นวมสิกฺขาปเท ฯ ปณีตโภชนานีติ อุตฺตมโภชนานิ ฯ กสฺส
สมฺปนฺนํ น มนาปนฺติ สมฺปตฺติยุตฺตํ กสฺส น ปิยํ ฯ สาทูติ
สุรสํ ฯ โย ปน ภิกฺขุ เอวรูปานิ ปณีตโภชนานิ อคิลาโน
อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺยาติ เอตฺถ สุทฺธานิ
สปฺปิอาทีนิ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชนฺโต ปาจิตฺติยํ นาปชฺชติ ฯ
เสขิเยสุ สูโปทนวิญฺญตฺติทุกฺกฏํ อาปชฺชติ ฯ โอทนสํสฏฺฐานิ ปน
วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชนฺโต ปาจิตฺติยํ อาปชฺชตีติ เวทิตพฺโพ ฯ
อยํ กิเรตฺถ อธิปฺปาโย ฯ เตเนว จ ปณีตานีติ อวตฺวา
ปณีตโภชนานีติ สุตฺเต วุตฺตํ ฯ ปณีตานีติ หิ วุตฺเต
สปฺปิอาทีนํเยว คหณํ โหติ ฯ ปณีตโภชนานีติ วุตฺเต ปน
ปณีตสํสฏฺฐานิ สตฺตธญฺญนิพฺพตฺตานิ โภชนานิ ปณีตโภชนานีติ
อยมตฺโถ ปญฺญายติ ฯ อิทานิ วิญฺญาเปติ ปโยเค ทุกฺกฏนฺติ-
อาทีสุ อยํ วินิจฺฉโย ฯ สปฺปินา ภตฺตํ เทหิ สปฺปึ อากีริตฺวา
เทหิ สปฺปิมิสฺสกํ กตฺวา เทหิ สปฺปึ เทหิ สปฺปิญฺจ ภตฺตญฺจ
เทหีติ วิญฺญาเปนฺตสฺส วิญฺญตฺติยา ทุกฺกฏํ ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ
อชฺโฌหาเร ปาจิตฺติยํ ฯ สปฺปิภตฺตํ เทหีติ วุตฺเต ปน ยสฺมา
สาลิภตฺตํ วิย สปฺปิภตฺตํ นาม นตฺถิ ตสฺมา สูโปทน-
วิญฺญตฺติทุกฺกฏเมว เวทิตพฺพํ ฯ สเจ ปน สปฺปินา ภตฺตํ เทหีติ
วุตฺเต ปน ภตฺตํ ทตฺวา สปฺปึ กตฺวา ภุญฺชาติ นวนีตํ
วา ขีรํ วา ทธึ วา เทติ มูลํ วา ปน เทติ อิมินา
สปฺปึ คเหตฺวา ภุญฺชาติ ยถาวตฺถุกเมว ฯ โคสปฺปินา ภตฺตํ
เทหีติ วุตฺเต ปน โคสปฺปินา วา เทตุ โคสปฺปิมฺหิ อสติ
ปุริมนเยเนว โคนวนีตาทีนิ วา คาวึเยว วา เทตุ อิโต
สปฺปินา ภุญฺชาติ ยถาวตฺถุกเมว ฯ สเจ ปน โคสปฺปินา
ยาจิโต อชิยา สปฺปิอาทีหิ เทติ วิสํเกตํ ฯ เอวํ หิ สติ
อญฺญํ ยาจิเตน อญฺญํ ทินฺนํ นาม โหติ ตสฺมา อนาปตฺติ ฯ
เอส นโย อชิยา สปฺปินา เทหีติ อาทีสุปิ ฯ กปฺปิยสปฺปินา
เทหีติ วุตฺเต อกปฺปิยสปฺปินา เทติ วิสํเกตเมว ฯ อกปฺปิยสปฺปินา
เทหีติ วุตฺเต อกปฺปิยสปฺปินา เทติ ปฏิคฺคหเณปิ ปริโภเคปิ
ทุกฺกฏเมว ฯ อกปฺปิยสปฺปิมฺหิ อสติ ปุริมนเยเนว อกปฺปิย-
นวนีตาทีหิ เทติ สปฺปึ กตฺวา ภุญฺชาติ อกปฺปิยสปฺปินาว
ทินฺนํ โหติ ฯ อกปฺปิยสปฺปินาติ วุตฺเต กปฺปิเยน เทติ
วิสํเกตเมว ฯ สปฺปินาติ วุตฺเต เสเสสุ นวนีตาทีสุ อญฺญตเรน
เทติ วิสํเกตเมว ฯ เอเสว นโย นวนีเตน เทหีติ อาทีสุปิ ฯ
เยน เยน หิ วิญฺญตฺติ โหติ ตสฺมึ วา ตสฺส มูเล วา
ลทฺเธ ตํ ตํ ลทฺธเมว โหติ ฯ สเจ ปน อญฺญํ ปาลิยํ
อาคตํ วา อนาคตํ วา เทติ วิสํเกตํ ฯ ปาลิยํ อาคต-
นวนีตาทีนิ ฐเปตฺวา อญฺเญหิ นวนีตาทีหิ วิญฺญาเปนฺตสฺส
ทุกฺกฏํ ฯ ยถา จ สปฺปิภตฺตํ เทหีติ วุตฺเต สาลิภตฺตสฺส
วิย สปฺปิภตฺตสฺส อภาวา สูโปทนวิญฺญตฺติ ทุกฺกฏเมว โหตีติ
วุตฺตํ เอวํ นวนีตภตฺตํ เทหีติ อาทีสุปิ ฯ ปฏิปาฏิยา เอกเมกํ
วิตฺถาเรตฺวา วุจฺจมาเนปิ หิ อยเมวตฺโถ วตฺตพฺโพ สิยา ฯ
โส จ สงฺเขเปนปิ สกฺกา ญาตุํ กึ ตตฺถ วิตฺถาเรน ฯ
เตน วุตฺตํ เอเสว นโย นวนีเตน เทหีติ อาทีสุปีติ ฯ
สเจ ปน สพฺเพหิปิ สปฺปิอาทีหิ เอกฏฺฐาเน วา นานาฐาเน
วา วิญฺญาเปตฺวา ปฏิลทฺธํ เอกภาชเน อากีริตฺวา เอกรสํ
กตฺวา ตโต กุสคฺเคนาปิ ชิวฺหคฺเค เอกวินฺทุํ ฐเปตฺวา อชฺโฌหรติ
นว ปาจิตฺติยานิ อาปชฺชติ ฯ วุตฺตํปิ เจตํ ปริวาเร
กายิกานิ น วาจสิกานิ
สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ
อปุพฺพํ อจริมํ อาปชฺเชยฺย เอกโต
ปญฺหาเมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ (๑)ฯ
อคิลาโน คิลานสญฺญีติ เอตฺถ สเจ คิลานสญฺญีปิ หุตฺวา
เภสชฺชตฺถาย ปญฺจ เภสชฺชานิ วิญฺญาเปติ มหานามสิกฺขาปเทน
# ๑. วิ. ปริ. ๘/๑๓๒๗/๕๓๔ ฯ
กาเรตพฺโพ ฯ นว ปณีตโภชนานิ วิญฺญาเปนฺโต ปน อิมินา
สิกฺขาปเทน กาเรตพฺโพ ฯ ภิกฺขุนีนํ ปน เอตานิ ปาฏิ-
