ทสมสิกฺขาปเท ฯ จตุรงฺคุโลมโกติ จตูหิ องฺคุเลหิ
อูนกปฺปมาโณ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ ฉสฺสมุฏฺฐานํ ฯ
นนฺทตฺเถรสิกฺขาปทํ ทสมํ ฯ
สมตฺโต วณฺณนากฺกเมน ราชวคฺโค นวโม ฯ
อุทฺทิฏฺฐา โขติอาทิ วุตฺตนยเมวาติ ฯ
สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย
ขุทฺทกกณฺฑวณฺณนา ฯ นิฏฺฐิตาฯ
_______________________
๑. วิ.มหา. ๕/๑๕๕/๒๑๔

ปาฏิเทสนียกณฺฑวณฺณนา
ปาฏิเทสนียา ธมฺมา ขุทฺทกานํ อนนฺตรา
ฐปิตา เย อยํ ทานิ เตสํ ภวติ วณฺณนา ฯ
ปฐมปาฏิเทสนีเย ตาว ฯ ปฏิกฺกมนกาเลติ ปิณฺฑาย
จริตฺวา ปฏิอาคมนกาเล ฯ สพฺเพว อคฺคเหสีติ สพฺพเมว
อคฺคเหสิ ฯ ปเวเธนฺตีติ กมฺปมานา ฯ อเปหีติ อปคจฺฉ น
โอกาสํ เทถาติ อตฺโถ ฯ คารยฺหํ อาวุโสติอาทิ ปฏิเทเสตพฺพา-
การทสฺสนํ ฯ รถิกาติ รจฺฉา ฯ พฺยูหนฺติ อนิวิชฺฌิตฺวา ฐิตา
คตปจฺจาคตรจฺฉา ฯ สึฆาฏกนฺติ จตุกฺโกณํ วา ติโกณํ วา
มคฺคสโมธานฏฺฐานํ ฯ ฆรนฺติ กุลฆรํ ฯ เอเตสุ รถิกาทีสุ ยตฺถ
กตฺถจิ ฐตฺวา คณฺหนฺตสฺส คหเณ ทุกฺกฏํ ฯ อชฺโฌหารคณนาย
ปาฏิเทสนียํ ฯ หตฺถิสาลาทีสุ คณฺหนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ
ภิกฺขุนี รถิกาย ฐตฺวา เทติ ภิกฺขุ อนฺตรารามาทีสุ ฐตฺวา
คณฺหาติ อาปตฺติเยว ฯ อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐายาติ หิ วจนโต
ภิกฺขุนิยา อนฺตรฆเร ฐตฺวา ททมานาย วเสเนตฺถ อาปตฺติ
เวทิตพฺพา ฯ ภิกฺขุสฺส ฐิตฏฺฐานํ ปน อปฺปมาณํ ฯ ตสฺมา
สเจปิ วีถิอาทีสุ ฐิโต ภิกฺขุ อนฺตรารามาทีสุ ฐตฺวา
ททมานาย ภิกฺขุนิยา คณฺหาติ อนาปตฺติเยว ฯ ยามกาลิกํ
สตฺตาหกาลิกํ ยาวชีวิกํ อาหารตฺถาย ปฏิคฺคณฺหาติ อาปตฺติ
ทุกฺกฏสฺส อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ อิทํ
อามิเสน อสํภินฺนํ สนฺธาย วุตฺตํ ฯ สํภินฺเน ปน เอกรเส
ปาฏิเทสนียเมว ฯ เอกโต อุปสมฺปนฺนายาติ ภิกฺขุนีนํ สนฺติเก
อุปสมฺปนฺนาย ฯ ภิกฺขูนํ สนฺติเก อุปสมฺปนฺนาย ปน ยถา-
วตฺถุกเมว ฯ ทาเปติ น เทตีติ อญฺญาติกา อญฺเญน เกนจิ
ทาเปติ ตํ คณฺหนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ อุปนิกฺขิปิตฺวา เทตีติ
ภูมิยํ ฐเปตฺวา อิทํ อยฺย ตุมฺหากํ ทมฺมีติ เทติ ฯ เอวํ
