สเจ หิ โกจิ มยฺหํ ติสสฺสสมฺปาทนกํ มหาตฬากํ อตฺถิ ตํ
สงฺฆสฺส ทมฺมีติ วทติ สเจ ตํ สงฺโฆ สมฺปฏิจฺฉติ ปฏิคฺคหเณปิ
ปริโภเคปิ อาปตฺติเยว ฯ โย ปน ตํ ปฏิกฺขิปติ โส ปุริมนเยเนว
เกนจิ กิญฺจิ น วตฺตพฺโพ ฯ โย หิ ตํ โจเทติ เสฺว ว
สาปตฺติโก โหติ ฯ เตน ปน เอเกน พหู อนาปตฺติกา
กตา ฯ โย ปน ตาทิสํเยว มหาตฬากํ ทมฺมีติ วตฺวาปิ
ภิกฺขูหิ น วฏฺฏตีติ ปฏิกฺขิตฺโต สเจ วทติ อสุกญฺจ อสุกญฺจ
สงฺฆสฺส ตฬากํ อตฺถิ ตํ กถํ วตฺตตีติ โส วตฺตพฺโพ
กปฺปิยํ กตฺวา ทินฺนํ ภวิสฺสตีติ ฯ กถํ ทินฺนํ กปฺปิยํ
โหตีติ ฯ จตฺตาโร ปจฺจเย ปริภุญฺชถาติ วตฺวา ทินฺนนฺติ ฯ
โส เจ สาธุ ภนฺเต จตฺตาโร ปจฺจเย ปริภุญฺชถาติ เทติ
วฏฺฏติ ฯ อถาปิ ตฬากํ คณฺหาถาติ วตฺวา น วฏฺฏตีติ
ปฏิกฺขิตฺโต กปฺปิยการโก อตฺถีติ ปุจฺฉิตฺวา นตฺถีติ วุตฺเต
อิทํ อสุโก นาม วิจาเรสฺสติ อสุกสฺส วา หตฺเถ มยฺหํ
วา หตฺเถ ภวิสฺสติ สงฺโฆ กปฺปิยภณฺฑํ ปริภุญฺชตูติ วทติ
วฏฺฏติ ฯ สเจปิ น วฏฺฏตีติ ปฏิกฺขิตฺโต อุทกํ ปริภุญฺชิสฺสนฺติ
ภณฺฑกํ โธวิสฺสนฺติ มิคปกฺขิโน ปิวิสฺสนฺตีติ วทติ เอวมฺปิ
วฏฺฏติ ฯ อถาปิ น วฏฺฏตีติ ปฏิกฺขิตฺโต วทติ กปฺปิยสีเสน
คณฺหาถาติ สาธุ อุปาสก สงฺโฆ ปานียํ ปิวิสฺสติ ภณฺฑกํ
โธวิสฺสติ มิคปกฺขิโน ปิวิสฺสนฺตีติ วตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ
อถาปิ มม ตฬากํ วา โปกฺขรณึ วา สงฺฆสฺส ทมฺมีติ
วุตฺเต สาธุ อุปาสก สงฺโฆ ปานียํ ปิวิสฺสตีติ อาทีนิ
วตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติเยว ฯ
ยทิ ปน ภิกฺขูหิ หตฺถกมฺมํ ยาจิตฺวา สหตฺเถน จ
กปฺปิยปฐวึ ขนิตฺวา อุทกปริโภคตฺถาย ตฬากํ การิตํ โหติ
ตญฺเจ นิสฺสาย สสฺสํ นิปฺผาเทตฺวา มนุสฺสา วิหาเร
กปฺปิยภณฺฑํ เทนฺติ วฏฺฏติ ฯ อถาปิ มนุสฺสาเอว สงฺฆสฺส
อุปการตฺถาย สงฺฆิกภูมึ ขนิตฺวา ตํ นิสฺสาย นิปฺผนฺนสสฺสโต
กปฺปิยภณฺฑํ เทนฺติ เอตํปิ วฏฺฏติ ฯ อมฺหากํ เอกํ กปฺปิยการกํ
ฐเปถาติ วุตฺเต จ ฐเปตตปิ ลพฺภติ ฯ อถ ปน เต มนุสฺสา
ราชพลินา อุปทฺทูตา ปกฺกมนฺติ อญฺเญ ปฏิปชฺชนฺติ น จ
ภิกฺขูนํ กิญฺจิ เทนฺติ อุทกํ วาเรตุํ ลพฺภติ ฯ ตญฺจ โข
กสิกมฺมกาเลเยว น สสฺสกาเล ฯ สเจ เต วทนฺติ นนุ
