พุทธธรรมสงฆ์


อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ตํทิวสเมว พฺราหฺมโณปิ พหิทฺธา กิญฺจิ กรณียํ กตฺวา
อาคจฺฉนฺโต ปฏิปเถ เถรํ ทิสฺวา โภ ปพฺพชิต อมฺหากํ
เคหํ อาคมิตฺถาติ อาห ฯ อาม พฺราหฺมณ อคมิมฺหาติ ฯ อปิ
กิญฺจิ ลภิตฺถาติ ฯ อาม พฺราหฺมณ ลภิมฺหาติ ฯ โส เคหํ
คนฺตฺวา ปุจฺฉิ อปิ ตสฺส ปพฺพชิตสฺส กิญฺจิ อทตฺถาติ ฯ
น กิญฺจิ อทมฺหาติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

พฺราหฺมโณ ทุติยทิวเส ฆรทฺวาเรเยว
นิสีทิ อชฺช ปพฺพชิตํ มุสาวาเทน นิคฺคเหสฺสามีติ ฯ เถโร
ทุติยทิวเส พฺราหฺมณสฺส ฆรทฺวารํ สมฺปตฺโต ฯ พฺราหฺมโณ เถรํ
ทิสฺวาว เอวมาห ตุมฺเห หิยฺโย อมฺหากํ เคเห กิญฺจิ
อลทฺธาเยว ลภิมฺหาติ อโวจุตฺถ วฏฺฏติ นุโข ตุมฺหากํ
มุสาวาโทติ ฯ เถโร อาห มยํ พฺราหฺมณ ตุมฺหากํ เคเห
สตฺต วสฺสานิ อติจฺฉถาติ วจนมตฺตมฺปิ อลภิตฺวา หิยฺโย
อติจฺฉถาติ วจนมตฺตํ ลภิมฺหา อเถตํ ปฏิสนฺถารํ (๑) อุปาทาย
เอวมโวจุมฺหาติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

พฺราหฺมโณปิ จินฺเตสิ อิเม ปฏิสนฺถารมตฺตมฺปิ ลภิตฺวา
ลภิมฺหาติ ปสํสนฺติ อญฺญํ กิญฺจิ ขาทนียํ โภชนียํ ลภิตฺวา
กสฺมา น ปสํสนฺตีติ(๒) เอวํ ปสีทิตฺวา อตฺตโน อตฺถาย ปฏิยาทิต-
ภตฺตโต กฏจฺฉุภิกฺขํ ตทุปิยญฺจ พฺยญฺชนํ ทาเปตฺวา อิมํ
ภิกฺขํ สพฺพกาลํ ตุมฺเห ลภิสฺสถาติ อาห ฯ โส ปุนทิวสโต
ปภูติ อุปสงฺกมนฺตสฺส เถรสฺส อุปสมํ ทิสฺวา ภิยฺโยโส มตฺตาย
ปสีทิตฺวา เถรํ นิจฺจกาลํ อตฺตโน ฆเร ภตฺตวิสฺสคฺคกรณตฺถาย
ยาจิ ฯ เถโร อธิวาเสตฺวา ทิวเส ทิวเส ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา
คจฺฉนฺโต โถกํ โถกํ พุทฺธวจนํ กเถตฺวา คจฺฉติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