เทสนียวตฺถูนิ โหนฺติ ฯ สูโปทนวิญฺญตฺติยํ อุภเยสํปิ เสขปณฺณตฺติ-
ทุกฺกฏเมว ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ จตุสฺสมุฏฺฐานํ กายโต
จ กายวาจโต จ กายจิตฺตโต จ กายวาจาจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ
กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ
วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ปณีตโภชนสิกฺขาปทํ นวมสิกฺขาปทํ ฯ

ทสมสิกฺขาปเท ฯ จตูสุ ปจฺจเยสุ อนฺตมโส ทนฺตกฏฺฐํปิ
สพฺพํ ปํสุกูลเมว อสฺสาติ สพฺพปํสุกูลิโก ฯ โส กิร สุสาเน
ฉฑฺฑิตภาชนเมว ปตฺตํ กตฺวา ตตฺถ ฉฑฺฑิตโจลเกเหว จีวรํ
กตฺวา ตตฺถ ฉฑฺฑิตมญฺจปีฐกานิเยว คเหตฺวา ปริภุญฺชติ ฯ
อยฺยโวสาฏิตกานีติ เอตฺถ อยฺยาติ วุจฺจนฺติ กาลกตา ปิติ-
ปิตามหา ฯ โวสาฏิตกานิ วุจฺจนฺติ เตสํ อตฺถาย สุสานาทีสุ
ฉฑฺฑิตกานิ ขาทนียโภชนียานิ ฯ มนุสฺสา กิร กาลกเต
ญาตเก อุทฺทิสฺส ยนฺเตสํ สชีวกาเล ปิยํ โหติ ตํ เอเตสุ
สุสานาทีสุ ปิณฺฑปิณฺฑํ กตฺวา ญาตกา โน ปริภุญฺชนฺตูติ
ฐเปนฺติ ฯ โส ภิกฺขุ ตํ คเหตฺวา ภุญฺชติ อญฺญํ ปณีตํปิ
ทิยฺยมานํ น อิจฺฉติ ฯ เตน วุตฺตํ สุสาเนปิ รุกฺขมูเลปิ
อุมฺมาเรปิ อยฺยโวสาฏิตกานิ สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชตีติ ฯ
เถโรติ ถิโร ฆนพทฺโธ ฯ วทฺธโรติ ถูโล ฯ ถูโล จ ฆนสรีโร
จายํ ภิกฺขูติ วุตฺตํ โหติ ฯ มนุสฺสมํสํ มญฺเญ ขาทตีติ มนุสฺสมํสํ
ขาทตีติ นํ สลฺลกฺเขม ฯ มนุสฺสมํสํ ขาทนฺตา หิ อีทิสา
ภวนฺตีติ อยํ เตสํ อธิปฺปาโย ฯ อุทกทนฺตโปเณ กุกฺกุจฺจายนฺตีติ
เอตฺถ เต ภิกฺขู อทินฺนํ มุขทฺวารํ อาหารํ อาหเรยฺยาติ
ปทสฺส สมฺมา อตฺถํ อสลฺลกฺเขตฺวา กุกฺกุจฺจายึสุ ฯ ภควา
ปน ยถาอุปฺปนฺนสฺส วตฺถุสฺส วเสน ปิตา วิย ทารเก เต
ภิกฺขู สญฺญาเปนฺโต๔ อนุปฺปญฺญตฺตึ ฐเปสิ ฯ อทินฺนนฺติ กาเยน
วา กายปฏิพทฺเธน วา คณฺหนฺตสฺส กายกายปฏิพทฺธ-
นิสฺสคฺคิยานํ อญฺญตรวเสน น ทินฺนํ ฯ เอตเทว หิ สนฺธาย
ปทภาชเน อทินฺนํ นาม อปฏิคฺคหิตกํ วุจฺจตีติ วุตฺตํ ฯ
ทุติยปาราชิเก ปน อทินฺนนฺนาม ปรปริคฺคหิตํ วุจฺจตีติ
วุตฺตํ ฯ

ทินฺนนฺติ อิทํ ปน ตสฺเสว อทินฺนสฺส ปฏิปกฺขวเสน
ลกฺขณทสฺสนตฺถํ อุทฺธฏํ ฯ นิทฺเทเส จสฺส กาเยน วา
กายปฏิพทฺเธน วา นิสฺสคฺคิเยน วา เทนฺเตติ เอวํ อญฺญสฺมึ
ททมาเน ฯ หตฺถปาเส ฐิโต กาเยน วา กายปฏิพทฺเธน วา
ปฏิคฺคณฺหาตีติ ตํ เอวํ ทียมานํ อนฺตมโส รถเรณณปิ สเจ
ปุพฺเพ วุตฺตลกฺขเณ หตฺถปาเส ฐิโต กาเยน วา กาย-
ปฏิพทฺเธน วา ปฏิคฺคณฺหาติ ฯ เอตํ เอวํ ปฏิคฺคหิตํ ทินฺนํ
นาม วุจฺจติ ฯ น อิทํ คณฺห อิทํ ตว โหตูติอาทิวจเนน
นิสฺสฏฺฐํ ฯ ตตฺถ กาเยนาติ หตฺถาทีสุ เยนเกนจิ สรีราวยเวน
อนฺตมโส ปาทงฺคุลิยาปิ ทียมานํ กาเยน ทินฺนํ นาม โหติ ฯ
ปฏิคฺคหเณปิ เอเสว นโย ฯ เยนเกนจิ หิ สรีราวยเวน
คหิตํ กาเยน คหิตเมว โหติ ฯ สเจปิ นตฺถุกรณียํ ทียมานํ
นาสปุเฏน อกลฺลโกว มุเขน ปฏิคฺคณฺหาติ ฯ อาโภคมตฺตเมว
หิ เอตฺถ ปมาณํ ฯ อยํ นโย มหาปจฺจริยํ วุตฺโต ฯ
กายปฏิพทฺเธนาติ กฏจฺฉุอาทีสุ เยนเกนจิ อุปกรเณน ทินฺนํ
กายปฏิพทฺเธน ทินฺนํ นาม โหติ ฯ ปฏิคฺคหเณปิ เอเสว
นโย ฯ เยนเกนจิ สรีรสํพทฺเธน ปตฺตถาลกาทินา คหิตํ
กายปฏิพทฺเธน ปฏิคฺคหิตเมว โหติ ฯ นิสฺสคฺคิเยนาติ กายโต
จ กายปฏิพทฺธโต จ โมเจตฺวา หตฺถปาเส ฐิตสฺส กาเยน
วา กายปฏิพทฺเธน วา ปาติยมานํ หิ นิสฺสคฺคิเยน ปโยเคน
ทินฺนํ นาม โหติ ฯ อยํ ตาว ปาลิวณฺณนา ฯ

อยํ ปเนตฺถ ปาลิมุตฺตกวินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ ปญฺจหิ
องฺเคหิ ปฏิคฺคหณํ รุหติ ฯ ถามมชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส อุจฺจารณ-
มตฺตํ โหติ หตฺถปาโส ปญฺญายติ อภิหาโร ปญฺญายติ
เทโว วา มนุสฺโส วา ติรจฺฉานคโต วา เทติ ตํ ปน
ภิกฺขุ กาเยน วา กายปฏิพนฺเธน วา ปฏิคฺคณฺหาติ ฯ เอวํ
