เถโร สุวโจ(๒) วตายํ พฺราหฺมโณติ สญฺชานิตฺวา กิมตฺถํ อาคโตสีติ อาห ฯ พุทฺธ-
วจนํ อุคฺคณฺหณตฺถาย ภนฺเตติ ฯ เถโร อุคฺคณฺหทานิ
สามเณราติ วตฺวา ปุนทิวสโต ปภูติ พุทฺธวจนํ ปฏฺฐเปสิ ฯ

ติสฺโส สามเณโรว หุตฺวา ฐเปตฺวา วินยปิฏกํ สพฺพํ พุทฺธ-
วจนํ อุคฺคณฺหิ สทฺธึ อฏฺฐกถาย ฯ อุปสมฺปนฺนกาเล ปน
อวสฺสิโกว สมาโน ติปิฏกธโร อโหสิ ฯ อาจริยูปชฺฌายา
โมคฺคลีปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺส หตฺเถ สกลํ พุทฺธวจนํ ปติฏฺฐาเปตฺวา
ยาวตายุกํ ฐตฺวา ปรินิพฺพายึสุ ฯ โมคฺคลีปุตฺตติสฺสตฺเถโรปิ
อปเรน สมเยน กมฺมฏฺฐานํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปตฺโต พหูนํ
ธมฺมวินยํ วาเจสิ ฯ
# ๑. ม. ตสฺส สมฺมชฺชิตฏฺฐานํ ฯ ๒. ม.โส ฯ

เตน โข ปน สมเยน พินฺทุสารสฺส เอกสตํ ปุตฺตา (๑)
อเหสุํ ฯ เต สพฺเพ อโสโก อตฺตนา สทฺธึ เอกมาติกํ
ติสฺสกุมารํ ฐเปตฺวา ฆาเตสิ ฯ ฆาเตนฺโต จตฺตาริ วสฺสานิ
อนภิสิตฺโตว รชฺชํ กาเรตฺวา จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน
ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานโต ทฺวินฺนํ วสฺสสตานํ อุปริ อฏฺฐารสเม
วสฺเส สกลชมฺพุทีเป เอกรชฺชาภิเสกํ ปาปุณิ ฯ

อภิเสกานุภาเวน จสฺส อิมา ราชิทฺธิโย อาคตา ฯ มหาปฐวิยา เหฏฺฐา
โยชนปฺปมาเณ อาณา ปวตฺตติ ตถา อุปริ อากาเส ฯ
อโนตฺตตฺตทหโต อฏฺฐหิ กาเชหิ โสฬส ปานียฆเฏ ทิวเส
ทิวเส เทวตา อาหรนฺติ ยโต สาสเน อุปฺปนฺนสทฺโธ หุตฺวา
อฏฺฐ ฆเฏ ภิกฺขุสงฺฆสฺส อทาสิ ฯ เทฺว ฆเฏ สฏฺฐิมตฺตานํ
ติปิฏกธรานํ ภิกฺขูนํ ฯ เทฺว ฆเฏ อคฺคมเหสิยา อสนฺธิ-
มิตฺตาย ฯ เทฺว ฆเฏ โสฬสนฺนํ นาฏกิตฺถีสหสฺสานํ ฯ เทฺว
ฆเฏ อตฺตนา ปริภุญฺชิ ฯ เทวตาเอว หิมวนฺเต นาคลตา-
ทนฺตกฏฺฐนฺนาม อตฺถิ สินิทฺธํ มุทุกํ รสวนฺตํ ตํ ทิวเส
ทิวเส อาหรนฺติ เยน รญฺโญ จ มเหสิยา จ โสฬสนฺนญฺจ
นาฏกิตฺถีสหสฺสานํ สฏฺฐิมตฺตานญฺจ ภิกฺขุสหสฺสานํ เทวสิกํ
ทนฺตโปณกิจฺจํ นิปฺปชฺชติ ฯ เทวสิกเมว จสฺส เทวตา อคทามลกํ
อคทหรีตกํ สุวณฺณวณฺณญฺจ คนฺธรสสมฺปนฺนํ อมฺพปกฺกํ
# ๑. ม. รญฺโญ เอกสตปุตฺตา ฯ
อาหรนฺติ ฯ ตถา ฉนฺทนฺตทหโต ปญฺจวณฺณํ นิวาสนปารุปนํ
ปีตกวณฺณํ หตฺถปุญฺฉนปฏกํ ทิพฺพญฺจ ปานกํ อาหรนฺติ ฯ
เทวสิกเมว ปนสฺส สีสนหานคนฺธํ(๑) อนุเลปนคนฺธํ ปารุปนตฺถาย
อสุตฺตมยิกํ สุมนปุปฺผปฏํ มหารหญฺจ อญฺชนํ นาคภวนโต
นาคราชาโน อาหรนฺติ ฯ ฉทฺทนฺตทเหว อุฏฺฐิตสฺส สาลิโน
นว วาหสหสฺสานิ ทิวเส ทิวเส สุวกา อาหรนฺติ ฯ มูสิกา
นิตฺถุสกเณ กโรนฺติ ฯ เอโกปิ ขณฺฑตณฺฑุโล น โหติ ฯ
รญฺโญ สพฺพฏฺฐาเนสุ อยเมว ตณฺฑุโล ปริโภคํ คจฺฉติ ฯ
มธุมกฺขิกา มธุํ กโรนฺติ ฯ กมฺมารสาลาสุ อจฺฉา กฏฺฐํ (๒)
ปหรนฺติ ฯ กรวิกสกุณา อาคนฺตฺวา มธุรสฺสรํ วิกูชนฺตา รญฺโญ
พลิกมฺมํ กโรนฺติ ฯ

