พุทธธรรมสงฆ์


อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

สุรุสุรุการกนฺติ สุรุสุรูติ เอวํ สทฺทํ กตฺวา กตฺวา ฯ
ทโวติ ปริหาสวจนํ ฯ ตํ เยน เกนจิ ปริยาเยน กึพุทฺโธ
สิลกพุทฺโธ ปฏิพุทฺโธ กึธมฺโม โคธมฺโม อชธมฺโม กึสงฺโฆ
มิคสงฺโฆ ปสุสงฺโฆติอาทินา นเยน ตีณิ รตนานิ อารพฺภ
น กตฺตพฺพนฺติ อตฺโถ ฯ หตฺถนิลฺเลหกนฺติ หตฺถํ นิลฺเลหิตฺวา
นิลฺเลหิตฺวา ฯ ภุญฺชนฺเตน หิ องฺคุลีมตฺตํปิ นิลฺเลหิตุํ น วฏฺฏติ ฯ
ฆนยาคุผาณิตปายาสาทิเก ปน องฺคุลีหิ คเหตฺวา องฺคุลีโย
มุเข ปเวเสตฺวา ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ ปตฺตนิลฺเลหกโอฏฺฐนิลฺเลหกาสุปิ (๑)
เอเสว นโย ฯ ตสฺมา เอกงฺคุลิยาปิ ปตฺโต น นิลฺเลหิตพฺโพ ฯ
เอกโอฏฺโฐปิ ชิวฺหาย น นิลฺเลหิตพฺโพ ฯ โอฏฺฐมํเสหิเยว ปน
คเหตฺวา อนฺโต ปเวเสตุํ วฏฺฏติ ฯ โกกนเทติ เอวํนามเก ฯ
โกกนทนฺติ ปทุมํ วุจฺจติ ฯ โส จ ปาสาโท ปทุมสณฺฐาโน
กโต ฯ เตนสฺส โกกนโทเตฺวว นามํ อกํสุ ฯ น สามิเสน
หตฺเถน ปานียถาลกนฺติ เอตํ ปฏิกูลวเสน ปฏิกฺขิตฺตํ ฯ ตสฺมา
สงฺฆิกํปิ ปุคฺคลิกํปิ คิหิสนฺตกํปิ อตฺตโน สนฺตกํปิ สงฺขํปิ
สราวกํปิ ถาลกํปิ น คเหตพฺพเมว ฯ คณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ฯ
สเจ ปน หตฺถสฺส เอกเทโส อามิสมกฺขิโต น โหติ เตน
ปเทเสน คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ อุทฺธริตฺวา วาติ สิตฺถานิ อุทกโต
อุทฺธริตฺวา เอกสฺมึ ฐาเน ราสึ กตฺวา อุทกํ ฉฑฺเฑติ ฯ
ภินฺทิตฺวา วาติ สิตฺถานิ ภินฺทิตฺวา อุทกคติกานิ กตฺวา
# ๑. นิลฺเลหเกสูติ ยุตฺตตรํ ฯ
ฉฑฺเฑติ ฯ ปฏิคฺคเห วาติ ปฏิคฺคเหน ปฏิจฺฉนฺโต นํ ปฏิคฺคเห
ฉฑฺเฑติ (๑) ฯ นีหริตฺวาติ พหิ นีหริตฺวา ฉฑฺเฑติ ฯ เอวํ
ฉฑฺเฑนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ
เสตจฺฉตฺตนฺติ วตฺถปลิคุณฺฐิตํ ปณฺฑรจฺฉตฺตํ ฯ กิลญฺชจฺ-
ฉตฺตนฺติ วิลีวจฺฉตฺตํ ฯ ปณฺณจฺฉตฺตนฺติ ตาลปณฺณาทีหิ เยหิ
เกหิจิ กตํ ฯ มณฺฑลพทฺธํ สสากพทฺธนฺติ อิทํ ปน ติณฺณํปิ
ฉตฺตานํ ปญฺชรทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ ฯ ตานิ หิ มณฺฑลพทฺธานิ
เจว โหนฺติ สลากพทฺธานิ จ ฯ ยํปิ ตตฺถ ชาตกทณฺฑเกน
กตํ เอกปณฺณจฺฉตฺตํ โหติ ตํปิ ฉตฺตเมว ฯ เอเตสุ ยงฺกิญฺจิ
ฉตฺตํ ปาณิมฺหิ อสฺสาติ ฉตฺตปาณิ ฯ โส ตํ ฉตฺตํ ธารยมาโน
วา อํเส วา กตฺวา อูรุมฺหิ วา ฐเปตฺวา ยาว หตฺเถน
น มุญฺจติ ตาวสฺส ธมฺมํ เทเสตุํ น วฏฺฏติ ฯ เทเสนฺตสฺส
วุตฺตนเยเนว ทุกฺกฏํ ฯ สเจ ปนสฺส อญฺโญ ฉตฺตํ ธาเรติ
ฉตฺตปาทุกาย วา ฐิตํ โหติ หตฺถโต อปคตมตฺเต ฉตฺเต
ฉตฺตปาณิ นาม น โหติ ตสฺส ธมฺมํ เทเสตุํ วฏฺฏติ ฯ
ธมฺมปริจฺเฉโท ปเนตฺถ ปทโสธมฺเม วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ ฯ
ทณฺฑปาณิสฺสาติ เอตฺถ ทณฺโฑ นาม มชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส
จตูหตฺถปฺปมาโณ ฯ ทณฺฑปาณิภาโว ปนสฺส ฉตฺตปาณิมฺหิ
# ๑. ปฏิคฺคเห วาติ เอตฺถ ปฏิคฺคโห นาม อุชฺฌิฏฺฐปฏิคฺคหณภาชนํ ฯ
# ตตฺถ ปกฺขิปิตฺวา นีหริตฺวา ฉฑฺเฑตีติ อมฺหากํ ขนฺติ.
วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ ฯ สตฺถปาณิมฺหิปิ เอเสว นโย ฯ อสึ
สนฺนหิตฺวา ฐิโตปิ หิ สตฺถปาณิสงฺขฺยํ น คจฺฉติ ฯ อาวุธ-
ปาณิสฺสาติ เอตฺถ กิญฺจาปิ วุตฺตํ อาวุธํ นาม จาโป
โกทณฺโฑติ อถโข สพฺพาปิ ธนุวิกติ สทฺธึ สรวิกติยา
อาวุธนฺติ เวทิตพฺพา ฯ ตสฺมา สทฺธึ วา สเรน ธนุํ คเหตฺวา
สุทฺธธนุํ วา สุทฺธสรํ วา สชิยธนุํ วา นิชฺชิยธนุํ วา
คเหตฺวา ฐิตสฺส วา นิสินฺนสฺส วา ธมฺมํ เทเสตุํ น
วฏฺฏติ ฯ สเจ ปนสฺส ธนุ กณฺเฐปิ ปฏิมุกฺกํ โหติ ยาว
หตฺเถน น คณฺหาติ ตาว ธมฺมํ เทเสตุํวฏฺฏติเยวาติ ฯ
ฉฏฺโฐ วคฺโค ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อกฺกนฺตสฺสาติ ฉตฺตทณฺฑเก องฺคุลนฺตรํ อปฺปเวเสตฺวา
เกวลํ ปาทุกํ อกฺกมิตฺวา ฐิตสฺส ฯ ปฏิมุกฺกสฺสาติ ปฏิมุญฺจิตฺวา
ฐิตสฺส ฯ อุปาหนายปิ เอเสว นโย ฯ โอมุกฺโกติ ปเนตฺถ
ปณฺหิกพนฺธํ โอมุญฺจิตฺวา ฐิโต วุจฺจติ ฯ ยานคตสฺสาติ เอตฺถ
สเจปิ ทฺวีหิ ชเนหิ หตฺถสงฺฆาเฏน คหิโต สาฏเก วา ฐเปตฺวา
อํเสน วยฺหติ อยุตฺเต วา วยฺหาทิเก ยาเน วิสงฺขริตฺวา วา
ฐปิเต จกฺกมตฺเตปิ นิสินฺโน ยานคโตเตฺวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ ฯ
สเจ ปน เทฺวปิ เอกยาเน นิสินฺนา โหนฺติ วฏฺฏติ ฯ วิสุํ
นิสินฺเนสุปิ อุจฺเจ ยาเน นิสินฺเนน นีเจ ยาเน นิสินฺนสฺส
ธมฺมํ เทเสตุํ วฏฺฏติ ฯ สมปฺปมาเณปิ วฏฺฏติ ฯ ปุริเม ยาเน
นิสินฺเนน ปจฺฉิเม นิสินฺนสฺส ธมฺมํ เทเสตุํ วฏฺฏติ ฯ ปจฺฉิเม
ปน อุจฺจตเรปิ นิสินฺเนน ธมฺมํ เทเสตุํ น วฏฺฏติ ฯ
สยนคตสฺสาติ อนฺตมโส กฏสารเกปิ ปกติภูมิยํปิ นิปนฺนสฺส
อุจฺเจปิ มญฺเจ วา ปิเฐ วา ภูมิปฺปเทเส วา ฐิเตน วา
นิสินฺเนน วา ธมฺมํ เทเสตุํ น วฏฺฏติ ฯ สยนคเตน ปน
สยนคตสฺส อุจฺจตเร วา สมปฺปมาเณ วา นิปนฺเนน ธมฺมํ
เทเสตุํ วฏฺฏติ ฯ นิปนฺเนน ฐิตสฺส วา นิสินฺนสฺส วา ธมฺมํ
เทเสตุํ วฏฺฏติ ฯ นิสินฺเนนาปิ ฐิตสฺส วา นิสินฺนสฺส วา
วฏฺฏติ ฯ ฐิเตน ฐิตสฺเสว วฏฺฏติ ฯ ปลฺลตฺถิกายาติ อาโยค-
ปลฺลตฺถิกาย วา หตฺถปลฺลตฺถิกาย วา ทุสฺสปลฺลตฺถิกาย วา
ยาย กายจิ ปลฺลตฺถิถาย นิสินฺนสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสตุํ
น วฏฺฏติ ฯ เวฐิตสีสสฺสาติ ทุสฺสเวฐเนน วา มาลาทีหิ วา
ยถา เกสนฺโต น ทิสฺสติ เอวํ เวฐิตสีสสฺส ฯ โอคุณฺฐิต-
สีสสฺสาติ สสีสํ ปารุตสฺส ฯ ฉมายํ นิสินฺเนนาติ ภูมิยํ
นิสินฺเนน ฯ อาสเน นิสินฺนสฺสาติ อนฺตมโส วตฺถํปิ ติณานิปิ
สนฺถริตฺวา นิสินฺนสฺส ฯ ฉวกสฺสาติ จณฺฑาลสฺส ฯ ฉวกาติ
จณฺฑาลี ฯ นิลีโนติ ปฏิจฺฉนฺโน หุตฺวา ฯ ยตฺร หิ นามาติ
โย หิ นาม ฯ สพฺพมิทํ จ ปริคตนฺติ ตตฺเถว ปริปตีติ
สพฺโพ อยํ โลโก สงฺกรํ คโต นิมฺมริยาโทติ เอวํ วจนํ
วตฺวา ตตฺเถว เตสํ ทฺวินฺนํปิ อนฺตรา รุกฺขโต ปติโต ฯ
ปติตฺวา จ ปน อุภินฺนํปิ ปุรโต ฐตฺวา อิมํ คาถํ อภาสิ
อุโภ อตฺถํ น ชานนฺติ ฯเปฯ อสฺมา กุมฺภมิวาภิทาติ (๑) ฯ
ตตฺถ อุโภ อตฺถํ น ชานนฺตีติ เทฺวปิ ชนา ปาลิยา อตฺถํ
น ชานนฺติ ฯ ธมฺมํ น ปสฺสเรติ ปาลึ น ปสฺสนฺติ ฯ
กตเม เต อุโภติ ฯ โย จายํ มนฺตํ วาเจติ โย จาธมฺเมน
ธียตีติ เอวํ พฺราหฺมณํ จ ราชานํ จ อุโภปิ อธมฺมิกภาเว
ฐเปสิ ฯ ตโต พฺราหฺมโณ สาลีนนฺติ คาถมาห ฯ ตสฺสตฺโถ
ชานามหํ โภ อยํ อธมฺโมติ อปิจ โข มยา ทีฆรตฺตํ
สปุตฺตทารปริชเนน รญฺโญ สนฺตโก สาลีนํ โอทโน ภุตฺโต ฯ
สุจิมํสูปเสจโนติ นานปฺปการวิกติสํปาทิตํ สุจิมํสูปเสจนํ อามิส-
กรณมสฺสาติ สุจิมํสูปเสจโน ฯ ตสฺมา ธมฺเม น วตฺตามีติ
ยสฺมา เอวํ มยา รญฺโญ โอทโน ภุตฺโต อญฺเญ จ พหู
ลาภา ลทฺธา ตสฺมา ธมฺเม อหํ น วตฺตามิ อุทเร พทฺโธ
หุตฺวา น ธมฺมํ อชานนฺโต อยํ หิ ธมฺโม อริเยหิ วณฺณิโต
ปสฏฺโฐ โถมิโตติ ชานามิ ฯ อถ นํ ฉวโก ธิรตฺถูติอาทินา
คาถาทฺวเยน อชฺฌภาสิ ฯ ตสฺสตฺโถ โย ตยา ธนลาโภ จ
ยสลาโภ จ ลทฺโธ ธิรตฺถุ ตํ ธนลาภํ ยสลาภญฺจ
พฺราหฺมณ (๒) ฯ กสฺมา ฯ ยสฺมา อยํ ตยา ลทฺธลาโภ อายตึ
อปาเยสุ วินิปาตนเหตุนา สมฺปตฺติ จ อธมฺมจรเณน วุตฺติ
