อยํ ปน พหุสฺสุโต นาม ติวิโธ โหติ นิสฺสยมุจฺจนโก
ปริสูปฏฺฐาปโก ภิกฺขุโนวาทโกติ ฯ ตตฺถ นิสฺสยมุจฺจนเกน
อุปสมฺปทาย ปญฺจวสฺเสน สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน เทฺว มาติกา
ปคุณา วาจุคฺคตา กาตพฺพา ปกฺขทิวเสสุ ธมฺมสฺสวนตฺถาย
สุตฺตนฺตโต จตฺตาโร ภาณวารา สมฺปตฺตานํ ปริกถนตฺถาย
อนฺธกวินฺทมหาราหุโลวาทอมฺพฏฺฐสทิโส เอโก กถามคฺโค สงฺฆ-
ภตฺตมงฺคลามงฺคเลสุ อนุโมทนตฺถาย ติสฺโส อนุโมทนา อุโปสถปฺ-
ปวารณาทิชานนตฺถํ กมฺมากมฺมวินิจฺฉโย สมณธมฺมกรณตฺถํ
สมาธิวเสน วา วิปสฺสนาวเสน วา อรหตฺตปริโยสานเมกํ
กมฺมฏฺฐานํ เอตฺตกํ อุคฺคเหตพฺพํ ฯ เอตฺตาวตา หิ อยํ พหุสฺสุโต
โหติ จาตุทฺทิโส ยตฺถ กตฺถจิ อตฺตโน อิสฺสริเยน วสิตุํ
ลภติ ฯ ปริสูปฏฺฐาปเกน อุปสมฺปทาย ทสวสฺเสน สพฺพนฺติเมน
ปริจฺเฉเทน ปริสํ อภิวินเย วิเนตุํ เทฺว วิภงฺคา ปคุณา
วาจุคฺคตา กาตพฺพา ฯ อสกฺโกนฺเตน ตีหิ ชเนหิ สทฺธึ
ปริวตฺตนกฺขมา กาตพฺพา ฯ กมฺมากมฺมญฺจ ขนฺธกวตฺตญฺจ
อุคฺคเหตพฺพํ ฯ ปริสาย ปน อภิธมฺมวินยนตฺถํ สเจ มชฺฌิม-
ภาณโก โหติ มูลปณฺณาสโก อุคฺคเหตพฺโพ ฯ ทีฆภาณเกน
มหาวคฺโคปิ ฯ สํยุตฺตภาณเกน เหฏฺฐิมา วา ตโย วคฺคา
มหาวคฺโค วา ฯ องฺคุตฺตรภาณเกน เหฏฺฐา วา อุปริ วา
อุปทฺฒนิกาโย อุคฺคเหตพฺโพ ฯ อสกฺโกนฺเตน ติกฺกนิปาตโต
ปฏฺฐาย เหฏฺฐา อุคฺคเหตตปิ วฏฺฏติ ฯ มหาปจฺจริยํ ปน เอกํ
คณฺหนฺเตน จตุกฺกนิปาตํ วา ปญฺจกนิปาตํ วา อุคฺคเหตตปิ
วฏฺฏตีติ วุตฺตํ ฯ ชาตกภาณเกน สอฏฺฐกถํ ชาตกํ อุคฺค-
เหตพฺพํ ฯ ตโต โอรํ น วฏฺฏติ ฯ ธมฺมปทํปิ สห วตฺถุนา
อุคฺคเหตุํ วฏฺฏตีติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ ตโต ตโต สมุจฺจยํ
กตฺวา มูลปณฺณาสกมตฺตํปิ วฏฺฏติ น วฏฺฏตีติ ฯ น วฏฺฏตีติ
กุรุนฺทฏฺฐกถายํ ปฏิกฺขิตฺตํ ฯ อิตราสุ วิจารณาเยว นตฺถิ ฯ
อภิธมฺเม กิญฺจิ คเหตพฺพนฺติ น วุตฺตํ ฯ ยสฺส ปน สอฏฺฐกถํปิ
วินยปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกญฺจ ปคุณํ สุตฺตนฺเต จ วุตฺตปฺปกาโร
คณฺโฐ นตฺถิ ปริสํ อุปฏฺฐาเปตุํ น ลภติ ฯ เยน ปน
สุตฺตนฺตโต จ วินยโต จ วุตฺตปฺปมาโณ คณฺโฐ อุคฺคหิโต
อยํ ปริสูปฏฺฐาปโก พหุสฺสุโต โหติ ทิสาปาโมกฺโข เยน-
กามํคโม ปริสํ อุปฏฺฐาเปตุํ ลภติ ฯ ภิกฺขุโนวาทเกน ปน
สอฏฺฐกถานิ ตีนิ ปิฏกานิ อุคฺคเหตพฺพานิ ฯ อสกฺโกนฺเตน จตูสุ
นิกาเยสุ เอกสฺส อฏฺฐกถา ปคุณา กาตพฺพา ฯ เอกนิกาเยน
หิ เสสนิกาเยสุปิ ปญฺหํ กเถตุํ สกฺกิสฺสติ ฯ สตฺตสุ ปกรเณสุ
จตุปฺปกรณสฺส อฏฺฐกถา ปคุณา กาตพฺพา ฯ ตตฺถ ลทฺธนเยน
หิ เสสสฺปกรเณสุ ปญฺหํ กเถตุํ สกฺกิสฺสติ ฯ วินยปิฏกํ ปน
นานตฺถํ นานากรณํ ตสฺมา ตํ สทฺธึ อฏฺฐกถาย ปคุณํ
กาตพฺพเมว ฯ เอตฺตาวตา จ ภิกฺขุโนวาทโก พหุสฺสุโต นาม
โหตีติ ฯ

อุภยานิ โข ปนสฺสาติ อาทิ ปน ยสฺมา อญฺญสฺมึ สกเล
นวงฺเคปิ พาหุสจฺเจ สติ สอฏฺฐกถํ วินยปิฏกํ วินา น
วฏฺฏติเยว ตสฺมา วิสุํ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ วิตฺถาเรนาติ อุภโตวิภงฺเคน
สทฺธึ ฯ สฺวาคตานีติ สุฏฺฐุ อาคตานิ ฯ ยถา อาคตานิ ปน
สฺวาคตานิ โหนฺติ ตํ ทสฺเสตุํ สุวิภตฺตานีติอาทิ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ
สุวิภตฺตานีติ สุฏฺฐุ วิภตฺตานิ ปทปจฺฉาภฏฺฐสงฺกรโทสวิรหิตานิ ฯ
สุปฺปวตฺตีนีติ ปคุณานิ วาจุคฺคตานิ ฯ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโสติ
ขนฺธกปริวารโต อาหริตพฺพสุตฺตวเสน สุฏฺฐุ วินิจฺฉิตานิ ฯ
อนุพฺยญฺชนโสติ อกฺขรปทปาริปูริยา จ สุวินิจฺฉิตานิ อขณฺฑานิ
อวิปรีตกฺขรานิ ฯ เอเตน อฏฺฐกถา ทีปิตา ฯ อฏฺฐกถาโต หิ
เอส วินิจฺฉโย โหติ ฯ กลฺยาณวาโจติ สิถิลธนิตาทีนํ ยถาวิธาน-
วจเนน ปริมณฺฑลปทพฺยญฺชนาย โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต
วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา ฯ กลฺยาณ-
วากฺกรโณติ มธุรสฺสโร ฯ มาตุคาโม หิ สรสมฺปตฺติรโต ตสฺมา
ปริมณฺฑลปทพฺยญฺชนมฺปิ วจนํ สรสมฺปตฺติรหิตํ หีเฬติ ฯ
เยภุยฺเยน ภิกฺขุนีนํ ปิโย โหติ มนาโปติ สพฺพาสํ ปิโย
นาม ทุลฺลโล ฯ พหุสฺสุตานํ ปน ปณฺฑิตานํ ภิกฺขุนีนํ
สีลาจารสมฺปตฺตียา ปิโย โหติ มนวฑฺฒนโก ฯ ปฏิพโล โหติ
ภิกฺขุนิโย โอวทิตุนฺติ สุตฺตญฺจ การณญฺจ ทสฺเสนฺโต วฏฺฏภเยน
ตชฺเชตฺวา ภิกฺขุนิโย โอวทิตุํ ตาสํ ธมฺมํ เทเสตุํ สมตฺโถ
โหติ ฯ กาสายวตฺถวสนายาติ กาสายวตฺถนิวตฺถาย ฯ ครุธมฺมนฺติ