ปญฺจหงฺเคหิ ปฏิคฺคหณํ รุหติ ฯ ตตฺถ ฐิตนิสินฺนนิปนฺนานํ
ปวารณสิกฺขาปเท วุตฺตนเยน หตฺถปาโส เวทิตพฺโพ ฯ สเจ
ปน ทายกปฏิคฺคาหเกสุ เอโก อากาเส โหติ เอโก ภูมิยํ
ภุมฺมฏฺฐสฺส จ สีเสน อากาสฏฺฐสฺส จ ฐเปตฺวา ทาตุํ วา
คเหตุํ วา ปสาริตหตฺถํ ยํ อาสนฺนตรํ องฺคํ ตสฺส โอริมนฺเตน
หตฺถปาสปฺปมาณํ ปริจฺฉินฺทิตพฺพํ ฯ สเจปิ เอโก กูเป โหติ
เอโก กูปตเฏ เอโก วา รุกฺเข เอโก ปฐวิยํ วุตฺตนเยเนว
หตฺถปาสปฺปมาณํ ปริจฺฉินฺทิตพฺพํ ฯ เอวรูเป หตฺถปาเส ฐตฺวา
สเจปิ ปกฺขี มุขตุณฺฑเกน หตฺถี วา โสณฺฑาย คเหตฺวา
ปุปฺผํ วา ผลํ วา เทติ ปฏิคฺคหณํ รุหติ ฯ สเจ ปน
ปน อฑฺฒฏฺฐมรตนสฺสาปิ หตฺถิโน ขนฺเธ นิสินฺโน เตน โสณฺฑาย
ทียมานํ คณฺหาติ วฏฺฏติเยว ฯ เอโก พหูนิ ภตฺตพฺยญฺชน-
ภาชนานิ สีเส กตฺวา ภิกฺขุสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา
ฐิตโกว คณฺหาถาติ วทติ น ตาว อภิหาโร ปญฺญายติ
ตสฺมา น คเหตพฺพํ ฯ สเจ ปน อีสกํปิ โอนมติ ภิกฺขุนา
หตฺถํ ปสาเรตฺวา เหฏฺฐิมภาชนํ เอกเทเสนาปิ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ ฯ
เอตฺตาวตา สพฺพภาชนานิ ปฏิคฺคหิตานิ โหนฺติ ฯ ตโต ปฏฺฐาย
โอโรเปตฺวา วา อุคฺฆาเฏตฺวา วา ยํ อิจฺฉติ ตํ คเหตุํ
วฏฺฏติ ฯ สภตฺตปจฺฉิอาทิมฺหิ ปน เอกภาชเน วตฺตพฺพเมว
นตฺถิ ฯ กาเชน ภตฺตํ หรนฺโตปิ สเจ กาชํ โอนาเมตฺวา
เทติ วฏฺฏติ ฯ สเจปิ ตึสหตฺโถ เวฬุ โหติ เอกสฺมึ อนฺเต
คุฬกุมฺโภ ทฺโธ โหติ เอกสฺมึ สปฺปิกุมฺโภ ตํ เจ ปฏิคฺคณฺหาติ
สพฺพํ ปฏิคฺคหิตเมว ฯ อุจฺฉุยนฺตโทณิโต ปคฺฆรนฺตเมว รสํ
คณฺหาถาติ วทติ อภิหาโร น ปญฺญายตีติ น คเหตพฺโพ ฯ
สเจ ปน กสฏํ ฉฑฺเฑตฺวา หตฺเถน อุสฺสิญฺจิตฺวา อุสฺสิญฺจิตฺวา
เทติ วฏฺฏติ ฯ พหู ปตฺตา มญฺเจ วา ปีเฐ วา กฏสารเก
วา โทณิยํ วา ผลเก วา ฐปิตา โหนฺติ ฯ ยตฺถ ฐิตสฺส
ทายโก หตฺถปาเส โหติ ตตฺถ ฐตฺวา ปฏิคฺคหณสญฺญาย
มญฺจาทีนิ องฺคุลิยาปิ ผุสิตฺวา ฐิเตน วา นิสินฺเนน วา
นิปนฺเนน วา ยนฺเตสุ ปตฺเตสุ ทียติ ตํ สพฺพํ ปฏิคฺคหิตํ
โหติ ฯ สเจปิ ปฏิคฺคเหสฺสามีติ มญฺจาทีนิ อารุหิตฺวา นิสีทติ
วฏฺฏติเยว ฯ ปฐวิยํ ปน สเจปิ กุจฺฉิยา กุจฺฉึ อาหจฺจ ฐิตา
โหนฺติ ยํ ยํ ปตฺตํ องฺคุลิยา วา สูจิยา วา ผุสิตฺวา
นิสินฺโน โหติ ตตฺถ ตตฺถ ทียมานเมว ปฏิคฺคหิตํ โหติ ฯ
ยตฺถ กตฺถจิ มหากฏสารหตฺถตฺถราทีสุ ฐปิตปตฺเต ปฏิคฺคหณํ
น รุหตีติ วุตฺตํ ฯ ตํ หตฺถปาสาติกฺกมํ สนฺธาย วุตฺตนฺติ
เวทิตพฺพํ ฯ หตฺถปาเส ปน สติ ยตฺถ กตฺถจิ วฏฺฏติ อญฺญตฺร
ตตฺถ ชาตกา ฯ ตตฺถ ชาตเก ปน ปทุมินีปณฺเณ วา
กึสุกปณฺณาทิมฺหิ วา น วฏฺฏติ ฯ น หิ ตํ กายปฏิพทฺธสงฺขฺยํ
คจฺฉติ ฯ ยถา จ ตตฺถ ชาตเก เอวํ ขาณุเก พนฺธิตฺวา
ฐปิตมญฺจาทิมฺหิ อสํหาริเม ผลเก วา ปาสาเณ วา น
รุหติเยว ฯ เตปิ หิ ตตฺถ ชาตเก สงฺเขปูปคา โหนฺติ ฯ
ภูมิยํ อตฺถเตสุ สุขุเมสุ ตินฺติณิกาทิปณฺเณสุปิ ปฏิคฺคหณํ น
รุหติ ฯ น หิ ตานิ สณฺฐาตุํ สมตฺถานีติ ฯ มหนฺเตสุ ปน
ปทุมินีปณฺณาทีสุ รุหติ ฯ สเจ ตตฺถ หตฺถปาสํ อติกฺกมฺม ฐิโต
ทีฆทณฺฑเกน อุฬุงฺเกน เทติ อาคนฺตฺวา เทหีติ วตฺตพฺโพ ฯ
วจนํ อสฺสุตฺวา วา อนาทิยิตฺวา วา ปตฺเต อากีรติเยว ปุน
ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ ทูเร ฐตฺวา ภตฺตปิณฺฑํ ขิปนฺเตปิ เอเสว
นโย ฯ สเจ ปตฺตตฺถวิกโต นีหริยมาเน ปตฺเต รชนจุณฺณานิ
โหนฺติ สติ อุทเก โธวิตพฺโพ ฯ อสติ รชนจุณฺณํ ปุญฺฉิตฺวา
ปฏิคฺคเหตฺวา วา ปิณฺฑาย จริตพฺพํ ฯ สเจ ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส
รชํ (๑) ปตติ ปฏิคฺคเหตฺวา ภิกฺขา คณฺหิตพฺพา ฯ อปฏิคฺคเหตฺวา
คณฺหโต ปน วินยทุกฺกฏํ ฯ ตํ ปน ปุน ปฏิคฺคเหตฺวา ภุญฺชโต
อนาปตฺติ ฯ สเจ ปน ปฏิคฺคเหตฺวา เทถาติ วุตฺเต วจนํ
อสฺสุตฺวา วา อนาทิยิตฺวา วา ภิกฺขํ เทนฺติเยว วินยทุกฺกฏํ
นตฺถิ ฯ ปุน ปฏิคฺคเหตฺวา อญฺญา ภิกฺขา ปฏิคฺคเหตพฺพา ฯ

