พุทธธรรมสงฆ์


ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ - หน้าที่ 124 (เล่ม 40)

ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ จักขุวิญญาณ
อาศัยจักขายตนะ เกิดขึ้น ฯลฯ กายวิญญาณ อาศัยกายายตนะ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
อัพยากตวิบาก และอัพยากตกิริยา อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น
พึงใส่ให้เต็ม
[๒๖๗] กุศลธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะอินทริยปัจจัย ฯลฯ
อกุศลธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะอินทริยปัจจัย ฯลฯ
อัพยากตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะอินทริยปัจจัย ฯลฯ
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น จักขุวิญญาณ อาศัย
จักขายตนะ เกิดขึ้น ฯลฯ กายวิญญาณ อาศัยกายายตนะ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัพยากต
วิบาก
และอัพยากตกิริยา อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะอินทริยปัจจัย
พึงให้พิสดารเหมือนอย่างกัมมปัจจัย
[๒๖๘] กุศลธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะฌานปัจจัย เพราะ
มัคคปัจจัย
ฌานปัจจัยก็ดี มัคคปัจจัยก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนเหตุปัจจัย
[๒๖๙] กุศลธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะสัมปยุตตปัจจัย ฯลฯ
ปัจจัยนี้ เหมือนอย่างอารัมมณปัจจัย
[๒๗๐] กุศลธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น
ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
อัพยากตธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศล เกิดขึ้น หทยวัตถุ อาศัยขันธ์
ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
กุศลธรรมและอัพยากตธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒
และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะ
วิปปยุตตปัจจัย จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
อกุศลธรรม อาศัยอกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย

124
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ - หน้าที่ 125 (เล่ม 40)

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น
ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
อัพยากตธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น หทยวัตถุ อาศัยขันธ์
ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
อกุศลธรรมและอัพยากตธรรม อาศัยอกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒
และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะ
วิปปยุตตปัจจัย จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
อัพยากตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก และอัพยากต
กิริยา เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย
อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น
เพราะวิปปยุตตปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก
เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ
เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตต
ปัจจัย หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ
อุปาทารูปที่เป็นจิตตสมุฏฐานรูป และกฏัตตารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐาน
รูป
อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ เกิดขึ้น ฯลฯ
กายวิญญาณ อาศัยกายายตนะ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัพยากตวิบาก และอัพยากตกิริยา
อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
กุศลธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศล อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ
เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
อกุศลธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย

125
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ - หน้าที่ 126 (เล่ม 40)

คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศล อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ
เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
กุศลธรรมและอัพยากตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศล อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูป
ทั้งหลาย เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย จิตตสมุฏฐานรูป
อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
อกุศลธรรมและอัพยากตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอกุศล อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป อาศัย
มหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย จิตต
สมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
กุศลธรรม อาศัยกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศลและหทยวัตถุ เกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๓
และหทยวัตถุ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทย
วัตถุ เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
อัพยากตธรรม อาศัยกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศลและมหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
กุศลธรรมและอัพยากตธรรม อาศัยกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เกิดขึ้น
เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศลและหทยวัตถุ เกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๓
และหทยวัตถุ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป อาศัย
ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศลและมหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น
เพราะวิปปยุตตปัจจัย จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
อกุศลธรรม อาศัยอกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตต-
ปัจจัย

126
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ - หน้าที่ 127 (เล่ม 40)

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศลและหทยวัตถุ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัย
ขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
อัพยากตธรรม อาศัยอกุศลธรรม และอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะ
วิปปยุตตปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอกุศลและมหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
อกุศลธรรม และอัพยากตธรรม อาศัยอกุศลธรรม และอัพยากตธรรม เกิดขึ้น
เพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศลและหทยวัตถุ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัย
ขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอกุศลและมหาภูตรูป
ทั้งหลาย เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย จิตตสมุฏฐาน
รูป อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น เพราะวิปปยุตตปัจจัย
[๒๗๑] กุศลธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะอัตถิปัจจัย ฯลฯ
ในอัตถิปัจจัย พึงแจกเหมือนสหชาตปัจจัย
ในนัตถิปัจจัย และวิคตปัจจัย พึงแจกเหมือนอารัมมณปัจจัย
ในอวิคตปัจจัย พึงแจกเหมือนสหชาตปัจจัย
[๒๗๒] ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๗
ในอารัมมณปัจจัย มี ” ๗
ในอธิปติปัจจัย มี ” ๑๗
ในอนันตรปัจจัย มี ” ๗
ในสมนันตรปัจจัย มี ” ๗
ในสหชาตปัจจัย มี ” ๑๗
ในอัญญมัญญปัจจัย มี ” ๗
ในนิสสยปัจจัย มี ” ๑๗
ในอุปนิสสยปัจจัย มี ” ๗
ในปุเรชาตปัจจัย มี ” ๗