ทินฺนํ สาธุ ภคินีติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตายเอว วา ภิกฺขุนิยา
อญฺเญน วา เกนจิ ปฏิคฺคาหาเปตฺวา ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ
หิ หตฺถคเต ปตฺเต อามิสํ คณฺเหยฺย ปริจฺจตฺตํ เต มยาติ
เทติ ภิกฺขุ คหิตํ ภคินีติ ปฏิคฺคณฺหาติ คณฺหนฺตสฺส อาปตฺตีติ
วทนฺติ ฯ สิกฺขมานาย สามเณริยาติ เอตาสํ ททมานานํ
คณฺหนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ เอฬก
โลมสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ
กายกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ปฐมปาฏิเทสนียํ ฯ

ทุติยสิกฺขาปเท ฯ อปสกฺก ตาว ภคินีติอาทิ อปสาเท-
ตพฺพาการทสฺสนํ ฯ อตฺตโน ภตฺตํ ทาเปติ น เทตีติ
เอตฺถ สเจปิ อตฺตโน ภตฺตํ เทติ อิมินา สิกฺขาปเทน
อนาปตฺติเยว ฯ ปุริมสิกฺขาปเทน อาปตฺติ ฯ อญฺญสฺส ภตฺตํ
เทติ น ทาเปตีติ เอตฺถ ปน สเจ ทาเปยฺย อิมินา
สิกฺขาปเทน อาปตฺติ ภเวยฺย เทนฺติยา ปน เนว อิมินา
น ปุริเมน อาปตฺติ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ กฐินสมุฏฺฐานํ
กิริยากิริยํ โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ
วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ทุติยปาฏิเทสนียํ ฯ

ตติยสิกฺขาปเท ฯ อุภโต ปสนฺนนฺติ ทฺวีหิ ปสนฺนํ
อุปาสเกนปิ อุปาสิกายปิ ฯ ตสฺมึ กิร กุเล อุโภปิ เต
โสตาปนฺนาเยว ฯ โภเคน หายตีติ อีทิสํ หิ กุลํ สเจปิ
อสีติโกฏิธนํ โหติ โภเคหิ หายติเยว ฯ กสฺมา ฯ ยสฺมา ตตฺถ
เนว อุปาสิกา น อุปาสโก โภเค รกฺขติ ฯ ฆรโต นีหริตฺวา
เทนฺตีติ อาสนสาลํ วา วิหารํ วา อาเนตฺวา เทนฺติ ฯ
สเจปิ อนาคเต ภิกฺขุมฺหิ ปฐมํเยว นีหริตฺวา ทฺวาเร ฐเปตฺวา
ปจฺฉา สมฺปตฺตสฺส เทนฺติ วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขุํ ปน ทิสฺวา
อนฺโตเคหโต นีหริตฺวา ทียมานํ น วฏฺฏตีติ มหาปจฺจริยํ
วุตฺตํ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ กิริยา
โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ ติจิตฺตํ
ติเวทนนฺติ ฯ
ตติยปาฏิเทสนียํ ฯ

จตุตฺถสิกฺขาปเท ฯ อวรุทฺธา โหนฺตีติ ปฏิวิรุทฺธา โหนฺติ ฯ
