เอวํ อปฺปมตฺตสฺส ภิกฺขุโน สิยา อธิฏฺฐาน-
วิชหนนฺติ ฯ สิยาติ ฯ สเจ หิ อยํ ปตฺตํ อญฺญสฺส วา
เทติ วิพฺภมติ วา สิกฺขํ วา ปจฺจกฺขาติ กาลํ วา กโรติ
ลิงฺคํ วาสฺส ปริวตฺตติ ปจฺจุทฺธรติ วา ปตฺเต วา ฉิทฺทํ
โหติ อธิฏฺฐานํ วิชหติ ฯ วุตฺตํปิ เจตํ
ทินฺนวิพฺภนฺตปจฺจกฺขา กาลกฺริยกเตน จ
ลิงฺคปจฺจุทฺธรา เจว ฉิทฺเทน ภวติ สตฺตมนฺติ ฯ
โจราหรณวิสฺสาสคฺคาเหหิปิ วิชหติเยว ฯ กิตฺตเกน ฉิทฺเทน
อธิฏฺฐานํ ภิชฺชติ ฯ เยน กงฺคุสิฏฺฐํ นิกฺขมติ เจว ปวิสติ
จ ฯ อิทํ หิ สตฺตนฺนํ ธญฺญานํ ลามกธญฺญสิฏฺฐํ ฯ ตสฺมึ
อยจุณฺเณน วา อาณิยา วา ปฏิปากติเก กเต ทสาหพฺภนฺตเร
ปุน อธิฏฺฐาตพฺโพ ฯ อยนฺตาว อนฺโตทสาหํ อธิฏฺเฐติ วิกปฺเปตีติ
เอตฺถ อธิฏฺฐาเน วินิจฺฉโย ฯ

วิกปฺปเน ปน เทฺว วิกปฺปนา สมฺมุขา วิกปฺปนา จ
ปรมฺมุขา วิกปฺปนา จ ฯ กถํ สมฺมุขา วิกปฺปนา โหติ ฯ
ปตฺตานํ เอกพหุภาวํ สนฺนิหิตาสนฺนิหิตภาวญฺจ ญตฺวา อิมํ
ปตฺตนฺติ วา อิเม ปตฺเตติ วา เอตํ ปตฺตนฺติ วา เอเต
ปตฺเตติ วา วตฺวา ตุยฺหํ วิกปฺเปมีติ วตฺตพฺพํ ฯ อยเมกา
สมฺมุขา วิกปฺปนา ฯ เอตฺตาวตา นิเธตุํ วฏฺฏติ ปริภุญฺชิตุํ
ปน วิสฺสชฺเชตุํ วา อธิฏฺฐาตุํ วา น วฏฺฏติ ฯ มยฺหํ สนฺตกํ
ปริภุญฺช วา วิสฺสชฺเชหิ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรหีติ เอวํ
ปน วุตฺเต ปจฺจุทฺธาโร นาม โหติ ฯ ตโต ปภูติ ปริโภคาทโยปิ
วฏฺฏนฺติ ฯ อปโร นโย ฯ ตเถว ปตฺตานํ เอกพหุภาวํ สนฺนิหิตา-
สนฺนิหิตภาวญฺจ ญตฺวา ตสฺเสว ภิกฺขุโน สนฺติเก อิมํ ปตฺตนฺติ
วา อิเม ปตฺเตติ วา เอตํ ปตฺตนฺติ วา เอเต ปตฺเตติ วา
วตฺวา ปญฺจสุ สหธมฺมิเกสุ อญฺญตรสฺส อตฺตนา อภิรุจิตสฺส
ยสฺส กสฺสจิ นามํ คเหตฺวา ติสฺสสฺส ภิกฺขุโน วิกปฺเปมีต
ิวา ติสฺสาย ภิกฺขุนิยา สิกฺขมานาย ติสฺสสฺส สามเณรสฺส
ติสฺสาย สามเณริยา วิกปฺเปมีติ วา วตฺตพฺพํ ฯ อยํ อปราปิ
สมฺมุขา วิกปฺปนา ฯ เอตฺตาวตา นิเธตุํ วฏฺฏติ ปริโภคาทีสุ
ปน เอกํปิ น วฏฺฏติ ฯ เตน ปน ภิกฺขุนา ติสฺสสฺส
ภิกฺขุโน สนฺตกํ ฯเปฯ ติสฺสาย สามเณริยา สนฺตกํ ปริภุญฺช
วา วิสฺสชฺเชหิ วา ยถาปจฺจยํ วา กโรหีติ วุตฺเต ปจฺจุทฺธาโร
นาม โหติ ฯ ตโต ปภูติ ปริโภคาทโยปิ วฏฺฏนฺติ ฯ กถํ
ปรมฺมุขา วิกปฺปนา โหติ ฯ ปตฺตานํ ตเถว เอกพหุภาวํ
สนฺนิหิตาสนฺนิหิตภาวญฺจ ญตฺวา อิมํ ปตฺตนฺติ วา อิเม ปตฺเตติ
วา เอตํ ปตฺตนฺติ วา เอเต ปตฺเตติ วา วตฺวา ตุยฺหํ
วิกปฺปนตฺถาย ทมฺมีติ วตฺตพฺพํ ฯ เตน วตฺตพฺโพ โก เต
มิตฺโต วา สนฺทิฏฺโฐ วาติ ฯ ตโต อิตเรน ปุริมนเยเนว ติสฺโส
ภิกฺขูติ วา ฯเปฯ ติสฺสา สามเณรีติ วา วตฺตพฺพํ ฯ ปุน เตน
