พุทธธรรมสงฆ์
บันทึกแบบเก่าจะเลิกใช้งานใน 15/08/2026 สํารองข้อมูลไว้ด้วยครับ
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๔ กถาวัตถปกรณ์ - หน้าที่ 92 (เล่ม 37)

ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า หยั่งเห็นบุคคลได้โดยสัจฉิกัตถปรมัตถ์
นะสิ
[๑๘๘] ส. ท่านหยั่งเห็นบุคคลโดยสัจฉิกัตถปรมัตถ์ หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาค มีปกติตรัสคำจริง ตรัสสมกาล ตรัสเรื่องที่เป็นจริง
ตรัสถูกต้อง ตรัสไม่ผิด ตรัสไม่คลาดเคลื่อน มิใช่หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรเสนิยะ ศาสดา ๓ จำพวกนี้มี อยู่ปรากฏ
อยู่ในโลก ๓ จำพวกเป็นไฉน ศาสดาบางคนในโลกนี้ บัญญัติอัตตา
โดยความเป็นของจริง โดยความเป็นของแท้ ทั้งในปัจจุบัน ทั้งใน
สัมปรายภพ อนึ่ง ศาสดาบางคนในโลกนี้ บัญญัติอัตตาโดยความ
เป็นของจริง โดยความเป็นของแท้ แต่ในปัจจุบันไม่บัญญัติเช่น
นั้นในสัมปรายภพ อนึ่ง ศาสดาบางคนในโลกนี้ ไม่บัญญัติอัตตา
โดยความเป็นของจริง โดยความเป็นของแท้ ทั้งในปัจจุบัน ทั้งใน
สัมปรายภพ ใน ๓ จำพวกนั้น ศาสดาที่บัญญัติอัตตาโดยความ
เป็นของจริง โดยความเป็นของแท้ ทั้งในปัจจุบัน ทั้งใน
สัมปรายภพ นี้เรียกว่า สัสสตวาท ศาสดาที่บัญญัติอัตตา โดย
ความเป็นของจริง โดยความเป็นของแท้ แต่ในปัจจุบัน ไม่บัญญัติ
เช่นนั้นในสัมปรายภพ นี้เรียกว่า อุจเฉทวาท ศาสดาที่ไม่บัญญัติ
อัตตาโดยความเป็นของจริง โดยความเป็นของแท้ ทั้งในปัจจุบัน
ทั้งในสัมปรายภพ นี้เรียกว่า สัมมาสัมพุทธะ ดูกรเสนิยะ ศาสดา
๓ จำพวกนี้แล มีอยู่ ปรากฏอยู่ในโลก ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง
มิใช่หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า หยั่งเห็นบุคคลได้โดยสัจฉิกัตถปรมัตถ์ นะสิ

92
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๔ กถาวัตถปกรณ์ - หน้าที่ 93 (เล่ม 37)

[๑๘๙] ส. ท่านหยั่งเห็นบุคคลโดยสัจฉิกัตถปรมัตถ์ หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้า มีปกติตรัสคำจริง ตรัสสมกาล ตรัสเรื่องที่เป็นจริง
ตรัสถูกต้อง ตรัสไม่ผิด ตรัสไม่คลาดเคลื่อน มิใช่หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคตรัสว่า หม้อเนยใส หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ใครๆ ที่ทำหม้อเนยใสมีอยู่ หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า หยั่งเห็นบุคคลได้โดยสัจฉิกัตถปรมัตถ์
นะสิ
[๑๙๐] ส. ท่านหยั่งเห็นบุคคลโดยสัจฉิกัตถปรมัตถ์ หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาค มีปกติตรัสคำจริง ตรัสสมกาล ตรัสเรื่องที่เป็นจริง
ตรัสถูกต้อง ตรัสไม่ผิด ตรัสไม่คลาดเคลื่อน มิใช่หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคตรัสว่าหม้อน้ำมัน … หม้อน้ำผึ้ง … หม้อน้ำอ้อย … หม้อ
น้ำนม … หม้อน้ำ … ภาชนะน้ำดื่ม … กระติกน้ำดื่ม … ขันน้ำดื่ม … นิตยภัต …
ธุวยาคู หรือ
ป. ถูกแล้ว
ส. ยาคูบางอย่าง เป็นของเที่ยง ยั่งยืน คงทน มีอันไม่แปรไปเป็นธรรมดา
หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. ถ้าอย่างนั้น ก็ไม่พึงกล่าวว่า หยั่งเห็นบุคคลได้โดยสัจฉิกัตถปรมัตถ์
น่ะสิ ฯลฯ ย่อ
ปุคคลกถา จบ

