นิสฺสคฺคิยวตฺถุนา ทุกฺกฏวตฺถุํ
วา กปฺปิยวตฺถุํ วา เจตาเปนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ โย
หิ อยํ อรูปิเย รูปิยสญฺญี รูปิยํ เจตาเปตีติ อาทิ ทุติโย
ติโก วุตฺโต ตสฺสานุโลมตฺตา อวุตฺโตปิ อยมปโรปิ รูปิเย
รูปิยสญฺญี อรูปิยํ เจตาเปตีติ อาทิ ติโก เวทิตพฺโพ ฯ อตฺตโน
วา หิ อรูปิเยน ปรสฺส รูปิยํ เจตาเปยฺย อตฺตโน วา
รูปิเยน ปรสฺส อรูปิยํ อุภยถาปิ รูปิยสพฺโยหาโร กโตเยว
โหติ ฯ ตสฺมา ปาลิยํ เอกนฺเตน รูปิยปกฺเข เอโกเยว ติโก
วุตฺโตติ ฯ ทุกฺกฏวตฺถุนา ปน นิสฺสคฺคิยวตฺถุํ เจตาเปนฺตสฺส
มุลคหเณ ปุริมสิกฺขาปเทน ทุกฺกฏํ ปจฺฉาปริวตฺตเน อิมินา
นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ครุกสฺส เจตาปิตตฺตา ฯ ทุกฺกฏวตฺถุนา
ทุกฺกฏวตฺถุเมว กปฺปิยวตฺถุํ วา เจตาเปนฺตสฺส มูลคหเณ ปุริม-
สิกฺขาปเทน ทุกฺกฏํ ปจฺฉาปริวตฺตเนปิ อิมินา ทุกฺกฏเมว ฯ
กสฺมา ฯ อกปฺปิยวตฺถุนา เจตาปิตตฺตา ฯ อนฺธกฏฺฐกถายํ ปน
สเจ กยวิกฺกยํ สมาปชฺเชยฺย นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยนฺติ ภาสิตํ
ตํ ทุพฺภาสิตํ ฯ กสฺมา ฯ น หิ ทานคหณโต อญฺโญ กยวิกฺกโย
นาม อตฺถิ ฯ กยวิกฺกยสิกฺขาปทญฺจ กปฺปิยวตฺถุนา กปฺปิยวตฺถุํ
ปริวตฺตนเมว สนฺธาย วุตฺตํ ฯ ตญฺจ โข อญฺญตฺร สห-
ธมฺมิเกหิ ฯ อิทํ สิกฺขาปทํ รูปิเยน จ รูปิยารูปิยเจตาปนํ
อรูปิเยน จ รูปิยเจตาปนํ ทุกฺกฏวตฺถุนา ปน ทุกฺกฏวตฺถุโน
เจตาปนํ เนว อิธ น ตตฺถ ปาลิยํ วุตฺตํ ฯ น เจตฺถ
อนาปตฺติ ภวิตุํ อรหติ ฯ ตสฺมา ยเถว ทุกฺกฏวตฺถุโน
ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ ตเถว ตสฺส วา เตเนว เจตาปเนปิ
ทุกฺกฏํ ยุตฺตนฺติ ภควโต อธิปฺปายญฺญูหิ วุตฺตํ ฯ กปปิย-
วตฺถุนา ปน นิสฺสคฺคิยวตฺถุํ เจตาเปนฺตสฺส มูลคหเณ ปุริม-
สิกฺขาปเทน อนาปตฺติ ปจฺฉาปริวตฺตเน อิมินา นิสฺสคฺคิยํ
ปาจิตฺติยํ ฯ วุตฺตํ เหตํ อรูปิเย อรูปิยสญฺญี รูปิยํ เจตาเปติ
นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยนฺติ (๑) ฯ เตเนว กปฺปิยวตฺถุนา ทุกฺกฏวตฺถุํ
เจตาเปนฺตสฺส มูลคหเณ ตเถว อนาปตฺติ ปจฺฉาปริวตฺตเน
อิมินา ทุกฺกฏํ ฯ กสฺมา ฯ อกปฺปิยสฺส เจตาปิตตฺตา ฯ กปฺปิย-
วตฺถุนา ปน กปฺปิยวตฺถุํ อญฺญตฺร สหธมฺมิเกหิ เจตาเปนฺตสฺส