ภิกฺขุนา อหํ ติสฺสสฺส ภิกฺขุโน ทมฺมีติ วา ฯเปฯ ติสฺสาย
สามเณริยา ทมฺมีติ วา วตฺตพฺพํ ฯ อยํ ปรมฺมุขา วิกปฺปนา ฯ
เอตฺตาวตา นิเธตุํ วฏฺฏติ ปริโภคาทีสุ ปน เอกํปิ น
วฏฺฏติ ฯ เตน ภิกฺขุนา ทุติยสมฺมุขาวิกปฺปนายํ วุตฺตนเยเนว
อิตฺถนฺนามสฺส สนฺตกํ ปริภุญฺช วา วิสฺสชฺเชหิ วา ยถาปจฺจยํ
วา กโรหีติ วุตฺเต ปจฺจุทฺธาโร นาม โหติ ฯ ตโต ปภูติ
ปริโภคาทโยปิ วฏฺฏนฺติ ฯ อิมาสํ ปน ทฺวินฺนํ วิกปฺปนานํ
นานากรณํ อวเสโส จ วณฺณนากฺกโม สพฺโพ ปฐมกฐินสิกฺขา-
ปทวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ สทฺธึ สมุฏฺฐานาทีหีติ ฯ
ปตฺตสิกฺขาปทํ นิฏฺฐิตํ ฯ

เตน สมเยนาติ อูนปญฺจพนฺธนสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ น
ยาเปตีติ โส กิร ยทิ อริยสาวโก นาภวิสฺส อญฺญถตฺตํปิ
อคมิสฺส เอวํ เตหิ อุพฺพาฬฺโห ฯ โสตาปนฺนตฺตา ปน เกวลํ
สรีเรเนว น ยาเปติ ฯ เตน วุตฺตํ อตฺตนาปิ น ยาเปติ
ปุตฺตทาราปิสฺส กิลมนฺตีติ ฯ

อูนปญฺจพนฺธเนนาติ เอตฺถ อูนานิ
ปญฺจ พนฺธนานิ อสฺสาติ อูนปญฺจพนฺธโน ฯ นาสฺส ปญฺจ
พนฺธนานิ ปูเรนฺตีติ อตฺโถ ฯ เตน อูนปญฺจพนฺธเนน ฯ
อิตฺถมฺภูตสฺส ลกฺขเณ กรณวจนํ ฯ ตตฺถ ยสฺมา อพนฺธนสฺสาปิ
ปญฺจ พนฺธนานิ น ปูเรนฺติ สพฺพโส นตฺถิตาย ตสฺมา
ปทภาชเน อพนฺธโน วาติ อาทิ วุตฺตํ ฯ อูนปญฺจพนฺธเนนาติ
จ วุตฺตตฺตา ยสฺส ปญฺจพนฺธโน ปตฺโต โหติ ตสฺส โส อปตฺโต
ตสฺมา อญฺญํ วิญฺญาเปตุํ วฏฺฏติ ฯ พนฺธนญฺจ นาเมตํ ยสฺมา
พนฺธโนกาเส สติ โหติ อสฺติ น โหติ ตสฺมา ตสฺส ลกฺขณํ
ทสฺเสตุํ อพนฺธโนกาโส นามาติ อาทิ วุตฺตํ ฯ ทฺวงฺคุลราชิ น
โหตีติ มุขวฏฺฏิโต เหฏฺฐา ทฺวงฺคุลปฺปมาณา เอกาปิ ราชิ
น โหติ ฯ ยสฺส ทฺวงฺคุลราชิ โหตีติ ยสฺส ปน ตาทิสา
เอกา ราชิ โหติ โส ตสฺสา ราชิยา เหฏฺฐิมปริยนฺเต
ปตฺตเวธเกน วิชฺฌิตฺวา ปจิตฺวา สุตฺตรชฺชุกมกจิรชฺชุกาทีหิ วา
ติปุสุตฺตเกน วา พนฺธิตพฺโพ ฯ ตํ พนฺธน อามิสสฺส อลคฺคนตฺถํ
ติปุปฏฺฏเกน วา เกนจิ พนฺธสิเลเสน วา ปฏิจฺฉาเทตพฺพํ ฯ โส
จ ปตฺโต อธิฏฺฐหิตฺวา ปริภุญฺชิตพฺโพ ฯ สุขุมํ วา ฉิทฺทํ
กตฺวา พนฺธิตพฺโพ ฯ สุทฺเธหิ ปน มธุสิฏฺฐกลาขาสชฺชุลสาทีหิ
พนฺธิตุํ น วฏฺฏติ ฯ ผาณิตํ ฌาเปตฺวา ปาสาณจุณฺเณน
พนฺธิตุํ วฏฺฏติ ฯ มุขวฏฺฏิสมีเป ปน ปตฺตเวธเกน วิชฺฌิยมาโน
กปาลสฺส พหลตฺตา ภิชฺชติ ตสฺมา เหฏฺฐา วิชฺฌิตพฺโพ ฯ
ยสฺส ปน เทฺว ราชิโย เอกาเยว วา จตุรงฺคุลา ตสฺส
เทฺว พนฺธนานิ ทาตพฺพานิ ฯ ยสฺส ติสฺโส เอกาเยว วา
ฉฬงฺคุลา ตสฺส ตีณิ ฯ ยสฺส จตสฺโส เอกาเยว วา อฏฺฐงฺคุลา
ตสฺส จตฺตาริ ฯ ยสฺส ปญฺจ เอกาเยว วา ทสงฺคุลา โส