ภนฺเต ปุพฺเพปิ มนุสฺสา อิมํ นิสฺสาย สสฺสํ อกํสูติ ตโต
วตฺตพฺพา เต สงฺฆสฺส อิมญฺจ อิมญฺจ อุปการํ อกํสุ
อิทญฺจ อิทญฺจ กปฺปิยภณฺฑํปิ อกํสูติ ฯ สเจ เต วทนฺติ
มยํปิ ทสฺสามาติ เอวํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน โกจิ อพฺยตฺโต
อกปฺปิยโวหาเรน ตฬากํ ปฏิคฺคณฺหาติ วา กาเรติ วา ตํ
ภิกฺขูหิ น ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ ตํ นิสฺสาย ลทฺธกปฺปิยภณฺฑํปิ
อกปฺปิยเมว ฯ สเจ ภิกฺขูหิ ปริจฺจตฺตภาวํ ญตฺวา สามิโก
วา ตสฺส ปุตฺตธีตโร วา อญฺโญ วา โกจิ วํเส อุปฺปนฺโน
ปุน กปฺปิยโวหาเรน เทติ วฏฺฏติ ฯ อุปจฺฉินฺเน กุลวํเส โย
ตสฺส ชนปทสฺส สามิโก โส อจฺฉินฺทิตฺวา ปุน เทติ
จิตฺตลตาปพฺพเต ภิกฺขุนา นีหฏอุทกวาหกํ อนุฬา นาม
ราชมเหสี วิย เอวํปิ วฏฺฏติ ฯ
กปฺปิยโวหาเรปิ อุทกวเสน ปฏิคฺคหิตตฬาเก สุทฺธจิตฺตานํ
มตฺติกุทฺธรณปาลิพนฺธนาทีนิ ปุน กาตุํ วฏฺฏติ ฯ ตํ นิสฺสาย
ปน สสฺสํ กโรนฺเต ทิสฺวา กปฺปิยการกํ ฐเปตุํ น วฏฺฏติ ฯ
ยทิ เต สยเมว กปฺปิยภณฺฑํ เทนฺติ คเหตพฺพํ โน เจ เทนฺติ
น โจเทตพฺพํ น สาเรตพฺพํ ฯ ปจฺจยวเสน ปฏิคฺคหิตตฬาเก
กปฺปิยการกํ ฐเปตุํ วฏฺฏติ ฯ มตฺติกุทฺธรณปาลิพนฺธนาทีนิ
ปน กาตุํ น วฏฺฏติ สเจ กปฺปิยการกา สยเมว กโรนฺติ
วฏฺฏติ ฯ อพฺยตฺเตน ลชฺชิภิกฺขุนา การาปิเตสุ กิญฺจาปิ
ปฏิคฺคหเณ กปฺปิยํ ภิกฺขุสฺส ปโยคปจฺจยา อุปฺปนฺเนน
มิสฺสกตฺตา วิสคตปิณฺฑปาโต วิย อกปฺปิยมํสรสมิสฺสโภชนํ
วิย จ ทุปฺปริโภคํ โหติ สพฺเพสํ อกปฺปิยเมว ฯ สเจ ปน
อุทกสฺส โอกาโส อตฺถิ ตฬากสฺส ปาลิ ถิรา ยถา พหุํ
อุทกํ คณฺหาติ เอวํ กโรหิ ตีรสมีเป อุทกํ กโรหีติ เอวํ
อุทกเมว วิจาเรตุํ วฏฺฏติ ฯ

อุทฺธเน อคฺคึ นิปาเตนฺติ อุทกกมฺมํ
ลพฺภตุ อุปาสกาติ วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ สสฺสํ กตฺวา อาหรถาติ
วตฺตุํ ปน น วฏฺฏติ ฯ สเจ ปน ตฬาเก อติพหุํ อุทกํ ทิสฺวา
ปสฺสโต วา ปิฏฺฐิโต วา มาติกํ นีหราเปติ วนํ ฉินฺทาเปตฺวา
เกทาเร การาเปติ โปราณเกทาเรสุ วา ปกติภาคํ อคฺคเหตฺวา
อติเรกํ คณฺหาติ อกาลสสฺเส นวสสฺเส วา อปริจฺฉินฺนภาเค
เอตฺตเก กหาปเณ เทถาติ กหาปเณ อุฏฺฐาเปติ สพฺเพสํ
อกปฺปิยํ ฯ โย ปน กสถ วปถาติ อวตฺวา เอตฺตกาย