สเจ มหาวาโต ตโต ตโต รชํ ปาเตติ น สกฺกา โหติ
ภิกฺขํ คเหตุํ อนุปสมฺปนฺนสฺส ทสฺสามีติ สุทฺธจิตฺเตน อาโภคํ
กตฺวา คณฺหิตุํ วฏฺฏติ ฯ เอวํ ปิณฺฑาย จริตฺวา วิหารํ วา
อาสนสาลํ วา คนฺตฺวา ตํ อนุปสมฺปนฺนสฺส ทตฺวา ปุน
เตน ทินฺนํ วา ตสฺส วิสฺสาเสน วา ปฏิคฺคเหตฺวา ภุญฺชิตุํ
# ๑. รโช.
วฏฺฏติ ฯ สเจ ภิกฺขาจาเร สรชํ ปตฺตํ ภิกฺขุสฺส เทติ โส
วตฺตพฺโพ อิมํ ปฏิคฺคเหตฺวา ภิกฺขํ วา คณฺเหยฺยาสิ
ปริภุญฺเชยฺยาสิ วาติ ฯ เตน ตถา กาตพฺพํ ฯ สเจ รชํ
อุปริ อุปฺปลวติ กญฺชิกํ ปวาเหตฺวา เสสํ ภุญฺชิตพฺพํ ฯ สเจ
อนฺโต ปวิฏฺฐํ โหติ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ อนุปสมฺปนฺเน อสติ
หตฺถโต อโมเจนฺเตเนว ยตฺถ อนุปสมฺปนฺโน อตฺถิ ตตฺถ
เนตฺวา ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ สุกฺขภตฺเต ปติตรชํ อปเนตฺวา ภุญฺชิตุํ
วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน อติสุขุมํ โหติ อุปริภตฺเตน สทฺธึ
อปเนตพฺพํ ปฏิคฺคเหตฺวา วา ภุญฺชิตพฺพํ ฯ ยาคุํ วา สูปํ วา
ปุรโต ฐเปตฺวา อาลุเลนฺตานํ ภาชนโต ผุสตานิ อุคฺคนฺตฺวา
ปตฺเต ปตนฺติ ปตฺโต ปฏิคฺคเหตพฺโพ ฯ อุฬุงฺเกน อาหริตฺวา
เทนฺตานํ ปฐมตรํ อุฬุงฺกโต เถวา ปตฺเต ปตนฺติ สุปติตา
อภิหฏตฺตา โทโส นตฺถิ ฯ สเจปิ จรุเกน ภตฺเต อากีริยมาเน
จรุกโต มสิ วา ฉาริกา วา ปตติ อภิหฏตฺตา เนวตฺถิ
โทโส ฯ อนนฺตรสฺส ภิกฺขุโน ทียมานํ ปตฺตโต อุปฺปติตฺวา
อิตรสฺส ปตฺเต ปตติ สุปติตํ ปฏิคฺคหิตกเมว โหติ ฯ สเจ
ชชฺฌริสากาทึ ผาเลตฺวา เอกสฺส ภิกฺขุโน เทนฺตานํ สากโต
ผุสิตานิ อญฺญสฺส ปตฺเต ปตนฺติ ปตฺโต ปฏิคฺคเหตพฺโพ ฯ
ยสฺส ปตฺตสฺส อุปริ ผาเลนฺติ ตสฺส ปตฺเต ปติเตสุ ทาตุ-
กามตาย อภิหฏตฺตา โทโส นตฺถิ ฯ ปายาสสฺส ปูเรตฺวา
ปตฺตํ เทนฺติ อุณฺหตฺตา เหฏฺฐา คเหตุํ น สกฺโกติ มุข-
วฏฺฏิยาปิ คเหตุํ วฏฺฏติเยว ฯ สเจ ตถาปิ น สกฺโกติ
อาธารเกน คณฺหิตพฺโพ ฯ อาสนสาลายํ ปตฺตํ คเหตฺวา นิสินฺโน
ภิกฺขุ นิทฺทํ โอกฺกมนฺโต โหติ ฯ โส เนว อาหริยมานํ น
ทียมานํ ชานาติ อปฏิคฺคหิตกํ โหติ ฯ สเจ ปน อาโภคํ
กตฺวา นิสินฺโน โหติ วฏฺฏติ ฯ สเจปิ โส หตฺเถน อาธารกํ
มุญฺจิตฺวา ปาเทน ปีเฬตฺวา นิทฺทายติ วฏฺฏติเยว ฯ ปาเทน
อาธารกํ อกฺกมิตฺวา ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส ปน ชาครนฺตสฺสาปิ
อนาทรปฏิคฺคหณํ โหติ ตสฺมา น กาตพฺพํ ฯ เกจิ เอวํ
อาธารเกน ปฏิคฺคหณํ กายปฏิพทฺธปฏิพทฺเธน ปฏิคฺคหณํ นาม
โหติ ตสฺมา น วฏฺฏตีติ วทนฺติ ฯ ตํ วจนมตฺตเมว ฯ อตฺถโต
ปน สพฺพเมตํ กายปฏิพทฺธเมว โหติ ฯ กายสํสคฺเคปิ เจส
นโย ทสฺสิโต ฯ ยํปิ ภิกฺขุสฺส ทียมานํ ปตติ ตํปิ สามํ
คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ ตตฺรีทํ สุตฺตํ อนุชานามิ
ภิกฺขเว ยํ ทียมานํ ปตติ ตํ สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ
ตํ กิสฺสเหตุ ปริจฺจตฺตํ ตํ ภิกฺขเว ทายเกหีติ (๑) ฯ อิทญฺจ ปน
สุตฺตํ เนยฺยตฺถํ ตสฺมา เอวเมตฺถ อธิปฺปาโย เวทิตพฺโพ ฯ
ยํ ทียมานํ ทายกสฺส หตฺถโต ปริคลิตฺวา สุทฺธาย วา
ภูมิยา ปทุมินีปณฺณวตฺถกฏสารกาทีสุ วา ปตติ ตํ สามํ
# ๑. วิ. จุลฺ. ๗/๑๔๕/๕๘ ฯ
คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ ยํ ปน สรชาย ภูมยา ปตติ
ตํ รชํ ปุญฺฉิตฺวา วา โธวิตฺวา วา ปฏิคฺคเหตฺวา วา
ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ สเจ ปน ปวฏฺฏนฺตํ อญฺญสฺส ภิกฺขุโน สนฺติกํ
คจฺฉติ เตน อาหราเปตตปิ วฏฺฏติ ฯ สเจ ตํ ภิกฺขุํ วทติ
ตฺวํเยว ขาทาติ ตสฺสาปิ ขาทิตุํ วฏฺฏติ ฯ อนาณตฺเตน ปน
เตน น คเหตพฺพํ ฯ อนาณตฺเตนาปิ อิตรสฺส ทสฺสามีติ
คเหตุํ วฏฺฏตีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ ฯ กสฺมา ปเนตํ อิตรสฺส
ภิกฺขุโน คเหตุํ น วฏฺฏตีติ ฯ ภควตา อนนุญฺญาตตฺตา ฯ
ภควตา หิ สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุนฺติ วทนฺเตน ยสฺเสว
ตํ ทียมานํ ปตติ ตสฺส อปฺปฏิคฺคหิตกํปิ ตํ คเหตฺวา ปริโภโค
อนุญฺญาโต ฯ ปริจฺจตฺตํ ตํ ภิกฺขเว ทายเกหีติ วจเนน ปเนตฺถ
ปรสนฺตกาภาโว ทีปิโต ตสฺมา อญฺญสฺส สามํ คเหตฺวา
ปริภุญฺชิตุํ น วฏฺฏติ ตสฺส ปน อาณตฺติยา วฏฺฏติ ฯ อยํ
กิเรตฺถ อธิปฺปาโย ฯ ยสฺมา จ ตํ อปฏิคฺคหิตกตฺตา อนุญฺญาตํ
ตสฺมา ยถาฐิตํเยว อนามสิตฺวา เกนจิ ปิทหิตฺวา ฐปิตํ
ทุติยทิวเสปิ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ สนฺนิธิปจฺจยา อนาปตฺติ ฯ ปฏิคฺคเหตฺวา ปน ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ ตํทิวสํเยว หิ ตสฺส สามํ
คเหตฺวา ปริโภโค อนุญฺญาโต น ตโต ปรนฺติ อยํปิ กิเรตฺถ
อธิปฺปาโย ฯ

อิทานิ อพฺโพหาริกนโย วุจฺจติ ฯ ภุญฺชนฺตานํ หิ
ทนฺตา ขียนฺติ นขา ขียนฺติ ปตฺตสฺส วณฺโณ ขียติ สพฺพํ
อพฺโพหาริกํ ฯ สตฺถเกน อุจฺฉุอาทีสุ ผาลิเตสุ มลํ ปญฺญายติ
เอตํ นวสมุฏฺฐิตํ นาม ปฏิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ สตฺถกํ
โธวิตฺวา ผาลิเตสุ มลํ น ปญฺญายติ โลหคนฺธมตฺตํ โหติ ตํ
อพฺโพหาริกํ ฯ ยํปิ สตฺถกํ คเหตฺวา ปริหรนฺติ เตน ผาลิเตสุปิ