ปญฺจนฺนํ ปฏิสํวิทิตนฺติ ปญฺจสุ สหธมฺมิเกสุ ยงฺกิญฺจิ เปเสตฺวา
ขาทนียํ วา โภชนียํ วา อาหริสฺสามาติ ปฏิสํวิทิตํ กตํปิ
อปฏิสํวิทิตเมวาติ อตฺโถ ฯ อารามํ อารามูปจารํ ฐเปตฺวาติ
อารญฺญกเสนาสนารามํ จ ตสฺส อุปจารํ จ ฐเปตฺวา
อุปจารโต นิกฺขนฺตํ อนฺตรามคฺเค ภิกฺขุํ ทิสฺวา วา คามํ
อาคตสฺส วา ปฏิสํวิทิตํ กตํปิ อปฏิสํวิทิตเมว โหตีติ
เวทิตพฺพํ ฯ สเจ สาสงฺกํ โหติ สาสงฺกนฺติ อาจิกฺขิตพฺพนฺติ
กสฺมา อาจิกฺขิตพฺพํ ฯ อาราเม โจเร วสนฺเต อมฺหากํ
นาโรเจนฺตีติ วจนปริโมจนตฺถํ ฯ โจรา วตฺตพฺพา มนุสฺสา
อิธูปจรนฺตีติ กสฺมา วตฺตพฺพา ฯ อตฺตโน อุปฏฺฐาเกหิ อมฺเห
คณฺหาเปนฺตีติ วจนปริโมจนตฺถํ ฯ ยาคุยา ปฏิสํวิทิเต ตสฺสา
ปริวาโร อาหรียตีติ ยาคุยา ปฏิสํวิทิตํ กตฺวา กึ สุทฺธยาคุยา
ทินฺนาย ปูวภตฺตาทีนิปิ เอติสฺสา ยาคุยา ปริวารํ กตฺวา
ทสฺสามาติ เอวํ ยงฺกิญฺจิ อาหรนฺติ สพฺพํ ปฏิสํวิทิตเมว
โหติ ฯ ภตฺเตน ปฏิสํวิทิเตติอาทีสุปิ เอเสว นโย ฯ อสุกนฺนาม
กุลํ ปฏิสํวิทิตํ กตฺวา ขาทนียาทีนิ คเหตฺวา คจฺฉตีติ
สุตฺวา อญฺญานิปิ เตน สทฺธึ อตฺตโน เทยฺยธมฺมํ อาหรนฺติ
วฏฺฏติ ฯ ยาคุยา ปฏิสํวิทิตํ กตฺวา ปูวํ วา ภตฺตํ วา
อาหรนฺติ เอตํปิ วฏฺฏตีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ ฯ คิลานสฺสาติ
อปฏิสํวิทิเตปิ คิลานสฺส อนาปตฺติ ฯ ปฏิสํวิทิเต วา คิลานสฺส
วา เสสกนฺติ เอกสฺสตฺถาย ปฏิสํวิทิตํ กตฺวา อาหฏํ ตสฺส
เสสกํ อญฺญสฺสาปิ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ จตุนฺนํ วา ปญฺจนฺนํ
วา ปฏิสํวิทิตํ กตฺวา พหุํ อาหฏํ โหติ อญฺเญสํปิ ทาตุํ
อิจฺฉนฺติ ฯ เอตํปิ ปฏิสํวิทิตเสสกเมว สพฺเพสํปิ วฏฺฏติ ฯ อถ
อธิกเมว โหติ สนฺนิธึ โมเจตฺวา ฐปิตํ ทุติยทิวเสปิ วฏฺฏติ ฯ
คิลานสฺส อาหฏาวเสเสปิ เอเสว นโย ฯ ยํ ปน อปฏิ-
สํวิทิตเมว กตฺวา อาหฏํ ตํ พหิอารามํ เปเสตฺวา ปฏิสํวิทิตํ
กาเรตฺวา อาหราเปตพฺพํ ฯ ภิกฺขูหิ วา คนฺตฺวา อนฺตรามคฺเค
คเหตพฺพํ ฯ ยํปิ วิหารมชฺเฌน คจฺฉนฺตา วา วนจรกาทโย
วา วนโต อาหริตฺวา เทนฺติ ปุริมนเยเนว ปฏิสํวิทิตํ
กาเรตพฺพํ ฯ ตตฺถ ชาตกนฺติ อาราเม ชาตกเมว มูลขาทนียาทึ
อญฺเญน กปฺปิยํ กตฺวา ทินฺนํ ปริภุญฺชโต อนาปตฺติ ฯ สเจ