ภูมิยา เอตฺตโก นาม ภาโคติ เอวํ ภูมึ วา ปติฏฺฐเปติ
เอตฺตเก ภูมิภาเค อมฺเหหิ สสฺสํ กตํ เอตฺตกํ นาม ภาคํ
คณฺหาถาติ วทนฺเตสุ กสเกสุ ภูมิปฺปมาณคหณตฺถํ รชฺชุยา
วา ทณฺเฑน วา มินาติ ขเล วา ฐตฺวา รกฺขติ ขลโต
วา นีหราเปติ โกฏฺฐาคาเร วา ปฏิสาเมติ ตสฺเสว ตํ
อกปฺปิยํ ฯ สเจ กสกา กหาปเณ อาหริตฺวา อิเม สงฺฆสฺส
อาหฏาติ วทนฺติ อญฺญตโร จ ภิกฺขุ น สงฺโฆ กหาปเณ
ขาทตีติ สญฺญาย เอตฺตเกหิ กหาปเณหิ สาฏเก อาหร
เอตฺตเกหิ ยาคุอาทีนิ สมฺปาเทหีติ วทติ ยนฺเต อาหรนฺติ
สพฺเพสํ อกปฺปิยํ ฯ กสฺมา ฯ กหาปณานํ วิจาริตตฺตา ฯ สเจ
ธญฺญํ อาหริตฺวา อิทํ สงฺฆสฺส อาหฏนฺติ วทนฺติ อญฺญตโร
จ ภิกฺขุ ปุริมนเยเนว เอตฺตเกหิ วีหีหิ อิทญฺจีทญฺจ อาหรถาติ
วทติ ยํ เต อาหรนฺติ ตสฺเสว อกปฺปิยํ ฯ กสฺมา ฯ
ธญฺญสฺส วิจาริตตฺตา ฯ สเจ ตณฺฑุลํ วา อปรณฺณํ วา
อาหริตฺวา อิมํ สงฺฆสฺส อาหฏนฺติ วทนฺติ ฯ อญฺญตโร
จ ภิกฺขุ ปุริมนเยเนว เอตฺตเกหิ ตณฺฑุเลหิ อิทญฺจีทญฺจ
อาหรถาติ วทติ ยํ เต อาหรนฺติ สพฺเพสํ กปฺปิยํ ฯ
กสฺมา ฯ กปฺปิยานํ ตณฺฑุลาทีนํ วิจาริตตฺตา ฯ กยวิกฺกเยปิ
อนาปตฺติ กปฺปิยการกสฺส อาจิกฺขิตตฺตา ฯ ปุพฺเพ ปน
จิตฺตลตาปพฺพเต เอโก ภิกฺขุ จตุสฺสาลทฺวาเร อโห วต เสฺว
สงฺฆสฺส เอตฺตกปฺปมาเณ ปูเว ปเจยฺยุนฺติ อารามิกานํ
สญฺญาชนนตฺถํ ภูมิยํ มณฺฑลํ อกาสิ ฯ ตํ ทิสฺวา เฉโก
อารามิโก ตเถว กตฺวา ทุติยทิวเส เภริยา อาโกฏฺฏิตาย
สนฺนิปติเต สงฺเฆ ปูวํ คเหตฺวา สงฺฆตฺเถรํ อาห ภนฺเต
อมฺเหหิ อิโต ปุพฺเพ เนว ปิตูนํ น ปิตามหานํ เอวรูปํ
สุตปุพฺพํ เอเกน อยฺเยน จตุสฺสาลทฺวาเร ปูวตฺถาย สญฺญาย
กตา อิโตทานิ ปภูติ อยฺยา อตฺตโน อตฺตโน จิตฺตานุรูปํ
วทนฺตุ อมฺหากํปิ ผาสุวิหาโร ภวิสฺสตีติ ฯ มหาเถโร ตโต ว
นิวตฺติ ฯ เอเกน ภิกฺขุนาปิ ปูโว น คหิโต ฯ เอวํ ปุพฺเพ
ตตฺรุปฺปาทํปิ น ปริภุญฺชึสุ ฯ ตสฺมา
สลฺเลขํ อจฺจชนฺเตน อปฺปมตฺเตน ภิกฺขุนา
กปฺปิเยปิ น กาตพฺพา อามิสตฺถาย โลลตาติ ฯ
โย จายํ ตฬาเก วุตฺโต โปกฺขรณีอุทกวาหกมาติกาทีสุปิ
เอเสว นโย ฯ ปุพฺพณฺณาปรณฺณอุจฺฉุนาฬิเกราทีนํ วิรุหณฏฺฐานํ
ยงฺกิญฺจิ เขตฺตํ วา วตฺถุํ วา ทมฺมีติ วุตฺเตปิ น วฏฺฏตีติ
