ผาณิตนฺนาม อุจฺฉุมฺหา นิพฺพตฺตนฺติ อุจฺฉุรสํ อุปาทาย
อปกฺกา วา อวตฺถุกปกฺกา วา สพฺพาปิ อวตฺถุกา อุจฺฉุวิกติ
ผาณิตนฺติ เวทิตพฺพา ฯ ตํ ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ ปุเรภตฺตํ
สามิสํปิ วฏฺฏติ ฯ ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสเมว
วฏฺฏติ ฯ สตฺตาหาติกฺกเม วตฺถุคณนาย นิสฺสคฺคิยํ ฯ พหูปิ
ปิณฺฑา จุณฺเณตฺวา เอกภาชเน ปกฺขิตฺตา โหนฺติ ฆนสนฺนิเวสา
เอกเมว นิสฺสคฺคิยํ ฯ อุคฺคหิตกํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ
ฆรธูปนาทีสุ อุปเนตพฺพํ ฯ ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิเตน อปริสฺสาวิต-
อุจฺฉุรเสน กตผาณิตํ สเจ อนุปสมฺปนฺเนน กตํ สามิสํปิ
วฏฺฏติ ฯ สยํ กตํ นิรามิสเมว วฏฺฏติ ฯ ปจฺฉาภตฺตโต
ปฏฺฐาย ปน สวตฺถุกปฏิคฺคหิตตฺตา อนชฺโฌหรณียํ ฯ สตฺตา-
หาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ ฯ ปจฺฉาภตฺตํ อปริสฺสาวิตปฏิคฺคหิเตน
กตํปิ อนชฺโฌหรณียเมว ฯ สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ ฯ เอส
นโย อุจฺฉุํ ปฏิคฺคเหตฺวา กตผาณิเตปิ ฯ ปุเรภตฺตํ ปน ปริสฺสา-
วิตปฏิคฺคหิเตน กตํ สเจ อนุปสมฺปนฺเนน กตํ ปุเรภตฺตํ สามิสํปิ
วฏฺฏติ ฯ ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสเมว ฯ สยํ
กตํ ปุเรภตฺตํปิ นิรามิสเมว ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย สตฺตาหํ
นิรามิสเมว ฯ ปจฺฉาภตฺตํ ปริสฺสาวิตปฏิคฺคหิเตน กตํ ปน
นิรามิสเมว สตฺตาหํ วฏฺฏติ ฯ อุคฺคหิตกํ วุตฺตนยเมว ฯ ฌาม-
อุจฺฉุผาณิตํ วา โกฏฺฏิตอุจฺฉุผาณิตํ วา ปุเรภตฺตเมว วฏฺฏตีติ
มหาอฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ฯ มหาปจฺจริยํ ปน เอตํ สวตฺถุกปกฺกํ
วฏฺฏติ โน วฏฺฏตีติ ปุจฺฉํ กตฺวา อุจฺฉุผาณิตํ ปจฺฉาภตฺตํ
โน วฏฺฏนกนฺนาม นตฺถีติ วุตฺตํ ฯ ตํ ยุตฺตํ ฯ สีโตทเกน
กตํ มธุกปุปฺผผาณิตํ ปุเรภตฺตํ สามิสํปิ วฏฺฏติ ปจฺฉาภตฺตโต
ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสเมว ฯ สตฺตาหาติกฺกเม วตฺถุคณนาย
ทุกฺกฏํ ฯ ขีรํ ปกฺขิปิตฺวา กตํ มธุกผาณิตํ ปน ยาวกาลิกํ ฯ
ขณฺฑสกฺกรํ ปน ขีรชลิกํ อปเนตฺวา อปเนตฺวา โสเธนฺติ
ตสฺมา ตํ วฏฺฏติ ฯ มธุกปุปฺผํ ปน ปุเรภตฺตํปิ อลฺลํ วฏฺฏติ
ภชฺชิตํ วฏฺฏติ ภชฺชิตฺวา ติลาทีหิ มิสฺสํ วา อมิสฺสํ วา
กตฺวา โกฏฺฏิตํ วฏฺฏติ ฯ ยทิ ปน ตํ คเหตฺวา เมรยตฺถาย
โยเชนฺติ โยชิตํ พีชโต ปฏฺฐาย น วฏฺฏติ ฯ กทลีขชฺชูรี-
อมฺพลพุชปนสจิญฺจาทีนํ สพฺเพสํ ยาวกาลิกผลานํ ผาณิตํ
ยาวกาลิกเมว ฯ มริจิปกฺเกหิ ผาณิตํ กโรนฺติ ตํ ยาวชีวิกํ ฯ
ตานิ ปฏิคฺคเหตฺวาติ สเจ สพฺพานิปิ ปฏิคฺคเหตฺวา เอกฆเฏ
อวินิพฺโภคานิ กตฺวา นิกฺขิปติ สตฺตาหาติกฺกเม เอกเมว
นิสฺสคฺคิยํ วินิพฺภุตฺเตสุ ปญฺจ ฯ สตฺตาหํ ปน อนติกฺกมิตฺวา
คิลาเนนปิ อคิลาเนนปิ วุตฺตนเยน ยถาสุขํ ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ

สตฺตวิธํ หิ อุทฺทิสฺสํ นาม พฺยาธิอุทฺทิสฺสํ ปุคฺคโลทฺทิสฺสํ