มูลคหเณ ปุริมสิกฺขาปเทน อนาปตฺติ ปจฺฉาปริวตฺตเน อุปริ
กยวิกฺกยสิกฺขาปเทน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ กยวิกฺกยํ โมเจตฺวา
คณฺหนฺตสฺส อุปริสิกฺขาปเทนปิ อนาปตฺติ ฯ วุฑฺฒึ ปโยเชนฺตสฺส
ทุกฺกฏํ ฯ

อิมสฺส จ รูปิยสพฺโยหารสฺส ครุภาวทีปกํ อิทํ ปตฺต-
จตุกฺกํ เวทิตพฺพํ ฯ โย หิ รูปิยํ อุคฺคณฺหิตฺวา เตน อยพีชํ
สมุฏฺฐาเปติ ตํ โกฏฺฏาเปตฺวา เตน โลเหน ปตฺตํ กาเรติ
อยํ ปตฺโต มหาอกปฺปิโย นาม น สกฺกา เกนจิ อุปาเยน
กปฺปิโย กาตุํ ฯ สเจ หิ ตํ วินาเสตฺวา ถาลกํ กาเรติ ตํปิ
อกปฺปิยํ ฯ วาสึ กาเรติ ตาย ฉินฺนํ ทนฺตกฏฺฐํปิ อกปฺปิยํ ฯ
พลิสํ กาเรติ เตน มาริตา มจฺฉาปิ อกปฺปิยา ฯ วาสีผลํ
ตาเปตฺวา อุทกํ วา ขีรํ วา อุณฺหาเปติ ตํปิ อกปฺปิยเมว ฯ
โย ปน รูปิยํ อุคฺคณฺหิตฺวา เตน ปตฺตํ กีณาติ อยํปิ ปตฺโต
อกปฺปิโย ปญฺจนฺนํปิ สหธมฺมิกานํ น กปฺปตีติ มหาปจฺจริยํ
วุตฺตํ ฯ สกฺกา ปน กปฺปิโย กาตุํ ฯ โส หิ มูเล มูลสามิกานํ
ปตฺเต จ ปตฺตสฺสามิกานํ ทินฺเน กปฺปิโย โหติ ฯ กปฺปิยภณฺฑํ
ทตฺวา คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ โยปิ รูปิยํ อุคฺคณฺหาเปตฺวา
กปฺปิยการเกน สทฺธึ กมฺมารกุลํ คนฺตฺวา ปตฺตํ ทิสฺวา อยํ
มยฺหํ รุจฺจตีติ วทติ ฯ กปฺปิยการโก จ ตํ รูปิยํ ทตฺวา
กมฺมารํ สญฺญาเปติ ฯ อยํปิ ปตฺโต กปฺปิยโวหาเรน คหิโต
ทุติยปตฺตสทิโสเยว มูลสฺส สมฺปฏิจฺฉิตตฺตา อกปฺปิโยว ฯ กสฺมา
เสสานํ น กปฺปตีติ ฯ มูลสฺส อนิสฺสฏฺฐตฺตา ฯ โย ปน
รูปิยํ อสมฺปฏิจฺฉิตฺวา เถรสฺส ปตฺตํ กีณิตฺวา เทหีติ ปหิต-
กปฺปิยการเกน สทฺธึ กมฺมารกุลํ คนฺตฺวา ปตฺตํ ทิสฺวา อิเม
กหาปเณ คเหตฺวา อิมํ เทหีติ กหาปเณ ทาเปตฺวา คหิโต
อยํ ปตฺโต เอตสฺเสว ภิกฺขุโน น วฏฺฏติ ทุพฺพิจาริตตฺตา ฯ
อญฺเญสํ ปน วฏฺฏติ มูลสฺส อสมฺปฏิจฺฉิตตฺตา ฯ มหาสุมตฺเถรสฺส
กิร อุปชฺฌาโย อนุรุทฺธตฺเถโร นาม อโหสิ ฯ โส อตฺตโน
เอวรูปํ ปตฺตํ สปฺปิสฺส ปูเรตฺวา สงฺฆสฺส นิสฺสชฺชิ ฯ ตปิฏก-
จูฬนาคตฺเถรสฺสปิ สทฺธิวิหาริกานํ เอวรูโป ปตฺโต อโหสิ ฯ
ตํ เถโร สปฺปิสฺส ปูราเปตฺวา สงฺฆสฺส นิสฺสชฺชาเปสีติ ฯ
อิทํ อกปฺปิยปตฺตจตุกฺกํ ฯ สเจ ปน รูปิยํ อสมฺปฏิจฺฉิตฺวา
เถรสฺส ปตฺตํ กีณิตฺวา เทหีติ ปหิตกปฺปิยการเกน สทฺธึ
กมฺมารกุลํ คนฺตฺวา ปตฺตํ ทิสฺวา อยํ มยฺหํ รุจฺจตีติ วา