พนฺโธปิ อพนฺโธปิ อปตฺโตเยว อญฺโญ วิญฺญาเปตพฺโพ ฯ เอส
ตาว มตฺติกาปตฺเต วินิจฺฉโย ฯ อโยปตฺเต ปน สเจปิ ปญฺจ
วา อติเรกานิ วา ฉิทฺทานิ โหนฺติ ตานิ จ อยจุณฺเณน
วา อาณิยา วา โลหมณฺฑลเกน วา พทฺธานิ มฏฺฐานิ โหนฺติ
เสฺวว ปตฺโต ปริภุญฺชิตพฺโพ อญฺโญ น วิญฺญาเปตพฺโพ ฯ
อถ ปน เอกํปิ ฉิทฺทํ มหนฺตํ โหติ โลหมณฺฑลเกน พทฺธํปิ
มฏฺฐํ น โหติ ปตฺเต อามิสํ ลคฺคติ อกปฺปิโย โหติ อยํ
อปตฺโต อญฺโญ วิญฺญาเปตพฺโพ ฯ เถโร วตฺตพฺโพติ ปตฺเต
อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา อยํ ภนฺเต ปตฺโต ปมาณยุตฺโต สุนฺทโร
เถรานุรูโป ตํ คณฺหาถาติ วตฺตพฺโพ ฯ โย น คณฺเหยฺยาติ
อนุกมฺปาย อคณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ฯ โย ปน สนฺตุฏฺฐิยา กึ
เม อญฺเญน ปตฺเตนาติ น คณฺหาติ ตสฺส อนาปตฺติ ฯ
ปตฺตปริยนฺโตติ เอวํ ปริวตฺเตตฺวา ปริยนฺเต ฐิตปตฺโต ฯ
อเทเสติ มญฺจปีฐจฺฉตฺตนาค- ทนฺตกาทิเก อเทเส น นิกฺขิปิ-
ตพฺโพ ฯ ยตฺถ ปุริมํ สุนฺทรํ ปตฺตํ ฐเปติ ตตฺเถว ฐเปตพฺโพ ฯ
ปตฺตสฺส หิ นิกฺขิปนเทโส อนุชานามิ ภิกฺขเว อาธารกนฺติ (๑)
อาทินา นเยน ขนฺธเก วุตฺโตเยว ฯ น อโภเคนาติ ยาคุรนฺธน-
รชนปจนาทินา อโภเคน น ภุญฺชิตพฺโพ ฯ อนฺตรามคฺเค ปน
พฺยาธิมฺหิ อุปฺปนฺเน อญฺญสฺมึ ภาชเน อสติ มตฺติกาย
ลิมฺปิตฺวา ยาคุํ วา ปจิตุํ อุทกํ วา ตาเปตุํ วฏฺฏติ ฯ
น วิสฺสชฺเชตพฺโพติ อญฺญสฺส น ทาตพฺโพ ฯ สเจ ปน
สทฺธิวิหาริโก วา อนฺเตวาสิโก วา อญฺญํ วรปตฺตํ ฐเปตฺวา
อยํ มยฺหํ สารุปฺโป อยํ เถรสฺสาติ คณฺหาติ วฏฺฏติ ฯ
อญฺโญ วา ตํ คเหตฺวา อตฺตโน ปตฺตํ เทติ วฏฺฏติ ฯ
มยฺหเมว ปตฺตํ อาหราติ วตฺตพฺพกิจฺจํ นตฺถิ ฯ ปวาริตานนฺติ
เอตฺถ จ สงฺฆวเสน ปวาริตฏฺฐาเน ปญฺจพนฺธเนเนว วฏฺฏติ
ปุคฺคลวเสน ปวาริตฏฺฐาเน อูนปญฺจพนฺธเนนาปิ วฏฺฏตีติ
กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมว ฯ ฉสฺสมุฏฺฐานํ กิริยา
โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ
ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ

อูนปญฺจพนฺธนสิกฺขาปทํ ฯ
เตน สมเยนาติ เภสชฺชสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ อตฺโถ
ภนฺเตติ ราชา ภิกฺขู อุยฺยุตฺตปฺปยุตฺเต เถรสฺส เลณตฺถาย
ปพฺภารํ โสเธนฺเต ทิสฺวา อารามิกํ ทาตุกาโม ปุจฺฉิ ฯ
ปาฏิเยกฺโกติ วิสุํ เอโก ฯ มาลากิเตติ กตมาเล มาลธาเร
กุสุมมาลาปฏิมณฺฑิเตติ อตฺโถ ฯ ติณณฺฑูปกนฺติ ติณฺจุมฺพิฏกํ ฯ
ปฏิมุญฺจีติ ฐเปสิ ฯ สา อโหสิ สุวณฺณมาลาติ ทาริกาย
สีเส ฐปิตมตฺตาเยว เถรสฺส อธิฏฺฐานวเสน สุวณฺณปทุมมาลา