โสปิ
# ๑. โปราณ. ปฏิสณฺฐารํ ฯ ๒. น ปสํสิสฺสนฺตีติ ฯ
โข มาณวโก โสฬสวสฺสุทฺเทสิโกเยว ติณฺณํ เวทานํ ปารคู
อโหสิ ฯ พฺรหฺมโลกโต อาคตสฺส สุทฺธสตฺตสฺส อาสเน วา
สยเน วา อญฺโญ โกจิ นิสชฺชิตา วา นิปชฺชิตา วา
นตฺถิ ฯ โส ยทา อาจริยฆรํ คจฺฉติ ตทาสฺส มญฺจปีฐํ เสเตน
วตฺเถน ปฏิจฺฉาเทตฺวา ลคฺเคตฺวา ฐเปนฺติ ฯ เถโร จินฺเตสิ
สมโยทานิ มาณวกํ ปพฺพาเชตุํ จิรญฺจ เม อิธาคจฺฉนฺตสฺส
น จ กาจิ มาณวเกน สทฺธึ กถา อุปฺปชฺชติ หนฺททานิ
อิมินา อุปาเยน ปลฺลงฺกํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชิสฺสตีติ ฯ เคหํ คนฺตฺวา
ยถา ตสฺมึ เคเห ฐเปตฺวา มาณวกสฺส ปลฺลงฺกํ อญฺญํ น
กิญฺจิ อาสนํ ทิสฺสติ ตถา อธิฏฺฐาสิ ฯ พฺราหฺมณสฺส เคหชโน
เถรํ ทิสฺวา อญฺญํ กิญฺจิ อาสนํ อปสฺสนฺโต มาณวกสฺส
ปลฺลงฺกํ อตฺถริตฺวา เถรสฺส อทาสิ ฯ นิสีทิ เถโร ปลฺลงฺเก ฯ
มาณวโกปิ โข ตํขณํเยว อาจริยฆรา อาคมฺม เถรํ อตฺตโน
ปลฺลงฺเก นิสินฺนํ ทิสฺวา กุปิโต อนตฺตมโน โก มม ปลฺลงฺกํ
สมณสฺส ปญฺญาเปสีติ อาห ฯ
เถโร ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา วูปสนฺเต มาณวกสฺส จณฺฑิกภาเว
เอวมาห กึ ปน ตฺวํ มาณวก กิญฺจิ มนฺตํ ชานาสีติ ฯ
มาณโว โภ ปพฺพชิต มยิทานิ มนฺเต อชานนฺเต อญฺเญ
เก ชานิสฺสนฺตีติ วตฺวา เถรํ ปุจฺฉิ ตุมฺเห ปน มนฺตํ
ชานาถาติ ฯ ปุจฺฉ มาณว ปุจฺฉิตฺวา สกฺกา ชานิตุนฺติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อถโข มาณโว ตีสุ เวเทสุ สนิฆณฺฑุเกฏุเภสุ สากฺขรปฺปเภเทสุ
อิติหาสปญฺจเมสุ ยานิ คณฺฐิฏฺฐานานิ เยสํ นยํ เนว อตฺตนา
ปสฺสติ นาปิสฺส อาจริโย อทฺทส เตสุ (๑) เถรํ ปุจฺฉิ ฯ เถโร
ปกติยาปิ ติณฺณํ เวทานํ ปารคู อิทานิ ปน ปฏิสมฺภิทปฺปตฺโต
เตนสฺส นตฺถิ เตสํ ปญฺหานํ วิสชฺชเน ภาโรติ ตาวเทว
เต ปญฺเห วิสชฺเชตฺวา มาณวํ อาห มาณว อหํ ตยา
พหู ปุจฺฉิโต อหมฺปิทานิ ตํ เอกํ ปญหํ ปจฺฉานิ พฺยากริสฺสสิ
เมติ ฯ อาม โภ ปพฺพชิต ปุจฺฉ พฺยากริสฺสามีติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