เอเสว นโย ฯ น หิ ตํ ปริโภคตฺถาย ปริหรนฺตีติ ฯ
มูลเภสชฺชาทีนิ ปึสนฺตานํ วา โกฏฺเฏนฺตานํ วา นิสทนิสท-
โปตกอุทุกฺขลมุสลานิ ขียนฺติ ฯ ปริหรณกวาสึ ตาเปตฺวา
เภสชฺชตฺถาย ตกฺเก วา ขีเร วา ปกฺขิปนฺติ ฯ ตตฺถ นีลกา
ปญฺญายติ ฯ สตฺถเก วุตฺตสทิโสว วินิจฺฉโย ฯ อามกตกฺกาทีสุ
ปน สยํ น ปกฺขิปิตพฺพา ฯ ปกฺขิปติ เจ สามปากโต น
มุจฺจติ ฯ เทเว วสฺสนฺเต ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส สรีรโต วา
จีวรโต วา กิลิฏฺฐํ อุทกํ ปตฺเต ปตติ ตํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ
รุกฺขมูลาทีสุ ภุญฺชนฺตสฺส ปติเตปิ เอเสว นโย ฯ สเจ ปน
สตฺตาหํ วสฺสนฺเต เทเว สุทฺธมุทกํ โหติ อพฺโภกาสโต วา
ปตติ วฏฺฏติ ฯ สามเณรสฺส โอทนํ เทนฺเตน ตสฺส ปตฺตคตํ
อจฺฉุปนฺเตเนว ทาตพฺพํ ฯ ปตฺโต วาสฺส ปฏิคฺคเหตพฺโพ ฯ
อปฏิคฺคหิเต โอทนํ ฉุปิตฺวา ปุน อตฺตโน ปตฺเต โอทนํ
คณฺหนฺตสฺส อุคฺคหิตโก โหติ ฯ สเจ ปน ทาตุกาโม หุตฺวา
อาหร สามเณร ปตฺตํ โอทนํ คณฺหาติ วทติ อิตโร จ
อลํ มยฺหนฺติ ปฏิกฺขิปติ ปุน ตเวตํ มยา ปริจฺจตฺตนฺติ
จ วุตฺเตปิ น มยฺหํ เอเตนตฺโถติ วทติ สตกฺขตฺตตปิ ปริจฺจชตุ
ยาว อตฺตโน หตฺถคตํ ปฏิคฺคหิตกเมว โหติ ฯ สเจ ปน
อาธารเกปิ ฐิตํ นิรเปกฺโข คณฺหาหีติ วทติ ปุน ปฏิคฺ-
คเหตพฺพํ ฯ สเจ สาเปกฺโข อาธารเก ปตฺตํ ฐเปตฺวา เอโต
ปูวํ วา ภตฺตํ วา คณฺหาติ สามเณรํ วทติ สามเณโร
หตฺถํ โธวิตฺวา สเจปิ สตกฺขตฺตุํ คเหตฺวา อตฺตโน ปตฺตคตํ
อผุสนฺโตว อตฺตโน ปตฺเต ปกฺขิปติ ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ
นตฺถิ ฯ ยทิ ปน อตฺตโน ปตฺตคตํ ผุสิตฺวา ตโต คณฺหาติ
สามเณรสฺส สนฺตเกน สํสฏฺฐํ โหติ ปุน ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ
เกจิ ปน สเจปิ คยฺหมานํ ฉิชฺชิตฺวา ตตฺถ ปตติ ปุน
ปฏิคฺคเหตพฺพนฺติ วทนฺติ ฯ ตํ เอกํ ภตฺตปิณฺฑํ คณฺห เอกํ
ปูวํ คณฺห อิมสฺส คุฬปิณฺฑสฺส เอตฺตกํ ปเทสํ คณฺหาติ
เอวํ ปริจฺฉินฺทิตฺวา วุตฺเต เวทิตพฺพํ ฯ อิธ ปน ปริจฺเฉโท
นตฺถิ ตสฺมา ยํ สามเณรสฺส ปตฺเต ปตติ ตเทว ปฏิคฺคหณํ
วิชหติ ฯ หตฺถคตํ ปน ยาว สามเณโร วา อลนฺติ น
โอรมติ ภิกฺขุ วา น วาเรติ ตาว ภิกฺขุสฺเสว สนฺตกํ
ตสฺมา ปฏิคฺคหณํ น วิชหติ ฯ สเจ อตฺตโน วา ภิกฺขูนํ
วายาคุปจนกภาชเน เกสญฺจิ อตฺถาย ภตฺตํ ปกฺขิปติ
สามเณร ภาชนสฺส อุปริ หตฺถํ กโรหีติ วตฺวา ตสฺส
หตฺเถ ปกฺขิปิตพฺพํ ฯ ตสฺสฺ หตฺถโต ภาชเน ปตติ ฯ ตํ หิ
ทุติยทิวเส ภาชนสฺส อกปฺปิยภาวํ น กโรติ ปริจฺจตฺตตฺตา ฯ
สเจ เอวํ อกตฺวา ปกฺขิปติ ปตฺตมิว ภาชนํ นิรามิสํ กตฺวา
ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ ทายกา ยาคุกุฏํ ฐเปตฺวา คตา ฯ ตํ
ทหรสามเณโร ปฏิคฺคณฺหาเปตุํ น สกฺโกติ ฯ ภิกฺขุ ปตฺตํ
อุปนาเมติ ฯ สามเณโร กุฏสฺส คีวํ ปตฺตสฺส มุขวฏฺฏิยํ ฐเปตฺวา
อาวฏฺเฏติ ฯ ปตฺตคตา ยาคุ ปฏิคฺคหิตาว โหติ ฯ อถวา
ภิกฺขุ ภูมิยํ หตฺถํ ฐเปติ ฯ สามเณโร ปวฏฺเฏตฺวา ตตฺถ
อาโรเปติ วฏฺฏติ ฯ ปูวปจฺฉิภตฺตปจฺฉิอุจฺฉุภาราทีสุปิ เอเสว
นโย ฯ สเจ ปฏิคฺคหณูปคํ ภารํ เทฺว ตโย วา สามเณรา
เทนฺติ เอเกน วา พลวตา อุกฺขิตฺตํ เทฺว ตโย ภิกฺขู คณฺหนฺติ
วฏฺฏติ ฯ

มญฺจสฺส วา ปีฐสฺส วา ปาเทสุ เตลฆฏํ วา
ผาณิตฆฏํ วา ลคฺเคนฺติ ภิกฺขุสฺส มญฺเจปิ ปีเฐปิ นิสีทิตุํ
วฏฺฏติ ฯ อุคฺคหิตกํ นาม น โหติ ฯ นาคทนฺตเก วา องฺกุสเก
วา เทฺว เตลฆฏา ลคฺคิตา โหนฺติ ฯ อุปริ ปฏิคฺคหิตโก
เหฏฺฐา อปฏิคฺคหิตโก ฯ อุปริมํ คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ เหฏฺฐา
ปฏิคฺคหิตโกอุปริ อปฏิคฺคหิตโก ฯ อุปริมํ คเหตฺวา อิตรํ
คณฺหโต อุปริโม อุคฺคหิตโก โหติ ฯ เหฏฺฐามญฺเจ อปฏิคฺคหิตกํ
เตลถาลกํ โหติ ฯ ตญฺเจ สมฺมชฺชนฺโต สมฺมชฺชนิยา ฆฏฺเฏติ
อุคฺคหิตกํ น โหติ ฯ ปฏิคฺคหิตกํ คณฺหิสฺสามีติ อปฏิคฺคหิตกํ
คณฺหิตฺวา ญตฺวา ปุน คหิตฏฺฐาเน ฐเปติ อุคฺคหิตกํ น
โหติ ฯ พหิ นีหริตฺวา สญฺชานาติ ฯ พหิ อฏฺฐเปตฺวา หริตฺวา
ตตฺเถว ฐเปตพฺพํ นตฺถิ โทโส ฯ สเจ ปน ปุพฺเพ วิวริตฺวา
ฐปิตํ น ปิทหิตพฺพํ ยถา ปุพฺเพ ฐิตํ ตเถว ฐเปตพฺพํ ฯ
สเจ พหิ ฐเปติ ปุน น ฉุปิตพฺพํ ฯ อถ เหฏฺฐาปาสาทํ
โอโรหนฺโต นิสฺเสณีมชฺเฌ สญฺชานาติ อโนกาสตฺตา อุทฺธํ วา
อโธ วา นีหริตฺวา ฐเปตพฺพํ ฯ ปฏิคฺคหิตเก เตลาทิมฺหิ
กณิกา อุฏฺเฐติ ฯ สิงฺคเวราทิมฺหิ ฆุณจุณฺณํ ฯ ตํสมุฏฺฐานเมว
นาม เอตํ ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ ตาลํ วา นาฬิเกรํ
วา อารุฬฺโห โยตฺเตน ผลปิณฺฑํ โอตาเรตฺวา อุปริฏฺฐิโต ว
คณฺหาถาติ วทติ น คเหตพฺพํ ฯ สเจ อญฺโญ ภูมิยํ
ฐิโต โยตฺตปาสเก คเหตฺวา อุกฺขิปิตฺวา เทติ วฏฺฏติ ฯ
สผลํ มหาสาขํ กปฺปิยํ กาเรตฺวา ปฏิคฺคณฺหาติ ฯ ผลานิ
ปฏิคฺคหิตาเนว โหนฺติ ยถาสุขํ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ อนฺโตวติยํ
ฐตฺวา วตึ ฉินฺทิตฺวา อุจฺฉุํ วา ติมฺพรุสกํ วา เทนฺติ ฯ
หตฺถปาเส สติ วฏฺฏติ ฯ วติทณฺฑเกสุ อปฺปหริตฺวา นิคฺคตํ
คณฺหนฺตสฺส วฏฺฏติ ฯ ปหริตฺวา นิคฺคเต อฏฺฐกถาสุ โทโส
น ทสฺสิโต ฯ มยํ ปน ยํ ฐานํ ปหฏํ ตโต สยํ
ปติตมิว โหตีติ ตกฺกยาม ฯ ตํปิ อฏฺฐตฺวา คจฺฉนฺเต ยุชฺชติ