กาโลทฺทิสฺสํ สมโยทฺทิสฺสํ เทโสทฺทิสฺสํ วโสทฺทิสฺสํ เภสชฺโชทฺ-
ทิสฺสนฺติ ฯ ตตฺถ พฺยาธิอุทฺทิสฺสนฺนาม อนุชานามิ ภิกฺขเว
อมนุสฺสิกาพาเธ อามกมํสํ อามกโลหิตนฺติ เอวํ พฺยาธึ
อุทฺทิสฺส อนุญฺญาตํ ฯ ตํ เตเนว อาพาเธน อาพาธิกสฺส
วฏฺฏติ น อญฺญสฺส ฯ ตญฺจโข กาเลปิ วิกาเลปิ กปฺปิยํปิ
อกปฺปิยํปิ วฏฺฏติเยว ฯ ปุคฺคโลทฺทิสฺสนฺนาม อนุชานามิ ภิกฺขเว
โรมฏฺฐกสฺส โรมฏฺฐํ น จ ภิกฺขเว พหิมุขทฺวารา นีหริตฺวา
อชฺโฌหริตพฺพนฺติ เอวํ ปุคฺคลํ อุทฺทิสฺส อนุญฺญาตํ ฯ ตํ
ตสฺเสว วฏฺฏติ น อญฺญสฺส ฯ กาโลทฺทิสฺสํ นาม อนุชานามิ
ภิกฺขเว จตฺตาริ มหาวิกฏานิ คูถํ มุตฺตํ ฉาริกํ มตฺติกนฺติ(๔)
เอวํ อหิฑฏฺฐกาลํ อุทฺทิสฺส อนุญฺญาตํ ฯ ตํ ตสฺมึเยว กาเล
อปฏิคฺคหิตกํปิ วฏฺฏติ น อญฺญสฺมึ ฯ สมโยทฺทิสฺสนฺนาม
คณโภชเน อญฺญตฺร สมยาติอาทินา นเยน ตํ ตํ สมยํ
อุทฺทิสฺส อนุญฺญาตา อนาปตฺติโย ฯ ตา ตสฺมึ ตสฺมึเยว
สมเย อนาปตฺติโย โหนฺติ น อญฺญทา ฯ เทโสทฺทิสฺสนฺนาม
อนุชานามิ ภิกฺขเว เอวรูเปสุ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ วินยธร-
ปญฺจเมนคเณน อุปสมฺปทนฺติ เอวํ ปจฺจนฺตปฺปเทเส อุทฺทิสฺส
อนุญฺญาตานิ อุปสมฺปทาทีนิ ฯ ตานิ ตตฺเถว วฏฺฏนฺติ น
มชฺฌิมปฺปเทเส ฯ วโสทฺทิสฺสนฺนาม อนุชานามิ ภิกฺขเว วสานิ
เภสชฺชานีติ เอวํ วสานาเมน อนุญฺญาตํ ฯ ตํ ฐเปตฺวา
มนุสฺสวสํ สพฺเพสํ กปฺปิยากปฺปิยวสานํ ตทตฺถิกานํ เตล-
ปริโภเคน ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ เภสชฺโชทฺทิสฺสํ นาม อนุชานามิ
ภิกฺขเว ปญฺจ เภสชฺชานีติ เอวํ เภสชฺชนาเมน อนุญฺญาตานิ
อาหารตฺถํ ผริตุํ สมตฺถานิ สปฺปินวนีตเตลมธุผาณิตานิ ฯ ตานิ
ปฏิคฺคเหตฺวา ตทหุปุเรภตฺตํ ยถาสุขํ ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย
สติ ปจฺจเย วุตฺตนเยเนว สตฺตาหํ ปริภุญฺชิตพฺพานิ ฯ

สตฺตาหาติกฺกนฺเต อติกฺกนฺตสญฺญี นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยนฺติ
สเจปิ สาสปมตฺตํ โหติ สกึ วา องฺคุลิยา คเหตฺวา ชิวฺหาย
สายนมตฺตํ นิสฺสชฺชิตพฺพเมว ปาจิตฺติยญฺจ เทเสตพฺพํ ฯ น
กายิเกน ปริโภเคน ปริภุญฺชิตพฺพนฺติ กาโย วา กาเย อรุ
วา น มกฺเขตพฺพํ ฯ เตหิ มกฺขิตานิ กาสาวกตฺตรยฏฺฐิ-
อุปาหนปาท- กฏฺฐลิกมญฺจปิฐาทีนิปิ อปริโภคานิ ฯ ทฺวารวาต-
ปานกวาเฏสุปิ หตฺเถน คหณฏฺฐานํ น มกฺเขตพฺพนฺติ มหา-
ปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ กสาเว ปน ปกฺขิปิตฺวา ทฺวารวาต-
ปานกวาฏานิ มกฺขิตพฺพานีติ มหาอฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ฯ อนาปตฺติ
อนฺโตสตฺตาหํ อธิฏฺเฐตีติ สตฺตาหพฺภนฺตเร สปฺปิ จ เตลญฺจ
วสญฺจ มุทฺธนิ เตลํ วา อพฺภญฺชนํ วา มธุํ อรุมกฺขนํ
ผาณิตํ ฆรธูปนํ อธิฏฺเฐติ อนาปตฺติ ฯ สเจ อธิฏฺฐิตเตลํ
อนธิฏฺฐิตเตลภาชเน อากีริตุกาโม โหติ ภาชเน เจ สุขุมฉิทฺทํ
ปวิฏฺฐปวิฏฺฐํ เตลํ ปุราณเตเลน อชฺโฌตฺถรียติ ปุน อธิฏฺฐา-
ตพฺพํ ฯ อถ มหามุขํ โหติ สหสาว พหุเตลํ ปวิสิตฺวา ปุราณ-