127
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ - หน้าที่ 128 (เล่ม 40)

ในอาเสวนปัจจัย มีวาระ ๗
ในกัมมปัจจัย มี ” ๑๗
ในวิปากปัจจัย มี ” ๑
ในอาหารปัจจัย มี ” ๑๗
ในอินทริยปัจจัย มี ” ๑๗
ในฌานปัจจัย มี ” ๑๗
ในมัคคปัจจัย มี ” ๑๗
ในสัมปยุตตปัจจัย มี ” ๗
ในวิปปยุตตปัจจัย มี ” ๑๗
ในอัตถิปัจจัย มี ” ๑๗
ในนัตถิปัจจัย มี ” ๗
ในวิคตปัจจัย มี ” ๗
ในอวิคตปัจจัย มี ” ๑๗
[๒๗๓] ในอารัมมณปัจจัย กับ เหตุปัจจัย มีวาระ ๑๗
ในอธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑๗
ในอนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในสมนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในสหชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑๗ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑๗
[๒๗๔] ในอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย กับอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๗ ในปัจจัย
ทุกๆ ข้อ มีวาระ ๗ ฯลฯ
ในวิปากปัจจัย กับเหตุปัจจัย กับอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๑
ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๗
[๒๗๕] ในกัมมปัจจัย กับเหตุปัจจัย กับอารัมมณปัจจัย กับอธิปติปัจจัย
กับอนันตรปัจจัย กับสมนันตรปัจจัย กับสหชาตปัจจัย กับอัญญมัญญปัจจัย กับนิสสยปัจจัย
กับอุปนิสสยปัจจัย กับปุเรชาตปัจจัย กับอาเสวนปัจจัย มีวาระ ๗

128
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ - หน้าที่ 129 (เล่ม 40)

ในอาหารปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๗
ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
[๒๗๖] ในวิคตปัจจัย กับเหตุปัจจัย กับอารัมมณปัจจัย กับปุเรชาตปัจจัย
กับอาเสวนปัจจัย กับกัมมปัจจัย กับอาหารปัจจัย กับวิคตปัจจัย มีวาระ ๗
[๒๗๗] ในอาหารปัจจัย กับเหตุปัจจัย กับอารัมมณปัจจัย กับปุเรชาตปัจจัย
กับกัมมปัจจัย กับวิปากปัจจัย มีวาระ ๑
ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๑
[๒๗๘] ในอวิคตปัจจัย กับเหตุปัจจัย กับอารัมมณปัจจัย กับปุเรชาตปัจจัย
กับกัมมปัจจัย กับวิปากปัจจัย กับอาหารปัจจัย กับวิคตปัจจัย มีวาระ ๑
เหตุมูลกนัย จบ.
[๒๗๙] ในเหตุปัจจัย กับอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๗
ในอธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗ ฯลฯ
วาระที่มีอารัมมณปัจจัยเป็นมูล พึงให้พิสดารเหมือนอย่างวาระ ที่มีเหตุปัจจัยเป็นมูล
[๒๘๐] ในเหตุปัจจัย กับอธิปติปัจจัย มีวาระ ๑๗
ในเหตุปัจจัย กับอนันตรปัจจัย มี ” ๗
ในเหตุปัจจัย กับสมนันตรปัจจัย มี ” ๗
ในเหตุปัจจัย กับสหชาตปัจจัย กับอัญญมัญญปัจจัย กับนิสสยปัจจัย
กับอุปนิสสยปัจจัย กับปุเรชาตปัจจัย กับอาเสวนปัจจัย มีวาระ ๗
ในอารัมมณปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๗
ในอธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในสมนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในสหชาตปัจจัย กับสหชาตปัจจัย กับอัญญมัญญปัจจัย กับนิสสยปัจจัย กับ
อุปนิสสยปัจจัย กับปุเรชาตปัจจัย กับอาเสวนปัจจัย มีวาระ ๗