อโหสิ ฯ ตญฺหิ ติณณฺฑูปกํ สีเส ฐปิตมตฺตเมว สุวณฺณมาลา
โหตูติ เถโร อธิฏฺฐาสิ ฯ ทุติยมฺปิ โข ฯเปฯ อุปสงฺกมีติ
ทุติยทิวเสเยว อุปสงฺกมิ ฯ สุวณฺณนฺติ อธิมุจฺจีติ โสวณฺณมโย
โหตูติ อธิฏฺฐาสิ ฯ ปญฺจนฺนํ เภสชฺชานนฺติ สปฺปิอาทีนํ ฯ
พาหุลฺลิกาติ ปจฺจยพาหุลฺลิกตาย ปฏิปนฺนา ฯ โกลุมฺเพปิ
ฆเฏปีติ เอตฺถ โกลุมฺพา นาม มหามุขปาฏิโย วุจฺจนฺติ ฯ
โอลีนวิลีนานีติ เหฏฺฐา จ อุภโต ปสฺเสสุ จ คลิตานิ ฯ
โอกิณฺณวิกิณฺณาติ สปฺปิอาทีนํ คนฺเธน ภูมึ ขนนฺเตหิ โอกิณฺณา
ภิตฺติโย จ ขนนฺเตหิ อุปริ สญฺจรนฺเตหิ จ วิกิณฺณา ฯ
อนฺโตโกฏฺฐาคาริกาติ อพฺภนฺตเร สํวิหิตโกฏฺฐาคารา ฯ
ปฏิสายนียานีติ ปฏิสายิตพฺพานิ ฯ ปริภุญฺชิตพฺพานีติ
อตฺโถ ฯ เภสชฺชานีติ เภสชฺชกิจฺจํ กโรนฺตุ วา มา วา เอวํ
ลทฺธโวหารานิ ฯ โคสปฺปีติ อาทีหิ โลเก ปากฏํ ทสฺเสตฺวา
เยสํ มํสํ กปฺปตีติ อิมินา อญฺเญสํปิ มิคโรหิตสสาทีนํ สปฺปึ
สงฺคเหตฺวา ทสฺเสติ ฯ เยสํ หิ ขีรํ อตฺถิ สปฺปิปิ เตสํ
อตฺถิเยว ฯ ตํ ปน สุลภํ วา โหตุ ทุลฺลภํ วา อสมฺโมหตฺถํ
วุตฺตํ ฯ

เอวํ นวนีตํปิ ฯ สนฺนิธิการกํ ปริภุญฺชิตพฺพานีติ สนฺนิธึ
กตฺวา นิทหิตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพานิ ฯ กถํ ปาลิยา อาคตสปฺปิ-
อาทีสุ สปฺปิ ตาว ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ ตทหุปุเรภตฺตํ
สามิสมฺปิ นิรามิสมฺปิ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ ปจฺฉาภตฺตโต
ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสํ ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ สตฺตาหาติกฺกเมปิ
สเจ เอกภาชเน ฐปิตํ เอกํ นิสฺสคฺคิยํ ฯ สเจ พหูสุ วตฺถุ-
คณนาย นิสฺสคฺคิยานิ ฯ ปจฺฉาภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ สตฺตาหํ
นิรามิสเมว วฏฺฏติ ฯ ปุเรกภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วา อุคฺคหิตกํ
กตฺวา นิกฺขิตฺตํ อชฺโฌหริตุํ น วฏฺฏติ ฯ อพฺภญฺชนาทีสุ
อุปเนตพฺพํ ฯ สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ อนชฺโฌหรณียตํ
อาปนฺนตฺตา ฯ ปฏิสายนียานีติ หิ วุตฺตํ ฯ สเจ อนุปสมฺปนฺโน
ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตนวนีเตน สปฺปึ กตฺวา เทติ ปุเรภตฺตํ
สามิสํ วฏฺฏติ ฯ สเจ สยํ กโรติ สตฺตาหํปิ นิรามิสเมว
วฏฺฏติ ฯ

ปจฺฉาภตฺตํ ปฏิคฺคหิตนวนีเตน ปน เยน เกนจิ
กตสปฺปิ สตฺตาหํปิ นิรามิสเมว วฏฺฏติ ฯ อุคฺคหิตเกน กเต
ปุพฺเพ วุตฺตสุทฺธสปฺปินเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ ปุเรภตฺตํ