คิหิกาเล ภิกฺขุนิยา กายสํสคฺคํ วา สิกฺขมานาสามเณรีสุ
เมถุนธมฺมํ วา อนชฺฌาปนฺนปุพฺโพ โหติ ฯ มาตุคาโม หิ
ปุพฺเพ กตมนุสฺสรนฺโต สํวเร ฐิตสฺสาปิ ธมฺมเทสนาย คารวํ
น กโรติ ฯ อถวา ตสฺมึเยว อสทฺธมฺเม จิตฺตํ อุปฺปาเทติ ฯ
วีสติวสฺโส วาติ อุปสมฺปทาย วีสติวสฺโส ตโต อติเรกวีสติวสฺโส
วา ฯ เอวรูเปหิ วิสภาเคหิ วตฺถูหิ ปุนปฺปุนํ สมาคจฺฉนฺโตปิ
ทหโร วิย สหสา สีลวินาสํ น สมฺปาปุณาติ ฯ อตฺตโน
วยํ ปจฺจเวกฺขิตฺวา อยุตฺตฏฺฐาเน ฉนฺทราคํ วิเนตุํ ปฏิพโล
โหติ ฯ เตน วุตฺตํ วีสติวสฺโส วา โหติ อติเรกวีสติวสฺโส
วาติ ฯ เอตฺถ จ สีลวาติ อาทิ เอกมงฺคํ พหุสฺสุโตติอาทิ
ทุติยํ อุภยานิ โข ปนสฺสาติ อาทิ ตติยํ กลฺยาณวาโจ โหติ
กลฺยาณวากฺกรโณติ จตุตฺถํ เยภุยฺเยน ภิกฺขุนีนํ ปิโย โหติ
มนาโปติ ปญฺจมํ ปฏิพโล โหติ ภิกฺขุนิโย โอวทิตุนฺติ ฉฏฺฐํ
น โข ปเนตนฺติอาทิ สตฺตมํ วีสติวสฺโสติอาทิ อฏฺฐมนฺติ
เวทิตพฺพํ ฯ ญตฺติจตุตฺเถนาติ ปุพฺเพ วตฺถุสฺมึ วุตฺตนเยเนว ฯ

ครุธมฺเมหีติ ครุเกหิ ธมฺเมหิ ฯ เต หิ คารวํ กตฺวา
ภิกฺขุนีหิ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพตฺตา ครุธมฺมาติ วุจฺจนฺติ ฯ เอกโต
อุปสมฺปนฺนาติ เอตฺถ ภิกฺขุนีนํ สนฺติเก เอกโต อุปสมฺปนฺนาย
โย ครุธมฺเมน โอวทติ ตสฺส ทุกฺกฏํ ฯ ภิกฺขูนํ สนฺติเก
อุปสมฺปนฺนาย ปน ยถาวตฺถุกเมว ฯ ปริเวณํ สมฺมชฺชิตฺวาติ
สเจ ปาโต อสมฺมฏฺฐํ สมฺมฏฺฐํปิ วา ปุน ติณปณฺณาทีหิ
อุกฺกลาปํ ปาทปฺปหาเรหิ จ วิกิณฺณวาลิกํ ชาตํ สมฺมชฺชิ-
ตพฺพํ ฯ อสมฺมฏฺฐํ หิ ตํ ทิสฺวา อยฺโย อตฺตโน นิสฺสิตเก
ทหรภิกฺขูปิ วตฺตปฏิปตฺติยํ น โยเชติ ธมฺมํเยว กเถตีติ ตา
ภิกฺขุนิโย อสฺโสตุกามา วิย ภเวยฺยย ฯ เตน วุตฺตํ ปริเวณํ
สมฺมชฺชิตฺวาติ ฯ อนฺโตคามโต ปน ภิกฺขุนิโย อาคจฺฉนฺติโย
ปิปาสิตา จ กิลนฺตา จ โหนฺติ ฯ ตา ปานียญฺจ หตฺถปาท-
มุขสีตลกรณญฺจ ปจฺจาสึสนฺติ ฯ ตสฺมิญฺจ อสติ ปุริมนเยเนว
อคารวํ ชเนตฺวา อสฺโสตุกามาปิ โหนฺติ ฯ เตน วุตฺตํ ปานียํ
ปริโภชนียํ อุปฏฺฐเปตฺวาติ (๑) ฯ อาสนนฺติ นีจปีฐกผลกตฏฺฏิก-
กฏสารกาทิเภทํ อนฺตมโส สาขาภงฺคํปิ อิทํ ตาสํ อาสนํ
ภวิสฺสตีติ เอวํ อาสนํ ปญฺญาเปตฺวา ธมฺมเทสนาปตฺติโมจนตฺถํ
ปน ทุติโย อิจฺฉิตพฺโพ ฯ เตน วุตฺตํ ทุติยํ คเหตฺวาติ ฯ
นิสีทิตพฺพนฺติ น วิหารปจฺจนฺเต อถโข วิหารมชฺเฌ อุโปสถา-
คารสฺส วา โภชนสาลาย วา ทฺวาเร สพฺเพสํ โอสรณฏฺฐาเน
นิสีทิตพฺพํ ฯ สมคฺคตฺถาติ สพฺพา อาคตตฺถาติ อตฺโถ ฯ วตฺตนฺตีติ
อาคจฺฉนฺติ ฯ ปคุณา วาจุคฺคตาติ อตฺโถ ฯ นิยฺยาเทตพฺโพติ
อปฺเปตพฺโพ ฯ โอสาเรตพฺพาติ ปาลิ วตฺตพฺพา ฯ วสฺสสตูป-
สมฺปนฺนายาติ อาทิ วตฺตพฺพปาลิทสฺสนํ ฯ ตตฺถ สามีจิกมฺมนฺติ
มคฺคสมฺปทานวีชนปานียาปุจฺฉนาทิกํ อนุจฺฉวิกํ วตฺตํ ฯ เอตฺถ
จ ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุสฺส อภิวาทนนฺนาม อนฺโตคาเม วา
พหิคาเม วา อนฺโตวิหาเร วา พหิวิหาเร วา อนฺตรฆเร
# ๑. สฺยา. อุปฏฺฐาเปตฺวาติ ทิสฺสติ ฯ
วา รถิกาย วา อนฺตมโส ราชุสฺสารณายปิ วตฺตมานาย เทเว
วสฺสมาเน สกทฺทมาย ภูมิยา ฉตฺตปคฺคหตฺถายปิ (๑) หตฺถิอสฺสาทีหิ
อนุพทฺธายปิ กาตพฺพเมว ฯ เอกาพทฺธเมว ปาลิยา ภิกฺขาจารํ
ปวิสนฺเต ทิสฺวา เอกสฺมึ ฐาเน วนฺทามิ อยฺยาติ วนฺทิตุํ
วฏฺฏติ ฯ สเจ อนฺตรนฺตรา ทฺวาทสหตฺเถ มุญฺจิตฺวา คจฺฉนฺติ
วิสุํ วนฺทิตพฺพา ฯ มหาสนฺนิปาเต สนฺนิสินฺเน เอกสฺมึเยว ฐาเน
วนฺทิตุํ วฏฺฏติ ฯ เอส นโย อญฺชลิกมฺเมปิ ฯ ยตฺถ กตฺถจิ
นิสินฺนาย ปน ปจฺจุฏฺฐานํ กาตพฺพํ ฯ ตสฺส ตสฺส สามีจิ-
กมฺมสฺส อนุรูเป ปเทเส จ กาเล จ ตํตํ กาตพฺพํ ฯ
สกฺกตฺวาติ ยถา กโต สุกโต โหติ เอวํ กตฺวา ฯ ครุกตฺวาติ
ตตฺถ คารวํ ชเนตฺวา ฯ มาเนตฺวาติ มเนน ปิยํ กตฺวา ฯ
ปูเชตฺวาติ อิเมสํเยว ติณฺณํ กิจฺจานํ กรเณน ปูเชตฺวา ฯ
นาติกฺกมนีโยติ น อติกฺกมิตพฺโพ ฯ

อภิกฺขุเก อาวาเสติ เอตฺถ
สเจ ภิกฺขุนีอุปสฺสยโต อฑฺฒโยชนพฺภนฺตเร โอกาเส โอวาท-
ทายกา ภิกฺขู น วสนฺติ อยํ อภิกฺขุโก อาวาโส นาม ฯ
เอตฺถ วสฺสํ น วสิตพฺพํ ฯ วุตฺตํ เหตํ อภิกฺขุโก นาม
อาวาโส น สกฺกา โหติ โอวาทาย วา สํวาสาย วา
คนฺตุนฺติ (๒)ฯ น จ สกฺกา ตโต ปรํ ปจฺฉาภตฺตํ คนฺตฺวา ธมฺมํ
สุตฺวา อาคนฺตุํ ฯ สเจ ตตฺถ วสฺสํ วสิตุํ อนิจฺฉมานา
ภิกฺขุนิโย ญาตกา วา อุปฏฺฐากา วา เอวํ วทนฺติ วสถยฺเย
มยํ ภิกฺขู อาเนสฺสามาติ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน วุตฺตปฺปมาเณ