สุงฺกฆาฏโต ปวฏฺเฏตฺวา พหิ ปาติตภณฺฑํ วิย ฯ วตึ วา
ปาการํ วา ลงฺฆาเปตฺวา เทนฺติ ฯ สเจ ปน น ปุถุโล
ปากาโร อนฺโตปากาเร จ พหิปากาเร จ ฐิตสฺส หตฺถปาโส
ปโหติ หตฺถสตํปิ อุทฺธํ คนฺตฺวา สมฺปตฺตํ คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ
ภิกฺขุ คิลานํ สามเณรํ ขนฺเธน วหติ ฯ โส ผลาผลํ ทิสฺวา
คเหตฺวา ขนฺเธ นิสินฺโนว เทติ วฏฺฏติ ฯ อปโร ภิกฺขุํ วหนฺโต
ขนฺเธ นิสินฺนสฺส ภิกฺขุโน เทติ วฏฺฏติเยว ฯ ภิกฺขุ ผลินึ
สาขํ ฉายตฺถาย คเหตฺวา คจฺฉติ ฯ ผลานิ ขาทิตุํ จิตฺเต
อุปฺปนฺเน ปฏิคฺคหาเปตฺวา ขาทิตุํ วฏฺฏติ ฯ มจฺฉิกวารณตฺถํ
กปฺปิยํ กาเรตฺวา ปฏิคฺคณฺหาติ ฯ ขาทิตุกาโม เจ โหติ
มูลปฏิคฺคหณเมว วฏฺฏติ ขาทนฺตสฺส โทโส นตฺถิ ฯ ภิกฺขุ
ปฏิคฺคหณารหํ ภณฺฑํ มนุสฺสานํ ยาเน ฐเปตฺวา มคฺคํ
คจฺฉติ ฯ ยานํ กทฺทเม ลคฺคติ ฯ ทหโร จกฺกํ คเหตฺวา
อุกฺขิปติ วฏฺฏติ ฯ อุคฺคหิตกํ นาม น โหติ ฯ นาวายํ ฐเปตฺวา
นาวํ อริตฺเตน วา ปาเชติ หตฺเถน วา กฑฺฒติ วฏฺฏติ ฯ
อุลุมฺเปปิ เอเสว นโย ฯ ปาฏิยา วา กุณฺฑเก วา ฆเฏ วา
ฐเปตฺวาปิ ตํ อนุปสมฺปนฺเนน คาหาเปตฺวา อนุปสมฺปนฺนํ
พาหายํ คเหตฺวา ตริตุํ วฏฺฏติ ฯ ตสฺมึปิ อสติ อนุปสมฺปนฺนํ
คาหาเปตฺวา ตํ พาหายํ คเหตฺวา ตริตุํ วฏฺฏติ ฯ อุปาสกา
คมิกภิกฺขูนํ ปาเถยฺยตณฺฑุเล เทนฺติ ฯ สามเณรา ภิกฺขูนํ
ตณฺฑุเล คเหตฺวา อตฺตโน ตณฺฑุเล คเหตุํ น สกฺโกนฺติ ฯ
ภิกฺขู เตสํ ตณฺฑุเล คณฺหนฺติ ฯ สามเณรา อตฺตนา คหิต-
ตณฺฑุเลสุ ขีเณสุ อิตเรหิ ตณฺฑุเลหิ ยาคุํ ปจิตฺวา สพฺเพสํ
ปตฺตานิ ปฏิปาฏิยา ฐเปตฺวา ยาคุํ อากีรนฺติ ฯ ปณฺฑิโต
สามเณโร อตฺตโน ปตฺตํ คเหตฺวา เถรสฺส เทติ เถรสฺส
ปตฺตํ ทุติยเถรสฺสาติ เอวํ สพฺพานิ ปริวตฺเตติ ฯ สพฺเพหิ
สามเณรสฺส สนฺตกํ ภุตฺตํ โหติ วฏฺฏติ ฯ สเจปิ สามเณโร
อปณฺฑิโต โหติ อตฺตโน ปตฺเต ยาคุํ สยเมว ปาตุํ อารภติ
อาวุโส ตุยฺหํ ยาคุํ มยฺหํ เทหีติ เอวํ เถเรหิ ปฏิปาฏิยา
ยาจตฺวา ปิวิตุํ วฏฺฏติ ฯ สพฺเพหิ สามเณรสฺส สนฺตกเมว
ภุตฺตํ โหติ ฯ เนว อุคฺคหิตกปจฺจยา น สนฺนิธิปจฺจยา วชฺชํ
ผุสนฺติ ฯ เอตฺถ ปน มาตาปิตูนํ เตลาทีนํ ฉายาทีนํ อตฺถาย
สาขาทีนิ จ หรนฺตานํ อิเมสํ จ วิเสโส น ทิสฺสติ ตสฺมา
การณํ อุปปริกฺขิตพฺพํ ฯ สามเณโร ภตฺตํ ปจิตุกาโม ตณฺฑุเล
โธวิตฺวา นิจฺจาเลตุํ น สกฺโกติ ฯ ภิกฺขุนา ตณฺฑุเล จ ภาชนํ
จ ปฏิคฺคเหตฺวา ตณฺฑุเล โธวิตฺวา นิจฺจาเลตฺวา ภาชนํ อุทฺธนํ
อาโรเปตพฺพํ ฯ อคฺคิ น กาตพฺโพ ฯ ปกฺกกาเล วิวริตฺวา
ปกฺกภาโว ชานิตพฺโพ ฯ สเจ ทุปฺปกฺกํ โหติ ปากตฺถาย ปิทหิตุํ
น วฏฺฏติ ฯ รชสฺส วา ฉาริกาย วา อปตนตฺถาย วฏฺฏติ ฯ
ปกฺกกาเล โอโรเปตตปิ ภุญฺชิตตปิ วฏฺฏติ ฯ ตโต ปฏฺฐาย ปุน
ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ สามเณโร ปฏิพโล ปจิตุํ ขโณ ปนสฺส
นตฺถิ กตฺถจิ คนฺตุกาโม ภิกฺขุนา สตณฺฑุโลทกํ ภาชนํ
ปฏิคฺคเหตฺวา อุทฺธนํ อาโรเปตฺวา อคฺคึ ชาเลตฺวา คจฺฉาติ
วตฺตพฺโพ ฯ ตโต ปรํ ปุริมนเยเนว สพฺพํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ
ภิกฺขุ ยาคุอตฺถาย สุทฺธภาชนํ อาโรเปตฺวา อุทกํ ตาเปติ
วฏฺฏติ ฯ ตตฺเต อุทเก สามเณโร ตณฺฑุเล ปกฺขิปติ ฯ ตโต
ปฏฺฐาย ปน ภิกฺขุนา อคฺคิ น กาตพฺโพ ฯ ปกฺกํ ยาคุํ
ปฏิคฺคเหตฺวา ปาตุํ วฏฺฏติ ฯ สามเณโร ยาคุํ ปจติ ฯ
หตฺถกุกฺกุจฺจโก ภิกฺขุ กีฬนฺโต ภาชนํ อามสติ ปิธานํ อามสติ
อุคฺคตํ เผณณ ฉินฺทิตฺวา หรติ ฯ ตสฺเสว ปาตุํ น วฏฺฏติ ฯ
ทุรุปจิณฺณํ นาม โหติ ฯ สเจ ปน ทพฺพึ วา อุฬุงฺกํ
วา คเหตฺวา อนุกฺขิปนฺโต อาลุเลติ สพฺเพสํ น วฏฺฏติ ฯ
สามปากญฺเจว โหติ ทุรุปจิณฺณํ จ ฯ สเจ อุกฺขิปติ อุคฺคหิตกํปิ
โหติ ฯ ภิกฺขุนา ปิณฺฑาย จริตฺวา อาธารเก ปตฺโต ฐปิโต
โหติ ฯ ตตฺร เจ อญฺโญ โลลภิกฺขุ กีฬนฺโต ปตฺตํ อามสติ
ปตฺตปิธานํ อามสติ ฯ ตสฺเสว ตโต ลทฺธภตฺตํ น วฏฺฏติ ฯ
สเจ ปน ปตฺตํ อุกฺขิปิตฺวา ฐเปติ สพฺเพสํ น วฏฺฏติ ฯ
ตตฺถ ชาตกผลานิ สาขาย วา วลฺลิยา วา คเหตฺวา
จาเลติ ฯ ตสฺเสว ตโต ลทฺธผลํ น วฏฺฏติ ฯ ทุรุปจิณฺณ-
ทุกฺกฏญฺจ อาปชฺชติ ฯ ผลรุกฺขํ ปน อปสฺสยิตุํ วา ตตฺถ
กณฺฏเก วา พนฺธิตุํ วฏฺฏติ ทุรุปจิณฺณํ น โหตีติ มหาปจฺจริยํ
วุตฺตํ ฯ อรญฺเญ ปติตํ ปน อมฺพผลาทึ ทิสฺวา สามเณรสฺส
ทสฺสามีติ อาหริตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ สีหวิฆาสาทึ ทิสฺวา
สามเณรสฺส ทสฺสามีติ ปฏิคฺคเหตฺวา วา อปฏิคฺคเหตฺวา วา
อาหริตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน สกฺโกติ วิตกฺกํ โสเธตุํ
ตโต ลทฺธํ ขาทิตตปิ วฏฺฏติ ฯ เนว อามกมํสปฏิคฺคหณปจฺจยา
น อุคฺคหิตกปจฺจยา วชฺชํ ผุสติ ฯ มาตาปิตูนํ อตฺถาย เตลาทีนิ
คเหตฺวา คจฺฉโต อนฺตรามคฺเค พฺยาธิ อุปฺปชฺชติ ฯ ตโต ยํ
อิจฺฉติ ตํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน มูเลปิ
ปฏิคฺคหิตํ โหติ ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ มาตาปิตูนํ อตฺถาย
ตณฺฑุลํ อาหริตฺวา เทติ ฯ เต ตโตเยว ยาคุอาทีนิ สมฺปาเทตฺวา
ตสฺส เทนฺติ วฏฺฏติ ฯ สนฺนิธิปจฺจยา วา อุคฺคหิตกปจฺจยา