เตลํ อชฺโฌตฺถรติ ปุน อธิฏฺฐานกิจฺจํ นตฺถิ ฯ อธิฏฺฐิต-
คติกเมว หิ ตํ โหติ ฯ เอเตน นเยน อธิฏฺฐิตเตลภาชเน
อนธิฏฺฐิตเตลอากีรณมฺปิ เวทิตพฺพํ ฯ วิสฺสชฺเชตีติ เอตฺถ สเจ
ทฺวินฺนํ สนฺตกํ เอเกน ปฏิคฺคหิตํ อวิภตฺตํ โหติ สตฺตาหาติกฺกเม
ทฺวินฺนํปิ อนาปตฺติ ปริภุญฺชิตุํ ปน น วฏฺฏติ ฯ สเจ เยน
ปฏิคฺคหิตํ โส อิตรํ ภณติ อาวุโส อิมํ เตลํ สตฺตาหํ
ปตฺตํ ปริภุญฺช นํ ตฺวนฺติ โส จ ปริโภคํ น กโรติ กสฺส
อาปตฺติ ฯ น กสฺสจิปิ อาปตฺติ ฯ กสฺมา ฯ เยน ปฏิคฺคหิตํ เตน
วิสฺสชฺชิตตฺตา อิตรสฺส อปฏิคฺคหิตตฺตา ฯ วินสฺสตีติ อปริโภคํ
โหติ ฯ จตฺเตนาติ อาทีสุ เยน จิตฺเตน เภสชฺชํ จตฺตํ จ
วนฺตํ จ มุตฺตํ จ โหติ ตํ จิตฺตํ จตฺตํ วนฺตํ มุตฺตนฺต
ิ วุจฺจติ ฯ เตน จิตฺเตน ปุคฺคโล อนเปกฺโข วุจฺจติ ฯ เอวํ
อนเปกฺโข สามเณรสฺส ทตฺวาติ อตฺโถ ฯ อิทํ กสฺมา วุตฺตํ ฯ
เอวํ อนฺโตสตฺตาเห ทตฺวา ปจฺฉา ปฏิลภิตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส
อนาปตฺติทสฺสนตฺถนฺติ มหาสุมตฺเถโร อาห ฯ มหาปทุมตฺเถโร
ปนาห นยิทํ ยาจิตพฺพํ อนฺโตสตฺตาเห ทินฺนสฺส หิ ปุน
ปริโภเค อาปตฺติเยว นตฺถิ สตฺตาหาติกฺกนฺตสฺส ปน ปริโภเค
อนาปตฺติทสฺสนตฺถมิทํ วุตฺตํ (๑) ตสฺมา เอวํ ทินฺนเภสชฺชํ สเจ
สามเณโร อภิสงฺขริตฺวา วา อนภิสงฺขริตฺวา วา ตสฺส
ภิกฺขุโน นตฺถุกมฺมตฺถํ ทเทยฺย คเหตฺวา นตฺถุกมฺมํ กาตพฺพํ ฯ
สเจ พาโล โหติ ทาตุํ น ชานาติ อญฺเญน ภิกฺขุนา
วตฺตพฺโพ อตฺถิ เต สามเณร เตลนฺติ ฯ อาม ภนฺเต อตฺถีติ ฯ
อาหร เถรสฺส เภสชฺชํ กริสฺสามาติ ฯ เอวํปิ วฏฺฏติ ฯ เสสํ
อุตฺตานตฺถเมว ฯ
กฐินสมุฏฺฐานํ อกิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ
ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
เภสชฺชสิกฺขาปทํ นิฏฺฐิตํ ฯ

เตน สมเยนาติ วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ วสฺสิกสาฏิกา
อนุญฺญาตาติ จีวรกฺขนฺธเก วิสาขาวตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตา ฯ
ปฏิกจฺเจวาติ ปุเรเยว ฯ มาโส เสโส คิมฺหานนฺติ จตุนฺนํ
คิมฺหมาสานํ เอโก ปจฺฉิมมาโส เสโส ฯ กตฺวาติ สิพฺพน-
รชนกปฺปปริโยสาเนน นิฏฺฐาเปตฺวา ฯ กโรนฺเตน จ เอกเมว
กตฺวา สมเย อธิฏฺฐาตพฺพํ เทฺว อธิฏฺฐาตุํ น วฏฺฏติ ฯ
อติเรกมาเส เสเส คิมฺหาเนติ คิมฺหานนามเก อติเรกมาเส
เสเส ฯ อติเรกฑฺฒมาเส เสเส คิมฺหาเน กตฺวา นิวาเสตีติ
เอตฺถ ปน ฐตฺวา วสฺสิกสาฏิกาย ปริเยสนกฺเขตฺตํ กรณกฺเขตฺตํ
นิวาสนกฺเขตฺตํ อธิฏฺฐานกฺเขตฺตนฺติ จตุพฺพิธํ เขตฺตํ กุจฺฉิสมโย
ปิฏฺฐิสมโยติ ทุวิโธ สมโย ปิฏฺฐิสมยจตุกฺกํ กุจฺฉิสมยจตุกฺกนฺติ
เทฺว จตุกฺกานิ จ เวทิตพฺพานิ ฯ ตตฺถ เชฏฺฐมูลปุณฺณมาสิยา
ปจฺฉิมปาฏิปททิวสโต ปฏฺฐาย ยาว กาฬปกฺขูโปสถา อยเมโก
อฑฺฒมาโส ปริเยสนกฺเขตฺตญฺเจว กรณกฺเขตฺตญฺจ ฯ เอตสฺมึ ห
ิ อนฺตเร วสฺสิกสาฏิกํ อลทฺธํ ปริเยสิตุํ ลทฺธํ กาตุญฺจ วฏฺฏติ
นิวาเสตุํ อธิฏฺฐาตุญฺจ น วฏฺฏติ ฯ กาฬปกฺขูโปสถสฺส ปจฺฉิม-