ปฏิกฺขิปิตฺวา ตฬาเก วุตฺตนเยเนว ปฏิปชฺชิตพฺพํ ฯ ยทา
กปฺปิยโวหาเรน จตุปจฺจยปริโภคตฺถาย ทมฺมีติ วทติ ตทา
สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ ฯ วนํ ทมฺมิ อรญฺญํ ทมฺมีติ วุตฺเต ปน
วฏฺฏติ ฯ สเจ มนุสฺสา ภิกฺขูหิ อนาณตฺตาเยว ตตฺถ รุกฺเข
ฉินฺทิตฺวา อปรณฺณาทีนิ สมฺปาเทตฺวา ภิกฺขูนํ ภาคํ เทนฺติ
วฏฺฏติ ฯ อเทนฺตา น โจเทตพฺพา น สาเรตพฺพา ฯ สเจ
เกนจิเทว อนฺตราเยน เตสุ ปกฺกนฺเตสุ อญฺเญ กโรนฺติ น
จ ภิกฺขูนํ กิญฺจิ เทนฺติ เต วาเรตพฺพา ฯ สเจ วทนฺติ
นนุ ภนฺเต ปุพฺเพปิ มนุสฺสา อิธ สสฺสานิ อกํสูติ
ตโต วตฺตพฺพา เต สงฺฆสฺส อิทญฺจีทญฺจ กปฺปิยภณฺฑํ อทํสูติ ฯ
สเจ วทนฺติ มยํปิ ทสฺสามาติ เอวํ วฏฺฏติ ฯ กญฺจิ สสฺสุฏฺฐานกํ
ภูมิปฺปเทสํ สนฺธาย สีมํ เทมาติ วทนฺติ วฏฺฏติ ฯ สีมา
ปริจฺเฉทนตฺถํ ปน ถมฺภา วา ปาสาณา วา สยํ น
ฐเปตพฺพา ฯ กสฺมา ฯ ภูมิ นาม อนคฺฆา อปฺปเกนาปิ
ปาราชิโก ภเวยฺย ฯ อารามิกานํ ปน วตฺตพฺพํ อิมินา
ฐาเนน อมฺหากํ สีมา คตาติ ฯ สเจปิ หิ เต อธิกํ คณฺหนฺติ
ปริยาเยน กถิตตฺตา อนาปตฺติ ฯ ยทิ ปน ราชราชมหา-
มตฺตาทโย สยเมว ถมฺเภ ฐปาเปตฺวา จตฺตาโร ปจฺจเย
ปริภุญฺชถาติ เทนฺติ วฏฺฏติเยว ฯ สเจ โกจิ อนฺโตสีมายํ
ตฬากํ ขนติ วิหารมชฺเฌน วา มาติกํ เนติ เจติยงฺคณโพธิ-
ยงฺคณาทีนิ ทุสฺสนฺติ วาเรตพฺโพ ฯ สเจ สงฺโฆ กิญฺจิ ลภิตฺวา
อามิสครุกตาย น วาเรติ เอโก ภิกฺขุ วาเรติ โสว ภิกฺขุ
อิสฺสโร ฯ สเจ เอโก ภิกฺขุ น วาเรติ เนถ ตุมฺเหติ
เตสํเยว ปกฺโข โหติ สงฺโฆ วาเรติ สงฺโฆว อิสฺสโร ฯ
สงฺฆิเกสุ หิ กมฺเมสุ โย ธมฺมกมฺมํ กโรติ โส อิสฺสโร ฯ สเจ
วาริยมาโนปิ กโรติ เหฏฺฐา คหิตํ ปํสส เหฏฺฐา ปกฺขิปิตฺวา
อุปริ คหิตํ ปํสุํ อุปริ ปกฺขิปิตฺวา ปูเรตพฺพา ฯ สเจ โกจิ
ยถาชาตเมว อุจฺฉุํ วา อปรณฺณํ วา อลาวุกุมฺภณฺฑาทิกํ
วา วลฺลีผลํ ทาตุกาโม เอตํ สพฺพํ อุจฺฉุกฺเขตฺตํ อปรณฺณวตฺถุํ
วลฺลีผลาวาฏํ ทมฺมีติ วทติ สห วตฺถุนา ปรามฏฺฐตฺตา น
วฏฺฏตีติ มหาสุมตฺเถโร อาห ฯ มหาปทุมตฺเถโร ปน อภิลาป-
มตฺตเมตํ สามิกานํเยว หิ โส ภูมิภาโค ตสฺมา วฏฺฏตีติ
อาห ฯ

ทาสํ ทมฺมีติ วทติ น วฏฺฏติ ฯ อารามิกํ ทมฺมิ
เวยฺยาวจฺจกรํ ทมฺมิ กปฺปิยการกํ ทมฺมีติ วุตฺเต วฏฺฏติ ฯ