# ๑. วิ. มหาวิ. ๒/๕๖๕-๕๖๖. ชา. ขุ. ๒๗/๑๓๔.๑๓๕ ฯ
# ๒. สฺยา. ธิรตฺถุ ตํ ยสลาภํ ธนลาภญฺจ พฺราหฺมณาติ ทิสฺสติ ฯ
นาม โหติ ฯ เอวรูปา ยา วุตฺติ อายตึ วินิปาเตน อิธ
อธมฺมจรเณน วา นิปฺปชฺชติ กินฺตาย วุตฺติยา ฯ เตน วุตฺตํ
ธิรตฺถุ ตํ ธนลาภํ ยสลาภญฺจ พฺราหฺมณ
ยา วุตฺติ วินิปาเตน อธมฺมจรเณน วาติ (๑) ฯ
ปริพฺพช มหาพฺรเหฺมติ มหาพฺราหฺมณ อิโต เทสา สีฆํ
ปลายสฺสุ ฯ ปจนฺตญฺเญปิ ปาณิโนติ อญฺเญปิ สตฺตา ปจนฺติ
เจว ภุญฺชนฺติ จ น เกวลํ ตฺวญฺเจว ราชา จ ฯ มา
ตํ อธมฺโม อาจริโต อสฺมา กุมฺภมิวาภิทาติ สเจ หิ ตฺวํ
อิโต อปริพฺพชิตฺวา อิมํ อธมฺมํ อาจริสฺสสิ ตโต ตํ โส
อธมฺโมเอว อาจริโต ยถา อุทกกุมฺภํ ปาสาโณ ภินฺเทยฺย เอวํ
ภิชฺชติ (๒)เตน มยํ วทาม
ปริพฺพช มหาพฺรเหฺม ปจนฺตญฺเญปิ ปาณิโน
มา ตํ อธมฺโม อาจริโต อสฺมา กุมฺภมิวาภิทาติ (๓) ฯ
อุจฺเจ อาสเนติ อนฺตมโส ภูมิปฺปเทเสปิ อุนฺนตตเร นิสินฺนสฺส
ธมฺมํ เทเสตุํ น วฏฺฏติ ฯ น ฐิเตน นิสินฺนสฺสาติ สเจปิ
เถรูปฏฺฐานํ คนฺตฺวา ฐิตํ ทหรภิกฺขุํ อาสเน นิสินฺโน มหาเถโร
ปญฺหํ ปุจฺฉติ น กเถตพฺพํ ฯ คารเวน ปน เถรํ อุฏฺฐหิตฺวา
ปุจฺฉถาติ วตฺตุํ น สกฺกา ฯ ปสฺเส ฐิตสฺส ภิกฺขุสฺส กเถมีติ
กเถตุํ วฏฺฏติ ฯ น ปจฺฉโต คจฺฉนฺเตนาติ เอตฺถ สเจ ปุรโต
คจฺฉนฺโต ปจฺฉโต คจฺฉนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉติ น กเถตพฺพํ ฯ
# ๑. ขุ. ชา. ๒๗/๕๓๗/๑๓๔ ฯ ๒. ภินฺทิสฺสติ ฯ
๓. ขุ. ชา. ๒๗/๕๓๖/๑๓๔ ฯ
ปจฺฉิมสฺส ภิกฺขุโน กเถมีติ กเถตุํ วฏฺฏติ ฯ สทฺธึอุคฺคหิต-
ธมฺมํ ปน สชฺฌายิตุํ วฏฺฏติ ฯ สมธุเรน คจฺฉนฺตสฺส กเถตุํ
วฏฺฏติ ฯ น อุปฺปเถนาติ เอตฺถาปิ สเจ เทฺวปิ สกฏปเถ
เอเกกจกฺกปเถน อุปฺปเถเนว วา สมธุรํ คจฺฉนฺติ วฏฺฏติ ฯ
อสญฺจิจฺจาติ ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐานํ คจฺฉนฺตสฺส สหสา
อุจฺจาโร วา ปสฺสาโว วา นิกฺขมติ อสญฺจิจฺจ กโต นาม
อนาปตฺติ ฯ น หริเตติ เอตฺถ ยํปิ ชีวรุกฺขสฺส มูลํ ปฐวิยํ
ทิสฺสมานํ คจฺฉติ สาขา วา ภูมิลคฺคา คจฺฉติ สพฺพํ
หริตสงฺขาตเมว ฯ ขนฺเธ นิสีทิตฺวา อปหริตฏฺฐาเน ปาเตตุํ
วฏฺฏติ ฯ อปหริตฏฺฐานํ โอโลเกนฺตสฺเสว สหสา นิกฺขมติ
คิลานฏฺฐาเน ฐิโต โหติ วฏฺฏติ ฯ อปหริเต กโตติ อปหริตํ
อลภนฺเต ติณณฺฑูปกํ วา ปลาลณฺฑูปกํ วา ฐเปตฺวา กโตปิ
ปจฺฉา หริตํ โอตฺถรติ วฏฺฏติเยว ฯ เขเฬน เจตฺถ สึฆานิกาปิ
สงฺคหิตาติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ น อุทเกติ เอตํ ปริโภคอุทกเมว
สนฺธาย วุตฺตํ ฯ วจฺจกุฏีสมุทฺทาทิอุทเกสุ ปน อปริโภเคสุ
อนาปตฺติ ฯ เทเว วสฺสนฺเต สมนฺตโต อุทโกโฆ โหติ ฯ
อนุทกฏฺฐานํ โอโลเกนฺตสฺเสว นิกฺขมติ วฏฺฏติ ฯ มหาปจฺจริยํ
ปน วุตฺตํ ตาทิเส กาเล อนุทกฏฺฐานํ อลภนฺเตน กาตุํ
วฏฺฏตีติ ฯ เสสํ สพฺพสิกฺขาปเทสุ อุตฺตานเมว ฯ
สตฺตโม วคฺโค ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

สมุฏฺฐานาทิทีปนตฺถาย ปเนตฺถ อิทํ ปกิณฺณกํ
อุชฺชคฺฆิกอุจฺจาสทฺทปฏิสํยุตฺตานิ จตฺตาริ สกวเฬน มุเขน พฺยาหรณํ
เอกํ ฉมา นีจาสนฏฺฐานปจฺฉโตคมนอุปฺปถคมนปฏิสํยุตฺตานิ
ปญฺจาติ อิมานิ ทสสิกฺขาปทานิ สมนุภาสนสมุฏฺฐานานิ กาย-
วาจาจิตฺตโต สมุฏฺฐหนฺติ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขานิ สจิตฺตกานิ
โลกวชฺชานิ กายกมฺมานิ วจีกมฺมานิ อกุสลจิตฺตานิ ทุกฺข-
เวทนานีติ ฯ สูโปทนวิญฺญตฺติสิกฺขาปทํ เถยฺยสตฺถสมุฏฺฐานํ
กายจิตฺตโต กายวาจาจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ กิริยา สญฺญา-
วิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ
ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ ฉตฺตปาณิทณฺฑปาณิสตฺถปาณิอาวุธปาณิปาทุก-
อุปาหนยานสยนปลฺลตฺถิกเวฐิตโอคุณฺฐิตนามกานิ เอกาทส
สิกฺขาปทานิ ธมฺมเทสนสมุฏฺฐานานิ วาจาจิตฺตโต สมุฏฺฐหนฺติ
กิริยากิริยานิ สญฺญาวิโมกฺขานิ สจิตฺตกานิ โลกวชฺชานิ
วจีกมฺมานิ อกุสลจิตฺตานิ ทุกฺขเวทนานีติ ฯ อวเสสานิ
เตปณฺณาส สิกฺขาปทานิ ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานานีติ ฯ
สพฺพเสขิเยสุ อาพาธปจฺจยา อนาปตฺติ ฯ ถูปีกตปิณฺฑปาเต
สูปพฺยญฺชนปฏิจฺฉาทเน อุชฺฌานสญฺญมฺหีติ ตีสุ สิกฺขาปเทสุ