อิมาหิ อิทฺธีหิ สมนฺนาคโต ราชา เอกทิวสํ สุวณฺณ-
สงฺขลิกพนฺธนํ เปเสตฺวา จตุนฺนํ พุทฺธานํ อธิคตรูปทสฺสนํ
กปฺปายุกํ กาฬนาคราชานํ อานยิตฺวา เสตจฺฉตฺตสฺส เหฏฺฐา
มหารเห ปลฺลงฺเก นิสีทาเปตฺวา อเนกสตวณฺเณหิ ชลชถลช-
ปุปฺเผหิ จ สุวณฺณปุปฺเผหิ จ ปูชํ กตฺวา สพฺพาลงฺการปฏิ-
มณฺฑิเตหิ จ โสฬสนาฏกิตฺถีสหสฺเสหิ สมนฺตโต ปริกฺขิปิตฺวา
อนนฺตญาณสฺส ตาว เม สทฺธมฺมวรจกฺกปฺปวตฺติโน สมฺมา-
สมฺพุทฺธสฺส รูปํ อิเมสํ อกฺขีนํ อาปาถํ กโรหีติ วตฺวา
# ๑. ม. นฺหานคนฺธํ ฯ ๒. ม. กูฏํ ฯ
เตน นิมฺมิตํ สกลสรีรวิปฺปกิณฺณปุญฺญปฺปภาวนิพฺพตฺตาสีตฺยานุ-
พฺยญฺชนปฏิมณฺฑิตทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณสสฺสิริกตาย วิกสิต-
กมลุปฺปลปุณฺฑรีกปฏิมณฺฑิตมิว สลิลตลํ ตาราคณรํสิชาลวิสร(๑)-
วิปฺผุริตโสภาสมุชฺชลิตมิว คคณตลํ นีลปีตโลหิตาทิเภทวิจิตฺร-
วณฺณรํสิวินทฺธพฺยามปฺปภาปริกฺเขปวิลาสิตาย สชฺฌปฺปภานุราค-(๒)
อินฺทธนุวิชฺชุลตาปริกฺขิตฺตมิว กนกคิริสิขรํ นานาวิราควิมล-
เกตุมาลาสมุชฺชลิตจารุมตฺถกโสภํ นยนรสายนมิว(๓) พฺรหฺม-
เทวมนุชนาคยกฺขคณานํ พุทฺธรูปํ ปสฺสนฺโต สตฺต ทิวสานิ
อกฺขิปูชํ นาม อกาสิ ฯ