ปน นํ คามํ หริตฺวา ปจิตฺวา อาหรนฺติ น วฏฺฏติ ปฏิสํวิทิตํ
กาเรตพฺพํ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ กฐินสมุฏฺฐานํ กิริยา-
กิริยํ โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ
วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
จตุตฺถปาฏิเทสนียํ สมตฺตํ วณฺณนากฺกเมนาติ ฯ
สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย
ปาฏิเทสนียวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
________________________

เสขิยกณฺฑวณฺณนา
ยานิ สิกฺขิตสิกฺเขน เสขิยานีติ ตาทินา
ภาสิตานิ อยํ ทานิ เตสํปิ วณฺณนากฺกโมติ ฯ
ตตฺถ ปริมณฺฑลนฺติ สมนฺตโต มณฺฑลํ ฯ นาภิมณฺฑลํ
ชานุมณฺฑลนฺติ อุทฺธํ นาภิมณฺฑลํ อโธ ชานุมณฺฑลํ
ปฏิจฺฉาเทนฺเตน ชานุมณฺฑลสฺส เหฏฺฐา ชงฺฆฏฺฐิกโต ปฏฺฐาย
อฏฺฐงฺคุลมตฺตํ นิวาสนํ โอตาเรตฺวา นิวาเสตพฺพํ ฯ ตโต ปรํ
โอตาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏนฺติ วุตฺตํ ฯ ยถานิสินฺนสฺส ชานุมณฺฑลโต
เหฏฺฐา จตุรงฺคุลมตฺตํ ปฏิจฺฉนฺนํ โหตีติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ
เอวํ นิวาเสนฺตสฺส ปน นิวาสนํ ปมาณิกํ วฏฺฏติ ฯ ตตฺรีทํ
ปมาณํ ทีฆโส มุฏฺฐิปญฺจมํ ติริยํ อฑฺฒเตยฺยหตฺถํ ตาทิสสฺส
ปน อลาเภน ติริยํ ทฺวิหตฺถปฺปมาณํปิ วฏฺฏติ ชานุมณฺฑล-
ปฏิจฺฉาทนตฺถํ นาภิมณฺฑลํ ปน จีวเรนาปิ สกฺกา ปฏิจฺฉา-
เทตุนฺติ ฯ ตตฺถ เอกปฏฺฏจีวรํ เอวํ นิวตฺถํปิ ฐาเน น
ติฏฺฐติ ทุปฏฺฏํ ปน ติฏฺฐติ ฯ โอลมฺพนฺโต นิวาเสติ อาปตฺติ
ทุกฺกฏสฺสาติ เอตฺถ น เกวลํ ปุรโต จ ปจฺฉโต จ
โอลมฺเพตฺวา นิวาเสนฺตสฺเสว ทุกฺกฏํ เย ปนญฺเญปิ เตน
โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู คิหินิวตฺถํ นิวาเสนฺติ
หตฺถิโสณฺฑกํ มจฺฉวาลกํ จตุกฺกณฺณกํ ตาลวณฺฏกํ สตวลิกํ
นิวาเสนฺตีติอาทินา (๑) นเยน ขนฺธเก นิวาสนโทสา วุตฺตา
# ๑. วิ. จุลฺ. ๗/๑๖๙/๖๖ ฯ
ตถา นิวาเสนฺตสฺสาปิ ทุกฺกฏเมว ฯ เต สพฺเพ วุตฺตนเยเนว
ปริมณฺฑลํ นิวาเสนฺตสฺส น โหนฺตีติ อยเมตฺถ สงฺเขโป ฯ
วิตฺถาโร ปน ตตฺเถว อาวิภวิสฺสติ ฯ อสญฺจิจฺจาติ ปุรโต
วา ปจฺฉโต วา โอลมฺเพตฺวา นิวาเสสฺสามีติ เอวํ อสญฺจิจฺจ
อถโข ปริมณฺฑลํเยว นิวาเสสฺสามีติ วิรชฺฌิตฺวา อปริมณฺฑลํ
นิวาเสนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ อสติยาติ อญฺญาวิหิตสฺสาปิ ตถา
นิวาเสนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ อชานนฺตสฺสาติ เอตฺถ นิวาสนวตฺตํ
อชานนฺตสฺส โมกฺโข นตฺถิ ฯ นิวาสนวตฺตํ หิ สาธุกํ
อุคฺคเหตพฺพํ ฯ ตสฺส อนุคฺคหณเมวสฺส อนาทริยํ ฯ ตํ ปน
สญฺจิจฺจ อนุคฺคณฺหนฺตสฺเสว ยุชฺชติ ฯ ตสฺมา อุคฺคหิตวตฺโตปิ
โย อารุฬฺหภาวํ วา โอรุฬฺหภาวํ วา น ชานาติ ตสฺส
อนาปตฺติ ฯ กุรุนฺทิยํ ปน ปริมณฺฑลํ นิวาเสตุํ อชานนฺตสฺส
อนาปตฺตีติ วุตฺตํ ฯ โย ปน สุกฺขชงฺโฆ วา มหาปิณฺฑิกมํโส
วา โหติ ตสฺส สารุปฺปตฺถาย ชานุมณฺฑลโต อฏฺฐงฺคุลาธิกํปิ
โอตาเรตฺวา นิวาเสตุํ วฏฺฏติ ฯ คิลานสฺสาติ ชงฺฆาย (๑)วา
ปาเท วา วโณ โหติ อุกฺขิปิตฺวา วา โอตาเรตฺวา วา
นิวาเสตุํ วฏฺฏติ ฯ อาปทาสูติ พาฬมิคา วา โจรา วา
อนุพนฺธนฺติ เอวรูปาสุ อาปทาสุ อนาปตฺติ ฯ เสสเมตฺถ
อุตฺตานเมว ฯ ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานํ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ
# ๑. ชงฺเฆ ฯ
สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ
ปุสฺสเทวตฺเถโร สจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ ติเวทนนฺติ อาห ฯ
อุปติสฺสตฺเถโร ปน อนาทรํ ปฏิจฺจ วุตฺตตฺตา โลกวชฺชํ
อกุสลจิตฺตํ ทุกฺขเวทนนฺติ อาห ฯ ปริมณฺฑลํ ปารุปิตพฺพนฺติ
เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู คิหิปารุตํ ปารุปนฺตีติ (๑)
เอวํ วุตฺตํ อเนกปฺปการํ คิหิปารุตํ อปารุปิตฺวา อิธ
วุตฺตนเยเนว อุโภ กณฺเณ สมํ กตฺวา ปารุปนวตฺตํ ปูเรนฺเตน
ปริมณฺฑลํ ปารุปิตพฺพํ ฯ อิมานิ จ เทฺวปิ สิกฺขาปทานิ
อวิเสเสน วุตฺตานิ ฯ ตสฺมา วิหาเรปิ อนฺตรฆเรปิ ปริมณฺฑลเมว
นิวาเสตพฺพํ จ ปารุปิตพฺพญฺจาติ ฯ สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐม-
สิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว สทฺธึ เถรวาเทน ฯ กายํ วิวริตฺวาติ
ชานนปิ อุรํปิ วิวริตฺวา ฯ สุปฏิจฺฉนฺเนนาติ น สีสํ ปารุเตน
อถโข กณฺฐิกํ ปฏิมุญฺจิตฺวา อุภโต อนุวาตนฺเตน คีวํ
ปฏิจฺฉาเทตฺวา อุโภ กณฺเณ สมํ กตฺวา ปฏิสํหริตฺวา ยาว