93
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๔ กถาวัตถปกรณ์ - หน้าที่ 94 (เล่ม 37)

ปริหานิกถา
[๑๙๑] สกวาที พระอรหันต์ เสื่อมจากอรหัตผลได้หรือ?
ปรวาที ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ เสื่อมจากอรหัตผลได้ในภพทั้งปวงหรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. พระอรหันต์ เสื่อมจากอรหัตผลได้ในภพทั้งปวง หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เหตุเสื่อมของพระอรหันต์ (มีได้) ในภพทั้งปวง หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. พระอรหันต์ เสื่อมจากอรหัตผลได้ หรือ
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้ในกาลทั้งปวง หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เหตุเสื่อมของพระอรหันต์ (มีได้) ในกาลทั้งปวง หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. พระอรหันต์ เสื่อมจากอรหัตผลได้ หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ทุกองค์เทียว เสื่อมจากอรหัตผลได้ หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. พระอรหันต์ทุกองค์เทียว เสื่อมจากอรหัตผลได้ หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เหตุเสื่อมของพระอรหันต์ (มีได้) ทุกองค์เทียว หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

94
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๔ กถาวัตถปกรณ์ - หน้าที่ 95 (เล่ม 37)

[๑๙๒] ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้ หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์เมื่อเสื่อมจากอรหัตผล ย่อมเสื่อมจากผลทั้งสี่ หรือ?
ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ป. เศรษฐีดำรงตำแหน่งเศรษฐีอยู่ด้วยทรัพย์สี่แสน เมื่อทรัพย์แสนหนึ่งสิ้น
ไป ย่อมเสื่อมจากตำแหน่ง หรือ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ย่อมเสื่อมจากสมบัติทั้งปวง หรือ?
ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. เศรษฐีดำรงตำแหน่งเศรษฐีอยู่ด้วยทรัพย์สี่แสน เมื่อทรัพย์แสนหนึ่งสิ้น
ไป เป็นผู้ควรจะเสื่อมจากสมบัติทั้งปวงหรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ เมื่อเสื่อมจากอรหัตผล เป็นผู้ควรจะเสื่อมจากผลทั้งสี่
หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
[๑๙๓] ส. พระอรหันต์ เสื่อมจากอรหัตผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระโสดาบันเสื่อมจากโสดาปัตติผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระสกทาคามีเสื่อมจากสกทาคามิผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้หรือ?

95
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๔ กถาวัตถปกรณ์ - หน้าที่ 96 (เล่ม 37)

ป. ถูกแล้ว
ส. พระอนาคามีเสื่อมจากอนาคามิผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
[๑๙๔] ส. พระอนาคามีเสื่อมจากอนาคามิผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระโสดาบันเสื่อมจากโสดาปัตติผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. พระอนาคามีเสื่อมจากอนาคามิผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระสกทาคามีเสื่อมจากสกทาคามิผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
[๑๙๕] ส. พระสกทาคามีเสื่อมจากสกทาคามิผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระโสดาบันเสื่อมจากโสดาปัตติผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
[๑๙๖] ส. พระโสดาบันย่อมไม่เสื่อมจากโสดาปัตติผลหรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ย่อมไม่เสื่อมจากอรหัตผลหรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. พระสกทาคามีย่อมไม่เสื่อมจากสกทาคามิผลหรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ย่อมไม่เสื่อมจากอรหัตผลหรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