ราชา กิร อภิเสกํ ปาปุณิตฺวา ตีณิเยว สํวจฺฉรานิ
พาหิรปาสณฺฑํ (๔) ปริคฺคณฺหิ ฯ จตุตฺเถ สํวจฺฉเร พุทฺธสาสเน
ปสีทิ ฯ ตสฺส กิร ปิตา พินฺทุสาโร พฺราหฺมณภตฺโต อโหสิ ฯ
โส พฺราหฺมณานญฺจ พฺราหฺมณชาติยปาสณฺฑานญฺจ ปณฺฑรงฺค-
ปริพฺพาชกาทีนํ สฏฺฐิสหสฺสมตฺตานํ นิจฺจภตฺตํ ปฏฺฐเปติ ฯ
อโสโกปิ ปิตรา ปวตฺติตํ ทานํ อตฺตโน อนฺเตปุเร ตเถว
ททมาโน เอกทิวสํ สีหปญฺชเร ฐิโต เต อุปสมปริพาหิเรน
อาจาเรน ภุญฺชมาเน อสํยตินฺทฺริเย อวินีตอิริยาปเถ ทิสฺวา
จินฺเตสิ อีทิสํ ทานํ อุปปริกฺขิตฺวา ยุตฺตฏฺฐาเน ทาตุํ วฏฺฏตีติ
# ๑. ม. ….วิสท…. ฯ ๒. ม.สญฺฌาปฺปภานุ…. ฯ
# ๓. นยนรสายตนมิว ฯ ๔. ม. พาหิรกปาสณฺฑํ ฯ
เอวํ จินฺเตตฺวา อมจฺเจ อาห คจฺฉถ ภเณ อตฺตโน อตฺตโน
สาธุสมฺมเต สมณพฺราหฺมเณ อนฺเตปุรํ อติหรถ ทานํ
ทสฺสามาติ ฯ อมจฺจา สาธุ เทวาติ รญฺโญ ปฏิสฺสุณิตฺวา
เต เต ปณฺฑรงฺคปริพฺพาชกาชีวกนิคฺคณฺฐาทโย อาเนตฺวา อิเม
มหาราช อมฺหากํ อรหนฺโตติ อาหํสุ ฯ
อถ ราชา อนฺเตปุเร อุจฺจาวจานิ อาสนานิ ปญฺญาเปตฺวา
อาคจฺฉนฺตูติ วตฺวา อาคตาคเต อาห อตฺตโน อตฺตโน ปฏิรูเป
อาสเน นิสีทถาติ ฯ เตสุ เอกจฺเจ ภทฺทปีฐเกสุ เอกจฺเจ ผลก-
ปีฐเกสุ นิสีทึสุ ฯ ตํ ทิสฺวา ราชา นตฺถิ เตสํ อนฺโตสาโรติ
ญตฺวา เตสํ อนุรูปํ ขาทนียํ โภชนียํ ทตฺวา อุยฺโยเชสิ ฯ
เอวํ คจฺฉนฺเต กาเล เอกทิวสํ สีหปญฺชเร ฐิโต อทฺทส
นิโคฺรธสามเณรํ ราชงฺคเณน คจฺฉนฺตํ ทนฺตํ คุตฺตํ สนฺตินฺทฺริยํ
อิริยาปถสมฺปนฺนํ ฯ

โก ปนายํ นิโคฺรโธ นาม ฯ พินฺทุสารรญฺโญ เชฏฺฐ-
ปุตฺตสฺส สุมนราชกุมารสฺส ปุตฺโต ฯ
ตตฺรายํ อนุปุพฺพีกถา (๑) ฯ พินฺทุสารรญฺโญ กิร ทุพฺพล-
กาเลเยว อโสกกุมาโร อตฺตนา ลทฺธํ อุชฺเชนีรชฺชํ ปหาย
อาคนฺตฺวา สพฺพํ นครํ อตฺตโน หตฺถคตํ กตฺวา สุมนํ
ราชกุมารํ อคฺคเหสิ ฯ ตํ ทิวสเมว สุมนสฺส ราชกุมารสฺส สุมนา
# ๑. สี. อานุปุพฺพีกถา ฯ ม. อนุปุพฺพิกถา ฯ
นาม เทวี ปริปุณฺณคพฺภา อโหสิ ฯ สา อญฺญาตกเวเสน
นิกฺขมิตฺวา อวิทูเร อญฺญตรํ จณฺฑาลคามํ สนฺธาย คจฺฉนฺตี
เชฏฺฐกจณฺฑาลสฺส เคหโต อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ นิโคฺรธรุกฺเข
อธิวตฺถาย เทวตาย อิโต เอหิ สุมเนติ วทนฺติยา สทฺทํ
สุตฺวา ตสฺสา สมีปํ คตา ฯ เทวตา อตฺตโน อานุภาเวน
เอกํ สาลํ นิมฺมินิตฺวา เอตฺถ วสาหีติ อทาสิ ฯ สา ตํ
สาลํ ปาวิสิ ฯ คตทิวเสเยว ปุตฺตํ วิชายิ ฯ สา ตสฺส
นิโคฺรธเทวตาย ปริคฺคหิตตฺตา นิโคฺรโธเตฺวว นามํ อกาสิ ฯ
เชฏฺฐจณฺฑาโล ทิฏฺฐทิวสโต ปภูติ ตํ อตฺตโน สามิธีตรํ วิย
มญฺญมาโน นิพทฺธวตฺตํ ปฏฺฐเปสิ ฯ ราชธีตา ตตฺถ สตฺต
วสฺสานิ วสิ ฯ นิโคฺรธกุมาโรปิ สตฺตวสฺสิโก ชาโต ฯ