ปาฏิปททิวสโต ปฏฺฐาย ยาว อาสาฬฺหปุณฺณมา อยเมโก
อฑฺฒมาโส ปริเยสนกรณนิวาสนานํ ติณฺณํปิ เขตฺตํ ฯ เอตสฺมึ
หิ อนฺตเร อลทฺธํ ปริเยสิตุํ ลทฺธํ กาตุํ จ นิวาเสตุํ จ
วฏฺฏติ อธิฏฺฐาตตเยว น วฏฺฏติ ฯ อาสาฬฺหปุณฺณมาสิยา
ปจฺฉิมปาฏิปททิวสโต ปฏฺฐาย ยาว กตฺติกปุณฺณมา อิเม
จตฺตาโร มาสา ปริเยสนกรณนิวาสนอธิฏฺฐานานํ จตุนฺนํปิ
เขตฺตํ ฯ เอตสฺมึ หิ อนฺตเร อลทฺธํ ปริเยสิตุํ ลทฺธํ วา
กาตุํ นิวาเสตุํ อธิฏฺฐาตุญฺจ วฏฺฏติ ฯ อิทํ ตาว จตุพฺพิธํ
เขตฺตํ เวทิตพฺพํ ฯ กตฺติกปุณฺณมาสิยา ปน ปจฺฉิมปาฏิปท-
ทิวสโต ปฏฺฐาย ยาว เขฏฺฐมูลปุณฺณมา อิเม สตฺตมาสา
ปิฏฺฐิสมโย นาม ฯ เอตสฺมึ หิ อนฺตเร กาโล วสฺสิกสาฏิกายาติ
อาทินา นเยน สตุปฺปาทํ กตฺวา อญฺญาตกอปฺปวาริตฏฺฐานโต
วสฺสิกสาฏิกจีวรํ นิปฺผาเทนฺตสฺส อิมินา สิกฺขาปเทน นิสฺสคฺคิยํ
ปาจิตฺติยํ เทถ เม วสฺสิกสาฏิกจีวรนฺติ อาทินา นเยน
วิญฺญตฺตึ กตฺวา นิปฺผาเทนฺตสฺส อญฺญาตกวิญฺญตฺติสิกฺขาปเทน
นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ วุตฺตนเยเนว สตุปฺปาทํ กตฺวา ญาตก-
ปริวาริตฏฺฐานโต นิปฺผาเทนฺตสฺส อิมินาว สิกฺขาปเทน
นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ วิญฺญตฺตึ กตฺวา นิปฺผาเทนฺตสฺส อญฺญาตก-
วิญฺญตฺติสิกฺขาปเทน อนาปตฺติ ฯ วุตฺตํ เหตํ ปริวาเร
มาตรํ จีวรํ ยาเจ โน จ สงฺเฆ ปริณตํ
เกนสฺส โหติ อาปตฺติ อนาปตฺติ จ ญาตเก
ปญฺหาเมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ ฯ
อยํ หิ ปญฺโห อิมมตฺถํ สนฺธาย วุตฺโตติ ฯ เอวํ
ปิฏฺฐิสมยจตุกฺกํ เวทิตพฺพํ ฯ เชฏฺฐมูลปุณฺณมาสิยา ปน ปจฺฉิม-
ปาฏิปททิวสโต ปฏฺฐาย ยาว กตฺติกปุณฺณมา อิเม ปญฺจ-
มาสา กุจฺฉิสมโย นาม ฯ เอตสฺมึ หิ อนฺตเร วุตฺตนเยเนว
สตุปฺปาทํ กตฺวา อญฺญาตกอปฺปวาริตฏฺฐานโต วสฺสิกสาฏิก-
จีวรํ นิปฺผาเทนฺตสฺส วตฺตเภเท ทุกฺกฏํ ฯ เย มนุสฺสา ปุพฺเพปิ
วสฺสิกสาฏิกจีวรํ เทนฺติ เต ปน สเจปิ อตฺตโน อญฺญาตก-
อปฺปวาริตา โหนฺติ วตฺตเภโท นตฺถิ เตสุ สตุปฺปาทกรณสฺส
อนุญฺญาตตฺตา ฯ วิญฺญตฺตึ กตฺวา นิปฺผาเทนฺตสฺส อญฺญาตก-
วิญฺญตฺติสิกฺขาปเทน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ กสฺมา ฯ เย
มนุสฺสา ปุพฺเพ วสฺสิกสาฏิกจีวรํ เทนฺติ เต อุปสงฺกมิตฺวา
เอวมสฺส วจนียาติ วุตฺตตฺตา ฯ อิทํ ปน ปกติยา วสฺสิกสาฏิก-
ทายเกสุปิ โหติเยว ฯ วุตฺตนเยเนว สตุปฺปาทํ กตฺวา ญาตก-
ปวาริตฏฺฐานโต นิปฺผาเทนฺตสฺส อิมินา สิกฺขาปเทน อนาปตฺติ
วิญฺญตฺตึ กตฺวา นิปฺผาเทนฺตสฺส อญฺญาตกวิญฺญตฺติสิกฺขาปเทน
อนาปตฺติ ฯ น วตฺตพฺพา เทถ เมติ อิทํ หิ ปริเยสนกาเล
อญฺญาตกอปฺปวาริเตเยว สนฺธาย วุตฺตํ ฯ เอวํ กุจฺฉิสมยจตุกฺกํ เวทิตพฺพํ ฯ
นคฺโค กายํ โอวสฺสาเปติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ เอตฺถ
อุทกผุสิตคณนาย อกตฺวา นหานปริโยสานวเสน ปโยเค
ปโยเค ทุกฺกเฏน กาเรตพฺโพ ฯ โส จ โข วิวฏงฺคเณ
อากาสโต ปติตอุทเกเนว นหายนฺโต ฯ นหานโกฏฺฐกวาปีอาทีสุ