เถโร จิตฺตยมเก อิมํ ปญฺหํ ปุจฺฉิ ยสฺส จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น
นิรุชฺฌติ ตสฺส จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ นุปฺปชฺชิสฺสติ ยสฺส วา
ปน จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ นุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ
น นิรุชฺฌตีติ ฯ
มาณโว อุทฺธํ วา อโธ วา หริตุํ อสกฺโกนฺโต
กินฺนาม โภ ปพฺพชิต อิทนฺติ อาห ฯ พุทฺธมนฺโต นามายํ
มาณวาติ ฯ สกฺกา ปนายํ โภ มยฺหมฺปิ ทาตุนฺติ ฯ สกฺกา
มาณว อมฺเหหิ คหิตปพฺพชฺชํ คณฺหนฺตสฺส ทาตุนฺติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ตโต มาณโว มาตาปิตโรอุปสงฺกมิตฺวา อาห อยํ ปพฺพชิโต
พุทฺธมนฺเต (๒) นาม ชานาติ น จ อตฺตโน สนฺติเก อปพฺพชิตสฺส
เทติ อหํ เอตสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา มนฺตํ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ ฯ
# ๑. ม. เตสุ เตสุ ฯ ๒. พุทธมนตํ ฯ
อถสฺส มาตาปิตโร ปพฺพชิตฺวาปิ โน ปุตฺโต มนฺเต
คณฺหาตุ คเหตฺวา ปุนาคมิสฺสตีติ มญฺญมานา คณฺห ปุตฺตาติ
อนุชานึสุ ฯ เถโร ทารกํ ปพฺพาเชตฺวา ทฺวตฺตึสาการกมฺมฏฺฐานํ
ตาว อาจิกฺขิ ฯ โส ตตฺถ ปริกมฺมํ กโรนฺโต นจิรสฺเสว
โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาสิ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ตโต เถโร จินฺเตสิ สามเณโร
โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐิโต อภพฺโพทานิ สาสนโต นิวตฺติตุํ สเจ
ปนสฺสาหํ กมฺมฏฺฐานํ วฑฺเฒตฺวา กเถยฺยํ อรหตฺตํ ปาปุเณยฺย
อปฺโปสฺสุกฺโก ภเวยฺย พุทฺธวจนํ คเหตุํ (๑) สมโยทานิ นํ จณฺฑ-
วชฺชิตฺเถรสฺส สนฺติกํ เปเสตุนฺติ ฯ ตโต นํ อาห เอหิ ตฺวํ
สามเณร เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา พุทฺธวจนํ อุคฺคณฺห มม
วจเนน (๒) อาโรคฺยํ ปุจฺฉ เอวญฺจ วเทหิ อุปชฺฌาโย มํ
ภนฺเต ตุมฺหากํ สนฺติกํ ปหิณีติ โก นาม เต อุปชฺฌาโยติ
จ วุตฺเต สิคฺควตฺเถโร นาม ภนฺเตติ วเทยฺยาสิ อหํ โก
นามาติ วุตฺเต เอวํ วเทยฺยาสิ มม อุปชฺฌาโย ภนฺเต
ตุมฺหากํ นามํ ชานาตีติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

เอวํ ภนฺเตติ โข ติสฺโส สามเณโร เถรํ อภิวาเทตฺวา
ปทกฺขิณํ กตฺวา อนุปุพฺเพน จณฺฑวชฺชิตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา
วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ ฯ เถโร สามเณร กุโต อาคโตสีติ
อาห ฯ อุปชฺฌาโย มํ ภนฺเต ตุมฺหากํ สนฺติกํ ปหิณีติ ฯ โก
# ๑. อุคฺคหิตุํ ฯ ๒. ม. เอตฺถนฺตเร ตญฺจาติ ทิสฺสติ ฯ
นาม เต อุปชฺฌาโยติ ฯ สิคฺควตฺเถโร นาม ภนฺเตติ ฯ อหํ โก
นามาติ ฯ มม อุปชฺฌาโย ภนฺเต ตุมฺหากํ นามํ ชานาตีติ ฯ
ปตฺตจีวรํทานิ ปฏิสาเมหีติ ฯ สาธุ ภนฺเตติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

สามเณโร ปตฺตจีวรํ ปฏิสาเมตฺวา ปุนทิวเส ปริเวณํ สมฺมชฺชิตฺวา
อุทกทนฺตโปณํ อุปฏฺฐาเปสิ ฯ เถโร สมฺมชฺชนฏฺฐานํ (๑) ปุน
สมฺมชฺชิ ตํ อุทกํ ฉฑฺเฑตฺวา อญฺญํ อุทกํ อาหริ ตญฺจ
ทนฺตกฏฺฐํ อปเนตฺวา อญฺญํ ทนฺตกฏฺฐํ คณฺหิ ฯ เอวํ สตฺต
ทิวสานิ กตฺวา สตฺตเม ทิวเส ปุน ปุจฺฉิ ฯ สามเณโร
ปุนปิ ปุพฺเพ กถิตสทิสเมว กเถสิ ฯ