คิลาโน นตฺถีติ ฯ
เสขิยวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อธิกรณสมเถสุ ฯ สตฺตาติ เตสํ ธมฺมานํ สงฺขฺยา-
ปริจฺเฉโท ฯ จตุพฺพิธํ อธิกรณํ สเมนฺติ วูปสเมนฺตีติ อธิกรณ-
สมถา ฯ เตสํ วิตฺถาโร ขนฺธเก จ ปริวาเร จ วุตฺโต ฯ
ตสฺสตฺถํ ตตฺเถว วณฺณยิสฺสาม ฯ เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตาน-
เมวาติ ฯ
สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย ภิกฺขุวิภงฺควณฺณนา
นิฏฺฐิตา ฯ
อนนฺตราเยน ยถา นิฏฺฐิตา วณฺณนา อยํ
อนนฺตราเยน ตถา สนฺตึ ปปฺโปนฺตุ ปาณิโนติ ฯ
____________________________

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ภิกฺขุนีวิภงฺควณฺณนา
ปาราชิกกณฺฑวณฺณนา
โย ภิกฺขูนํ วิภงฺคสฺส สงฺคหิโต อนนฺตรํ
ภิกฺขุนีนํ วิภงฺคสฺส ตสฺส สํวณฺณนากฺกโม
ปตฺโต ยโต ตโต ตสฺส อปุพฺพปทวณฺณนํ ฯ
กาตุํปาราชิเก ตาว โหติ สํวณฺณนา อยํ ฯ
เตน สมเยน พุทฺโธ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ฯเปฯ
สาฬฺโห มิคารนตฺตาติ สาฬฺโหติ ตสฺส นามํ มิคารมาตาย
ปน นตฺตา โหติ ฯ เตน วุตฺตํ มิคารนตฺตาติ ฯ นวกมฺมิกนฺติ
นวกมฺมํ อธิฏฺฐายิกํ ฯ ปณฺฑิตาติ ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคตา ฯ
พฺยตฺตาติ เวยฺยตฺติเยน สมนฺนาคตา ฯ เมธาวินีติ ปาลิคฺคหเณ
สติปุพฺพงฺคมาย ปญฺญาย อตฺถคฺคหเณ ปญฺญาปุพฺพงฺคมาย
สติยา สมนฺนาคตา ฯ ทกฺขาติ เฉกา อวิรชฺฌิตฺวา สีฆกตฺตพฺพ-
การินีติ อตฺโถ ฯ อนลสาติ อาลสฺยวิรหิตา ฯ ตตฺรูปายายาติ
เตสุ กมฺเมสุ อุปายภูตาย ฯ วีมํสายาติ กตฺตพฺพกมฺมูปปริกฺขาย ฯ
สมนฺนาคตาติ สมฺปยุตฺตา ฯ อลํ กาตุนฺติ สมตฺถา ตํ ตํ
กมฺมํ กาตุํ ฯ อลํ สํวิธาตุนฺติ เอวญฺจ อิทํ เอวญฺจ อิทํ
โหตูติ เอวํ สํวิทหิตตปิ สมตฺถา ฯ กตากตํ ชานิตุนฺติ กตญฺจ
กตญฺจ ชานิตุํ ฯ เตติ เต อุโภ สา จ สุนฺทรีนนฺทา โส
จ สาฬฺโหติ อตฺโถ ฯ ภตฺตคฺเคติ ปริเวสนฏฺฐาเน ฯ นิกฺกุฑฺเฑติ
โกณสทิสํ กตฺวา ทสฺสิเต คมฺภีเร ฯ วิสฺสโร เม ภวิสฺสตีติ
วิรูโป เม สโร ภวิสฺสติ วิปฺปการสทฺโท ภวิสฺสตีติ
อตฺโถ ฯ ปฏิมาเนนฺตีติ อเปกฺขมานา ฯ กฺยาหนฺติ กึ อหํ ฯ
ชราทุพฺพลาติ ชราย ทุพฺพลา ฯ จรณคิลานาติ ปาทโรเคน
สมนฺนาคตา ฯ อวสฺสุตาติ กายสํสคฺคราเคน อวสฺสุตา ตินฺตา
กิลินฺนาติ อตฺโถ ฯ ปทภาชเน ปนสฺส ตเมว ราคํ คเหตฺวา
สารตฺตาติอาทิ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ สารตฺตาติ วตฺถํ วิย รงฺคชาเตน
กายสํสคฺคราเคน สุฏฺฐุ รตฺตา ฯ อเปกฺขวตีติ ตสฺเสว ราคสฺส
วเสน ตสฺมึ ปุริเส ปวตฺตาย อเปกฺขาย สมนฺนาคตา ฯ
ปฏิพทฺธจิตฺตาติ เตน ราเคน ตสฺมึ ปุริเส พนฺธิตฺวา
ฐปิตจิตฺตา วิย ฯ เอส นโย ทุติยปทวิภงฺเคปิ ฯ ปุริสปุคฺคลสฺสาติ
ปุริสสงฺขาตสฺส ปุคฺคลสฺส ฯ อธกฺขกนฺติ อกฺขกานํ อโธ ฯ
อุพฺภชานุมณฺฑลนฺติ ชานุมณฺฑลานํ อุปริ ฯ ปทภาชเน ปน
ปทปฏิปาฏิยาเอว เหฏฺฐกฺขกํ อุปริชานุมณฺฑลนฺติ วุตฺตํ ฯ
เอตฺถ จ อุพฺภกุปฺปรํปิ อุพฺภชานุมณฺฑเลเนว สงฺคหิตํ ฯ เสสํ
มหาวิภงฺเค วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ ปุริมาโย อุปาทายาติ
สาธารณปาราชิเกหิ ปาราชิกาโย จตสฺโส อุปาทายาติ อตฺโถ ฯ
อุพฺภชานุมณฺฑลิกาติ อิทํ ปน อิมิสฺสา ปาราชิกาย นามมตฺตํ
ตสฺมา ปทภาชเน น วิจาริตํ ฯ เอวํ อุทฺทิฏฺฐสิกฺขาปทํ
ปทานุกฺกเมน วิภชิตฺวา อิทานิ อวสฺสุตาทิเภเทน อาปตฺติเภทํ
ทสฺเสตุํ อุภโต อวสฺสุเตติอาทิมาห ฯ ตตฺถ อุภโต อวสฺสุเตติ
อุภโต อวสฺสเว ฯ ภิกฺขุนิยา เจว ปุริสสฺส จ กายสํสคฺคราเคน
อวสฺสุตภาเว สตีติ อตฺโถ ฯ กาเยน กายํ อามสตีติ ภิกฺขุนี
ยถาปริจฺฉินฺเนน กาเยน ปุริสสฺส ยงฺกิญฺจิ กายํ ปุริโส วา
เยน เกนจิ กาเยน ภิกฺขุนิยา ยถาปริจฺฉินฺนํ กายํ อามสติ
อุภยถาปิ ภิกฺขุนิยา ปาราชิกํ ฯ กาเยน กายปฏิพทฺธนฺติ
วุตฺตปฺปกาเรเนว อตฺตโน กาเยน ปุริสสฺส กายปฏิพทฺธํ ฯ
อามสตีติ เอตฺถ สยํ วา อามสตุ ตสฺส วา อามสนํ สาทิยตุ
ถุลฺลจฺจยเมว ฯ กายปฏิพทฺเธน กายนฺติ อตฺตโน วุตฺตปฺปการ-
กายปฏิพทฺเธน ปุริสสฺส กายํ ฯ อามสตีติ อิธาปิ สยํ วา
อามสตุ ตสฺส วา อามสนํ สาทิยตุ ถุลฺลจฺจยเมว ฯ