ฆเฏหิ อาสิตฺตอุทเกน วา นหายนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ วสฺสํ
อุกฺกฑฺฒียตีติ เอตฺถ สเจ กตปริโยสิตาย วสฺสิกสาฏิกาย คิมฺหานํ
ปจฺฉิมมาสํ เขเปตฺวา ปุน วสฺสานสฺส ปฐมมาสํ อุกฺกฑฺฒิตฺวา
คิมฺหานํ ปจฺฉิมมาสเมว กโรนฺติ วสฺสิกสาฏิกา โธวิตฺวา
นิกฺขิปิตพฺพา ฯ อนธิฏฺฐิตา อวิกปฺปิตา เทฺว มาเส ปริหารํ
ลภติ ฯ วสฺสูปนายิกทิวเส อธิฏฺฐาตพฺพา ฯ สเจ สติสมฺโมเสน
วา อปฺปโหนกภาเวน วา อกตา โหติ เต จ เทฺว มาเส
วสฺสานสฺส จาตุมฺมาสนฺติ ฉมฺมาเส ปริหารํ ลภติ ฯ สเจ
ปน กตฺติกมาเส กฐินํ อตฺถรียติ อปเร จตฺตาโร มาเส
ลภติ ฯ เอวํ ทส มาสา โหนฺติ ฯ ตโต ปรํปิ สติยา ปจฺจาสาย
มูลจีวรํ กตฺวา ฐเปนฺตสฺส เอกมาสนฺติ เอวํ เอกาทสมาเส
ปริหารํ ลภติ ฯ สเจ ปน เอกาหทฺวีหาทิวเสน ยาว ทสาหา
อนาคตาย วสฺสูปนายิกาย อนฺโตวสฺเส วา ลทฺธา เจว นิฏฺฐิตา
จ กทา อธิฏฺฐาตพฺพาติ ฯ เอตํ อฏฺฐกถาสุ น วิจาริตํ ฯ
ลทฺธทิวสโต ปฏฺฐาย อนฺโตทสาเห นิฏฺฐิตา จ ปน ตสฺมึเยว
อนฺโตทสาเห อธิฏฺฐาตพฺพา ฯ ทสาหาติกฺกเม นิฏฺฐิตา ตทเห
อธิฏฺฐาตพฺพา ทสาเห อปฺปโหนฺเต จีวรกาลํ นาติกฺกเมตพฺพาติ
อยํ โน อตฺตโน มติ ฯ กสฺมา ฯ อนุชานามิ ภิกฺขเว ติจีวรํ
อธิฏฺฐาตุํ น วิกปฺเปตุํ วสฺสิกสาฏิกํ วสฺสานํ จาตุมฺมาสํ
อธิฏฺฐาตุํ ตโต ปรํ วิกปฺเปตุนฺติ (๑) หิ วุตฺตํ ฯ ตสฺมา
วสฺสูปนายิกโต ปุพฺเพ ทสาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ ฯ ทสาหปรมํ
อติเรกจีวรํ ธาเรตพฺพนฺติ (๒) หิ วุตฺตํ ฯ ตสฺมา เอกาหทฺวีหาทิ-
วเสน ยาว ทสาหา อนาคตาย วสฺสูปนายิกาย อนฺโตวสฺเส
วา ลทฺธา เจว นิฏฺฐิตา จ วุตฺตนเยเนว อนฺโตทสาเห วา
ตทหุ วา อธิฏฺฐาตพฺพา ทสาเห อปฺปโหนฺเต จีวรกาลํ
นาติกฺกเมตพฺพา ฯ ตตฺถ สิยา วสฺสานํ จาตุมฺมาสํ อธิฏฺฐาตุนฺติ
# ๑. วิ. มหา. ๕/๑๖๐/๒๑๘ ฯ ๒. วิ. มหาวิ. ๒/๒/๓.
วจนโต จาตุมฺมาสพฺภนฺตเร ยทา วา ตทา วา อธิฏฺฐาตุํ
วฏฺฏตีติ ฯ ยทิ เอวํ กณฺฑุปฏิจฺฉาทึ ยาว อาพาธา
อธิฏฺฐาตุนฺติ วุตฺตํ สาปิ จ ทสาหํ อติกฺกเมตพฺพา สิยา
เอวญฺจ สติ ทสาหปรมํ อติเรกจีวรํ ธาเรตพฺพนฺติ (๑) อิทํ
วิรุชฺฌติ ตสฺมา ยถาวุตฺตเมว คเหตพฺพํ ฯ อญฺญํ วา อจล-
การณํ ลภิตฺวา ฉฑฺเฑตพฺพํ ฯ อปิจ กุรุนฺทิยํปิ นิสฺสคฺคิยา-
วสาเน วุตฺตํ กทา อธิฏฺฐาตพฺพา ลทฺธทิวสโต ปฏฺฐาย
อนฺโตทสาเห นิฏฺฐิตา จ ปน ตสฺมึเยว อนฺโตทสาเห อธิฏฺฐา-
ตพฺพา ยทิ นปฺปโหติ ยาว กตฺติกปุณฺณมา ปริหารํ ลภตีติ ฯ
อจฺฉินฺนจีวรสฺสาติ เอตํ วสฺสิกสาฏิกเมว สนฺธาย วุตฺตํ ฯ เตสํ
หิ นคฺคานํ กาโยวสฺสาปเน อนาปตฺติ ฯ เอตฺถ จ มหคฺฆํ
วสฺสิกสาฏิกํ นิวาเสตฺวา นหายนฺตสฺส โจรูปทฺทโว อาปทา
นาม ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ
ฉสฺสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติ-
วชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทํ นิฏฺฐิตํ ฯ

เตน สมเยนาติ จีวรอจฺฉินฺทนสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ ยํปิ