อิมาหํ คเหสฺสามีติ วา วทติ กปฺปิยการโก จ ตํ รูปิยํ
ทตฺวา กมฺมารํ สญฺญาเปติ อยํ ปตฺโต สพฺพกปฺปิโย พุทฺธานํปิ
ปริโภคารโห ฯ
อรูปิเย รูปิยสญฺญีติ ขรปตฺตาทีสุ สุวณฺณาทิสญฺญี ฯ
อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ สเจ เตน อรูปิยํ เจตาเปติ ทุกฺกฏาปตฺติ
โหติ ฯ เอส นโย เวมติเก ฯ อรูปิยสญฺญิสฺส ปน ปญฺจหิ
สหธมฺมิเกหิ สทฺธึ อิทํ คเหตฺวา อิทํ เทถาติ กยวิกฺกยํ
กโรนฺตสฺสาปิ อนาปตฺติ ฯ เสสํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ
ฉสฺสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติ-
วชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
รูปิยสพฺโยหารสิกฺขาปทํ นิฏฺฐิตํ ฯ

เตน สมเยนาติ กยวิกฺกยสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ กตีหิปิ
ตฺยายนฺติ กติ เต อยํ ฯ หิกาโร ปเนตฺถ ปทปูรโณ ปิกาโร
ครหายํ ฯ อยํ ทุพฺพลา สงฺฆาฏิ ตว กติทิวสานิ ภวิสฺสตีติ
อตฺโถ ฯ อถวา กติหํปิ ตฺยายนฺติปิ ปาโฐ ฯ ตตฺถ กติหนฺติ
กติอหานิ กติทิวสานีติ วุตฺตํ โหติ ฯ เสสํ วุตฺตนยเมว ฯ
กตีหิปิ มฺยายนฺติ อิทํ เอเตเนว นเยน เวทิตพฺพํ ฯ คิหีปิ
นํ คิหิสฺสาติ เอตฺถ นนฺติ นามตฺเถ นิปาโต คิหีปิ นาม
คิหิสฺสาติ วุตฺตํ โหติ ฯ นานปฺปการกนฺติ จีวราทีนํ กปฺปิย-
ภณฺฑานํ วเสน อเนกวิธํ ฯ เตเนวสฺส ปทภาชเน จีวรํ อาทึ
กตฺวา ทสิกสุตฺตปริโยสานํ กปฺปิยภณฺฑเมว ทสฺสิตํ ฯ อกปฺปิย-
ภณฺฑปริวตฺตนํ หิ กยวิกฺกยสงฺคหํ น คจฺฉติ ฯ

กยวิกฺกยนฺติ
กยญฺเจว วิกฺกยญฺจ ฯ อิมินา อิมํ เทหีติ อาทินา นเยน
ปรสฺส กปฺปิยภณฺฑํ คณฺหนฺโต กยํ สมาปชฺชติ อตฺตโน
กปฺปิยภณฺฑํ เทนฺโต วิกฺกยํ ฯ อชฺฌาจรตีติ อภิภวิตฺวา จรติ ฯ
วีติกฺกมวาจํ ภาสตีติ อตฺโถ ฯ ยโต กยิตญฺจ โหติ วิกฺกีตญฺจาติ
ยทา กยิตญฺจ โหติ ปรภณฺฑํ อตฺตโน หตฺถคตํ กโรนฺเตน
วิกฺกยิตญฺจ อตฺตโน ภณฺฑํ ปรหตฺถคตํ กโรนฺเตน ฯ อิมินา
อิมนฺติอาทิวจนานุรูปโต ปน ปาโฐ ปฐมํ อตฺตโน ภณฺฑํ
ทสฺสิตํ ฯ นิสฺสชฺชิตพฺพนฺติ เอวํ ปรสฺส หตฺถโต กยวิกฺกยวเสน
คหิตํ กปฺปิยภณฺฑํ นิสฺสชฺชิตพฺพํ ฯ อยํ หิ กยวิกฺกโย ฐเปตฺวา
ปญฺจ สหธมฺมิเก อวเสเสหิ คิหิปพฺพชิเตหิ อนฺตมโส มาตา-
ปิตูหิปิ สทฺธึ น วฏฺฏติ ฯ
ตตฺรายํ วินิจฺฉโย ฯ วตฺเถน วา วตฺถํ โหตุ ภตฺเตน