วา โทโส นตฺถิ ฯ ภิกฺขุ ปิทหิตฺวา อุทกํ ตาเปติ ฯ ยาว
ปริกฺขยา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปเนตฺถ ฉาริกา ปตติ
ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ ทีฆสณฺฑาเสน ถาลกํ คเหตฺวา เตลํ ปจนฺตสฺส
ฉาริกา ปตติ ฯ หตฺเถน อมุญฺจนฺเตเนว ปจิตฺวา โอตาเรตฺวา
ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ สเจ องฺคาราปิ ทารูนิ วา ปฏิคฺคเหตฺวา
ฐปิตานิ มูลปฏิคฺคหณเมว วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขุ อุจฺฉุํ ขาทติ ฯ
สามเณโร มยฺหํปิ เทถาติ วทติ ฯ อิโต ฉินฺทิตฺวา คณฺหาติ
วุตฺโต คณฺหาติ ฯ อวเสเสสุ ปน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ
คุฬปิณฺฑกํ ขาทนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ วุตฺโตกาสโต ฉินฺทิตฺวา
คหิตาวเสสํ หิ อชหิตปฏิคฺคหณเมว โหติ ฯ ภิกฺขุ คุฬํ ภาเชนฺโต
ปฏิคฺคเหตฺวา โกฏฺฐาเส กโรติ ฯ ภิกฺขูปิ สามเณราปิ อาคนฺตฺวา
เอกคหเณเนว เอกเมกํ โกฏฺฐาสํ คณฺหนฺติ ฯ คหิตาวเสสํ
ปฏิคฺคหิตกเมว โหติ ฯ สเจ โลลสามเณโร คณฺหิตฺวา คณฺหิตฺวา
ปุน ฐเปติ ตสฺส คหิตาวเสสํ อปฏิคฺคหิตกํ โหติ ฯ ภิกฺขุ
ธูมวฏฺฏึ ปฏิคฺคเหตฺวา ธูมํ ปิวติ ฯ มุขํ จ กณฺโฐ จ มโนสิลาย
ลิตฺโต วิย โหติ ฯ ยาวกาลิกํ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ ยาวกาลิเกน
ยาวชีวิกสํสคฺคโทโส นตฺถิ ฯ ปตฺตํ วา รชนํ วา ปจนฺตสฺส
กณฺณนาสมุขจฺฉิทฺเทหิ ธูโม ปวิสติ พฺยาธิปจฺจยา ปุปฺผํ วา
ผลํ วา อุปสึฆติ ฯ อพฺโพหาริกตฺตา วฏฺฏติ ฯ ภุตฺตุตฺตาโร
ตาลุํ อาหจฺจ อนฺโตเยว ปวิสติ ฯ อวิสยตฺตา วฏฺฏติ ฯ มุข-
ปวิฏฺฐํ ปุน อชฺโฌหรโต วิกาเล อาปตฺติ ฯ ทนฺตนฺตเร ลคฺคสฺส
อามิสสฺส รโส ปวิสติ อาปตฺติเยว ฯ สเจ สุขุมํ อามิสํ
โหติ รโส น ปญฺญายติ อพฺโพหาริกปกฺขํ ภชติ ฯ อุปกฏฺเฐ
กาเล นิรุทกฏฺฐาเน ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา กกฺกาเรตฺวา เทฺว
ตโย เขฬปิณฺเฑ ปาเตตฺวา อุทกฏฺฐานํ คนฺตฺวา มุขํ
วิกฺขาเลตพฺพํ ฯ ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตสิงฺคเวราทีนํ องฺกุรา
นิกฺขมนฺติ ฯ ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ โลเณ อสติ
สมุทฺโททเกน โลณกิจฺจํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตํ
โลโณทกํ โลณํ โหติ โลณํ วา อุทกํ โหติ ฯ อุจฺฉุรโส ผาณิตํ
โหติ ผาณิตํ วา รโส โหติ ฯ มูลปฏิคฺคหณเมว วฏฺฏติ ฯ
หิมกรกา อุทกคติกาเอว ฯ ปาริหาริเกน กตกฏฺฐินา อุทกํ
ปสาเทนฺติ ตํ อพฺโพหาริกํ อามิเสน สทฺธึ วฏฺฏติ ฯ อามิสคติเกหิ
กปิฏฺฐผลาทีหิ ปสาทิตํ ปุเรภตฺตเมว วฏฺฏติ ฯ โปกฺขรณีอาทีสุ
อุทกํ พหลํ โหติ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน มุเข จ หตฺเถ จ
ลคฺคติ น วฏฺฏติ ฯ ตํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ เขตฺเตสุ
กสิตฏฺฐาเน พหลํ อุทกํ โหติ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ สเจ สนฺทิตฺวา
กนฺทราทีนิ ปวิสิตฺวา นทึ ปูเรติ วฏฺฏติ ฯ กกุธโสพฺภาทโย
โหนฺติ รุกฺขโต ปติเตหิ ปุปฺเผหิ สญฺฉนฺโนทกา ฯ สเจ ปุปฺผรโส
น ปญฺญายติ๓ ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ ปริตฺตํ อุทกํ โหติ
รโส ปญฺญายติ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ ปพฺพตกนฺทราทีสุ กาฬวณฺณ-
ปณฺณจฺฉนฺนอุทเกปิ เอเสว นโย ฯ ปานียฆเฏ สเรณุกานิ วา
สวณฺฏกฺขีรานิ วา ปุปฺผานิ ปกฺขิตฺตานิ โหนฺติ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ
ปุปฺผานิ วา ปฏิคฺคเหตฺวา ปกฺขิปิตพฺพานิ ฯ ปาฏลิกมลฺลิกา
ปกฺขิตฺตา โหนฺติ วาสมตฺตํ ติฏฺฐติ ฯ ตํ อพฺโพหาริกํ ทุติย-
ทิวเสปิ อามิเสน สทฺธึ วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขุนา ฐปิตปุปฺผวาสิตก-
ปานียโต สามเณโร ปานียํ คเหตฺวา ปีตาวเสสํ ตตฺเถว
อากีรติ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ ปทุมสราทีสุ อุทกํ สนฺถริตฺวา ฐิตํ
ปุปฺผเรณณ ฆเฏน วิกฺขมฺเภตฺวา อุทกํ คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ กปฺปิยํ
กาเรตฺวา ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตํ ทนฺตกฏฺฐํ โหติ ฯ สเจ ตสฺส
รสํ ปิวิตุกาโม มูลปฏิคฺคหณเมว วฏฺฏติ ฯ อปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตํ
ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ อชานนฺตสฺส รเส ปวิฏฺเฐปิ อาปตฺติเยว ฯ
อจิตฺตกํ หิ อิทํ สิกฺขาปทํ ฯ มหาภูเตสุ กึ วฏฺฏติ กึ น
วฏฺฏตีติ ฯ ขีรนฺตาว วฏฺฏติ กปฺปิยมํสขีรํ วา อกปฺปิยมํสขีรํ
วา โหตุ ปิวนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ อสฺสุ เขโฬ สิงฺฆาณิกา
มุตฺตํ กรีสํ เสมฺหํ ทนฺตมลํ อกฺขิคูถโก กณฺณคูถโก สรีเร
อุฏฺฐิตโลณนฺติ อิทํ สพฺพํ วฏฺฏติ ฯ ยมฺปเนตฺถ ฐานโต จวิตฺวา
ปตฺเต วา หตฺเถ วา ปตติ ตํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ ฯ องฺคลคฺคํ
ปฏิคฺคหิตกเมว ฯ อุณฺหปายาสํ ภุญฺชนฺตสฺส เสโท องฺคุลี-
อนุสาเรน เอกาพทฺโธ หุตฺวา ปายาเส สนฺติฏฺฐติ ฯ ปิณฺฑาย