ตฺยาหนฺติ ยํปิ เต อหํ ฯ โส กิร มม ปตฺตจีวรอุปาหน-
ปจฺจตฺถรณาทีนิ วหนฺโต มยา สทฺธึ จาริกํ ปกฺกมิสฺสตีติ
# ๑. วิ. มหาวิ. ๒/๒/๓ ฯ
อทาสิ ฯ เตเนวมาห ฯ

อจฺฉินฺทีติ พลกฺกาเรน อคฺคเหสิ ฯ
สกสญฺญาย คหิตตฺตา ปนสฺส ปาราชิกํ นตฺถิ ฯ กิลเมตฺวา
คหิตตฺตา อาปตฺติ ปญฺญตฺตา ฯ สยํ อจฺฉินฺทติ นิสฺสคฺคิยํ
ปาจิตฺติยนฺติ เอกํ จีวรํ เอกาพทฺธานิ จ พหูนิ อจฺฉินฺทโต
เอกา อาปตฺติ ฯ เอกโต อพทฺธานิ วิสุํ ฐิตานิ จ พหูนิ
อจฺฉินฺทโต สงฺฆาฏึ อาหร อุตฺตราสงฺคํ อาหราติ เอวํ
อาหราปยโต จ วตฺถุคณนาย อาปตฺติโย ฯ มยา ทินฺนานิ
สพฺพานิ อาหราติ วทโตปิ เอกวจเนเนว สมฺพหุลา อาปตฺติโย ฯ
อญฺญํ อาณาเปติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ จีวรํ คณฺหาติ
อาณาเปติ เอกํ ทุกฺกฏํ ฯ อาณตฺโต พหูนิ คณฺหาติ เอกํ
ปาจิตฺติยํ ฯ สงฺฆาฏึ คณฺห อุตฺตราสงฺคํ คณฺหาติ วทโต
วาจาย วาจาย ทุกฺกฏํ ฯ มยา ทินฺนานิ สพฺพานิ คณฺหาติ
วทโต เอกวาจาย สมฺพหุลา อาปตฺติโย ฯ อญฺญํ ปริกฺขารนฺติ
วิกปฺปนูปคํ ปจฺฉิมํ จีวรํ ฐเปตฺวา ยงฺกิญฺจิ อนฺตมโส สูจึปิ ฯ
เวเฐตฺวา ฐปิตสูจีสุปิ วตฺถุคณนาย ทุกฺกฏานิ ฯ สิถิลเวฐิตาสุ
เอวํ ฯ คาฬฺหํ กตฺวา พทฺธาสุ ปน เอกเมว ทุกฺกฏนฺติ
มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ สูจิฆเร ปกฺขตฺตาสุปิ เอเสว นโย ฯ
ถวิกาย ปกฺขิปิตฺวา สิถิลพทฺธคาฬฺหพทฺเธสุ ติกฏุกาทิเภสชฺเชสุปิ
เอเสว นโย ฯ

โส วา เทตีติ ภนฺเต ตุมฺหากํเยว อิทํ
สารุปฺปนฺติ เอวํ วา เทติ ฯ อถวา เตน ปน อาวุโส มยํ
ตุยฺหํ วตฺตปฏิปตฺตึ กริสฺสติ อมฺหากํ สนฺติเก อุปชฺฌํ คณฺหิสฺสติ
ธมฺมํ ปริยาปุณิสฺสตีติ จีวรํ อทมฺหา โส ทานิ ตฺวํ น
วตฺตํ กโรสิ น อุปชฺฌํ คณฺหาสิ น ธมฺมํ ปริยาปุณาสีติ
เอวมาทีนิ วุตฺโต ภนฺเต จีวรตฺถาย มญฺเญ ภณถ อิทํ
โว จีวรนฺติ เทติ ฯ เอวํปิ โส วา เทติ ฯ ทิสาปกฺกนฺตํ
วา ปน ทหรํ นิวตฺเตถ นนฺติ ภณติ ฯ โส น นิวตฺตติ ฯ
จีวรํ คเหตฺวา รุนฺธถาติ ฯ เอวํ เจ นิวตฺตติ สาธุ ฯ สเจ
ปตฺตจีวรตฺถาย มญฺเญ ตุมฺเห ภณถ คณฺหาถ นนฺติ เทติ
จ เอวํปิ โสเยว วา เทติ ฯ วิพฺภนฺตํ วา ทิสฺวา มยํ
ตุยฺหํ วตฺตํ กริสฺสตีติ ปตฺตจีวรํ อทมฺหา โส ทานิ ตฺวํ
วิพฺภมิตฺวา จรสีติ วทติ ฯ อิตโร คณฺหาถ ตุมฺหากํ ปตฺต-
จีวรนฺติ เทติ ฯ เอวมฺปิ โสเยว วา เทติ ฯ มม สนฺติเก
อุปชฺฌํ คณฺหนฺตสฺเสว เต เทมิ อญฺญตฺถ คณฺหนฺตสฺส น
เทมิ วตฺตํ กโรนฺตสฺเสว เทมิ อกโรนฺตสฺส น เทมิ ธมฺมํ
ปริยาปุณนฺตสฺเสว เทมิ อปริยาปุณนฺตสฺส น เทมิ อวิพฺภ-
มนฺตสฺเสว เทมิ วิพฺภมนฺตสฺส น เทมีติ เอวมฺปน ทาตุํ น
วฏฺฏติ ฯ ททโต ทุกฺกฏํ ฯ อาหราเปตุํ ปน วฏฺฏติ ฯ จชิตฺวา
ทินฺนํ อจฺฉินฺทิตฺวา คณฺหนฺโต ภณฺฑคฺเฆน กาเรตพฺโพ ฯ
เสสเมตฺถ อุตฺตานเมวาติ ฯ
ติสมุฏฺฐานํ กายจิตฺตโต วาจาจิตฺตโต กายวาจาจิตฺตโต
จ สมุฏฺฐาติ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กาย-
กมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ทุกฺขเวทนนฺติ ฯ
จีวรอจฺฉินฺทนสิกฺขาปทํ ฯ