ปเทเส วสฺสํ อุปคนฺตุกามา ภิกฺขู อาคนฺตฺวา สาขามณฺฑเปปิ
เอกรตฺตํ วุฏฺฐา โหนฺติ น นิมนฺติตา หุตฺวา คนฺตุกามา
เอตฺตาวตาปิ สภิกฺขุโก อาวาโส นาม โหติ ฯ เอตฺถ วสฺสํ
อุปคนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ อุปคจฺฉนฺตีหิ จ ปกฺขสฺส เตรสิยํเยว ภิกฺขู
ยาจิตพฺพา มยํ อยฺยา ตุมฺหากํ โอวาเทน วสิสฺสามาติ ฯ
ยโต ปน อุชุนา มคฺเคน อฑฺฒโยชเน ภิกฺขูนํ วสนฏฺฐานํ
เตน มคฺเคน คจฺฉนฺตีนํ ชีวิตนฺตราโย วา พฺรหฺมจริยนฺตราโย
วา โหติ อญฺเญน มคฺเคน คจฺฉนฺตีนํ อติเรกฑฺฒโยชนํ
โหติ อยํ อภิกฺขุกาวาสฏฺฐาเนเยว ติฏฺฐติ ฯ สเจ ปน ตโต
คาวุตมตฺเต อญฺโญ ภิกฺขุนูปสฺสโย เขมฏฺฐาเน โหติ ตาหิ
ภิกฺขูนีหิ ตา ภิกฺขุนิโย ยาจิตฺวา ปุน คนฺตฺวา ภิกฺขู
ยาจิตพฺพา อยฺยา อมฺหากํ อุชุมคฺเค อนฺตราโย อตฺถิ
อญฺเญน มคฺเคน อติเรกฑฺฒโยชนํ โหติ อนฺตรามคฺเค ปน
อมฺหากํ อุปสฺสยโต คาวุตมตฺเต อญฺโญ ภิกฺขุนูปสฺสโย อตฺถิ
อยฺยานํ สนฺติกา ตตฺถ อาคตโอวาเทน วสิสฺสามาติ ฯ เตหิ
ภิกฺขูหิ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ ฯ ตโต ตาหิ ภิกฺขุนีหิ ตํ ภิกฺขุนี-
อุปสฺสยํ อาคนฺตฺวา อุโปสโถ กาตพฺโพ ฯ ตา วา ภิกฺขุนิโย
ทิสฺวา อตฺตโน อุปสฺสยเมว คนฺตฺวา กาตุํปิ วฏฺฏติ ฯ สเจ
ปน วสฺสํ อุปคนฺตุกามา ภิกฺขู จาตุทฺทเส วิหารํ อาคจฺฉนฺติ
ภิกฺขุนีหิ จ อิธ อยฺยา วสฺสํ วสิสฺสถาติ ปุจฺฉิตา อามาติ
วตฺวา ปุน ตาหิ เตนหิ อยฺยา มยํปิ ตุมฺหากํ โอวาทํ
อนุชีวนฺติโย วสิสฺสามาติ วุตฺตา ทุติยทิวเส คาเม ภิกฺขาจาร-
สมฺปทํ อปสฺสนฺตา น สกฺกา อิธ วสิตุนฺติ ปกฺกมนฺติ
อถ ตา ภิกฺขุนิโย อุโปสถทิวเส วิหารํ คตา ภิกฺขู น
ปสฺสนฺติ เอตฺถ กึ กาตพฺพนฺติ ฯ ยตฺถ ภิกฺขู วสนฺติ ตตฺถ
คนฺตฺวา ปจฺฉิมิกาย วสฺสํ อุปคนฺตพฺพํ ฯ ปจฺฉิมิกาย วสฺสํ
อุปคนฺตุํ อาคมิสฺสนฺตีติ วา อาโภคํ กตฺวา อาคตานํ
สนฺติเก โอวาเทน วสิตพฺพํ ฯ สเจ ปน ปจฺฉิมิกายปิ น
โกจิ อาคจฺฉติ อนฺตรามคฺเค จ ราชภยํ วา โจรภยํ วา
ทุพฺภิกฺขํ วา โหติ อภิกฺขุเก อาวาเส วสนฺติยา อาปตฺติ
วสฺสจฺเฉทํ กตฺวา คจฺฉนฺติยาปิ อาปตฺติ ฯ สา รกฺขิตพฺพา ฯ
อาปทาสุ หิ อภิกฺขุเก อาวาเส วสนฺติยา อนาปตฺติ วุตฺตา ฯ
สเจ อาคนฺตฺวา วสฺสํ อุปคตา ภิกฺขู ปุน เกนจิเทว การเณน
ปกฺกมนฺติ วสิตพฺพเมว ฯ วุตฺตญฺเหตํ อนาปตฺติ วสฺสูปคตา
ภิกฺขู ปกฺกนฺตา วา โหนฺติ วิพฺภนฺตา วา กาลกตา วา
ปกฺขสงฺกนฺตา วา อาปทาสุ อุมฺมตฺติกาย อาทิกมฺมิกายาติ (๑) ฯ
ปวาเรนฺติยา ปน ยตฺถ ภิกฺขู อตฺถิ ตตฺถ คนฺตฺวา
# ๑. วิ. ภิกฺขุนี. ๓/๒๘๘,๒๙๑/๑๖๒-๑๖๓ ฯ
ปวาเรตพฺพํ ฯ อนฺวฑฺฒมาสนฺติ อฑฺฒมาเส อฑฺฒมาเส ฯ เทฺว
ธมฺมา ปจฺจาสึสิตพฺพาติ เทฺว ธมฺมา อิจฺฉิตพฺพา ฯ อุโปสถ-
ปุจฺฉกนฺติ อุโปสถปุจฺฉนํ ฯ ตตฺถ ปณฺณรสิเก อุโปสเถ ปกฺขสฺส
จาตุทฺทสิยํ จาตุทฺทสิเก เตรสิยํ คนฺตฺวา อุโปสโถ ปุจฺฉิตพฺโพ ฯ
มหาปจฺจริยํ ปน ปกฺขสฺส เตรสิยเมว คนฺตฺวา อยํ อุโปสโถ
จาตุทฺทสิโกติ ปณฺณรสิโกติ ปุจฺฉิตพฺพนฺติ วุตฺตํ ฯ อุโปสถทิวเส
โอวาทตฺถาย อุปสงฺกมิตพฺพํ ฯ ปาฏิปททิวสโต ปน ปฏฺฐาย
ธมฺมสฺสวนตฺถาย คนฺตพฺพํ ฯ อิติ ภควา อญฺญสฺส กมฺมสฺส
โอกาสํ อทตฺวา นิรนฺตรํ ภิกฺขุนีนํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก คมนเมว
ปญฺญาเปติ ฯ กสฺมา ฯ มนฺทปญฺญตฺตา มาตุคามสฺส ฯ
มนฺทปญฺโญ หิ มาตุคาโม ตสฺส นิจฺจํ ธมฺมสฺสวนํ พหูปการํ ฯ
เอวญฺจ สติ ยํ มยํ ชานาม ตเมว อยฺยา ชานนฺตีติ (๑)
มานํ อกตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ ปยิรูปาสมานา สาตฺถกํ ปพฺพชฺชํ
กริสฺสนฺติ ฯ ตสฺมา ภควา เอวมกาสิ ฯ ภิกฺขุนิโยปิ ยถานุสิฏฺฐํ
ปฏิปชฺชิสฺสามาติ สพฺพาเยว นิรนฺตรํ วิหารํ อุปสงฺกมึสุ ฯ

วุตฺตํ เหตํ เตน โข ปน สมเยน สพฺโพ ภิกฺขุนีสงฺโฆ
โอวาทํ คจฺฉติ ฯ มนุสฺสา อุชฺฌายนฺติ ขียนฺติ วิปาเจนฺติ
ชายาโย อิมา อิเมสํ ชาริโย อิมา อิเมสํ อิทานิ อิเม
# ๑. ยํ อยฺยา ชานนฺติ ตเมว มยํ ชานามาติ เอวํ มาโน โหติ ฯ
# ยถาลิขิตํ ปน สมฺมานนํ ทสฺเสติ.
อิมาหิ สทฺธึ อภิรมิสฺสนฺตีติ ฯ ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ ฯ
น ภิกฺขเว สพฺเพน ภิกฺขุนีสงฺเฆน โอวาโท คนฺตพฺโพ
คจฺเฉยฺย เจ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส อนุชานามิ ภิกฺขเว จตูหิ
ปญฺจหิ ภิกฺขุนีหิ โอวาทํ คนฺตุนฺติ (๑) ฯ ปุนปิ ตเถว อุชฺฌายึสุ ฯ