อวเสสปเทสุปิ อิมินาว นเยน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ สเจ
ปน ภิกฺขุ เจว ภิกฺขุนี จ โหติ ตตฺร สเจ ภิกฺขุนี
อามสติ ภิกฺขุ นิจฺจโล หุตฺวา จิตฺเตน สาทิยติ ภิกฺขุ
อาปตฺติยา น กาเรตพฺโพ ฯ สเจ ภิกฺขุ อามสติ ภิกฺขุนี
นิจฺจลา หุตฺวา จิตฺเตเนว อธิวาเสติ กายงฺคํ อโจปยมานาปิ
ปาราชิกกฺเขตฺเต ปาราชิเกน ถุลฺลจฺจยกฺเขตฺเต ถุลฺลจฺจเยน
ทุกฺกฏกฺเขตฺเต ทุกฺกเฏน กาเรตพฺพา ฯ กสฺมา ฯ กายสํสคฺคํ
สาทิเยยฺยาติ วุตฺตตฺตา ฯ อยํ อฏฺฐกถาสุ วินิจฺฉโย ฯ เอวํ ปน
สติ กิริยาสมุฏฺฐานตา น ทิสฺสติ ตสฺมา ตพฺพหุลนเยน สา
วุตฺตาติ เวทิตพฺพา ฯ อุพฺภกฺขกนฺติ อกฺขกานํ อุปริ ฯ อโธชานุ-
มณฺฑลนฺติ ชานุมณฺฑลานํ เหฏฺฐา ฯ เอตฺถ จ อโธกุปฺปรมฺปิ
อโธชานุมณฺฑเลเนว สงฺคหิตํ ฯ เอกโต อวสฺสุเตติ เอตฺถ กิญฺจาปิ
เอกโตติ อวิเสเสน วุตฺตํ ตถาปิ ภิกฺขุนิยาเอว อวสฺสเว สติ
อยํ อาปตฺติเภโท วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ ฯ ตตฺรายํ อาทิโต ปฏฺฐาย
วินิจฺฉโย ฯ ภิกฺขุนี กายสํสคฺคราเคน อวสฺสุตา ปุริโสปิ ตเถว
อธกฺขเก อุพฺภชานุมณฺฑเล กายปฺปเทเส กายสํสคฺคสาทิยเน
สติ ภิกฺขุนิยา ปาราชิกํ ฯ ภิกฺขุนิยา กายสํสคฺคราโค ปุริสสฺส
เมถุนราโค วา เคหสิตปฺเปมํ วา สุทฺธจิตฺตํ วา โหตุ
ถุลฺลจฺจยเมว ฯ ภิกฺขุนินา เมถุนราโค ปุริสสฺส กายสํสคฺคราโค
วา เมถุนราโค วา เคหสิตปฺเปมํ วา สุทฺธจิตฺตํ วา โหตุ
ทุกฺกฏํ ฯ ภิกฺขุนิยา เคหสิตปฺเปมํ ปุริสสฺส วุตฺเตสุ จตูสุ ยํ
วา ตํ วา โหตุ ทุกฺกฏเมว ฯ ภิกฺขุนิยา สุทฺธจิตฺตํ ปุริสสฺส
วุตฺเตสุ จตูสุ ยํ วา ตํ วา โหตุ อนาปตฺติ ฯ สเจ ปน
ภิกฺขุ เจว โหติ ภิกฺขุนี จ อุภินฺนํ กายสํสคฺคราโค ภิกฺขุสฺส
สงฺฆาทิเสโส ภิกฺขุนิยา ปาราชิกํ ฯ ภิกฺขุนิยา กายสํสคฺคราโค
ภิกฺขุสฺส เมถุนราโค วา เคหสิตปฺเปมํ วา ภิกฺขุนิยา ถุลฺลจฺจยํ
ภิกฺขุสฺส ทุกฺกฏํ ฯ อุภินฺนํ เมถุนราโค วา เคหสิตปฺเปมํ วา
อุภินฺนํปิ ทุกฺกฏเมว ฯ ยสฺส ยตฺถ สุทฺธจิตฺตํ ตสฺส ตตฺถ
อนาปตฺติ ฯ อุภินฺนํปิ สุทฺธจิตฺตํ อุภินฺนํปิ อนาปตฺติ ฯ อนาปตฺติ
อสญฺจิจฺจาติ อาทีสุ วิรชฺฌิตฺวา วา อามสนฺติยา อญฺญาวิหิตาย
วา อยํ ปุริโส วา อิตฺถี วาติ อชานนฺติยา วา เตน
ผุฏฺฐายปิ ตํ ผสสํ อสาทิยนฺติยา วา อามสเนปิ สติ
อนาปตฺติ ฯ เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมว ฯ ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานํ
กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ
ทฺวิเวทนนฺติ ฯ
ปฐมปาราชิกํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ทุติเย ปาราชิเก ฯ กจฺจิโน สาติ กจฺจินุ สา ฯ อวณฺโณติ
อคุโณ ฯ อกิตฺตีติ นินฺทา ฯ อยโสติ ปริวารวิปตฺติ ปรมฺมุข-
ครหา วา ฯ สา วา อาโรเจตีติ ยา ปาราชิกํ อาปนฺนา
สา สยํ วา อาโรเจติ ฯ อฏฺฐนฺนํ ปาราชิกานํ อญฺญตรนฺติ
ภิกฺขูหิ สาธารณานํ จตุนฺนํ อสาธารณานํ จ จตุนฺนเมว
อญฺญตรํ ฯ อิทญฺจ ปาราชิกํ ปจฺฉา ปญฺญตฺตํ ตสฺมา
อฏฺฐนฺนนฺติ วิภงฺเค วุตฺตํ ฯ ปุริเมน ปน สทฺธึ ยุคลกตฺตา
อิมสฺมึ โอกาเส ฐปิตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ ธุรํ นิกฺขิตฺตมตฺเตติ
ธุเร นิกฺขิตฺตมตฺเต ฯ วิตฺถารกถา ปเนตฺถ สปฺปาณกวคฺคมฺหิ
ทุฏฺฐุลฺลสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพา ฯ ตตฺร หิ ปาจิตฺติยํ
อิธ ปาราชิกนฺติ อยเมว หิ วิเสโส ฯ เสสํ ตาทิสเมว ฯ
วชฺชปฏิจฺฉาทิกาติ อิทํปิ อิมิสฺสา ปาราชิกาย นามมตฺตเมว
ตสฺมา ปทภาชเน น วิจาริตํ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ
ธุรนิกฺเขปสมุฏฺฐานํ กายวาจาจิตฺตโต สมุฏฺฐาติ อกิริยา
สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ
ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ
ทุติยปาราชิกํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ตติเย ฯ ธมฺเมนาติ ภูเตน วตฺถุนา ฯ วินเยนาติ โจเทตฺวา
สาเรตฺวา ฯ ปทภาชนํ ปนสฺส เยน ธมฺเมน เยน วินเยน
อุกฺขิตฺโต สุอุกฺขิตฺโต โหตีติ อิมํ อธิปฺปายมตฺตํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ ฯ
สตฺถุ สาสเนนาติ ญตฺติสมฺปทาย เจว อนุสฺสาวนสมฺปทาย