เตน สมเยนาติ สุตฺตวิญฺญตฺติสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ โขมนฺติ
โขมวาเกหิ กตสุตฺตํ ฯ กปฺปาสิกนฺติ กปฺปาสโต นิพฺพตฺตํ ฯ
โกเสยฺยนฺติ โกสิยํสูหิ กนฺติตฺวา กตสุตฺตํ ฯ กมฺพลนฺติ เอฬกโลม-
สุตฺตํ ฯ สาณนฺติ สาณวากสุตฺตํ ฯ ภงฺคนฺติ ปาเฏกฺกํ วากสุตฺต-
เมวาติ เอเก ฯ เอเตหิ ปญฺจหิปิ มิสฺเสตฺวา กตสุตฺตํ ปน
ภงฺคนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ วายาเปติ ปโยเค ทุกฺกฏนฺติ สเจ ตนฺต-
วายสฺส ตุริเวมาทีนิ นตฺถิ ตานิ อรญฺญโต อาหริสฺสามีติ
วาสึ วา ผรสุํ วา นิเสติ ตโต ปฏฺฐาย ยํยํ อุปกรณตฺถาย
วา จีวรวายนตฺถาย วา กโรติ สพฺพตฺถ ตนฺตวายสฺส ปโยเค
ปโยเค ภิกฺขุสฺส ทุกฺกฏํ ฯ ทีฆโต วิทตฺถิมตฺเต ติริยญฺจ หตฺถ-
มตฺเต วีเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ มหาปจฺจริยํ ปน ยาว-
ปริโยสานํ วายาเปนฺตสฺส ผลเก ผลเก นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยนฺติ
วุตฺตํ ฯ ตมฺปิ อิทเมว ปมาณํ สนฺธาย วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ
วิกปฺปนูปคํ ปจฺฉิมํ หิ จีวรสงฺขยํ คจฺฉตีติ ฯ

อปิเจตฺถ เอวํ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ สุตฺตนฺตาว
สามํ วิญฺญาปิตํ อกปฺปิยํ ฯ เสสํ ญาตกาทิวเสน อุปฺปนฺนํ
กปฺปิยํ ฯ ตนฺตวาโยปิ อญฺญาตกอปฺปวาริโต วิญฺญตฺติยา ลทฺโธ
อกปฺปิโย ฯ เสโส กปฺปิโย ฯ ตตฺถ อกปฺปิยสุตฺตํ อกปฺปิย-
ตนฺตวาเยน วายาเปนฺตสฺส ปุพฺเพ วุตฺตนเยน นิสฺสคฺคิยํ ฯ เตเนว
ปน กปฺปิยสุตฺตํ วายาเปนฺตสฺส ยถา ปุพฺเพ นิสฺสคฺคิยเมว
ทุกฺกฏํ ฯ เตเนว กปฺปิยญฺจ อกปฺปิยญฺจ สุตฺตํ วายาเปนฺตสฺส
ยทิ ปจฺฉิมจีวรปฺปมาเณน เอโก ปริจฺเฉโท สุทฺธกปฺปิยสุตฺตมโย
เอโก อกปฺปิยสุตฺตมโยติ เอวํ เกทารกพทฺธํ วิย จีวรํ โหติ ฯ
อกปฺปิยสุตฺตมเย ปริจฺเฉเท ปริจฺเฉเท ปาจิตฺติยํ ฯ อิตรสฺมึ
ตเถว ทุกฺกฏํ ฯ ยทิ ตโต อูนา ปริจฺเฉทา โหนฺติ อนฺตมโส
อจฺฉิมณฺฑลปฺปมาณาปิ สพฺพปริจฺเฉเทสุ ปริจฺเฉทคณนาย
ทุกฺกฏํ ฯ อถ เอกนฺตริเกน วา สุตฺเตน ทีฆโต วา กปฺปิยํ
ติริยํ อกปฺปิยํ กตฺวา วีตํ โหติ ผลเก ผลเก ทุกฺกฏํ ฯ
กปฺปิยตนฺตวาเยน หิ อกปฺปิยสุตฺตํ วายาเปนฺตสฺส ยถา ปุพฺเพ
นิสฺสคฺคิยเมว ทุกฺกฏํ ฯ เตเนว กปฺปิยญฺจ อกปฺปิยญฺจ สุตฺตํ
วายาเปนฺตสฺส สเจ ปจฺฉิมจีวรปฺปมาณา วา อูนกา วา
อกปฺปิยสุตฺตปริจฺเฉทา โหนฺติ เตสุ ปริจฺเฉทคณนาย ทุกฺกฏํ ฯ
กปฺปิยสุตฺตปริจฺเฉเทสุ อนาปตฺติ ฯ อถ เอกนฺตริเกน วา
สุตฺเตน ทีฆโต วา กปฺปิยํ ติริยํ อกปฺปิยํ กตฺวา วีตํ โหติ
ผลเก ผลเก ทุกฺกฏํ ฯ ยทิ ปน เทฺว ตนฺตวายา โหนฺติ
เอโก กปฺปิโย เอโก อกปฺปิโย สุตฺตญฺจ อกปฺปปิยํ เต เจ
วาเรน วีนนฺติ อกปฺปิยตนฺตวาเยน วีเต ผลเก ผลเก ปาจิตฺติยํ
อูนกตเร ทุกฺกฏํ ฯ อิตเรน วีเต อุภยตฺถ ทุกฺกฏํ ฯ สเจ
เทฺวปิ เวมํ คเหตฺวา เอกโต วีนนฺติ ผลเก ผลเก ทุกฺกฏํ ฯ อถ
สุตฺตํ กปฺปิยํ จีวรญฺจ เกทารกพนฺธาทีหิ สปริจฺเฉทํ อกปฺปิย-
ตนฺตวาเยน วีเต ปริจฺเฉเท ปริจฺเฉเท ทุกฺกฏํ ฯ อิตเรน วีเต