วา ภตฺตํ ยงฺกิญฺจิ กปฺปิยํ อิมินา อิมํ เทหีติ วทติ
ทุกฺกฏํ ฯ เอวํ วตฺวา มาตุยาปิ อตฺตโน ภณฺฑํ เทติ
ทุกฺกฏา ฯ อิมินา อิมํ เทหีติ วุตฺโต วา อิมํ เทหิ อิมํ
เต ทสฺสามีติ วตฺวา วา มาตุยาปิ ภณฺฑํ อตฺตโน คณฺหาติ
ทุกฺกฏํ ฯ อตฺตโน ภณฺเฑ ปรหตฺถํ ปรภณฺเฑ จ อตฺตโน
หตฺถํ สมฺปตฺเต นิสฺสคฺคิยํ ฯ มาตรํ ปน ปิตรํ วา อิมํ
เทหีติ วทโต วิญฺญตฺติ น โหติ ฯ อิมํ คณฺหาหีติ วทโต
สทฺธาเทยฺยวินิปาตนํ น โหติ ฯ อญฺญาตกํ อิมํ เทหีติ วทโต
วิญฺญตฺติ โหติ ฯ อิมํ คณฺหาหีติ วทโต สทฺธาเทยฺยวินิปาตนํ
โหติ ฯ อิมินา อิมํ เทหีติ กยวิกฺกยํ อาปชฺชโต นิสฺสคฺคิยํ ฯ
ตสฺมา กปฺปิยภณฺฑํ ปริวตฺตนฺเตน มาตาปิตูหิ สทฺธึ กยวิกฺกยํ
อญฺญาตเกหิ สทฺธึ ติสฺโส อาปตฺติโย โมเจนฺเตน ปริวตฺเต-
ตพฺพํ ฯ

ตตฺรายํ ปริวตฺตนวิธิ ฯ ภิกฺขุสฺส ปาเถยฺยตณฺฑุลา
โหนฺติ ฯ โส อนฺตรามคฺเค ภตฺตหตฺถปุริสํ ทิสฺวา อมฺหากํ
ตณฺฑุลา อตฺถิ น จ โน อิเมหิ อตฺโถ ภตฺเตน ปน
อตฺโถติ วทติ ฯ ปุริโส ตณฺฑุเล คเหตฺวา ภตฺตํ เทติ วฏฺฏติ ฯ
ติสฺโสปิ อาปตฺติโย น โหนฺติ ฯ อนฺตมโส นิมิตฺตกมฺมมตฺตํปิ
น โหติ ฯ กสฺมา ฯ มูลสฺส อตฺถิตาย ฯ ปรโต จ วุตฺตเมว
อิทํ อมฺหากํ อตฺถิ อมฺหากญฺจ อิมินา จ อิมินา จ
อตฺโถติ ภณตีติ ฯ โย ปน เอวํ อกตฺวา อิมินา อิมํ
เทหีติ ปริวตฺเตติ ยถาวตฺถุกเมว ฯ วิฆาสาทํ ทิสฺวา อิมํ
โอทนํ ภุญฺชิตฺวา รชนํ วา ทารูนิ วา อาหราติ เทติ
รชนฉลฺลิคณนาย จ ทารุคณนาย จ นิสฺสคฺคิยานิ โหนฺติ ฯ
อิมํ โอทนํ ภุญฺชิตฺวา อิทนฺนาม กโรถาติ ทนฺตการาทีหิ
สิปฺปิเกหิ ธมกรกาทีสุ ตํ ตํ ปริกฺขารํ กาเรติ รชเกหิ วา
วตฺถํ โธวาเปติ ยถาวตฺถุกเมว ฯ นหาปิเตน เกเส ฉินฺทาเปติ
กมฺมกาเรหิ นวกมฺมํ กาเรติ ยถาวตฺถุกเมว ฯ สเจ ปน อิทํ
ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา อิทํ กโรถาติ น วทติ อิทํ ภตฺตํ ภุญฺช
ภุตฺโตสิ ภุญฺชิสฺสุํ อิทํ นาม กโรหีติ วทติ วฏฺฏติ ฯ เอตฺถ
จ กิญฺจาปิ วตฺถโธวเน วา เกสจฺเฉทเน วา ภูมิโสธนาทิ-
นวกมฺเม วา ปรภณฺฑํ อตฺตโน หตฺถคตํ นิสฺสชฺชิตพฺพํ นาม
นตฺถิ มหาอฏฺฐกถายํ ปน ทฬฺหํ กตฺวา วุตฺตตฺตา น สกฺกา
เอตํ ปฏิกฺขิปิตุํ ตสฺมา ยถา นิสฺสคฺคิยวตฺถุมฺหิ ปริภุตฺเต วา
นฏฺเฐ วา ปาจิตฺติยํ เทเสติ เอวํ อิธาปิ เทเสตพฺพํ ฯ