ปุน ภควา อนุชานามิ ภิกฺขเว เทฺว ติสฺโส ภิกฺขุนิโย โอวาทํ
คนฺตุนฺติ อาห ฯ ตสฺมา ภิกฺขุนีสงฺเฆน เทฺว ติสฺโส ภิกฺขุนิโย
ยาจิตฺวา เปเสตพฺพา เอถยฺเย ภิกฺขุสงฺฆํ โอวาทูปสงฺกมนํ
ยาจถ ภิกฺขุนีสงฺโฆ อยฺยา ฯเปฯ โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ ตาหิ
ภิกฺขุนีหิ อารามํ คนฺตพฺพํ (๒) ฯ ตโต โอวาทปฏิคฺคาหกํ เอกํ
ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา โส ภิกฺขุ เอกาย ภิกฺขุนิยา
เอวมสฺส วจนีโย ภิกฺขุนีสงฺโฆ อยฺย ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปาเท
วนฺทติ โอวาทูปสงฺกฺมนญฺจ ยาจติ ลภตุ กิร อยฺย ภิกฺขุนี-
สงฺโฆ โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ เตน ภิกฺขุนา ปาฏิโมกฺขุทฺเทสโก
ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมสฺส วจนีโย ภิกฺขุนีสงฺโฆ ภนฺเต
ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปาเท วนฺทติ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ ลภตุ
กิร ภนฺเต ภิกฺขุนีสงฺโฆ โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ ปาฏิโมกฺ-
ขุทฺเทสเกน วตฺตพฺโพ อตฺถิ โกจิ ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก
สมฺมโตติ ฯ สเจ โหติ โกจิ ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมโต
# ๑. สฺยา. อนุชานามิ ภิกฺขเว ทฺวีหิ ตีหิ ภิกฺขุนีหิ โอวาทํ คนฺตุํ ฯ
# วิ. จุลฺ. ๗/๕๔๓/๓๔๐.ฯ ๒. อาราโม คนฺตพฺโพติปิ ฯ
ปาฏิโมกฺขุทฺเทสเกน วตฺตพฺโพ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ ภิกฺขุโน-
วาทโก สมฺมโต ตํ ภิกฺขุนีสงฺโฆ อุปสงฺกมตูติ ฯ สเจ น
โหติ โกจิ ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมโต ปาฏิโมกฺขุทฺเทสเกน
วตฺตพฺโพ โก อายสฺมา อุสฺสหติ ภิกฺขุนิโย โอวทิตุนฺติ ฯ สเจ
โกจิ อุสฺสหติ ภิกฺขุนิโย โอวทิตุํ โส จ โหติ อฏฺฐหงฺเคหิ
สมนฺนาคโต ตํ สมฺมนฺนิตฺวา วตฺตพฺโพ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ
ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมโต ตํ ภิกฺขุนีสงฺโฆ อุปสงฺกมตูติ ฯ สเจ
ปน โกจิ น อุสฺสหติ ภิกฺขุนิโย โอวทิตุํ ปาฏิโมกฺขุทฺเทสเกน
วตฺตพฺโพ นตฺถิ โกจิ ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมโต
ปาสาทิเกน ภิกฺขุนีสงฺโฆ สมฺปาเทตูติ ฯ เอตฺตาวตา หิ สกลํ
สิกฺขตฺตยสงฺคหํ สาสนมาโรจิตํ โหติ ฯ เตน ภิกฺขุนา สาธูติ
สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ปาฏิปเท ภิกฺขุนีนํ อาโรเจตพฺพํ ฯ ภิกฺขุนีสงฺเฆนปิ
ตา ภิกฺขุนิโย เปเสตพฺพา คจฺฉถยฺเย ปุจฺฉถ กึ อยฺย
ลภติ ภิกฺขุนีสงฺโฆ โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ ตาหิ สาธุ อยฺเยติ
สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อารามํ คนฺวา ตํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ
วตฺตพฺพํ กึ อยฺย ลภติ ภิกฺขุนีสงฺโฆ โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ
เตน วตฺตพฺพํ นตฺถิ โกจิ ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมโต
ปาสาทิเกน ภิกฺขุนีสงฺโฆ สมฺปาเทตูติ ฯ ตาหิ สาธุ อยฺยาติ
สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ ฯ เอกโต อาคตานํ วเสน เจตํ วุตฺตํ ฯ ตาสุ
ปน เอกาย ภิกฺขุนิยา วตฺตพฺพญฺจ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพญฺจ ฯ อิตรา
ตสฺสา สหายิกา ฯ สเจ ปน ภิกฺขุนีสงฺโฆ วา ภิกฺขุสงฺโฆ
วา น ปูรติ อุภยโตปิ วา คณมตฺตเมว ปุคฺคลมตฺตํ วา
โหติ เอกา ภิกฺขุนี วา พหูหิ ภิกฺขุนีอุปสฺสเยหิ โอวาทตฺถาย
เปสิตา โหติ ฯ ตตฺรายํ วจนกฺกโม

ภิกฺขุนิโย อยฺย ภิกฺขุสงฺฆสฺส
ปาเท วนฺทนฺติ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจนฺติ ลภนฺตุ กิร อยฺย
ภิกฺขุนิโย โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ อหํ อยฺย ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปาเท
วนฺทามิ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจามิ ลภามหํ อยฺย โอวาทูป-
สงฺกมนนฺติ ฯ ภิกฺขุนีสงฺโฆ อยฺย อยฺยานํ ปาเท วนฺทติ
โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ ลภตุ กิร อยฺย ภิกฺขุนีสงฺโฆ
โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ ภิกฺขุนิโย อยฺย อยฺยานํ ปาเท วนฺทนฺติ
โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจนฺติ ลภนฺตุ กิร อยฺย ภิกฺขุนิโย
โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ อหํ อยฺย อยฺยานํ ปาเท วนฺทามิ
โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจามิ ลภามหํ อยฺย โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ
ภิกฺขุนีสงฺโฆ อยฺย อยฺยสฺส ปาเท วนฺทติ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ
ยาจติ ลภตุ กิร อยฺย ภิกฺขุนีสงฺโฆ โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ
ภิกฺขุนิโย อยฺย อยฺยสฺส ปาเท วนฺทนฺติ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ
ยาจนฺติ ลภนฺตุ กิร อยฺย ภิกฺขุนิโย โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ
อหํ อยฺย อยฺยสฺส ปาเท วนฺทามิ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจามิ
ลภามหํ อยฺย โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ ภิกฺขุนีสงฺโฆ จ อยฺย
ภิกฺขุนิโย จ ภิกฺขุนี จ ภิกฺขุสงฺฆสฺส อยฺยานํ อยฺยสฺส ปาเท
วนฺทติ วนฺทนฺติ วนฺทติ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ ยาจนฺติ
ยาจติ ลภตุ กิร ลภนฺตุ กิร ลภตุ กิร อยฺย ภิกฺขุนีสงฺโฆ
จ ภิกฺขุนิโย จ ภิกฺขุนี จ โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ เตน ภิกฺขุนา
อุโปสถกาเล เอวํ วตฺตพฺพํ ภิกฺขุนิโย ภนฺเต ภิกฺขุสงฺฆสฺส
ปาเท วนฺทนฺติ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจนฺติ ลภนฺตุ กิร ภนฺเต
ภิกฺขุนิโย โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ ภิกฺขุนี ภนฺเต ภิกฺขุสงฺฆสฺส
ปาเท วนฺทติ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ ลภตุ กิร ภนฺเต
ภิกฺขุนี โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ ภิกฺขุนีสงฺโฆ ภนฺเต ฯเปฯ ภิกฺขุนี
ภนฺเต อายสฺมนฺตานํ ปาเท วนฺทติ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ
ลภตุ กิร ภนฺเต ภิกฺขุนี โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ ภิกฺขุนีสงฺโฆ
จ ภนฺเต ภิกฺขุนิโย จ ภิกฺขุนี จ ภิกฺขุสงฺฆสฺส อายสฺมนฺตานํ
ปาเท วนฺทติ วนฺทนฺติ วนฺทติ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ
ยาจนฺติ ยาจติ ลภตุ กิร ลภนฺตุ กิร ลภตุ กิร ภนฺเต
ภิกฺขุนีสงฺโฆ จ ภิกฺขุนิโย จ ภิกฺขุนี จ โอวาทูปสงฺกมนนฺติ ฯ
ปาฏิโมกฺขุทฺเทสเกนาปิ สเจ สมฺมโต ภิกฺขุ อตฺถิ ปุริมนเยเนว
ตํ ภิกฺขุนีสงฺโฆ ตํ ภิกฺขุนิโย ตํ ภิกฺขุนี อุปสงฺกมตุ
อุปสงฺกมนฺตุ อุปสงฺกมตูติ วตฺตพฺพํ ฯ สเจ นตฺถิ ปาสาทิเกน
ภิกฺขุนีสงฺโฆ ภิกฺขุนิโย ภิกฺขุนี สมฺปาเทตุ สมฺปาเทนฺตุ
สมฺปาเทตูติ วตฺตพฺพํ ฯ โอวาทปฏิคฺคาหเกน ปาฏิปเท
ปจฺจาหริตฺวา ตเถว วตฺตพฺพํ ฯ โอวาทํ ปน พาลคิลานคมิเก
ฐเปตฺวา อญฺโญ สเจปิ อารญฺญิโก โหติ อปฏิคฺคเหตุํ น
ลภติ ฯ วุตฺตญฺเหตํ ภควตา อนุชานามิ ภิกฺขเว ฐเปตฺวา
พาลํ ฐเปตฺวา คิลานํ ฐเปตฺวา คมิยํ อวเสเสหิ โอวาทํ
คเหตุนฺติ (๑) ฯ ตตฺถ โย จาตุทฺทสิกปณฺณรสิเกสุ วา อุโปสเถสุ
ปาฏิปเท วา คนฺตุกาโม โส คมิโย ฯ ทุติยปกฺขสฺส ทิวเส
คจฺฉนฺโตปิ อคฺคเหตุํน ลภติ น ภิกฺขเว โอวาโท น
คเหตพฺโพ โย น คณฺเหยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ วุตฺตอาปตฺตึ
อาปชฺชติเยว ฯ โอวาทํ คเหตฺวา อุโปสถคฺเค อนาโรเจตุํ วา
ปาฏิปเท ภิกฺขุนีนํ อปจฺจาหริตุํ วา น วฏฺฏติ ฯ วุตฺตญฺเหตํ
น ภิกฺขเว โอวาโท นาโรเจตพฺโพ โย นาโรเจยฺย อาปตฺติ
ทุกฺกฏสฺสาติ ฯ อปรํปิ วุตฺตํ น ภิกฺขเว โอวาโท น
ปจฺจาหริตพฺโพ โย น ปจฺจาหเรยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ ฯ
ตตฺถ อารญฺญิเกน ปจฺจาหรณตฺถํ สงฺเกโต กาตพฺโพ ฯ
วุตฺตญฺเหตํ อนุชานามิ ภิกฺขเว อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา โอวาทํ
คเหตุํ สงฺเกตญฺจ กาตุํ อตฺร ปฏิหริสฺสามีติ ฯ ตสฺมา
อารญฺญิโก ภิกฺขุ สเจ ภิกฺขุนีนํ วสนคาเม ภิกฺขํ ลภติ
ตตฺเถว จริตฺวา ภิกฺขุนิโย ทิสฺวา อาโรเจตฺวา คนฺตพฺพํ ฯ
โน จสฺส ตตฺถ ภิกฺขา สุลภา โหนฺติ ๖- สามนฺตคาเม จริตฺวา
ภิกฺขุนีนํ คามํ อาคมฺม ตเถว กาตพฺพํ ฯ สเจ ทูรํ คนฺตพฺพํ
# ๑. วิ. จุลฺ. ๗/๕๔๖,๕๔๗,๕๔๘/๓๔๒ ฯ
โหติ สงฺเกโต กาตพฺโพ อหํ อมุกนฺนาม ตุมฺหากํ คามทฺวาเร