ปฏิคฺคหิตขีเรน วา ทธินา วา ตกสปฺปิ อนุปสมฺปนฺเนน
กตํ สามิสํปิ ตทหุปุเรภตฺตํ วฏฺฏติ ฯ สยํ กตํ นิรามิสเมว
วฏฺฏติ ปจฺฉาภตฺตํ น วฏฺฏติ ฯ นวนีตํ ตาเปนฺตสฺส หิ
สามปาโก น โหติ ฯ สามปกฺเกน ปน เตน สทฺธึ
อามิสํ น วฏฺฏติ ฯ ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย น วฏฺฏติเยว ฯ
สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ สวตฺถุกสฺส ปฏิคฺคหิตตฺตา ฯ
ตานิ ปฏิคฺคเหตฺวาติ หิ วุตฺตํ ฯ ปจฺฉาภตฺตํ ปฏิคฺคหิเตหิ
กตํ ปน อพฺภญฺชนาทีสุ อุปเนตพฺพํ ฯ ปุเรภตฺตํปิ อุคฺคหิตเกหิ
กตํ ฯ อุภเยสํปิ สตฺตาหาติกฺกเม อนาปตฺติ ฯ เอเสว นโย
อกปฺปิยมํสสปฺปิมฺหิ ฯ อยํ ปน วิเสโส ฯ ยตฺถ ปาลิยํ
อาคตนวนีตสปฺปินา นิสฺสคฺคิยํ ตตฺถ อิมินา ทุกฺกฏํ ฯ
อนฺธกฏฺฐกถายํ การณปฏิรูปกํ กตฺวา มนุสฺสสปฺปิญฺจ นวนีตญฺจ
ปฏิกฺขิตฺตํ ฯ ตํ ทุปฺปฏิกฺขิตฺตํ สพฺพอฏฺฐกถาสุ อนุญฺญาตตฺตา ฯ
ปรโต จสฺส วินิจฺฉโยปิ อาคมิสฺสติ ฯ ปาลิยํ อาคตนวนีตํปิ
ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ ตทหุปุเรภตฺตํ สามิสํปิ วฏฺฏติ ปจฺฉา-
ภตฺตโต ปฏฺฐาย นิรามิสเมว ฯ สตฺตาหาติกฺกเม นานาภาชเนสุ
ฐปิเต ภาชนคณนาย เอกภาชเนปิ อมิสฺเสตฺวา ปิณฺฑปิณฺฑ-
วเสน ฐปิเต ปิณฺฑคณนาย นิสฺสคฺคิยานิ ฯ ปจฺฉาภตฺตํ
ปฏิคฺคหิตํ สปฺปินเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ เอตฺถ ปน ทธิคุฬิกาโยปิ
ตกฺกวินฺทูนิปิ โหนฺติ ตสฺมา โธตํ วฏฺฏิสฺสตีติ อุปฑฺฒตฺเถรา
อาหํสุ ฯ
มหาสีวตฺเถโร ปน ภควตา อนุญฺญาตกาลโต ปฏฐาย
ตกฺกโต อุทฺธฏมตฺตเมว ขาทึสูติ อาห ฯ ตสฺมา นวนีตํ
ปริภุญฺชนฺเตน โธวิตฺวา ทธิตกฺกมกฺขิกากิปีลิกาทีนิ อปเนตฺวา
ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ ปจิตฺวา สปฺปึ กตฺวา ปริภุญฺชิตุกาเมน
อโธตํปิ ปจิตุํ วฏฺฏติ ฯ ยํ ตตฺถ ทธิคตํ วา ตกฺกคตํ
วา ตํ ขยํ คมิสฺสติ ฯ เอตฺตาวตา หิ สวตฺถุกปฏิคฺคหิตํ นาม
น โหตีติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย ฯ อามิเสน สทฺธึ ปกฺกตฺตา
ปน ตสฺมึปิ กุกฺกุจฺจายนฺติ กุกฺกุจฺจกา ฯ อิทานิ อุคฺคหิตฺวา
ฐปิตนวนีเต จ ปุเรภตฺตํ ขีรทธีนิ ปฏิคฺคเหตฺวา กตนวนีเต
จ ปจฺฉาภตฺตํ ตานิ ปฏิคฺคเหตฺวา กตนวนีเต จ อุคฺคหิตเกหิ
กตนวนีเต จ อกปฺปิยมํสนวนีเต จ สพฺโพ อาปตฺตานาปตฺติ-
ปริโภคาปริโภคนโย สปฺปิมฺหิ วุตฺตกฺกเมเนว คเหตพฺโพ ฯ
เตลภิกฺขาย ปวิฏฺฐานํ ภิกฺขูนํ ตตฺเถว สปฺปึปิ นวนีตํปิ
ปกฺกเตลํปิ อปกฺกเตลํปิ อากีรนฺติ ฯ ตตฺถ ตกฺกทธิพินฺทูนิปิ
ภตฺตสิฏฺฐานิปิ ตณฺฑุลกณานิปิ มกฺขิกาทโยปิ โหนฺติ ฯ
อาทิจฺจปากํ กตฺวา ปริสฺสาเวตฺวา คหิตํ สตฺตาหกาลิกํ โหติ ฯ
ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตเภสชฺเชหิ สทฺธึ ปจิตฺวา นตฺถุปานํ จ
กาตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ วทฺทลิกสมเย ลชฺชิสามเณโร ยถา ตตฺถ
ปติตตณฺฑุลกณาทโย น ปจฺจนฺติ เอวํ สามิสปากํ โมเจนฺโต
อคฺคิมฺหิ วิลิยาเปตฺวา ปริสฺสาเวตฺวา ปุน ปจิตฺวา เทติ
ปุริมนเยเนว สตฺตาหํ วฏฺฏติ ฯ

เตเลสุ ติลเตลํ ตาว ปุเรภตฺตํ
ปฏิคฺคหิตํ ปุเรภตฺตํ สามิสํปิ วฏฺฏติ ฯ ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย
นิรามิสเมว ฯ สตฺตาหาติกฺกเมนสฺส ภาชนคณนาย นิสฺสคฺคิย-
ภาโว เวทิตพฺโพ ฯ ปจฺฉาภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ สตฺตาหํ นิรามิสเมว
วฏฺฏติ ฯ อุคฺคหิตกํ กตฺวา นิกฺขิตฺตํ อชฺโฌหริตุํ น วฏฺฏติ ฯ
สีสมกฺขนาทีสุ อุปเนตพฺพํ ฯ สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ ฯ
ปุเรภตฺตํ ติเล ปฏิคฺคเหตฺวา กตเตลํ ปุเรภตฺตํ สามิสํ วฏฺฏติ ฯ
ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย อนชฺโฌรหณียํ โหติ ฯ สีสมกฺขนาทีสุ
อุปเนตพฺพํ ฯ สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ ฯ ปจฺฉาภตฺตํ ติเล
ปฏิคฺคเหตฺวา กตเตลํ อนชฺโฌหรณียเมว สวตฺถุกปฏิคฺคหิตตฺตา ฯ
สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ ฯ สีสมกฺขนาทีสุ อุปเนตพฺพํ ฯ
ปุเรภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วา อุคฺคหิตกติเลหิ กตเตเลปิ เอเสว
นโย ฯ ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตกติเล ภชฺชิตฺวา ติลปิฏฺฐํ เสเทตฺวา
วา อุณฺโหทเกน วา เตเมตฺวา กตเตลํ สเจ อนุปสมฺปนฺเนน
กตํ ปุเรภตฺตํ สามิสํปิ วฏฺฏติ ฯ อตฺตนา กตํ นิพฺพฏฺฏิตตฺตา
ปุเรภตฺตํ นิรามิสํเยว วฏฺฏติ ฯ สามํ ปกฺกตฺตา สามิสํ น
วฏฺฏติ ฯ สวตฺถุกปฏิคฺคหิตตฺตา ปน ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย
อุภยํปิ อนชฺโฌหรณียํ สีสมกฺขนาทีสุ อุปเนตพฺพํ ฯ สตฺตา-
หาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ ฯ ยทิ ปน อปฺปํ อุณฺโหทกํ โหติ
ตํ อพฺภุกฺกีรณมตฺตํ อพฺโพหาริกํ โหติ สามปากคณนํ น
คจฺฉติ ฯ สาสปเตลาทีสุปิ สวตฺถุกปฏิคฺคหิเตสุ อวตฺถุกติลเตเล
วุตฺตสทิโสว วินิจฺฉโย ฯ สเจ ปน ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตานํ
สาสปาทีนํ จุณฺเณหิ อาทิจฺจปาเกน สกฺกา เตลํ กาตุํ ตํ
ปุเรภตฺตํ สามิสํปิ วฏฺฏติ ฯ ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย นิรามิสเมว ฯ
สตฺตาหาติกฺกเม นิสฺสคฺคิยํ ฯ ยสฺมา ปน สาสปมธุกจุณฺณาทีนิ