สเจ โส อารามิโก ปุเรภตฺตํปิ ปจฺฉาภตฺตํปิ สงฺฆสฺเสว
กมฺมํ กโรติ สามเณรสฺส วิย สพฺพํ เภสชฺชปฏิชคฺคนํปิ ตสฺส
กาตพฺพํ ฯ สเจ ปุเรภตฺตเมว สงฺฆสฺส กมฺมํ กโรติ ปจฺฉาภตฺตํ
อตฺตโน กมฺมํ กโรติ สายํ นิวาโป น ทาตพฺโพ ฯ เยปิ
ปญฺจทิวสวาเรน วา ปกฺขวาเรน วา สงฺฆสฺส กมฺมํ กตฺวา
เสสกาเล อตฺตโน กมฺมํ กโรนฺติ เตสํปิ กรณกาเลเยว ภตฺตญฺจ
นิวาโป จ ทาตพฺโพ ฯ สเจ สงฺฆสฺส กมฺมํ นตฺถิ อตฺตโนเยว
กมฺมํ กตฺวา ชีวนฺติ เต เจ หตฺถกมฺมมูลํ อาเนตฺวา เทนฺติ
คเหตพฺพํ ฯ โน เจ เทนฺติ น กิญฺจิ วตฺตพฺพา ฯ ยงฺกิญฺจิ
รชกทาสํปิ เปสการทาสํปิ อารามิกนาเมน สมฺปฏิจฺฉิตุํ วฏฺฏติ ฯ
สเจ คาโว เทมาติ วทนฺติ น วฏฺฏตีติ ปฏิกฺขิปิตพฺพา ฯ
อิมา คาโว กุโตติ ฯ ปณฺฑิเตหิ ปญฺจโครสปริโภคตฺถาย ทินฺนาติ
วตฺตพฺพา ฯ มยํปิ ปญฺจโครสปริโภคตฺถาย เทมาติ วุตฺเต
วฏฺฏติ ฯ อชิกาทีสุปิ เอเสว นโย ฯ หตฺถึ เทม อสฺสํ มหิสํ
กุกฺกุฏํ สูกรํ เทมาติ วทนฺติ สมฺปฏิจฺฉิตุํ น วฏฺฏติ ฯ สเจ
เกจิ มนุสฺสา อปฺโปสฺสุกฺกา ภนฺเต ตุมฺเห โหถ มยํ อิเม
คเหตฺวา ตุมฺหากํ กปฺปิยภณฺฑํ ทสฺสามาติ วตฺวา คณฺหนฺติ
วฏฺฏติ ฯ กุกฺกุฏสูกรา ยถาสุขํ ชีวนฺตูติ อรญฺเญ วิสฺสชฺเชตุํ
วฏฺฏติ ฯ อิมํ ตฬากํ อิมํ เขตฺตํ อิมํ วตฺถุํวิหารสฺส เทมาติ
วุตฺเต ปฏิกฺขิปิตุํน ลพฺภตีติ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมวาติ ฯ
สมุฏฺฐานาทีสุ อิทมฺปิ ฉสฺสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญา-
วิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ
ติเวทนนฺติ ฯ
สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย ราชสิกฺขาปท-
วณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
นิฏฺฐิโต จ ปฐโม วคฺโค ฯ

เตน สมเยนาติ โกสิยสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ สนฺถริตฺวา กตํ
โหตีติ สเม ภูมิภาเค โกสิยํสูนิ อุปรูปริ สนฺถริตฺวา กญฺชิกาทีหิ
สิญฺจิตฺวา กตํ โหติ ฯ เอเกนปิ โกสิยํสุนา มิสฺสิตฺวาติ เอตฺถ
ติฏฺฐตุ อตฺตโน รุจิวเสน มิสฺสกํ สเจปิ ตสฺส กรณฏฺฐาเน
วาโต เอกํ โกสิยํสุํ อาเนตฺวา ปาเตติ เอวํปิ มิสฺสิตฺวา กตเมว