129
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ - หน้าที่ 130 (เล่ม 40)

ในอัญญมัญญปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๗
ในนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอุปนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในกัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอาหารปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอินทริยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในสัมปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในนัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
[๒๘๑] ในเหตุปัจจัย กับกัมมปัจจัย กับวิปากปัจจัย มีวาระ ๑
ในอารัมมณปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๑
ในอธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในอนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในสมนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในสหชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในอัญญมัญญปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในอุปนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในกัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑

130
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ - หน้าที่ 131 (เล่ม 40)

ในอาหารปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๑
ในอินทริยปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในสัมปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในอัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในนัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๑
[๒๘๒] ในเหตุปัจจัย กับอาหารปัจจัย กับอินทริยปัจจัย กับฌานปัจจัย
กับมัคคปัจจัย กับสัมปยุตตปัจจัย กับวิปปยุตตปัจจัย กับอัตถิปัจจัย กับนัตถิปัจจัย
กับวิคตปัจจัย กับอวิคตปัจจัย มีวาระ ๑๗
ในอารัมมณปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๗
ในวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี ” ๗
อนุโลม ในปัจจยวาร จบ.
[๒๘๓] อกุศลธรรม อาศัยอกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย
คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย
ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ เกิดขึ้น
อัพยากตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก อัพยากตกิริยา
ซึ่งเป็นอเหตุกะ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ใน
อเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก เกิดขึ้น ฯลฯ
ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น หทยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น
ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ

131
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ - หน้าที่ 132 (เล่ม 40)

จิตตสมุฏฐานรูปและกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น พาหิรรูปอาหาร
สมุฏฐานรูป อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ กฏัตตารูป
ที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ เกิดขึ้น ฯลฯ
กายวิญญาณ อาศัยกายาตนะเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอเหตุกะ อัพยากตวิบาก และอัพยากต
กิริยา ซึ่งเป็นอเหตุกะ อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น
อกุศลธรรม อาศัยอัพยากตธรรมเกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย
คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น
อกุศลธรรม อาศัยอกุศลธรรมและอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่
ไม่ใช่เหตุปัจจัย
คือ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย
ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น
[๒๘๔] อัพยากตธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่
อารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศล เกิดขึ้น
ปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย ในปัจจยวาร พึงให้พิสดารเหมือนอย่างปัจจัย ที่ไม่ใช่
อารัมมณปัจจัย ในปฏิจจวาร
[๒๘๕] กุศลธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น มี ๓ นัย
อกุศลธรรม อาศัยอกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย
มี ๓ นัย
อัพยากตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย

132
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๗ มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๑ - หน้าที่ 133 (เล่ม 40)

ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ พึงเพิ่มอัพยากตะให้บริบูรณ์ พาหิรรูป อาหารสมุฏฐานรูป
อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ จักขุวิญญาณ
อาศัยจักขายตนะ เกิดขึ้น ฯลฯ กายวิญญาณ อาศัยกายายตนะ เกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็น
อัพยากตวิบาก และอัพยากตกิริยา อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น
กุศลธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศล อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น ฯลฯ
ปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย พึงนับเหมือนสหชาตปัจจัย ในอนุโลม
[๒๘๖] อัพยากตธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่
อนันตรปัจจัย เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่สมนันตรปัจจัย เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่อัญญมัญญ
ปัจจัย เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่อุปนิสสยปัจจัย เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย
พึงให้พิสดารเหมือนอย่างในปฏิจจวาร
[๒๘๗] กุศลธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาต
ปัจจัย เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย
ฯลฯ จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ เกิดขึ้น ฯลฯ
ทั้งปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย ทั้งปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มีหัวข้อปัจจัยครบ
๑๗ บริบูรณ์ พึงให้พิสดารเหมือนอย่างสหชาตปัจจัยในอนุโลม
[๒๘๘] กุศลธรรม อาศัยกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย
คือ กุศลเจตนา อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกุศล เกิดขึ้น
อกุศลธรรม อาศัยอกุศลธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย
คือ กุศลเจตนา อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น
อัพยากตธรรม อาศัยอัพยากตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นอัพยากตกิริยา อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัพยากตกิริยา เกิดขึ้น
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น พาหิรรูป อาหารสมุฏฐานรูป อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
อุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย เกิดขึ้น เจตนาที่เป็นอัพยากตกิริยา อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น

133