กยวิกฺกเย กยวิกฺกยสญฺญีติ อาทิมฺหิ โย กยวิกฺกยํ
สมาปชฺชติ โส ตสฺมึ กยวิกฺกยสญฺญี วา ภวตุ เวมติโก
วา นกยวิกฺกยสญฺญี วา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยเมว ฯ จูฬตฺติเก
ทฺวีสุ ปเทสุ ทุกฺกฏเมวาติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ อคฺฆํ ปุจฺฉตีติ
อยํ ตว ปตฺโต กึ อคฺฆตีติ ปุจฺฉติ ฯ อิทํ นามาติ วุตฺเต
ปน สเจ ตสฺส กปฺปิยภณฺฑํ มหคฺฆํ โหติ เอวญฺจ นํ
ปฏิวทติ อุปาสก มม อิทํ วตฺถุ มหคฺฆํ ตว ปตฺตํ อญฺญสฺส
เทหีติ ฯ ตํ สุตฺวา อิตโร อญฺญํ ถาลกํปิ ทสฺสามีติ วทติ
คณฺหิตุํ วฏฺฏติ ฯ อิทํ อมฺหากํ อตฺถีติ วุตฺตลกฺขเณ ปติ ฯ
สเจ โส ปตฺโต มหคฺโฆ ภิกฺขุโน วตฺถุ อปฺปคฺฆํ ปตฺตสฺสามิโก
จสฺส อปฺปคฺฆภาวํ น ชานาติ ปตฺโต น คเหตพฺโพ ฯ
มม วตฺถุ อปฺปคฺฆนฺติ อาจิกฺขิตพฺพํ ฯ มหคฺฆภาวํ วตฺวา
วญฺเจตฺวา คณฺหนฺโต หิ ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา กาเรตพฺพตํ
อาปชฺชติ ฯ สเจ ปตฺตสฺสามิโก โหตุ ภนฺเต เสสํ มม
ปุญฺญํ ภวิสฺสตีติ เทติ วฏฺฏติ ฯ กปฺปิยการกสฺส อาจิกฺขตีติ
ยสฺส หตฺถโต ภณฺฑํ คณฺหาติ ตํ ฐเปตฺวา อญฺญํ อนฺตมโส
ตสฺส ปุตฺตภาตุกํปิ กปฺปิยการกํ กตฺวา อิมินา อิทนฺนาม
คเหตฺวา เทหีติ อาจิกฺขติ ฯ โส เจ เฉโก โหติ ปุนปฺปุนํ
อปเนตฺวา วิวเทตฺวา คณฺหาติ ตุณฺหีภูเตน ฐาตพฺพํ ฯ โน
เจ เฉโก โหติ น ชานาติ คเหตุํ วาณิชโก ตํ วญฺเจติ
มา คณฺหาติ วตฺตพฺโพ ฯ อิทํ อมฺหากํ อตฺถีติ อาทิมฺหิ อิทํ
ปฏิคฺคหิตํ เตลํ วา สปฺปิ วา อมฺหากํ อตฺถิ อมฺหากญฺจ
อญฺเญน อปฏิคฺคหิตเกน อตฺโถติ ภณติ ฯ สเจ โส ตํ
คเหตฺวา อญฺญํ เทติ ปฐมํ อตฺตโน เตลํ น มินาเปตพฺพํ ฯ
กสฺมา ฯ เตลนาฬิยมฺหิ อวสิฏฺฐํ เตลํ โหติ ตํ ปจฺฉา มินนฺตสฺส
อปฏิคฺคหิตกํ ทูเสยฺยาติ ฯ เสสํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ
ฉสฺสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติ-
วชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
กยวิกฺกยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
นิฏฺฐิโต จ ทุติโย วคฺโค ฯ

เตน สมเยนาติ ปตฺตสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ ปตฺตวณิชฺชนฺติ
คามนิคมาทีสุ วิจรนฺตา ปตฺตวณิชฺชํ วา กริสฺสนฺติ อามตฺติ-