โหตีติ ฯ เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานตฺถเมว ฯ ฉสฺสมุฏฺฐานํ กิริยา
โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ
ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
โกสิยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

เตน สมเยนาติ สุทฺธกาฬกสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ สุทฺธ-
กาฬกานนฺติ สุทฺธานํ กาฬกานํ อญฺเญหิ อมิสฺสกกาฬกานนฺติ
อตฺโถ ฯ เสสํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ สมุฏฺฐานาทีนิปิ โกสิยสิกฺขา-
ปทสทิสาเนวาติ ฯ
สุทฺธกาฬกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

เตน สมเยนาติ เทฺวภาคสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ อนฺเต
อาทิยิตฺวาติ สนฺถตสฺส อนฺเต อนุวาตํ วิย ทสนฺเต โอทาตานํ
อลฺลิยาเปตฺวา ฯ เทฺว ภาคาติ เทฺว โกฏฺฐาสา ฯ อาทาตพฺพาติ
คเหตพฺพา ฯ โคจริยานนฺติ กปิลวณฺณานํ ฯ เทฺว ตุลา
อาทาตพฺพาติ จตูหิ ตุลาหิ กาเรตุกามํ สนฺธาย วุตฺตํ ฯ อตฺถโต
ปน ยตฺตเกหิ เอฬกโลเมหิ กาตุกาโม โหติ เตสุ เทฺว
โกฏฺฐาสา กาฬกานํ เอโก โอทาตานํ เอโก โคจริยานนฺติ
อิทเมว ทสฺสิตํ โหตีติ เวทิตพฺพํ ฯ เสสํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ
สมุฏฺฐานาทีนิปิ โกสิยสิกฺขาปทสทิสาเนว ฯ เกวลํ อิทํ อาทาย
อนาทาย จ กรณโต กิริยากิริยํ เวทิตพฺพนฺติ ฯ
เทฺวภาคสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

เตน สมเยนาติ ฉพฺพสฺสิกฺขาปทํ ฯ อูหทนฺติปิ อุมฺมิหนฺติปีติ
สนฺถตานํ อุปริ วจฺจํปิ ปสฺสาวํปิ กโรนฺตีติ วุตฺตํ โหติ ฯ
ทินฺนา สงฺเฆน อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน สนถตสมฺมตีติ เอวํ
ลทฺธสมฺมติโก ภิกฺขุ ยาว โรโค น วูปสมติ ตาว ยํ ยํ
ฐานํ คจฺฉติ ตตฺถ ตตฺถ สนฺถตํ กาตุํ ลภติ ฯ สเจ อโรโค
หุตฺวา ปุน มูลพฺยาธินาว คิลาโน โหติ โสเยว ปริหาโร
นตฺถญฺญํ สมฺมติกิจฺจนฺติ ปุสฺสเทวตฺเถโร อาห ฯ อุปติสฺสตฺเถโร
ปน โส วา พฺยาธิ ปฏิกุปฺปตุ อญฺโญ วา สกึ คิลาโนติ
นามํ ลทฺธํ ลทฺธเมว ปุน สมฺมติกิจฺจํ นตฺถีติ อาห ฯ โอเรน
เจ ฉนฺนํ วสฺสานนฺติ โอริมภาเค อนฺโตติ อตฺโถ ฯ ปทภาชเน