มณิพนฺธนา ปฏิจฺฉาเทตฺวา อนฺตรฆเร คนฺตพฺพํ ฯ ตติย-
สิกฺขาปเท ฯ คลวาฏกโต ปฏฺฐาย สีสํ มณิพนฺธโต ปฏฺฐาย
หตฺเถ ปิณฺฑิกมํสโต ปฏฺฐาย ปาเท วิวริตฺวา นิสีทิตพฺพํ ฯ
วาสูปคตสฺสาติ วาสตฺถาย อุปคตสฺส รตฺติภาเค วา ทิวสภาเค
วา กายํ วิวริตฺวาปิ นิสีทโต อนาปตฺติ ฯ สุสํวุโตติ หตฺถํ
# ๑. วิ. จุลฺ. ๗/๑๗๐/๖๖ ฯ
วา ปาทํ วา อกีฬาเปนฺโต สุวินีโตติ อตฺโถ ฯ โอกฺขิตฺตจกฺขูติ
เหฏฺฐา ขิตฺตจกฺขุ หุตฺวา ฯ ยุคมตฺตํ เปกฺขนฺเตนาติ ยุคยุตฺตโก
หิ ทนฺโต อาชานีโย ยุคมตฺตํ เปกฺขติ ปุรโต จตูหตฺถปฺปมาณํ
ภูมิภาคํ อิมินาปิ เอตฺตกํ เปกฺขนฺเตน คนฺตพฺพํ ฯ โย อนาทริยํ
ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺโตติ โย ตํ ตํ ทิสาภาคํ ปาสาทํ
กูฏาคารํ วีถึ โอโลเกนฺโต คจฺฉติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส ฯ เอกสฺมึ
ปน ฐาเน ฐตฺวาว หตฺถิอสฺสาทิปริสฺสยาภาวํ โอโลเกตุํ วฏฺฏติ ฯ
นิสีทนฺเตนาปิ โอกฺขิตฺตจกฺขุนาว นิสีทิตพฺพํ ฯ อุกฺขิตฺตกายาติ
อุกฺเขเปน ฯ อิตฺถมฺภูตลกฺขเณ กรณวจนํ ฯ เอกโต วา อุภโต
วา อุกฺขิตฺตจีวโร หุตฺวาติ อตฺโถ ฯ อนฺโตอินฺทขีลโต ปฏฺฐาย
น เอวํ คนฺตพฺพํ ฯ นิสินฺนกาเล ธมกรกํ นีหรนฺเตนาปิ
จีวรํ อนุกฺขิปิตฺวาว นีหริตพฺพนฺติ ฯ
ปฐโม วคฺโค ฯ

อุชฺชคฺฆิกายาติ มหาหสิตํ หสนฺโต ฯ วุตฺตนเยเนเวตฺถ
กรณวจนํ ฯ อปฺปสทฺโท อนฺตรฆเรติ เอตฺถ กิตฺตาวตา
อปฺปสทฺโท โหติ ฯ ทฺวาทสหตฺเถ เคเห อาทิมฺหิ สงฺฆตฺเถโร
มชฺเฌ ทุติยตฺเถโร อนฺเต ตติยตฺเถโรติ เอวํ นิสินเนสุ สงฺฆตฺเถโร
ทุติยตฺเถเรน สทฺธึ มนฺเตติ ฯ ทุติยตฺเถโร ตสฺส สทฺทญฺเจว
สุณาติ กถญฺจ ววฏฺฐเปติ ฯ ตติยตฺเถโร ปน สทฺทเมว สุณาติ
กถํ น ววฏฺฐเปติ ฯ เอตฺตาวตา อปฺปสทฺโท โหติ ฯ สเจ
ปน ตติยตฺเถโร กถํ ววฏฺฐเปติ มหาสทฺโท นาม โหตีติ ฯ
กายํ ปคฺคเหตฺวาติ นิจฺจลํ กตฺวา อุชุเกน กาเยน
สเมน อิริยาปเถน คนฺตพฺพญฺเจว นิสีทิตพฺพญฺจ ฯ พาหุํ
ปคฺคเหตฺวาติ นิจฺจลํ กตฺวา ฯ สีสํ ปคฺคเหตฺวาติ นิจฺจลํ อุชุํ
ฐปยิตฺวา ฯ
ทุติโย วคฺโค ฯ

ขมฺภกโต นาม กฏิยํ หตฺถํ ฐเปตฺวา กตขมฺโภ ฯ
โอคุณฺฐิโตติ สสีสํ ปารุโต ฯ อุกฺกุฏิกายาติ เอตฺถ อุกฺกุฏิกา
วุจฺจติ ปณฺหิโย อุกฺขิปิตฺวา อคฺคปาเทเหว อคฺคปาเท วา