กาปณํ วาติ อามตฺตานิ วุจฺจนฺติ ภาชนานิ ฯ ตานิ เยสํ
ภณฺฑนฺติ เต อามตฺติกา ฯ เตสํ อามตฺติกานํ อาปณํ อามตฺติ-
กาปณํ ฯ กุลาลภณฺฑวาณิชกาปณนฺติ อตฺโถ ฯ

ตโย ปตฺตสฺส วณฺณาติ ตีณิ ปตฺตสฺส ปมาณานิ ฯ
อฑฺฒาฬฺหโกทนํ คณฺหาตีติ มคธนาฬิยา ทฺวินฺนํ ตณฺฑุลนาฬีนํ
โอทนํ คณฺหาติ ฯ มคธนาฬี นาม อฑฺฒเตรสปลฺลา โหตีติ
อนฺธกฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ฯ สีหลทีเป ปกตินาฬี มหนฺตา ทมิฬนาฬี
ขุทฺทกา มคธนาฬี ปมาณยุตฺตา ฯ ตาย มคธนาฬิยา
ทิยฑฺฒนาฬี เอกา สีหลนาฬี โหตีติ มหาอฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ฯ
จตุพฺภาคขาทนียนฺติ โอทนสฺส จตุตฺถภาคปฺปมาณํ ขาทนียํ ฯ
ตํ หตฺถหาริยสฺส มุคฺคสูปสฺส วเสน เวทิตพฺพํ ฯ ตทุปิยญฺจ
พฺยญฺชนนฺติ ตสฺส โอทนสฺส อนุรูปํ มจฺฉมํสสากผลกลีราทิ-
พฺยญฺชนํ ฯ ตตฺรายํ วินิจฺฉโย ฯ อนุปหตปุราณสาลิตณฺฑุลานํ
สุโกฏฺฏิตปริสุทฺธานํ เทฺว มคธนาฬิโย คเหตฺวา เตหิ ตณฺฑุเลหิ
อนุตฺตณฺฑุลมกิลินฺนมปิณฺฑิตํ สุวิสุทฺธํ กุณฺฑมกุลราสิสทิสํ
อวสฺสาวิโตทนํ ปจิตฺวา นิรวเสสํ ปตฺเต ปกฺขิปิตฺวา ตสฺส
โอทนสฺส จตุตฺถภาคปฺปมาโณ นาติฆโน นาติตนุโก หตฺถหาริโย
สพฺพสํภารสงฺขโต มุคฺคสูโป ปกฺขิปิตพฺโพ ฯ ตโต อาโลปสฺส
อาโลปสฺส อนุรูปํ ยาวปรมาโลปปโหนกํ มจฺฉมํสาทิพฺยญฺชนํ
ปกฺขิปิตพฺพํ ฯ สปฺปิเตลตกฺกรสกญฺชิกาทีนิ ปน คณนูปคานิ น
โหนฺติ ฯ ตานิ หิ โอทนคติกาเนว เนว หาเปตุํ น วฑฺเฒตุํ
สกฺโกนฺติ ฯ เอวเมตํ สพฺพํปิ ปกฺขิตฺตํ สเจ ปตฺตสฺส มุขวฏฺฏิยา
เหฏฺฐิมราชิสมํ ติฏฺฐติ สุตฺเตน วา หิเรน วา ฉิทฺทนฺตสฺส
สุตฺตสฺส วา หิรสฺส วา เหฏฺฐิมนฺตํ ผุสติ อยํ อุกฺกฏฺโฐ
นาม ปตฺโต ฯ สเจ ตํ ราชึ อติกฺกมฺม ถูปีกตํ ติฏฺฐติ
อยํ อุกฺกฏฺโฐมโก นาม ปตฺโต ฯ สเจ ตํ ราชึ น
สมฺปาปุณาติ อนฺโตคตเมว โหติ อยํ อุกฺกฏฺฐุกฺกฏฺโฐ นาม
ปตฺโต ฯ นาฬิโกทนนฺติ มคธนาฬิยา เอกาย ตณฺฑุลนาฬิยา
โอทนํ ฯ ปตฺโถทนนฺติ มคธนาฬิยา อุปฑฺฒนาฬิโกทนํ ฯ เสสํ
วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ อยํ ปน นามมตฺเต วิเสโส ฯ สเจ
นาฬิโกทนาทิ สพฺพํปิ ปกฺขิตฺตํ วุตฺตนเยเนว เหฏฺฐิมราชิสมํ
ติฏฺฐติ อยํ มชฺฌิโม นาม ปตฺโต ฯ สเจ ตํ ราชึ อติกฺกมฺม
ถูปีกตํ ติฏฺฐติ อยํ มชฺฌิโมมโก นาม ปตฺโต ฯ สเจ ตํ