สภํ วา มณฺฑปํ วา รุกฺขมูลํ วา อุปสงฺกมิสฺสามิ ตตฺร
อาคจฺเฉยฺยาถาติ ฯ ภิกฺขุนีหิ ตตฺถ คนฺตพฺพํ ฯ อคนฺตุํ น
ลภนฺติ ฯ วุตฺตญฺเหตํ น ภิกฺขเว ภิกฺขุนิยา สงฺเกตํ น
คนฺตพฺพํ ยา น คจฺเฉยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ (๑) ฯ

อุภโตสงฺเฆ
ตีหิ ฐาเนหิ ปวาเรตพฺพนฺติ เอตฺถ ภิกฺขุนีหิ จาตุทฺทเส อตฺตนา
ปวาเรตฺวา อุโปสเถ ภิกฺขุสงฺเฆ ปวาเรตพฺพํ ฯ วุตฺตญฺเหตํ
อนุชานามิ ภิกฺขเว อชฺชตนาย ปวาเรตฺวา อปรชฺชุ ภิกฺขุสงฺฆํ
ปวาเรตุนฺติ (๒)ฯ
ภิกฺขุนีขนฺธเก วุตฺตนเยเนว เจตฺถ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ
วุตฺตญฺเหตํ เตน โข ปน สมเยน สพฺโพ ภิกฺขุนีสงฺโฆ
ปวาเรนฺโต โกลาหลมกาสิ ฯ อนุชานามิ ภิกฺขเว เอกํ ภิกฺขุนึ
พฺยตฺตํ ปฏิพลํ สมฺมนฺนิตต ภิกฺขุนีสงฺฆสฺส อตฺถาย ภิกฺขุสงฺฆํ
ปวาเรตุํ ฯ เอวญฺจ ปน ภิกฺขเว สมฺมนฺนิตพฺพา ฯ ปฐมํ ภิกฺขุนี
ยาจิตพฺพา ฯ ยาจิตฺวา พฺยตฺตาย ภิกฺขุนิยา ปฏิพลาย สงฺโฆ
ญาเปตพฺโพ สุณาตุ เม อยฺเย สงฺโฆ ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ
สงฺโฆ อิตฺถนฺนามํ ภิกฺขุนึ สมฺมนฺเนยฺย ภิกฺขุนีสงฺฆสฺส อตฺถาย
ภิกฺขุสงฺฆํ ปวาเรตุํ เอสา ญตฺติ ฯ สุณาตุ เม อยฺเย สงฺโฆ
# ๑. วิ. จุลฺ. ๗/๕๕๒/๓๔๓ ฯ ๒. สฺยา อนุชานามิ ภิกฺขเว อชฺชตนา
# ภิกฺขุนีสงฺฆํ ปวาเรตฺวา อปรชฺชุ ภิกฺขุสงฺฆํ ปวาเรตุนฺติ ฯ
สงฺโฆ อิตฺถนฺนามํ ภิกฺขุนึ สมฺมนฺนติ ภิกฺขุนีสงฺฆสฺส อตฺถาย
ภิกฺขุสงฺฆํ ปวาเรตุํ ยสฺสา อยฺยาย ขมติ อิตฺถนฺนามาย
ภิกฺขุนิยา สมฺมติ ภิกฺขุนีสงฺฆสฺส อตฺถาย ภิกฺขุสงฺฆํ ปวาเรตุํ
สา ตุณฺหสฺส ยสฺสา นกฺขมติ สา ภาเสยฺย ฯ สมฺมตา
สงฺเฆน อิตฺถนฺนามา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีสงฺฆสฺส อตฺถาย ภิกฺขุสงฺฆํ
ปวาเรตุํ ขมติ สงฺฆสฺส ตสฺมา ตุณฺหี เอวเมตํ ธารยามีติ ฯ
ทิสฺสติตาย สมฺมตาย ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุนีสงฺฆํ อาทาย ภิกฺขุสงฺฆํ
อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา
เอวมสฺส วจนีโย ภิกฺขุนีสงฺโฆ อยฺย ภิกฺขุสงฺฆํ ปวาเรติ
ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา วทตุยฺย ภิกฺขุสงฺโฆ
ภิกฺขุนีสงฺฆํ อนุกมฺปํ อุปาทาย ปสฺสนฺโต ปฏิกริสฺสติ ทุติยมฺปิ
อยฺย… ตติยมฺปิ อยฺย ภิกฺขุนีสงฺโฆ ฯเปฯ ปฏิกริสฺสตีติ ฯ สเจ
ภิกฺขุนีสงฺโฆ น ปูรติ ภิกฺขุนิโย อยฺย ภิกฺขุสงฺฆํ ปวาเรนฺติ
ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา วทตุยฺย ภิกฺขุสงฺโฆ
ภิกฺขุนิโย อนุกมฺปํ อุปาทาย ปสฺสนฺติโย ปฏิกริสฺสนฺตีติ จ
อหํ อยฺย ภิกฺขุสงฺฆํ ปวาเรมิ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา
ปริสงฺกาย วา วทตุ มํ อยฺย ภิกฺขุสงฺโฆ อนุกมฺปํ อุปาทาย
ปสฺสนฺตี ปฏิกริสฺสามีติ จ เอวํ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ ฯ สเจ
ภิกฺขุสงฺโฆ น ปูรติ ภิกฺขุนีสงฺโฆ อยฺย อยฺเย ปวาเรติ
ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา วทนฺตุยฺยา ภิกฺขุนีสงฺฆํ
อนุกมฺปํ อุปาทาย ปสฺสนฺโต ปฏิกริสฺสตีติ จ ภิกฺขุนีสงฺโฆ
อยฺย อยฺยํ ปวาเรติ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา
วทตุยฺโย ภิกฺขุนีสงฺฆํ อนุกมฺปํ อุปาทาย ปสฺสนฺโต ปฏิกริสฺสตีติ
จ เอวํ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ ฯ อุภินฺนํปิ อปาริปูริ ภิกฺขุนิโย
อยฺยา อยฺเย ปวาเรนฺติ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย
วา วทนฺตุยฺยา ภิกฺขุนิโย อนุกมฺปํ อุปาทาย ปสฺสนฺติโย
ปฏิกริสฺสนฺตีติ จ ภิกฺขุนิโย อยฺย อยฺยํ ปวาเรนฺติ ทิฏฺเฐน
วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา วทตุยฺย ภิกฺขุนิโย อนุกมฺปํ
อุปาทาย ปสฺสนฺติโย ปฏิกริสฺสนฺตีติ จ อหํ อยฺยา อยฺเย
ปวาเรมิ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา วทนฺตุ
มํ อยฺยา อนุกมฺปํ อุปาทาย ปสฺสนฺตี ปฏิกริสฺสามีติ จ
อหํ อยฺย อยฺยํ ปวาเรมิ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย
วา วทตุ มํ อยฺโย อนุกมฺปํ อุปาทาย ปสฺสนฺตี ปฏิกริสฺสามีติ
จ เอวํ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ ฯ มานตฺตจรณญฺจ อุปสมฺปท-
ปริเยสนา จ ยถาฐาเนเยว อาวิภวิสฺสติ ฯ น ภิกฺขุนิยา เกนจิ
ปริยาเยนาติ ทสหิ วา อกฺโกสวตฺถูหิ อญฺเญน วา เกนจิ