จ ฯ ปทภาชเน ปนสฺส ชินสาสเนน พุทฺธสาสเนนาติ
เววจนมตฺตเมว วุตฺตํ ฯ สงฺฆํ วา คณํ วาติอาทีสุ เยน สงฺเฆน
กมฺมํ กตํ ตํ สงฺฆํ วา ตตฺถ สมฺพหุลปุคฺคลสงฺขาตํ คณํ
วา เอกปุคฺคลํ วา ตํ วา กมฺมํ น อาทิยติ น อนุวตฺตติ
น ตตฺถ อาทรํ ชเนตีติ อตฺโถ ฯ สมานสํวาสกา ภิกฺขู วุจฺจนฺติ
สหายา โส เตหิ สทฺธึ นตฺถีติ เอตฺถ เอกกมฺมํ เอกุทฺเทโส
สมสิกฺขาตาติ อยํ ตาว สํวาโส ฯ สมาโน สํวาโส เอเตสนฺติ
สมานสํวาสกา ฯ เอวรูปา ภิกฺขู ภิกฺขุสฺส ตสฺมึ สํวาเส สห
อยนภาเวน สหายาติ วุจฺจนฺติ ฯ อิทานิ เยน สํวาเสน เต
สมานสํวาสกาติ วุตฺตา โส สํวาโส ตสฺส อุกฺขิตฺตกสฺส เตหิ
สทฺธึ นตฺถิ เยหิ จ สทฺธึ ตสฺส โส สํวาโส นตฺถิ น
เตน เต ภิกฺขู อตฺตโน สหายา กตา โหนฺติ ฯ ตสฺมา
วุตฺตํ สมานสํวาสกา ภิกฺขู วุจฺจนฺติ สหายา โส เตหิ
สทฺธึ นตฺถิ เตน วุจฺจติ อกตสหาโยติ ฯ เสสํ สงฺฆเภท-
สิกฺขาปทาทีสุ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมว ฯ สมนุภาสนสมุฏฺฐานํ
กายวาจาจิตฺตโต สมุฏฺฐาติ อกิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ
โลกวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ
ตติยปาราชิกํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

จตุตฺเถ ฯ อวสฺสุตาติ โลกสฺสาทมิตฺตสนฺถววเสน กาย-
สํสคฺคราเคน อวสฺสุตา ฯ ทุติยปเทปิ เอเสว นโย ฯ ปุริส-
ปุคฺคลสฺส หตฺถคฺคหณํ วาติอาทีสุ ปน ยํ ปุริสปุคฺคเลน หตฺเถ
คหณํ กตํ ตํ ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถคฺคหณนฺติ วุตฺตํ ฯ เอเสว
นโย สงฺฆาฏิกณฺณคฺคหเณปิ ฯ หตฺถคฺคหณนฺติ เอตฺถ จ
หตฺถคฺคหณญฺจ อญฺญํปิ อปาราชิกกฺเขตฺเต คหณญฺจ เอกชฺฌํ
กตฺวา หตฺถคฺคหณํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ เตเนวสฺส ปทภาชเน
หตฺถคฺคหณํ วา สาทิเยยฺยาติ หตฺโถ นาม กุปฺปรํ อุปาทาย
ยาว อคฺคนขา เอตสฺส อสทฺธมฺมสฺส ปฏิเสวนตฺถาย อุพฺภกฺขกํ
อโธชานุมณฺฑลํ คหณํ สาทิยติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺสาติ
วุตฺตํ ฯ เอตฺถ จ อสทฺธมฺโมติ กายสํสคฺโค เวทิตพฺโพ น
เมถุนธมฺโม ฯ น หิ เมถุนสฺส สามนฺตา ถุลฺลจฺจยํ โหติ ฯ
วิญฺญู ปฏิพโล กายสํสคฺคํ สมาปชฺชิตุนฺติ วจนํปิ เจตฺถ
สาธกํ ฯ
ติสฺสิตฺถิโย เมถุนนฺตํ น เสเว
ตโย ปุริเส ตโย จ อนริยปณฺฑเก น จาจเร
เมถุนํ พฺยญฺชนสฺมึ เฉชฺชํ สิยา เมถุนธมฺมปจฺจยา
ปญฺหาเมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ (๑)
อิมาย ปริวาเร วุตฺตาย เสทโมจนคาถาย วิรุชฺฌตีติ เจ ฯ
น เมถุนธมฺมสฺส ปุพฺพภาคตฺตา ฯ ปริวาเรเยว หิ เมถุน-
ธมฺมสฺส ปุพฺพภาโค ชานิตพฺโพติ วณฺโณ อวณฺโณ กาย-
สํสคฺโค ทุฏฺฐุลฺลวาจา อตฺตกามปาริจริยา วนมนุปฺปทานนฺติ
เอวํ สุกฺกวิสฏฺฐิอาทีนิ ปญฺจ สิกฺขาปทานิ เมถุนธมฺมสฺส
ปุพฺพภาโคติ วุตฺตานิ ฯ ตสฺมา กายสํสคฺโค เมถุนธมฺมสฺส
ปุพฺพภาคตฺตา ปจฺจโย โหติ ฯ อิติ เฉชฺชํ สิยา เมถุนธมฺม-
ปจฺจยาติ เอตฺถ อิมินา ปริยาเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ ฯ
เอเตนูปาเยน สพฺพปเทสุ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ อปิจ สงฺเกตํ
วา คจฺเฉยฺยาติ เอตสฺส ปทภาชเน อิตฺถนฺนามํ อาคจฺฉาติ
เอวํ นามกํ ฐานํ อาคจฺฉาติ อตฺโถ ฯ อฏฺฐมํ วตฺถุํ
ปริปูเรนฺตี อสฺสมณี โหตีติ อนุโลมโต วา ปฏิโลมโต วา
เอกนฺตริกาย วา เยน เตน นเยน อฏฺฐมวตฺถุํ ปริปูเรนฺตีเยว
อสฺสมณี โหติ ฯ ยา ปน เอกํ วา วตฺถุํ สตฺต วา วตฺถูนิ
สตฺตกฺขตฺตตปิ ปูเรนฺตี เนว อสฺสมณี โหติ อาปนฺนา อาปตฺติโย
เทเสตฺวา มุจฺจติ ฯ อปิเจตฺถ คณนูปิกา อาปตฺติ เวทิตพฺพา ฯ
# ๑. วิ. ปริ. ๘/๑๓๒๙/๕๓๔ ฯ
วุตฺตํ เหตํ อตฺถาปตฺติ เทสิตา คณนูปิกา อตฺถาปตฺติ เทสิตา
น คณนูปิกาติ ฯ ตตฺรายํ วินิจฺฉโย อิทานิ นาปชฺชิสฺสามีติ
ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา เทสิตา คณนูปิกา เทสิตคณนํ อุเปติ
ปาราชิกสฺส องฺคํ น โหติ ฯ ตสฺมา ยา เอกํ อาปนฺนา
ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา เทเสตฺวา ปุน กิเลสวเสน อาปชฺชติ ปุน
เทเสติ เอวํ อฏฺฐ วตฺถูนิ ปูเรนฺตีปิ ปาราชิกา น โหติ ฯ
ยา ปน อาปชฺชิตฺวา ปุนปิ อญฺญํ วตฺถุํ อาปชฺชิสฺสามีติ