อุกฺขิปิตฺวา ปณฺหีหิเยว ภูมิยํ ผุสนฺตสฺส คมนํ ฯ กรณวจนํ
ปเนตฺถ วุตฺตลกฺขณเมว ฯ ทุสฺสปลฺลตฺถิกายาติ เอตฺถ อาโยค-
ปลฺลตฺถิกาปิ ทุสฺสปลฺลตฺถิกาเอว ฯ
อากีรนฺเตปีติ ปิณฺฑปาตํ เทนฺเตปิ ฯ สกฺกจฺจนฺติ สตึ
อุปฏฺฐเปตฺวา ฯ ปตฺตสญฺญีติ ปตฺเต สญฺญํ กตฺวา ฯ สมสูปโก
นาม ยตฺถ ภตฺตสฺส จตุตฺถภาคปฺปมาโณ สูโป โหติ ฯ
มุคฺคสูโป มาสสูโปติ เอตฺถ จ กุลตฺถาทีหิ กตสูปาปิ สงฺคหํ
คจฺฉนฺติเยวาติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ รสรเสติ เอตฺถ ฐเปตฺวา
เทฺว สูเป อวเสสานิ โอโลณีสากสูเปยฺยมจฺฉรสมํสรสาทีนิ
รสรสาติ เวทิตพฺพานิ ฯ ตํ รสรสํ พหุมฺปิ คณฺหนฺตสฺส
อนาปตฺติ ฯ สมติตฺติกนฺติ สมปุณฺณํ สมภริตํ ฯ ถูปีกตํ
ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหาติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ เอตฺถ ถูปีกโต
นาม ปตฺตสฺส อนฺโตมุขวฏฺฏิเลขํ อติกฺกมิตฺวา กโต ปตฺเต
ปกฺขิตฺโต รจิโต ปูริโตติ อตฺโถ ฯ เอวํ กตํ อคฺคเหตฺวา
อนฺโตมุขวฏฺฏิเลขสมปฺปมาโณ คเหตพฺโพ ฯ ตตฺถ ถูปีกตํ นาม
ปญฺจหิ โภชเนหิ กตนฺติ อภยตฺเถโร อาห ฯ ติปิฏกจูฬ-
นาคตฺเถโร ปน ปิณฺฑปาโต นาม ยาคุปิ ภตฺตํปิ ขาทนียํปิ
จุณฺณปิณฺโฑปิ ทนฺตกฏฺฐํปิ ทสิกสุตฺตํปีติ อิทํ สุตฺตํ วตฺวา
ทสิกสุตฺตํปิ ถูปีกตํ น วฏฺฏตีติ อาห ฯ เตสํ วาทํ สุตฺวา
ภิกฺขู โรหณํ คนฺตฺวา จูฬสุมนตฺเถรํ ปุจฺฉึสุ (๑)ภนฺเต ถูปีกต-
ปิณฺฑปาโต เกน ปริจฺฉินฺโนติ เตสญฺจ เถรานํ วาทํ
อาโรเจสุํ ฯ เถโร สุตฺวา อาห อโห จูฬนาโค สาสนโต
ภฏฺโฐ อโห เตน พหูนํ ทฺวารํ ทินฺนํ อหํ เอตสฺส สตฺตกฺขตฺตุํ
วินยํ วาเจนฺโต น กทาจิ เอวํ อวจํ อยํ กุโต ลภิตฺวา
เอวํ วทตีติ ฯ ภิกฺขู เถรํ ยาจึสุ กเถุํ ทานิ ภนฺเต
เกน ปริจฺฉินฺโนติ ฯ ยาวกาลิเกน อาวุโสติ เถโร อาห ฯ
ตสฺมา ยงฺกิญฺจิ ยาคุ วา ภตฺตํ วา ผลาผลํ วา อามิสชาติกํ
สมติตฺติกเมว คเหตพฺพํ ฯ ตญฺจ โข อธิฏฺฐานูปเคน ปตฺเตน
อิตเรน ปน ถูปีกตมฺปิ วฏฺฏติ ฯ ยามกาลิกสตฺตาหกาลิก-
ยาวชีวิกานิ ปน อธิฏฺฐานูปคปตฺเตนปิ ถูปีกตานิ วฏฺฏนฺติ ฯ
# ๑. ปุจฺฉิตฺวาติ ปเทน ภวิตพฺพํ. ปุจฺฉิตฺวาติ ปทํ อาโรเจสุนฺติ
# ปเท ปุพฺพกาลกิริยา ฯ
ทฺวีสุ ปตฺเตสุ ภตฺตํ คเหตฺวา เอกสฺมึ ปูเรตฺวา วิหารํ เปเสตุํ