ปริยาเยน ภิกฺขุ เนว อกฺโกสิตพฺโพ น ปริภาสิตพฺโพ น จ
ภเยน ตชฺเชตพฺโพ ฯ โอวโฏติ ปิหิโต วาริโต ปฏิกฺขิตฺโต ฯ
วจนํเยว วจนปโถ ฯ อโนวโฏติ อปิหิโต อวาริโต อปฏิกฺขิตฺโต ฯ
ตสฺมา ภิกฺขุนิยา อธิปจฺจฏฺฐาเน เชฏฺฐกฏฺฐาเน ฐตฺวา เอวํ
อภิกฺกม เอวํ ปฏิกฺกม เอวํ นิวาเสหิ เอวํ ปารุปาหีติ เกนจิ
ปริยาเยน เนว ภิกฺขุ โอวทิตพฺโพ น อนุสาสิตพฺโพ ฯ โทสํ
ปน ทิสฺวา ปุพฺเพ มหาเถรา เอวํ น อภิกฺกมนฺติ น
ปฏิกฺกมนฺติ น นิวาเสนฺติ น ปารุปนฺติ อีทิสํ กาสาวํปิ
น ธาเรนฺติ น เอวํ อกฺขีนิ อญฺเชนฺตีติอาทินา นเยน
วิชฺชมานโทสํ ทสฺเสตุํ วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขูหิ ปน อยํ วุฑฺฒสมณี
เอวํ นิวาเสติ เอวํ ปารุปติ มา เอวํ นิวาเสหิ มา เอวํ
ปารุปาหิ มา ติลกกมฺมปณฺณกมฺมาทีนิ กโรหีติ ยถาสุขํ
ภิกฺขุนึ โอวทิตุํอนุสาสิตุํวฏฺฏติ ฯ
สมคฺคมฺหยฺยาติ ภณนฺตนฺติ สมคฺคา อมฺหา อยฺยา อิติ
ภณนฺตํ ภิกฺขุนีสงฺฆํ ฯ อญฺญํ ธมฺมํ ภณตีติ อญฺญํ สุตฺตํ
วา อภิธมฺมํ วา ฯ สมคฺคมฺหยฺยาติ วจเนน หิ โอวาทํ
ปจฺจาสึสนฺติ ฯ ตสฺมา ฐเปตฺวา โอวาทํ อญฺญํ ธมฺมํ ภณนฺตสฺส
ทุกฺกฏํ ฯ โอวาทํ อนิยฺยาเทตฺวาติ เอส ภคินิโย โอวาโทติ
อวตฺวา ฯ อธมฺมกมฺเมติ อาทีสุ ภิกฺขุโนวาทกสมฺมติกมฺมํ กมฺมนฺติ
เวทิตพฺพํ ฯ ตตฺถ อธมฺมกมฺเม ทฺวินฺนํ นวกานํ วเสน อฏฺฐารส ปาจิตฺติยานิ ฯ ธมฺมกมฺเม ทุติยสฺส นวกสฺส อวสานปเท
อนาปตฺติ ฯ เสเสสุ สตฺตรส ทุกฺกฏานิ ฯ อุทฺเทสํ เทนฺโตติ
อฏฺฐนฺนํ ครุธมฺมานํ ปาลึ อุทฺทิสนฺโต ฯ ปริปุจฺฉํ เทนฺโตติ
ตสฺสาเยว ปคุณาย ครุธมฺมปาลิยา อฏฺฐกถํ ภณนฺโตติ อตฺโถ ฯ
โอสาเรหิ อยฺยาติ วุจฺจมาโน โอสาเรตีติ เอวํ วุจฺจมาโน
อฏฺฐครุธมฺมปาลึ โอสาเรตีติ อตฺโถ ฯ เอวํ อุทฺเทสํ เทนฺโต
ปริปุจฺฉํ เทนฺโต โย จ โอสาเรหีติ วุจฺจมาโน อฏฺฐครุ-
ธมฺมํ ภณติ ตสฺส ปาจิตฺติเยน อนาปตฺติ ฯ อญฺญํ ธมฺมํ
ภณนฺตสฺส ทุกฺกเฏน อนาปตฺติ ฯ ปญฺหํ ปุจฺฉติ ปญฺหํ
ปุฏฺโฐ กเถตีติ ภิกฺขุนี ครุธมฺมนิสฺสิตํ วา ขนฺธาทินิสฺสิตํ วา
ปญฺหํ ปุจฺฉติ ฯ ตํ โย ภิกฺขุ กเถติ ตสฺสาปิ อนาปตฺติ ฯ
อญฺญสฺสตฺถาย ภณนฺตนฺติ จตุปฺปริสาย ธมฺมํ เทเสนฺตํ ภิกฺขุํ
อุปสงฺกมิตฺวา ภิกฺขุนิโย สุณนฺติ ฯ ตตฺราปิ ภิกฺขุสฺส อนาปตฺติ ฯ
สิกฺขมานาย สามเณริยาติ เอตาสํ เทเสนฺตสฺสาปิ อนาปตฺติ ฯ
เสสํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ
ปทโสธมฺมสมุฏฺฐานํ วาจโต จ วาจาจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ
กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ
ติเวทนนฺติ ฯ
โอวาทสิกฺขาปทํ ปฐมํ ฯ

ทุติยสิกฺขาปเท ฯ ปริยาเยนาติ วาเรน ปฏิปาฏิยาติ
อตฺโถ ฯ อธิเจตโสติ อธิจิตฺตวโต สพฺพจิตฺตานํ อธิเกน
อรหตฺตผลจิตฺเตน สมนฺนาคตสฺสาติ อตฺโถ ฯ อปฺปมชฺชโตติ
นปฺปมชฺชโต ฯ อปฺปมาเทน กุสลานํ ธมฺมานํ สาตจฺจกิริยาย
สมนฺนาคตสฺสาติ วุตฺตํ โหติ ฯ มุนิโนติ โย มุนาติ อุโภ
โลเก มุนิ เตน ปวุจฺจตีติ เอวํ อุภยโลเก มุนเนน วา
โมนํ วุจฺจติ ญาณํ เตน ญาเณน สมนฺนาคตตฺตา วา
ขีณาสโว มุนิ นาม วุจฺจติ ตสฺส มุนิโน ฯ โมนปเถสุ สิกฺขโตติ
อรหตฺตญฺญาณสงฺขาตสฺส โมนสฺส ปเถสุ สตฺตตฺตึสโพธิปกฺขิย-
ธมฺเมสุ ตีสุ วา สิกฺขาสุ สิกฺขโต ฯ อิทญฺจ ปุพฺพภาคปฏิปทํ
คเหตฺวา วุตฺตํ ฯ ตสฺมา เอวํ ปุพฺพภาเค สิกฺขโต อิมาย
สิกฺขาย มุนิภาวํ ปตฺตสฺส มุนิโนติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ
โสกา น ภวนฺติ ตาทิโนติ ตาทิสสฺส ขีณาสวมุนิโน อพฺภนฺตเร
อิฏฺฐวิโยคาทิวตฺถุนา โสกา น สนฺติ ฯ อถวา ตาทิโนติ
ตาทิลกฺขณสมนฺนาคตสฺส เอวรูปสฺส มุนิโน โสกา น ภวนฺตีติ
อยมฺเปตฺถ อตฺโถ ฯ อุปสนฺตสฺสาติ ราคาทีนํ อุปสเมน
อุปสนฺตสฺส ฯ สทา สตีมโตติ สติเวปุลฺลปฺปตฺตตฺตา นิจฺจกาลํ
สติยา อวิรหิตสฺส ฯ อากาเส อนฺตลิกฺเขติ อนฺตลิกฺขสงฺขาเต
อากาเส น กสิณุคฺฆาฏิเม น รูปปริจฺเฉเท ฯ จงฺกมติปิ
ติฏฺฐติปีติ ตาสํ ภิกฺขุนีนํ กถํ สุตฺวา อิมา ภิกฺขุนิโย
มํ เอตฺตกเมว อยํ ชานาตีติ อวมญฺญนฺติ หนฺทาหํ ทานิ
เอตาสํ อตฺตโน อานุภาวํ ทสฺเสมีติ ธมฺมพหุมานํ อุปฺปาเทตฺวา
อภิญฺญาปาทกํ จตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐาย เอวรูปํ อิทฺธิปาฏิหิริยํ ทสฺเสสิ อากาเส อนฺตลิกฺเข จงฺกมติปิ ฯเปฯ
อนฺตรา ปิธายตีติ ฯ ตตฺถ อนฺตรา ปิธายตีติ อนฺตรธายติปิ
อทสฺสนํปิ คจฺฉตีติ อตฺโถ ฯ ตญฺเญว อุทานํ ภณติ อญฺญญฺจ