อนาปตฺติ ฯ สเจ เทฺวปิ เวมํ คเหตฺวา เอกโต วีนนฺติ ผลเก
ผลเก ทุกฺกฏํ ฯ

อถ สุตฺตํปิ กปฺปิยญฺจ อกปฺปิยญฺจ เต เจ
วาเรน วีนนฺติ อกปฺปิยตนฺตวาเยน อกปฺปิยสุตฺตมเยสุ ปจฺฉิม-
จีวรปฺมาเณสุ ปริจฺเฉเทสุ วีเตสุ ปริจฺเฉทคณนาย ปาจิตฺติยํ ฯ
อูนกตเรสุ จ กปฺปิยสุตฺตมเยสุ จ ทุกฺกฏํ ฯ กปฺปิยตนฺตวาเยน
อกปฺปิยสุตฺตมเยสุ ปมาณยุตฺเตสุ วา อูนเกสุ วา ทุกฺกฏเมว ฯ
กปฺปิยสุตฺตมเยสุ อนาปตฺติ ฯ อถ เอกนฺตริเกน วา สุตฺเตน
ทีฆโต วา อกปฺปิยํ ติริยํ กปฺปิยํ กตฺวา วีนนฺติ อุโภปิ
วา เวมํ คเหตฺวา เอกโต วีนนฺติ อปริจฺเฉเท จีวเร ผลเก
ผลเก ทุกฺกฏํ ฯ สปริจฺเฉเท ปริจฺเฉทวเสน ทุกฺกฏานีติ อยํ
ปนตฺโถ มหาอฏฺฐกถายํ อปากโฏ มหาปจฺจริยาทีสุ ปากโฏ อิธ
สพฺพากาเรเนว ปากโฏ ฯ สเจ สุตฺตํปิ กปฺปิยํ ตนฺตวาโยปิ
กปฺปิโย ญาตกปริวาริโต วา มูเลน วา ปโยชิโต วายาปน-
ปจฺจยา อนาปตฺติ ฯ ทสาหาติกฺกมนปจฺจยา ปน อาปตฺตึ
รกฺขนฺเตน วิกปฺปนูปคปฺปมาณมตฺเต วีเต ตนฺเต วีตญฺเญว
อธิฏฺฐาตพฺพํ ฯ ทสาหาติกฺกเมน นิฏฺฐาปิยมานํ หิ นิสฺสคฺคิยํ
ภเวยฺยาติ ฯ ญาตกาทีหิ ตนฺตํ อาโรเปตฺวา ตุมฺหากํ ภนฺเต
อิมํ จีวรํ คณฺเหยฺยาถาติ นิยฺยาทิเตปิ เอเสว นโย ฯ สเจ
ตนฺตวาโย เอวํ ปโยชิโต วา สยํ ทาตุกาโม วา หุตฺวา อหํ
ภนฺเต ตุมฺหากํ จีวรํ อสุกทิวเส นาม วายิตฺวา ฐเปสฺสามีติ
วทติ ภิกฺขุ จ เตน ปริจฺฉินฺนทิวสโต ทสาหํ อติกฺกาเมติ
นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ สเจ ปน ตนฺตวาโย อหํ ตุมฺหากํ
จีวรํ วายิตฺวา สาสนํ เปเสสฺสามีติ วตฺวา ตเถว กโรติ
เตน เปสิตภิกฺขุ ปน ตสฺส ภิกฺขุโน น อาโรเจติ อญฺโญ
ทิสฺวา วา สุตฺวา วา ตุมฺหากํ ภนฺเต จีวรํ นิฏฺฐิตนฺติ
อาโรเจติ เอตสฺส อาโรจนํ นปฺปมาณํ ฯ ยทา ปน เตน
เปสิโตเยว อาโรเจติ ตสฺส วจนํ สุตทิวสโต ปฏฺฐาย ทสาหํ
อติกฺกามยโต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ สเจ ตนฺตวาโย อหํ
ตุมฺหากํ จีวรํ วายิตฺวา กสฺสจิ หตฺเถ ปหิณิสฺสามีติ วตฺวา
ตเถว กโรติ จีวรํ คเหตฺวา คตภิกฺขุ ปน อตฺตโน ปริเวเณ
ฐเปตฺวา ตสฺส น อาโรเจติ อญฺโญ โกจิ ภณติ อปิ
ภนฺเต อธุนา อาคตํ จีวรํ สุนฺทรนฺติ กุหึ อาวุโส จีวรนฺติ
อิตฺถนฺนามสฺส หตฺเถ เปสิตนฺติ เอตสฺสาปิ วจนํ นปฺปมาณํ ฯ
ยทา ปน โส ภิกฺขุ จีวรํ เทติ ลทฺธทิวสโต ปฏฺฐาย ทสาหํ
อติกฺกามยโต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ สเจ ปน วายาปนมูลํ
อทินฺนํ โหติ ยาว กากณิกมตฺตํปิ อวสิฏฺฐํ ตาว รกฺขติ ฯ
อนาปตฺติ จีวรํ สิพฺพิตุนฺติ จีวรํ สิพฺพนตฺถาย สุตฺตํ
วิญฺญาเปนฺตสฺส อนาปตฺตีติ อตฺโถ ฯ อาโยเคติ อาทีสุปิ
นิมิตฺตตฺเถ ภุมฺมวจนํ ฯ อาโยคาทินิมิตฺตํ วิญฺญาเปนฺตสฺส
อนาปตฺตีติ วุตฺตํ โหติ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมวาติ ฯ
ฉสฺสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติ-
วชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนฺนติ ฯ
สุตฺตวิญฺญตฺติสิกฺขาปทํ ฯ