วฏฺฏติ ฯ มหาปจฺจริยํ ปน วุตฺตํ ยํ ปตฺเต ปกฺขปิยมานํ
ปูวอุจฺฉุขณฺฑผลาผลาทิ เหฏฺฐา โอโรหติ ตํ ถูปีกตํ นาม
น โหติ ฯ ปูววฏํสกํ ฐเปตฺวา ปิณฺฑปาตํ เทนฺติ ถูปีกตเมว
โหติ ฯ ปุปฺผวฏํสกตกฺโกลกกฏุกผลาทิวฏํสกํ ปน ฐเปตฺวา ทินฺนํ
ถูปีกตํ น โหติ ฯ ภตฺตสฺส อุปริ ถาลกํ วา ปณฺณํ วา
ฐเปตฺวา ปูเรตฺวา คณฺหาติ ถูปีกตํ นาม น โหติ (๑) ฯ
กุรุนฺทิยํปิ วุตฺตํ ถาลเก วา ปณฺเณ วา ปกฺขิปิตฺวา ตํ
ปตฺตมตฺถเก ฐเปตฺวา เทนฺติ ปาเฏกฺกภาชนํ วฏฺฏตีติ ฯ อิธ
อนาปตฺติยํ คิลาโน นาคโต ฯ ตสฺมา คิลานสฺสาปิ ถูปีกตํ น
วฏฺฏติ ฯ สพฺพตฺถ ปฏิคฺคเหตุเมว น วฏฺฏติ ฯ ปฏิคฺคหิตํ ปน
สุปฏิคฺคหิตเมว ปริภุญฺชิตุํวฏฺฏตีติ ฯ
ตติโย วคฺโค ฯ

สกฺกจฺจนฺติ เอตฺถาปิ อสกฺกจฺจํ ปฏิคฺคหเณเยว อาปตฺติ ฯ
ปฏิคฺคหิตํ ปน ปฏิคฺคหิตเมว ฯ สกฺกจฺจนฺติ จ ปตฺตสญฺญีติ
จ อุภยํ วุตฺตนยเมว ฯ สปทานนฺติ ตตฺถ ตตฺถ โอธึ อกตฺวา
อนุปฏิปาฏิยา ฯ สมสูปเก วตฺตพฺพํ วุตฺตนยเมว ฯ ถูปโตติ
มตฺถกโต เวมชฺฌโตติ อตฺโถ ฯ ปฏิจฺฉาเทตฺวา เทนฺตีติ มาฆาต-
สมยาทีสุ ปฏิจฺฉนฺนํ พฺยญฺชนํ กตฺวา เทนฺติ ฯ วิญฺญตฺติยํ
# ๑. อิโต ปรํ อิติสทฺโท อิจฺฉิตพฺโพ ฯ
วตฺตพฺพํ นตฺถิ ฯ อุชฺฌานสญฺญิสิกฺขาปเทปิ คิลาโน น
มุจฺจติ ฯ นาติมหนฺโต กวโฬติ มยุรณฺฑํ อติมหนฺตํ กุกฺกุฏณฺฑํ
อติขุทฺทกํ เตสํ เวมชฺฌปฺปมาโณ ฯ ขชฺชเกติ เอตฺถ มูลขาทนียาทิ
สพฺพํ คเหตพฺพํ ฯ
จตุตฺโถ วคฺโค ฯ

อนาหเฏติ อนาหริเต มุขทฺวารํ อสมฺปาปิเตติ อตฺโถ ฯ
สพฺพํ หตฺถนฺติ สกลํ หตฺถํ ฯ สกวเฬนาติ เอตฺถ ธมฺมํ กเถนฺโต
หรีตกํ วา ลฏฺฐิมธุกํ วา มุเข ปกฺขิปิตฺวา กเถติ ยตฺตเกน
วจนํ อปริปุณฺณํ น โหติ ตตฺตเก มุขมฺหิ สนฺเต กเถตุํ
วฏฺฏติ ฯ ปิณฺฑฺกฺเขปกนฺติ ปิณฺฑํ อุกฺขิปิตฺวา อุกฺขิปิตฺวา ฯ
กวฬาวจฺเฉทกนฺติ กวฬํ อวจฺฉินฺทิตฺวา อวจฺฉินฺทิตฺวา ฯ
อวคณฺฑการกนฺติ มกฺกโฏ วิย คณฺเฑ กตฺวา กตฺวา ฯ
หตฺถนิทฺธูนกนฺติ หตฺถํ นิทฺธูนิตฺวา นิทฺธูนิตฺวา ฯ สิตฺถาวการกนฺติ
สิตฺถานิ อวกีริตฺวา อวกีริตฺวา ฯ ชิวฺหานิจฺฉารกนฺติ ชิวฺหํ
นิจฺฉาเรตฺวา นิจฺฉาเรตฺวา ฯ จปุจปุการกนฺติ จปุจปูติ เอวํ
สทฺทํ กตฺวา กตฺวา ฯ
ปญฺจมวคฺโค ฯ