สอุสฺสาหาว เทเสติ ตสฺสา สา อาปตฺติ อคณนูปิกา เทสิตาปิ
อเทสิตาว โหติ เทสิตคณนํ น คจฺฉติ ปาราชิกสฺเสว องฺคํ
โหติ อฏฺฐเม วตฺถุมฺหิ ปริปุณฺณมตฺเต ปาราชิกา โหติ ฯ
เสสํ อุตฺตานเมวาติ ฯ ธุรนิกฺเขปสมุฏฺฐานํ กายวาจาจิตฺตโต
สมุฏฺฐาติ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ
วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ทฺวิเวทนนฺติ ฯ
จตุตฺถปาราชิกสิกฺขาปทํ สมตฺตํ วณฺณนากฺกเมนาติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย อฏฺฐ ปาราชิกา ธมฺมาติ ภิกฺขู
อารพฺภ ปญฺญตฺตา สาธารณา จตฺตาโร อิเม จ จตฺตาโรติ
เอวํ ปาฏิโมกฺขุทฺเทสมตฺเตน อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย อฏฺฐ
ปาราชิกา ธมฺมาติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ เสสํ
มหาวิภงฺเค วุตฺตนยเมวาติ ฯ
สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย ภิกฺขุนีวิภงเค
ปาราชิกกณฺฑวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
_____________________________

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

สตฺตรสกณฺฑวณฺณนา
ปาราชิกานนฺตรสฺส อยํ ทานิ ภวิสฺสติ
สงฺฆาทิเสสกณฺฑสฺส อนุตฺตานตฺถวณฺณนา ฯ
อุทฺโทสิตนฺติ ภณฺฑมาโล ฯ มายฺโย เอวํ อวจาติ อยฺโย
มา เอวํ อวจ ฯ อปินฺวยฺยาติ อปินุ อยฺยา ฯ อจฺจาวทถาติ
อติกฺกมิตฺวา วทถ อกฺโกสถาติ วุตฺตํ โหติ ฯ อุสูยวาทิกาติ
มานุสูยวเสน โกธุสูยวเสน วิวทมานา ฯ ยสฺมา ปน สา อตฺถโต
อฏฺฏการิกา โหติ ตสฺมา อุสูยวาทิกา นาม อฏฺฏการิกา
วุจฺจตีติ ปทภาชเน วุตฺตํ ฯ เอตฺถ จ อฏฺโฏติ โวหาริก-
วินิจฺฉโย วุจฺจติ ยํ ปพฺพชิตา อธิกรณนฺติปิ วทนฺติ ฯ ทุติยํ
วา ปริเยสตีติ สกฺขึ วา สหายํ วา ปริเยสติ ทุกฺกฏํ ฯ
คจฺฉติ วาติ อุปสฺสโย วา โหตุ ภิกฺขาจารมคฺโค วา ยตฺถ
ฐิตาย อฏฺฏํ กริสฺสามีติ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ ตโต โวหาริกานํ
สนฺติกํ คจฺฉนฺติยา ปทวาเร ปทวาเร ทุกฺกฏํ ฯ เอกสฺส
อาโรเจตีติ ทฺวีสุ ชเนสุ ยสฺส กสฺสจิ เอกสฺส กถํ โย โกจิ
โวหาริกานํ อาโรเจติ ฯ ทุติยสฺส อาโรเจตีติ เอตฺถาปิ เอเสว
นโย ฯ อยํ ปเนตฺถ อสมฺโมหตฺถาย วิตฺถารกถา ฯ ยตฺถ กตฺถจิ
อนฺตมโส ภิกฺขุนีอุปสฺสยํ อาคเตปิ โวหาริเก ทิสฺวา ภิกฺขุนี
อตฺตโน กถํ อาโรเจติ ภิกฺขุนิยา ทุกฺกฏํ ฯ อุปาสโก อตฺตโน
กถํ อาโรเจติ ภิกฺขุนิยา ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปฐมํ อุปาสโก อตฺตโน
กถํ อาโรเจติ ภิกฺขุนิยา ทุกฺกฏํ ฯ อถ สา อตฺตโน กถํ
อาโรเจติ ถุลฺลจฺจยํ ฯ ภิกฺขุนี อุปาสกํ วทติ มม จ ตว
จ กถํ ตฺวํเยว อาโรเจหีติ ฯ โส อตฺตโน วา กถํ ปฐมํ
อาโรเจตุ ภิกฺขุนิยา วา ปฐมาโรจเน ทุกฺกฏํ ทุติยาโรจเน
ถุลฺลจฺจยํ ฯ อุปาสโก ภิกฺขุนึ วทติ มม จ ตว จ กถํ
ตฺวํเยว อาโรเจหีติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย ฯ ภิกฺขุนี
กปฺปิยการเกน กถาเปติ ฯ ตตฺถ กปฺปิยการโก วา ภิกฺขุนิยา
กถํ ปฐมํอาโรเจตุ อิตโร วา อตฺตโน กถํ กปฺปิยการโก
วา อุภินฺนํปิ กถํ อิตโร วา อุภินฺนํปิ กถํ อาโรเจตุ ยถา
วา ตถา วา อาโรจิยมาเน ปฐเม อาโรจเน ภิกฺขุนิยา
ทุกฺกฏํ ทุติเย ถุลฺลจฺจยํ ฯ ยถา วา ตถา วา อาโรจิตํ
ปน อุภินฺนํปิ กถํ สุตฺวา โวหาริเกหิ วินิจฺฉเย กเต
อฏฺฏปริโยสานํ นาม โหติ ตสฺมึ อฏฺฏปริโยสาเน ภิกฺขุนิยา
ชเยปิ ปราชเยปิ สงฺฆาทิเสโส ฯ สเจ ปน คติคตํ อธิกรณํ
โหติ สุตปุพฺพํ โวหาริเกหิ อถ เต ภิกฺขุนิญฺจ อฏฺฏการกญฺจ
ทิสฺวาว ตุมฺหากํ กถนกิจฺจํ นตฺถิ ชานาม มยํ เอตมตฺถนฺติ
สยเมว วินิจฺฉินิตฺวา เทนฺติ ฯ เอวรูเป อฏฺฏปริโยสาเนปิ
ภิกฺขุนิยา อนาปตฺติ ฯ ปฐมํ อาปตฺติ เอตสฺสาติ ปฐมาปตฺติโก ฯ
วีติกฺกมกฺขเณเยว อาปชฺชิตพฺโพติ อตฺโถ ฯ ตํ ปฐมาปตฺติกํ ฯ
ปทภาชเน ปน อธิปฺปายมตฺตํ ทสฺเสตุํ สห วตฺถุชฺฌาจารา
อาปชฺชติ อสมนุกาสนายาติ วุตฺตํ ฯ อยญฺเหตฺถ อตฺโถ ฯ สห
วตฺถุชฺฌาจารา ภิกฺขุนี อาปชฺชติ น ตติยาย สมนุภาสนาย
อยํ ปฐมเมว สห วตฺถุชฺฌาจาเรน อาปชฺชิตพฺพตฺตา ปฐมา-
ปตฺติโกติ ฯ ภิกฺขุนีสงฺฆโต นิสฺสาเรตีติ นิสฺสารณีโย ฯ ตํ
นิสฺสารณียํ ฯ ปทภาชเน ปน อธิปฺปายมตฺตํ ทสฺเสตุํ