ตทา มหาวรุณตฺเถโร นาม เอโก อรหา ทารกสฺส เหตุสมฺปทํ
ทิสฺวา วิจารมาโน สตฺตวสฺสิโกทานิ ทารโก กาโล นํ
ปพฺพาเชตุนฺติ จินฺเตตฺวา ราชธีตาย อาโรจาเปตฺวา นิโคฺรธ-
กุมารํ ปพฺพาเชสิ ฯ กุมาโร ขุรคฺเคเยว อรหตฺตํ ปาปุณิ ฯ
โส เอกทิวสํ ปาโตว สรีรํ ปฏิชคฺคิตฺวา อาจริยูปชฺฌายวตฺตํ
กตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย มาตุ อุปาสิกาย เคหทฺวารํ คจฺฉามีติ
นิกฺขมิ ฯ มาตุ นิวาสฏฺฐานญฺจสฺส ทกฺขิณทฺวาเรน นครํ
ปวิสิตฺวา นครมชฺเฌน คนฺตฺวา ปาจีนทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา
คนฺตพฺพํ โหติ ฯ
เตน จ สมเยน อโสโก ธมฺมราชา ปาจีนทิสาภิมุโข
สีหปญฺชเร จงฺกมติ ฯ ตํขณํเยว นิโคฺรโธ ราชงฺคณํ สมฺปาปุณิ
สนฺตินฺทฺริโย สนฺตมานโส ยุคฺคมตฺตํ (๑) เปกฺขมาโน ฯ เตน วุตฺตํ
เอกทิวสํ สีหปญฺชเร ฐิโต อทฺทส นิโคฺรธสามเณรํ ราชงฺคเณน
คจฺฉนฺตํ ทนฺตํ คุตฺตํ สนฺตินฺทฺริยํ อิริยาปถสมฺปนฺนนฺติ ฯ

ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ อยํ ชโน สพฺโพปิ วิกฺขิตฺต-
จิตฺโต ภนฺตมิคปฏิภาโค อยํ ปน ทารโก อวิกฺขิตฺตจิตฺโต
อติวิยสฺส อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมฺมิญฺชิตํ ปสารณญฺจ (๒) โสภติ
อทฺธา เอตสฺส อพฺภนฺตเร โลกุตฺตรธมฺโม ภวิสฺสตีติ ฯ รญฺโญ
สห ทสฺสเนเนว สามเณเร จิตฺตํ ปสีทิ เปมํ สณฺฐหิ ฯ
กสฺมา ฯ ปุพฺเพปิ กิร ปุญฺญกรณกาเล เอส รญฺโญ เชฏฺฐภาตา
วาณิชโก อโหสิ ฯ วุตฺตมฺปิ เหตํ
ปุพฺเพว สนฺนิวาเสน ปจฺจุปฺปนฺนหิเตน วา
เอวนฺตํ ชายเต เปมํ อุปฺปลํว ยโถทเกติ (๓) ฯ

อถ ราชา สญฺชาตเปโม สมฺพหุมาโน (๔) เอตํ สามเณรํ
ปกฺโกสถาติ อมจฺเจ เปเสสิ ฯ เต อติจิรายนฺตีติ ปุน เทฺว
ตโย เปเสสิ ตุริตํ อาคจฺฉตูติ ฯ สามเณโร อตฺตโน ปกติยาเอว
# ๑. โปราณโปตฺถเกปิ อีทิสเมว ทิสฺสติ ฯ ยุคมตฺตนฺติ ปน ยุตฺตตรํ
#สพฺพตฺถ ตเถว ทิสฺสมานตฺตา ฯ ๒. ปสาริตญฺจ ฯ
#๓. ขุ. ชา. ๒๗/๓๒๔/๙๑ ฯ ตทฏฺฐกถา ๓/๓๒๔/๓๖๖ ฯ
#๔. ม. สพหุมาโน ฯ
อคมาสิ ฯ ราชา ปฏิรูปมาสนํ ญตฺวา นิสีทถาติ อาห ฯ
โส อิโต จิโต จ วิโลเกตฺวา นตฺถิทานิ อญฺเญ ภิกฺขูติ
สมุสฺสิตเสตจฺฉตฺตํ ราชปลฺลงฺกํ อุปสงฺกมิตฺวา ปตฺตคฺคหณตฺถาย
รญฺโญ อาการํ ทสฺเสสิ ฯ ราชา ตํ ปลฺลงฺกสมีปํ อุป-
คจฺฉนฺตํเยว ทิสฺวา จินฺเตสิ อชฺเชว ทานิ อยํ สามเณโร
อิมสฺส เคหสฺส สามิโก ภวิสฺสตีติ ฯ สามเณโร รญฺโญ หตฺเถ
ปตฺตํ ทตฺวา ปลฺลงฺกํ อภิรุหิตฺวา นิสีทิ ฯ ราชา อตฺตโน
อตฺถาย สมฺปาทิตํ สพฺพํ ยาคุขชฺชกภตฺตวิกตึ อุปนาเมสิ ฯ
สามเณโร อตฺตโน ยาปนียมตฺตกเมว สมฺปฏิจฺฉิ ฯ