เสเทตฺวา เอรณฺฑกฏฺฐีนิ จ ภชฺชิตฺวา เอวํ เตลํ กโรนฺติ
ตสฺมา เตสํ เตลํ อนุปสมฺปนฺเนหิ กตํ ปุเรภตฺตํ สามิสํปิ
วฏฺฏติ ฯ วตฺถูนํ ยาวชีวิกตฺตา ปน สวตฺถุกปฏิคฺคหเณ
โทโส นตฺถีติ ฯ อตฺตนา กตํ สตฺตาหํ นิรามิสปริโภเคเนว
ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ อุคฺคหิตเกหิ กตํ อนชฺโฌหรณียํ พาหิรปริโภเค
วฏฺฏติ ฯ สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ ฯ เตลกรณตฺถาย สาสปม-
ธุกเอรณฺฑกฏฺฐีนิ วา ปฏิคฺคเหตฺวา ตทเหว กตํ เตลํ
สตฺตาหกาลิกํ ทุติยทิวเส กตํ ฉาหํ วฏฺฏติ ตติยทิวเส กตํ
ปญฺจาหํ วฏฺฏติ ฯ จตุตฺถปญฺจมฉฏฺฐสตฺตมทิวเส ปน กตํ ตทเหว
วฏฺฏติ ฯ สเว ยาว อรุณสฺส อุคฺคมนา ติฏฺฐติ นิสฺสคฺคิยํ ฯ
อฏฺฐมทิวเส กตํ อนชฺโฌหรณียํ อนิสฺสคฺคิยตฺตา ปน พาหิร-
ปริโภเค วฏฺฏติ ฯ สเจปิ น กโรติ เตลตฺถาย คหิตสาสปาทีนํ
สตฺตาหาติกฺกเม ทุกฺกฏเมว ฯ ปาลิยํ ปน อนาคตานิ อญฺญานิปิ
นาฬิเกรนิมฺพโกสมฺพกรมนฺทาตสิอาทีนํ เตลานิ อตฺถิ ฯ ตานิ
ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ อติกฺกามยโต ทุกฺกฏํ โหติ ฯ อยเมเตสุ
วิเสโส ฯ เสสํ ยาวกาลิกวตฺถุํ ยาวชีวิกวตฺถุํ จ สลฺลกฺเขตฺวา
สามปากสวตฺถุกปุเรภตฺตปจฺฉาภตฺตปฏิคฺคหิตกอุคฺคหิตวตฺถุกวิธานํ
สพฺพํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ

วสาเตลนฺติ อนุชานามิ ภิกฺขเว ปญฺจ วสานิ (๑)
อจฺฉวสํ มจฺฉวสํ สุสุกาวสํ สูกรวสํ คทฺรภวสนฺติ (๒) เอวํ
อนุญฺญาตวสานํ เตลํ ฯ เอตฺถ จ อจฺฉวสนฺติ วจเนน
ฐเปตฺวา มนุสฺสวสํ สพฺเพสํ อกปฺปิยมํสานํ วสา อนุญฺญาตา ฯ
มจฺฉคฺคหเณน จ สุสุกาปิ คหิตา โหนฺติ ฯ พาฬมจฺฉตฺตา
# ๑. สฺยา. เอตฺถนฺเตเร เภสชฺชานีติ ทิสฺสติ ฯ ๒. วิ. มหา. ๕/๒๗/๔๑ ฯ
ปน วิสุํ วุตฺตา ฯ มจฺฉาทิคฺคหเณเนตฺถ สพฺเพสํปิ กปฺปิยมํสานํ
วสา อนุญฺญาตา ฯ มํเสสุ หิ ทส มนุสฺสหตฺถิอสฺสสุนขอหิสีห-
พฺยคฺฆทีปิอจฺฉตรจฺฉานํ มํสานิ อกปฺปิยานิ ฯ วสาสุ เอกา
มนุสฺสวสา ฯ ขีราทีสุ อกปฺปิยนฺนาม นตฺถิ ฯ อนุปสมฺปนฺเนหิ
กตนิพฺพฏฺฏิตวสาเตลํ ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ ปุเรภตฺตํ สามิสํปิ
วฏฺฏติ ฯ ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสเมว วฏฺฏติ ฯ
ยํ ปน ตตฺถ สุขุมรชสทิสํ มํสํ วา นหารุํ วา อฏฺฐิ
วา โลหิตํ วา โหติ ตํ อพฺโพหาริกํ ฯ สเจ ปน วสํ
ปฏิคฺคเหตฺวา สยํ กโรติ ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปจิตฺวา
ปริสฺสาเวตฺวา สตฺตาหํ นิรามิสปริโภเคน ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ
นิรามิสปริโภคํ หิ สนฺธาย อิทํ วุตฺตํ กาเล ปฏิคฺคหิตํ
กาเล นิปฺปกฺกํ กาเล สํสคฺค (๑) เตลปริโภเคน ปริภุญฺชิตุนฺติ (๒) ฯ
ตตฺราปิ อพฺโพหาริกเมว ฯ ปจฺฉาภตฺตํ ปน ปฏิคฺคเหตุํ วา
ตาเปตุํ วา น วฏฺฏติเยว ฯ วุตฺตํ เหตํ วิกาเล เจ
ภิกฺขเว ปฏิคฺคหิตํ วิกาเล นิปฺปกฺกํ วิกาเล สํสคฺคํ ตํ เจ
ปริภุญฺเชยฺย อาปตฺติ ติณฺณํ ทุกฺกฏานํ กาเล เจ ภิกฺขเว
ปฏิคฺคหิตํ วิกาเล นิปฺปกฺกํ วิกาเล สํสคฺคํ ตํ เจ ปริภุญฺเชยฺย
อาปตฺติ ทฺวินฺนํ ทุกฺกฏานํ กาเล เจ ภิกฺขเว ปฏิคฺคหิตํ
กาเล นิปฺปกฺกํ วิกาเล สํสคฺคํ ตํ เจ ปริภุญฺเชยฺย อาปตฺติ
ทุกฺกฏสฺส กาเล เจ ภิกฺขเว ปฏิคฺคหิตํ กาเล นิปฺปกฺกํ กาเล
# ๑. สฺยา. สํสฏฺฐํ ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๒. วิ. มหา. ๕/๒๗/๔๑ ฯ
สํสคฺคํ ตํ เจ ปริภุญฺเชยฺย อนาปตฺตีติ (๑) ฯ อุปติสฺสตฺเถรํ ปน
อนฺเตวาสิกา ปุจฺฉึสุ ภนฺเต สปฺปินวนีตวสานิ เอกโต ปจิตฺวา
มิสฺสิตฺวา นิพฺพฏฺฏิตานิ วฏฺฏนฺติ น วฏฺฏนฺตีติ ฯ น วฏฺฏนฺติ
อาวุโสติ ฯ เถโร กิเรตฺถ ปกฺกเตลกสเฏ วิย กุกฺกุจฺจายติ ฯ
ตโต นํ อุตฺตรึ ปุจฺฉึสุ ภนฺเต นวนีเต ทธิคุฬิกา วา
ตกฺกวินฺทุ วา โหติ เอตํ วฏฺฏตีติ ฯ เอตมฺปิ อาวุโส น
วฏฺฏตีติ ฯ ตโต นํ อาหํสุ ภนฺเต เอกโต ปจิตฺวา
สํสคฺคานิ เตชวนฺตานิ โหนฺติ โรคํ นิคฺคณฺหนฺตีติ ฯ สาธาวุโสติ
เถโร สมฺปฏิจฺฉิ ฯ มหาสุมตฺเถโร ปนาห กปฺปิยมํสวสา
สามิสปริโภเค วฏฺฏติ อิตรา นิรามิสปริโภเค วฏฺฏตีติ ฯ
มหาปทุมตฺเถโร ปน อิทํ กินฺติ ปฏิกฺขิปิตฺวา นนุ
วาตาพาธิกา ภิกฺขู ปญฺจมูลกสาวยาคุยํ อจฺฉสูกรเตลาทีนิ
ปกฺขิปิตฺวา ยาคุํ ปิวนฺติ สา เตชุสฺสทตฺตา โรคํ นิคฺคณฺหาตีติ
วตฺวา วฏฺฏตีติ อาห ฯ

มธุ นาม มกฺขิกามธูติ มธุกรีหิ นาม มธุมกฺขิกาหิ
ขุทฺทกมกฺขิกาหิ ภมรมกฺขิกาหิ จ กตํ มธุ ฯ ตํ ปุเรภตฺตํ
ปฏิคฺคหิตํ ปุเรภตฺตํ สามิสปริโภคํปิ วฏฺฏติ ฯ ปจฺฉาภตฺตโต
ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสปริโภคเมว วฏฺฏติ ฯ สตฺตาหาติกฺกเม
สเจ สิเลสสทิสํ มหามธุ ขณฺฑาขณฺฑํ กตฺวา ฐปิตํ อิตรํ
วา นานาภาชเนสุ วตฺถุคณนาย นิสฺสคฺคิยานิ ฯ สเจ เอกเมว
ขณฺฑํ เอกภาชเน วา อิตรํ เอกเมว นิสฺสคฺคิยํ ฯ อุคฺคหิตกํ
วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ อรุมกฺขนาทีสุ อุปเนตพฺพํ ฯ
มธุปฏลํ วา มธุสิฏฺฐกํ วา สเจ มธุนา อมกฺขิตํ ปริสุทฺธํ
ยาวชีวิกํ ฯ มธุมกฺขิตํ ปน มธุคติกเมว ฯ จิริกา นาม สปกฺขา
ทีฆมกฺขิกา ตุมฺพลนามิกา จ อฏฺฐิปกฺขา กาฬมหาภมรา โหนฺติ ฯ
เตสํ อาสเยสุ นิยฺยาสสทิสํ มธุ โหติ ฯ ตํ ยาวชีวิกํ ฯ