สงฺฆมฺหา นิสฺสารียตีติ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ ยํ อาปนฺนา ภิกฺขุนี
สงฺฆโต นิสฺสารียติ โส นิสฺสารณีโยติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ
น หิ โสเอว ธมฺโม สงฺฆมฺหา เกนจิ นิสฺสารียติ เตน
ปน ธมฺเมน ภิกฺขุนี นิสฺสารียติ ตสฺมา โส นิสฺสาเรตีติ
นิสฺสารณีโย ฯ อากฑฺฒียมานา คจฺฉตีติ อฏฺฏการกมนุสฺเสหิ
สยํ วา อาคนฺตฺวา ทูตํ วา เปเสตฺวา เอหีติ วุจฺจมานา
โวหาริกานํ สนฺติกํ คจฺฉติ ฯ ตโต อฏฺฏการโก อตฺตโน
วา กถํ ปฐมํ อาโรเจตุ ภิกฺขุนิยา วา เนว ปฐมาโรจเน
ทุกฺกฏํ น ทุติยาโรจเน ถุลฺลจฺจยํ ฯ อมจฺเจหิ วินิจฺฉินิตฺวา
กเต อฏฺฏปริโยสาเนปิ อนาปตฺติเยว ฯ สเจปิ อฏฺฏการโก
ภิกฺขุนึ วทติ มม จ ตว จ กถํ ตฺวเมว กเถหีติ ฯ
กเถนฺติยาปิ กถํ สุตฺวา กเต อฏฺฏปริโยสาเนปิ อนาปตฺติเยว ฯ
อารกฺขํ ยาจตีติ ธมฺมิการกฺขํ ยาจติ อนาปตฺติ ฯ อิทานิ
ยถา ยาจิตารกฺขา ธมฺมิกา โหติ ตํ ทสฺเสตุํ อนุทฺทิสฺส
อาจิกฺขตีติ อาห ฯ ตตฺถ อตีตํ อารพฺภ อตฺถิ อุทฺทิสฺส
อาจิกฺขนา อตฺถิ อนุทฺทิสฺส อาจิกฺขนา อนาคตํ อารพฺภาปิ
อตฺถิ อุทฺทิสฺส อาจิกฺขนา อตฺถิ อนุทฺทิสฺส อาจิกฺขนา ฯ
กถํ อตีตํ อารพฺภ อุทฺทิสฺส อาจิกฺขนา โหติ ฯ ภิกฺขุนี-
อุปสฺสเย คามทารกา ธุตฺตาทโย วา เยเกจิ อนาจารํ วา
อาจรนฺติ รุกฺขํ วา ฉินฺทนฺติ ผลาผลํ วา หรนฺติ ปริกฺขาเร
วา อจฺฉินฺทนฺติ ฯ ภิกฺขุนี โวหาริเก อุปสงฺกมิตฺวา อมฺหากํ
อุปสฺสเย อิทํ นาม กตนฺติ วทติ ฯ เกนาติ วุตฺเต อสุเกน
จ อสุเกน จาติ อาจิกฺขติ ฯ เอวํ อตีตํ อารพฺภ อุทฺทิสฺส
อาจิกฺขนา โหติ ฯ สา น วฏฺฏติ ฯ ตญฺเจ สุตฺวา เต
โวหาริกา เตสํ ทณฺฑํ กโรนฺติ สพฺพํ ภิกฺขุนิยา คีวา
โหติ ฯ ทณฺฑํ คณฺหิสฺสนฺตีติ อธิปฺปาเยปิ สติ คีวาเยว
โหติ ฯ สเจ ปน ตสฺส ทณฺฑํ คณฺหาถาติ วทติ ปญฺจ-
มาสกมตฺเต คหิเต ปาราชิกํ โหติ ฯ เกนาติ วุตฺเต ปน
อสุเกนาติ วตฺตุํอมฺหากํ น วฏฺฏติ ตุมฺเหเยว ชานิสฺสถ
เกวลํ หิ มยํ รกฺขํ ยาจาม ตํ โน เทถ อวหฏภณฺฑญฺจ
อาหราเปถาติ วตฺตพฺพํ ฯ เอวํ อนุทฺทิสฺส อาจิกฺขนา โหติ ฯ
สา วฏฺฏติ ฯ เอวํ วุตฺเต สเจปิ เต โวหาริกา การเก
คเวสิตฺวา เตสํ ทณฺฑํ กโรนฺติ ฯ สพฺพํ สาปเตยฺยํปิ คหิตํ
ภิกฺขุนิยา เนว คีวา น อาปตฺติ ฯ ปริกฺขารํ หรนฺเต ทิสฺวา
เตสํ อนตฺถกามตาย โจรา โจราติ วตฺตตปิ น วฏฺฏติ ฯ
เอวํ วุตฺเตปิ หิ ยํ เตสํ ทณฺฑํ กโรนฺติ สพฺพํปิ ภิกฺขุนิยา
คีวา โหติ ฯ อตฺตโน วจนกรํ ปน อิมินา เม ปริกฺขาโร
คหิโต ตํ อาหราเปหิ มา จสฺส ทณฺฑํ กโรหีติ วตฺตุํ
วฏฺฏติ ฯ ทาสทาสีวาปีอาทีนํ อตฺถาย อฏฺฏํ กโรนฺติ ฯ อยํ
อกปฺปิยอฏฺโฏ นาม น วฏฺฏติ ฯ กถํ อนาคตํ อารพฺภ อุทฺทิสฺส
อาจิกฺขนา โหติ ฯ วุตฺตนเยเนว ปเรหิ อนาจาราทีสุ กเตสุ
ภิกฺขุนี โวหาริเก เอวํ วทติ อมฺหากํ อุปสฺสเย อิทญฺจีทญฺจ
กโรนฺติ รกฺขํ โน เทถ อายตึ อกรณตฺถายาติ ฯ เกน เอวํ
กตนฺติ วุตฺเต อสุเกน จ อสุเกน จาติ อาจิกฺขติ ฯ เอวํ
อนาคตํ อารพฺภ อุทฺทิสฺส อาจิกฺขนา โหติ ฯ สาปิ น
วฏฺฏติ ฯ เตสํ หิ ทณฺเฑ กเต ปุริมนเยเนว สพฺพํ ภิกฺขุนิยา
คีวา ฯ เสสํ ปุริมสทิสเมว ฯ สเจ ปน โวหาริกา ภิกฺขุนี-
อุปสฺสเย เอวรูปํ อนาจารํ กโรนฺตานํ อิมํ นาม ทณฺฑํ
กโรมาติ เภริญฺจาราเปตฺวา อาณาย อติฏฺฐมาเน ปริเยสิตฺวา
ทณฺเฑนฺติ ภิกฺขุนิยา เนว คีวา น อาปตฺติ ฯ โย จายํ
ภิกฺขุนีนํ วุตฺโต ภิกฺขูนํปิ เอเสว นโย ฯ ภิกฺขุโนปิ หิ อุทฺทิสฺส
อาจิกฺขนา น วฏฺฏติ ฯ ยํ ตถา อาจิกฺขิเต ทณฺฑํ กโรนฺติ
สพฺพํ คีวา โหติ ฯ วุตฺตนเยเนว ทณฺฑํ คณฺหาเปนฺตสฺส
ปาราชิกํ ฯ โย ปน ทณฺฑํ กริสฺสนฺตีติ ชานนฺโตปิ อนุทฺทิสฺส
กเถติ ฯ เต จ ปริเยสิตฺวา ทณฺฑํ กโรนฺติเยว น โทโส ฯ
วิหารสีมาย รุกฺขาทีนิ ฉินฺทนฺตานํ วาสีผรสุอาทีนิ คเหตฺวา
ปาสาเณหิ โกฏฺเฏตุํ น วฏฺฏติ ฯ สเจ ธารา ภิชฺชติ
การาเปตฺวา ทาตพฺพา ฯ อุปธาวิตฺวา เตสํ ปริกฺขาเร
คณฺหนฺติ ฯ ตํปิ น กาตพฺพํ ฯ ลหุปริวตฺตํ หิ จิตฺตํ
เถยฺยเจตนาย อุปฺปนฺนาย มูลจฺเฉชฺชํปิ คจฺเฉยฺย ฯ เสสํ
อุตฺตานเมว ฯ กฐินสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ
ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ปฐมสิกฺขาปทํ ฯ