ราชึ น สมฺปาปุณาติ อนฺโตคตเมว โหติ อยํ มชฺฌิมุกฺกฏฺโฐ
นาม ปตฺโต ฯ สเจ ปตฺโถทนาทิ สพฺพํปิ ปกฺขิตฺตํ เหฏฺฐิมราชิ-
สมํ ติฏฺฐติ อยํ โอมโก นาม ปตฺโต ฯ สเจ ตํ ราชึ
อติกฺกมฺม ถูปีกตํ ติฏฺฐติ อยํ โอมโกมโก นาม ปตฺโต ฯ
สเจ ตํ ราชึ น สมฺปาปุณาติ อนฺโตคตเมว โหติ อยํ
โอมกุกฺกฏฺโฐ นาม ปตฺโตติ เอวเมเต นว ปตฺตา เวทิตพฺพา ฯ
เตสุ เทฺว อปตฺตา อุกฺกฏฺฐุกฺกฏฺโฐ จ โอมโกมโก จ ฯ ตโต
อุกฺกฏฺโฐ อปตฺโต โอมโก อปตฺโตติ อิทํ หิ เอเต สนฺธาย
วุตฺตํ ฯ อุกฺกฏฺฐุกฺกฏฺโฐ หิ เอตฺถ อุกฺกฏฺฐโต อุกฺกฏฺฐตฺตา ตโต
อุกฺกฏฺโฐ อปตฺโตติ วุตฺโต ฯ โอมโกมโก จ โอมกโต โอมกตฺตา
ตโต โอมโก อปตฺโตติ วุตฺโต ฯ ตสฺมา เอเต ภาชนปริโภเคน
ปริภุญฺชิตพฺพา น อธิฏฺฐานูปคา น วิกปฺปนูปคา ฯ อิตเร
ปน สตฺต อธิฏฺฐหิตฺวา วา วิกปฺเปตฺวา วา ปริภุญฺชิตพฺพา ฯ
เอวํ อกตฺวา ตํ ทสาหํ อติกฺกามยโต นิสฺสคฺคิย
ปาจิตฺติยนฺติ ตํ สตฺตวิธํปิ ปตฺตํ ทสาหปรมํ กาลํ อติกฺกาม-
ยโต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ นิสฺสคฺคิยํ ปตฺตํ อนิสฺสชฺชิตฺวา
ปริภุญฺชตีติ ยาคุํ ปิวิตฺวา โธเต ทุกฺกฏํ ชชฺชกํ ขาทิตฺวา
ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา โธเต ทุกฺกฏนฺติ เอวํ ปโยเค ปโยเค
ทุกฺกฏํ ฯ

อนาปตฺติ อนฺโตทสาหํ อธิฏฺเฐติ วิกปฺเปตีติ เอตฺถ ปน
ปมาณยุตฺตสฺสาปิ อธิฏฺฐานวิกปฺปนูปคตฺตํ เอวํ เวทิตพฺพํ ฯ
อโยปตฺโต ปญฺจหิ ปาเกหิ มตฺติกาปตฺโต ทฺวีหิ ปาเกหิ
ปกฺโก อธิฏฺฐานูปโค ฯ อุโภปิ ยํ มูลํ ทาตพฺพํ ตสฺมึ ทินฺเนเยว
สเจ เอโกปิ ปาโก อูโน โหติ กากณิกมตฺตํปิ วา มูลํ อทินฺนํ
น อธิฏฺฐานูปคา ฯ สเจ ปตฺตสฺสามิโก วทติ ยทา ตุมฺหากํ
มูลํ ภวิสฺสติ ตทา ทสฺสถ อธิฏฺฐหิตฺวา ปริภุญฺชถาติ ฯ เนว
อธิฏฺฐานูปโค โหติ ฯ ปากสฺส หิ อูนตฺตา ปตฺตสงฺขฺยํ น
คจฺฉติ มูลสฺส สกลสฺส วา เอกเทสสฺส วา อทินฺนตฺตา
สกภาวํ น อุเปติ อญฺญสฺเสว สนฺตโก โหติ ตสฺมา ปาเก
จ มูเล จ นิฏฺฐิเตเยว อธิฏฺฐานูปโค โหติ ฯ โย อธิฏฺฐานูปโค
เสฺวว วิกปฺปนูปโค ฯ โส หตฺถํ อาคโตปิ อนาคโตปิ
อธิฏฺฐาตพฺโพ วิกปฺเปตพฺโพ วา ฯ ยทิ หิ ปตฺตการโก มูลํ
ลภิตฺวา สยํ วา ทาตุกาโม หุตฺวา อหํ ภนฺเต ตุมฺหากํ
ปตฺตํ กตฺวา อสุกทิวเส นาม ปจิตฺวา ฐเปสฺสามีติ วทติ
