กุสลัตติกสนิทัสสนัตติกะ
[๑๔๓] อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมที่เป็น
อัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
[๑๔๔] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑
ในอวิคตปัจจัย มีวาระ ๑
สหชาตวารก็ดี ปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดาร
[๑๔๕] อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล และอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัย
อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
[๑๔๖] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๓
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๙
สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี ปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดาร
กุสลัตติกสนิทัสสนัตติกะ จบ
เวทนาตติกกุสลัตติกะ
[๑๔๗] กุศลธรรมที่เป็นสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสุขาย-
เวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
กุศลธรรมที่เป็นอทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นอทุกขม-
สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

[๑๔๘] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๒
สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร
[๑๔๙] กุศลธรรมที่เป็นสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม โดยเหตุปัจจัย
กุศลธรรมที่เป็นอทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น
อทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม โดยเหตุปัจจัย
[๑๕๐] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๒
พึงให้พิสดารทุกวาร
[๑๕๑] อกุศลธรรมที่เป็นสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็น
สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
อกุศลธรรมที่เป็นทุกขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นทุกขายเวทนาย-
สัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
อกุศลธรรมที่เป็นอทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นอทุกขม-
สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
[๑๕๒] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๓
พึงให้พิสดารทุกวาร
[๑๕๓] อัพยากตธรรม ที่เป็นสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น
สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
อัพยากตธรรม ที่เป็นอทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม ที่เป็น
อทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
[๑๕๔] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๓
เวทนาตติกกุสลัตติกะ จบ

วิปากัตติกกุสลัตติกะ
[๑๕๕] กุศลธรรมที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นวิปากธัมมธรรม
เกิดขึ้น เหตุปัจจัย
[๑๕๖] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๑
[๑๕๗] อกุศลธรรมที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยอกุศลที่เป็นวิปากธัมมธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
[๑๕๘] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑
มีวาระ ๑ ทุกปัจจัย
[๑๕๙] อัพยากตธรรมที่เป็นวิปากธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นวิปากธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
อัพยากตธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นเนว-
วิปากนวิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
อัพยากตธรรมที่เป็นวิปากธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นวิปากธรรมและอัพยากตธรรม
ที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
[๑๖๐] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๙
พึงให้พิสดารทุกวาร
วิปากัตติกกุสลัตติกะ จบ
อุปาทินนัตติกกุสลัตติกะ
[๑๖๑] กุศลธรรมที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นอนุปาทินนุ-
ปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย
พึงให้พิสดารทุกวาร