พหุํ พุทฺธวจนนฺติ เถโร กิร อตฺตโน ภาตุตฺเถรสฺส สนฺติเก
ปทฺมํ ยถา โกกนุทํ สุคนฺธํ
ปาโต สิยา ผุลฺลมวีตคนฺธํ
องฺคีรสํ ปสฺส วิโรจมานํ
ตปนฺตมาทิจฺจมิวนฺตลิกฺเขติ
อิมํ คาถํ อุทฺทิสาเปตฺวา จตฺตาโร มาเส สชฺฌายิ น จ
ปคุณํ กาตุมสกฺกิ ฯ ตโต นํ เถโร อภพฺโพ ตฺวํ อิมสฺมึ
สาสเนติ วิหารา นิกฺกฑฺฒาเปสิ ฯ โส โรทมาโน ทฺวารโกฏฺฐเก
อฏฺฐาสิ ฯ อถ ภควา พุทฺธวิเนยฺยสตฺเต โอโลเกนฺโต ตํ ทิสฺวา
วิหารจาริกญฺจรมาโน วิย ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา จูฬปนฺถก
กสฺมา โรทสีติ อาห ฯ โส ตมตฺถํ อาโรเจสิ ฯ อถสฺส ภควา
สุทฺธํ ปิโลติกขณฺฑํ ทตฺวา อิทํ รโชหรณนฺติ ปริมชฺชาหีติ
อาห ฯ โส สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อตฺตโน นิวาสนฏฺฐาเน
นิสีทิตฺวา ตสฺส เอกมนฺตํ ปริมชฺชิ ฯ ตํ ปริมชฺชิตฏฺฐานํ
กาฬกมโหสิ ฯ โส เอวํ ปริสุทฺธํปิ นาม วตฺถํ อิมํ อตฺตภาวํ
นิสฺสาย กาฬกํ ชาตนฺติ สํเวคํ ปฏิลภิตฺวา วิปสฺสนํ อารภิ ฯ
อถสฺส ภควา อารทฺธวิริยภาวํ ญตฺวา อธิเจตโสติ อิมํ
โอภาสคาถํ อภาสิ ฯ เถโร คาถาปริโยสาเน อรหตฺตํ ปาปุณิ ฯ
ตสฺมา เถโร ปกติยาว อิมํ คาถํ มมายติ ฯ โส ตํ อิมิสฺสา
คาถาย มมายนภาวํ ชานาเปตุํ ตํเยว ภณติ อญฺญญฺจ
อนฺตรนฺตรา อาหริตฺวา พหุํ พุทฺธวจนํ ฯ เตน วุตฺตํ ตญฺเญว
อุทานํ ภณติ อญฺญญฺจ พหุํ พุทฺธวจนนฺติ (๑) ฯ เอกโต
อุปสมฺปนฺนายาติ ภิกฺขุนีสงฺเฆ อุปสมฺปนฺนาย ฯ ภิกฺขุสงฺเฆ ปน
อุปสมฺปนฺนํ โอวทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ
อิทํปิ จ ปทโสธมฺมสมุฏฺฐานเมว ฯ
อตฺถงฺคตสิกฺขาปทํ ทุติยํ ฯ

ตติยสิกฺขาปเท ฯ อญฺญตฺร สมยา โอวทติ อาปตฺติปาจิตฺติ-
ยสฺสาติ อาทีสุ อฏฺฐหิ ครุธมฺเมหิ โอวทนฺตสฺเสว ปาจิตฺติยํ
อญฺเญน ธมฺเมน ทุกฺกฏนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ เอกโต อุปสมฺปนฺนายาติ
ภิกฺขุนีสงฺเฆ อุปสมฺปนฺนาย ฯ ภิกฺขุสงฺเฆ อุปสมฺปนฺนาย ปน
โอวทโต ปาจิตฺติยเมว ฯ อิโต ปรํปิ จ ยตฺถ ยตฺถ เอกโต
อุปสมฺปนฺนายาติ วุจฺจติ สพฺพตฺถ อยเมวตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ เสสํ
อุตฺตานเมว ฯ กฐินสมุฏฺฐานํ กายวาจโต กายวาจาจิตฺตโต จ
สมุฏฺฐาติ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ
กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
ภิกฺขุนีอุปสฺสยสิกฺขาปทํ ตติยํ ฯ
# ๑. วิ. มหาวิ. ๒/๔๒๕/๒๗๕ ฯ
อิทํ ปเนตฺถ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ปกิณฺณกํ ฯ อสมฺมโต
เจ ภิกฺขุ อตฺถงฺคเต สุริเย ภิกฺขุนีอุปสฺสยํ อุปสงฺกมิตฺวา อฏฺฐหิ
ครุธมฺเมหิ โอวทติ ตีณิ ปาจิตฺติยานิ ฯ อญฺเญน ธมฺเมน
โอวทโต เทฺว ทุกฺกฏานิ เอกํ ปาจิตฺติยํ ฯ กถํ ฯ อสมฺมตมูลกํ
ทุกฺกฏํ อุปสฺสยํ คนฺตฺวา อญฺเญน ธมฺเมน โอวทนมูลกํ
ทุกฺกฏํ อตฺถงฺคเต สุริเย โอวทนมูลกํ ปาจิตฺติยนฺติ ฯ สมฺมตสฺส
อตฺถงฺคเต สุริเย ตตฺถ คนฺตฺวา อฏฺฐหิ ครุธมฺเมหิ โอวทนฺตสฺส
เอกา อนาปตฺติ เทฺว ปาจิตฺติยานิ ฯ กถํ ฯ สมฺมตตฺตา
อนาปตฺติ อตฺถงฺคเต สุริเย โอวทนมูลกํ เอกํ คนฺตฺวา อฏฺฐหิ
ครุธมฺเมหิ โอวทนมูลกํ เอกนฺติ เทฺว ปาจิตฺติยานิ ฯ ตสฺเสว
อญฺเญน ธมฺเมน โอวทโต เอกา อนาปตฺติ เอกํ ทุกฺกฏํ
เอกํ ปาจิตฺติยํ ฯ กถํ ฯ สมฺมตตฺตา อนาปตฺติ คนฺตฺวา อญฺเญน
ธมฺเมน โอวทนมูลกํ ทุกฺกฏํ อตฺถงฺคเต สุริเย โอวทนมูลกํ
ปาจิตฺติยนฺติ ฯ ทิวา ปน คนฺตฺวา โอวทโต สมฺมตสฺส
อสมฺมตสฺส จ รตฺตึ โอวทนมูลกํ เอกํ ปาจิตฺติยํ อปเนตฺวา
อวเสสา อาปตฺตานาปตฺติโย เวทิตพฺพาติ ฯ

จตุตฺถสิกฺขาปเท ฯ น พหุกตาติ น กตพหุมานา ฯ
น ธมฺมพหุมานํ กตฺวา โอวทนฺตีติ อธิปฺปาโย ฯ ภิกฺขุโนวาทกํ
อวณฺณํ กตฺตุกาโมติ อาทีนํ อุชฺฌาปนเก วุตฺตนเยเนวตฺโถ
เวทิตพฺโพ ฯ อุปสมฺปนฺนํ สงฺเฆน อสมฺมตนฺติ เอตฺถ อสมฺมโต
นาม สมฺมเตน วา สงฺเฆน วา ภารํ กตฺวา ฐปิโต
เวทิตพฺโพ ฯ อนุปสมฺปนฺนํ สงฺเฆน สมฺมต วา อสมฺมตํ วาติ
เอตฺถ ปน ภิกฺขุกาเล สมฺมตึ ลภิตฺวา สามเณรภูมิยํ ฐิโต
สมฺมโต ฯ สมฺมเตน วา สงฺเฆน วา ฐปิโต พหุสฺสุโต สามเณโร
อสมฺมโตติ เวทิตพฺโพ ฯ เสสํ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมว ฯ
ติสมุฏฺฐานํ กายจิตฺตโต วาจาจิตฺตโต กายวาจาจิตฺตโต จ
สมุฏฺฐาติ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ
วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ
อามิสสิกฺขาปทํ จตุตฺถํ ฯ