ภิกฺขุ จ เตน ปริจฺฉินฺนทิวสโต ทสาหํ อติกฺกาเมติ นิสฺสคฺคิยํ
ปาจิตฺติยํ ฯ สเจ ปน ปตฺตการโก อหํ ตุมฺหากํ ปตฺตํ
กตฺวา ปจิตฺวา สาสนํ เปเสสฺสามีติ วตฺวา ตเถว กโรติ
เตน เปสิตภิกฺขุ ปน ตสฺส ภิกฺขุโน น อาโรเจติ อญฺโญ
ทิสฺวา วา สุตฺวา วา ตุมฺหากํ ภนฺเต ปตฺโต นิฏฺฐิโตติ
อาโรเจติ เอตสฺส อาโรจนํ นปฺปมาณํ ฯ ยทา ปน เตน
เปสิโตเยว อาโรเจติ ตสฺส วจนํ สุตทิวสโต ปฏฺฐาย ทสาหํ
อติกฺกามยโต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ สเจ ปตฺตการโก อหํ
ตุมฺหากํ ปตฺตํ กตฺวา ปจิตฺวา กสฺสจิ หตฺเถ ปหิณิสฺสามีติ
วตฺวา ตเถว กโรติ ปตฺตํ คเหตฺวา อาคตภิกฺขุ ปน อตฺตโน
ปริเวเณ ฐเปตฺวา ตสฺส น อาโรเจติ อญฺโญ โกจิ ภณติ
อปิ ภนฺเต อธุนา อาคโต ปตฺโต สุนฺทโรติ กุหึ อาวุโส
ปตฺโตติ อิตฺถนฺนามสฺส หตฺเถ เปสิโตติ เอตสฺสปิ วจนํ
นปฺปมาณํ ฯ ยทา ปน โส ภิกฺขุ ปตฺตํ เทติ ลทฺธทิวสโต
ปฏฺฐาย ทสาหํ อติกฺกามยโต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ ฯ ตสฺมา
ทสาหํ อนติกฺกมิตฺวา อธิฏฺฐาตพฺโพ วิกปฺเปตพฺโพ วา ฯ

ตตฺถ เทฺว ปตฺตสฺส อธิฏฺฐานา กาเยน วา อธิฏฺฐาติ
วาจาย วา อธิฏฺฐาติ ฯ เตสํ วเสน อธิฏฺฐหนฺเตน อิมํ
ปตฺตํ ปจฺจุทฺธรามีติ วา เอตํ ปตฺตํ ปจฺจุทฺธรามีติ วา เอวํ
สมฺมุเข วา ปรมฺมุเข วา ฐิตํ ปุราณปตฺตํ ปจฺจุทฺธริตฺวา
อญฺญสฺส วา ทตฺวา นวปตฺตํ ยตฺถกตฺถจิ ฐิตํ หตฺเถน
ปรามสิตฺวา อิมํ ปตฺตํ อธิฏฺฐามีติ จิตฺเตน อาโภคํ กตฺวา
กายวิการํ กโรนฺเตน กาเยน วา อธิฏฺฐาตพฺโพ วจีเภทํ กตฺวา
วาจาย วา อธิฏฺฐาตพฺโพ ฯ ตตฺร ทุวิธํ อธิฏฺฐานํ ฯ สเจ
หตฺถปาเส โหติ อิมํ ปตฺตํ อธิฏฺฐามีติ วาจา ภินฺทิตพฺพา ฯ
อถ อนฺโตคพฺเภ วา อุปริปาสาเท วา สามนฺตวิหาเร วา
โหติ ฐปิตฏฺฐานํ สลฺลกฺเขตฺวา เอตํ ปตฺตํ อธิฏฺฐามีติ วาจา
ภินฺทิตพฺพา ฯ อธิฏฺฐหนฺเตน ปน เอกเกน อธิฏฺฐาตตปิ วฏฺฏติ ฯ
อญฺญสฺส สนฺติเก อธิฏฺฐาตตปิ วฏฺฏติ ฯ อญฺญสฺส สนฺติเก
อยมานิสํโส ฯ สจสฺส อธิฏฺฐิโต นุโข เม โนติ วิมติ
อุปฺปชฺชติ อิตโร สาเรตฺวา วิมตึ ฉินฺทิสฺสติ ฯ สเจ โกจิ
ทส ปตฺเต ลภิตฺวา สพฺเพว อตฺตนาว ปริภุญฺชิตุกาโม โหติ
น สพฺเพ อธิฏฺฐาตพฺพา ฯ เอกํ ปตฺตํ อธิฏฺฐาย ปุนทิวเส ตํ
ปจฺจุทฺธริตฺวา อญฺโญ อธิฏฺฐาตพฺโพ ฯ เอเตน อุปาเยน วสฺสสตํปิ
ปริหริตุํ สกฺกา ฯ