96
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๔ กถาวัตถปกรณ์ - หน้าที่ 97 (เล่ม 37)

ส. พระอนาคามีย่อมไม่เสื่อมจากอนาคามิผลหรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ย่อมไม่เสื่อมจากอรหัตผลหรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
[๑๙๗] ส. พระโสดาบันย่อมไม่เสื่อมจากโสดาปัตติผลหรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอนาคามีย่อมไม่เสื่อมจากอนาคามิผลหรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. พระสกทาคามีย่อมไม่เสื่อมจากสกทาคามิผลหรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอนาคามีย่อมไม่เสื่อมจากอนาคามิผลหรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
[๑๙๘] ส. พระโสดาบันย่อมไม่เสื่อมจากโสดาปัตติผลหรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระสกทาคามีย่อมไม่เสื่อมจากสกทาคามิผลหรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
[๑๙๙] ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอรหันต์ เมื่อเสื่อมจากอรหัตผล ย่อมตั้งอยู่ในธรรมอะไร?
ป. ในอนาคามิผล
ส. พระอนาคามี เมื่อเสื่อมจากอนาคามิผล ย่อมตั้งอยู่ในธรรมอะไร?
ป. ในสกทาคามิผล

97
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๔ กถาวัตถปกรณ์ - หน้าที่ 98 (เล่ม 37)

ส. พระสกทาคามี เมื่อเสื่อมจากสกทาคามิผล ย่อมตั้งอยู่ในธรรมอะไร?
ป. ในโสดาปัตติผล
ส. พระโสดาบัน เมื่อเสื่อมจากโสดาปัตติผล ย่อมตั้งอยู่ในภูมิแห่งปุถุชน
หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. ท่านจงรับรู้นิคหะ, หากว่า พระอรหันต์เมื่อเสื่อมจากอรหัตผลย่อมตั้ง
อยู่ในอนาคามิผล พระอนาคามีเมื่อเสื่อมจากอนาคามิผลย่อมตั้งอยู่ใน
สกทาคามิผล พระสกทาคามีเมื่อเสื่อมจากสกทาคามิผลย่อมตั้งอยู่ใน
โสดาปัตติผล ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า พระโสดาบันเมื่อ
เสื่อมจากโสดาปัตติผล ย่อมตั้งอยู่ในภูมิแห่งปุถุชน
[๒๐๐] ส. พระอรหันต์ เมื่อเสื่อมจากอรหัตผล ย่อมตั้งอยู่ในโสดาปัตติผล หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถัดจากโสดาปัตติผลท่านก็ทำให้แจ้ง ซึ่งอรหัตผลทีเดียว หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระโสดาบันเสื่อมจากโสดาปัตติผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. ใครละกิเลสได้มากกว่า พระอรหันต์หรือพระโสดาบัน ?
ป. พระอรหันต์
ส. หากว่า พระอรหันต์ละกิเลสได้มากกว่า และพระอรหันต์เสื่อมจาก
อรหัตผลได้ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า พระโสดาบันเสื่อมจาก
โสดาปัตติผลได้
[๒๐๑] ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระสกทาคามีเสื่อมจากสกทาคามิผลได้หรือ?

98
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๔ กถาวัตถปกรณ์ - หน้าที่ 99 (เล่ม 37)

ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. ใครละกิเลสได้มากกว่า พระอรหันต์หรือพระสกทาคามี?
ป. พระอรหันต์
ส. หากว่า พระอรหันต์ละกิเลสได้มากกว่า และพระอรหันต์เสื่อมจาก
อรหัตผลได้ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า พระสกทาคามีเสื่อม
จากสกทาคามิผลได้
[๒๐๒] ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอนาคามีเสื่อมจากอนาคามิผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. ใครละกิเลสได้มากกว่า พระอรหันต์หรือพระอนาคามี?
ป. พระอรหันต์
ส. หากว่า พระอรหันต์ละกิเลสได้มากกว่า และพระอรหันต์เสื่อมจาก
อรหัตผลได้ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า พระอนาคามีเสื่อมจาก
อนาคามิผลได้
[๒๐๓] ส. พระอนาคามีเสื่อมจากอนาคามิผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระโสดาบันเสื่อมจากโสดาปัตติผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. ใครละกิเลสได้มากกว่า พระอนาคามีหรือพระโสดาบัน?
ป. พระอนาคามี
ส. หากว่า พระอนาคามีละกิเลสได้มากกว่า และพระอนาคามีเสื่อมจาก
อนาคามิผลได้ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า พระโสดาบันเสื่อมจาก
โสดาปัตติผลได้
[๒๐๔] ส. พระอนาคามีเสื่อมจากอนาคามิผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว

99
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๔ กถาวัตถปกรณ์ - หน้าที่ 100 (เล่ม 37)

ส. พระสกทาคามีเสื่อมจากสกทาคามิผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. ใครละกิเลสได้มากกว่า พระอนาคามีหรือพระสกทาคามี?
ป. พระอนาคามี
ส. หากว่า พระอนาคามีละกิเลสได้มากกว่า และพระอนาคามีเสื่อมจาก
อนาคามิผลได้ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า พระสกทาคามี
เสื่อมจากสกทาคามิผลได้
[๒๐๕] ส. พระสกทาคามีเสื่อมจากสกทาคามิผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระโสดาบันเสื่อมจากโสดาปัตติผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. ใครละกิเลสได้มากกว่า พระสกทาคามีหรือพระโสดาบัน?
ป. พระสกทาคามี
ส. หากว่า พระสกทาคามีละกิเลสได้มากกว่า และพระสกทาคามีเสื่อมจาก
สกทาคามิผลได้ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า พระโสดาบัน
เสื่อมจากโสดาปัตติผลได้
[๒๐๖] ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลหรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระโสดาบันเสื่อมจากโสดาปัตติผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. มัคคภาวนาของใครเยี่ยมกว่า ของพระอรหันต์หรือของพระโสดาบัน?
ป. ของพระอรหันต์
ส. หากว่า มัคคภาวนาของพระอรหันต์เยี่ยมกว่า และพระอรหันต์เสื่อมจาก
อรหัตผลได้ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า พระโสดาบันเสื่อมจาก
โสดาปัตติผลได้
[๒๐๗] ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้หรือ?

100
ฉบับหลวง
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๔ กถาวัตถปกรณ์ - หน้าที่ 101 (เล่ม 37)

ป. ถูกแล้ว
ส. พระโสดาบันเสื่อมจากโสดาปัตติผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. สติปัฏฐานภาวนา … สัมมัปปธานภาวนา … อิทธิบาทภาวนา … อินทริย
ภาวนา … พลภาวนา … โพชฌงคภาวนา … ของใครเยี่ยมกว่า ของ
พระอรหันต์หรือของพระโสดาบัน?
ป. ของพระอรหันต์
ส. หากว่า โพชฌงคภาวนาของพระอรหันต์เยี่ยมกว่า และพระอรหันต์
เสื่อมจากอรหัตผลได้ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า พระโสดาบัน
เสื่อมจากโสดาปัตติผลได้
[๒๐๘] ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระสกทาคามีเสื่อมจากสกทาคามิผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. มัคคภาวนา ฯลฯ โพชฌงคภาวนาของใครเยี่ยมกว่า ของพระอรหันต์
หรือของพระสกทาคามี?
ป. ของพระอรหันต์
ส. หากว่า โพชฌงคภาวนาของพระอรหันต์เยี่ยมกว่า และพระอรหันต์
เสื่อมจากอรหัตผลได้ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า พระสกทาคามี
เสื่อมจากสกทาคามิผลได้
[๒๐๙] ส. พระอรหันต์เสื่อมจากอรหัตผลได้หรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระอนาคามีเสื่อมจากอนาคามิผลได้หรือ?
ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ
ส. มัคคภาวนา ฯลฯ โพชฌงคภาวนาของใครเยี่ยมกว่า ของพระอรหันต์หรือ
ของพระอนาคามี?

101