วา จรนฺตสฺส หตฺถโต ปตฺตสฺส มุขวฏฺฏึ คโต ปตฺตตลํ
โอโรหติ ฯ เอตฺถ ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ ฌามกมหาภูเต อิทํ
นาม น วฏฺฏตีติ นตฺถิ ฯ ทุชฺฌาปิตํ ปน น วฏฺฏติ ฯ
สุชฺฌาปิตํ ปน มนุสฺสฏฺฐึปิ จุณฺณํ กตฺวา เลเห อุปเนตุํ
วฏฺฏติ ฯ จตฺตาริ มหาวิกฏานิ อสติ กปฺปิยการเก สามํปิ
คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ เอตฺถ จ ทุพฺพโจปิ อสมตฺโถปิ
กปฺปิยการโก อสนฺตปกฺเขเยว ติฏฺฐติ ฯ ฉาริกาย อสติ สุกฺขทารุํ
ฌาเปตฺวา ฉาริกา คเหตพฺพา ฯ สุกฺขทารุมฺหิ อสติ อลฺลทารุํ
รุกฺขโต ฉินฺทิตฺวาปิ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ อิทํ ปน จตุพฺพิธํปิ
มหาวิกฏํ กาโลทฺทิสฺสํ นาม สปฺปทฏฺฐกฺขเณเยว วฏฺฏติ ฯ
เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ
เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ กายโต จ กายจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ
กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ ติจิตฺตํ
ติเวทนนฺติ ฯ
ทนฺตโปณสิกฺขาปทํ ทสมํ ฯ

สมตฺโต วณฺณนากฺกเมน โภชนวคฺโค จตุตฺโถ ฯ
อเจลกวคฺคสฺส ปฐมสิกฺขาปเท ฯ ปริเวสนนฺติ ปริวิสนฏฺฐานํ ฯ
ปริพฺพาชกสมาปนฺโนติ ปพฺพชฺชํ สมาปนฺโน ฯ เทติ อาปตฺติ
ปาจิตฺติยสฺสาติ สมติตฺติกํ ยาคุภตฺตํ เอกปฺปโยเคน เทติ เอกํ
ปาจิตฺจิยํ ฯ อวจฺฉินฺทิตฺวา อวจฺฉินฺทิตฺวา เทติ ปโยเค ปโยเค
ปาจิตฺติยํ ฯ เอเสว นโย ปูวภตฺตาทีสุ ฯ ติตฺถิเย อติตฺถิย-
สญฺญีติ มาตา วา ปิตา วา ติตฺถิเยสุ ปพฺพชนฺติ เตสํ
มาตาปิตุสญฺญาย เทนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว โหติ ฯ ทาเปตีติ
อนุปสมฺปนฺเนนญ ทาเปติ ฯ อุปนิกฺขิปิตฺวา เทตีติ ตถารูเป
ภาชเน ฐเปตฺวา ตํ ภาชนํ เตสํ สนฺติเก ภูมิยํ นิกฺขิปิตฺวา
เทติ เตสํ วา ภาชนํ นิกฺขิปาเปตฺวา ตตฺถ เทติ ฯ ปตฺตํ
อาธารเก วา ภูมิยํ วา ฐเปตฺวาปิ อิโต คณฺหาถาติ
วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ติตฺถิโย วทติ มยฺหํ นาม อิทํ สนฺตกํ
อิธ นํ อากีรถาติ อากีริตพฺพํ ฯ ตสฺส สนฺตกตฺตา สหตฺถา
ทานํ นาม น โหติ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ เอฬก-
โลมสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
อเจลกสิกฺขาปทํ ปฐมํ ฯ

ทุติยสิกฺขาปเท ฯ ปฏิกฺกมเนปีติ อาสนสาลายํปิ ฯ ภตฺต-
วิสฺสคฺคนฺติ ภตฺตกิจฺจํ ฯ น สมฺภาเวสีติ น ปาปุณิ ฯ อนาจารนฺติ
วุตฺาวเสสํ กายวจีทฺวารวีติกฺกมํ ฯ ทสฺสนูปจารํ วา สวนูปจารํ
วา วิชหนฺตสฺสาติ เอตฺถ ยทิ ฐิโต วา นิสินฺโน วา อุยฺโยเชติ
โย อุยฺโยชิโต โส วิชหติ ตสฺส จ อาปตฺติ นาม นตฺถิ
ตสฺมึ ปน วิชหนฺเตปิ อตฺถโต อิตเรน วิชหิตเมว โหติ ตสฺมา
โย อุยฺโยเชติ ตสฺเสวายํ อาปตฺติ ฯ ตตฺถ สเจ อุปจารพฺภนฺตเร
เอโก ปาโท โหติ ทุกฺกฏํ สีมาติกฺกเม ปาจิตฺติยํ ฯ เอตฺถ
จ ทสฺสนูปจารสฺส อชฺโฌกาเส ทฺวาทสหตฺถปฺปมาณํ ตถา
สวนูปจารสฺส ฯ สเจ ปน อนฺตรา กุฑฺฑทฺวารปาการาทโย
โหนฺติ เตหิ อนฺตริตภาโวเยว ทสฺสนูปจาราติกฺกโม ฯ ตสฺส
วเสน อาปตฺติ เวทิตพฺพา ฯ น อญฺโญ โกจิ ปจฺจโย
โหตีติ ฐเปตฺวา วุตฺตปฺปการมนาจารํ อญฺญํ กิญฺจิ การณํ
น โหติ ฯ กลิสาสนํ อาโรเปตีติ (๑) กลีติ โกโธ ฯ ตสฺส
สาสนํ อาโรเปติ ฯ โกธสฺส อาณํ อาโรเปติ ฯ โกธวเสน
ฐานนิสฺสชฺชาทีส โทสํ ทสฺเสตฺวา ปสฺสถ โภ อิมสฺส ฐานํ
นิสฺสชฺชํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ ขาณุ วิย ติฏฺฐติ สุนโข วิย
นิสีทติ มกฺกโฏ วิย อิโตจีโตจ วิโลเกตีติ เอวํ อมนาปวจนํ
วทติ อปฺเปว นาม อิมินาปิ อุพฺพาฬฺโห ปกฺกเมยฺยาติ ฯ
เสสํ อุตฺตานเมวาติ ฯ ติสมุฏฺฐานํ กายจิตฺตโต วาจาจิตฺตโต
กายวาจาจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ
โลกวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
อุยฺโยชนสิกฺขาปทํ ทุติยํ ฯ
# ๑. อาโรเจติ ฯ

ตติยสิกฺขาปเท ฯ สยนีฆเรติ สยนฆเร ฯ ยโต อยฺยสฺส
ภิกฺขา ทินฺนาติ ยสฺมา ภิกฺขา ทินฺนา ฯ ยํ อาคเตน ลทฺธพฺพํ
ตํ โว ลทฺธํ คจฺฉถาติ อธิปฺปาโย ฯ ปริยุฏฺฐิโตติ ราคา-
ปริยุฏฺฐิโต เมถุนาธิปฺปาโยติ อตฺโถ ฯ สโภชเนติ สห อุโภหิ
ชเนหิ สโภชนํ ฯ ตสฺมึ สโภชเน ฯ อถวา สโภชเนติ สโภเค ฯ
ราคปริยุฏฺฐิตสฺส ปุริสสฺส หิ อิตฺถี โภคา อิตฺถิยา จ
ปุริโส ฯ เตเนวสฺส ปทภาชเน อิตฺถี เจว โหติ ปุริโส
จาติอาทิ วุตฺตํ ฯ มหลฺลเก ฆเรติ มหลฺลเก สยนีฆเร ฯ
ปิฏฺฐิสงฺฆาฏสฺส หตฺถปาสํ วิชหิตฺวาติ ตสฺส สยนีฆเร คพฺภสฺส
โย ปิฏฺฐิสงฺฆาโฏ ตสฺส หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา อนฺโตสยนสฺส
อาสนฺเน ฐาเน นิสีทตีติ อตฺโถ ฯ อีทิสํ จ สยนีฆรํ
มหาจตุสฺสาลาทีสุ โหติ ฯ ปิฏฺฐิวํสํ อติกฺกมิตฺวาติ อิมินา
มชฺฌาติกฺกมํ ทสฺเสติ ฯ ตสฺมา ยถา วา ตถา วา กตสฺส
ขุทฺทกสฺส สยนีฆรสฺส มชฺฌาติกฺกเม อาปตฺติ เวทิตพฺพา ฯ
เสสเมตฺถุํ อุตฺตานเมว ฯ ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานํ กิริยา
สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ
ทฺวิเวทนนฺติ ฯ
สโภชนสิกฺขาปทํ ตติยํ ฯ