ปน สงฺขฺยามตฺตทสฺสนตฺถํ อูนกฉพฺพสฺสานีติ วุตฺตํ ฯ อนาปตฺติ
ฉพฺพสฺสานิ กโรตีติ ยทา ฉพฺพสฺสานิ ปริปุณฺณานิ โหนฺติ
ตทา สนฺถตํ กโรติ ฯ ทุติยปเทปิ ยทา อติเรกฉพฺพสฺสานิ
โหนฺติ ตทา กโรตีติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ น หิ โส
ฉพฺพสฺสานิ กโรตีติ ฯ เสสํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ สมุฏฺฐานาทีนิ
โกสิยสิกฺขาปทสทิสาเนว อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ ฯ
ฉพฺพสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

เตน สมเยนาติ นิสีทนสนฺถตสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ อิจฺฉามหํ
ภิกฺขเวติ ภควา กิร ตํ อนฺโตเตมาสํ น กิญฺจิ โพธเนยฺยสตฺตํ
อทฺทส ตสฺมา เอวมาห ฯ เอวํ สนฺเตปิ ตนฺติวเสน ธมฺมเทสนา
กาตพฺพา สิยา ฯ ยสฺมา ปนสฺส เอตทโหสิ มยิ โอกาสํ
กาเรตฺวา ปฏิสลฺลีเน ภิกฺขู อธมฺมิกํ กติกวตฺตํ กริสสนฺติ ตํ
อุปเสโน ภินฺทิสฺสติ อหํ ตสฺส ปสีทิตฺวา ภิกฺขูนํ ทสฺสนํ
อนุชานิสฺสามิ ตโต มํ ปสฺสิตุกามา พหู ภิกฺขู ธุตงฺคานิ
สมาทิยิสฺสนฺติ อหํ จ เตหิ อุชฺฌิตสนฺถตปจฺจยา สิกฺขาปทํ
ปญฺญาเปสฺสามีติ ตสฺมา เอวมาห ฯ เอวํ พหูนิ หิ เอตฺถ
อานิสํสานีติ ฯ สปริโส เยน ภควา เตนูปสงฺกมีติ เถโร กิร
น ภิกฺขเว อูนทสวสฺเสน อุปสมฺปาเทตพฺโพ โย อุปสมฺปาเทยฺย
อาปตฺตึ ทุกฺกฏสฺสาติ (๑) อิมสฺมึ ขนฺธกสิกฺขาปเท กถํ หิ นาม
ตฺวํ โมฆปุริส อญฺเญหิ โอวทนีโย อนุสาสนีโย อญฺญํ โอวทิตุํ
อนุสาสิตุํ มญฺญิสฺสสีติ เอวมาทินา นเยน ครหํ ลภิตฺวา
สตฺถา มยฺหํ ปริสํ นิสฺสาย ครหํ อทาสิ โส ทานาหํ
ภควนฺตํ เตเนว ปุณฺณจนฺทสสฺสิริเกน สพฺพาการปริปุณฺเณน
มุเขน พฺรหฺมโฆสํ นิจฺฉาราเปตฺวา ปริสํเยว นิสฺสาย
สาธุการํ ทาเปสฺสามีติ สุหทโย กุลปุตฺโต อติเรกโยชนสตํ
อติกฺกมิตฺวา ปริสํ วินิตฺวา ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ ปริวุโต
# ๑. วิ. มหา. ๔/๙๐/๑๐๙ ฯ
ปุน ภควนฺตํ อุปสงฺกนฺโต ฯ เตน วุตฺตํ สปริโส เยน ภควา
เตนูปสงฺกมีติ ฯ น หิ สกฺกา พุทฺธานํ อญฺญถา อาราเธตุํ
อญฺญตฺร วตฺตสมฺปตฺติยา ฯ ภควโต อวิทูเร นิสินฺโนติ
วตฺตสมฺปตฺติยา ปริสุทฺธภาเวน นิราสงฺโก สีโห วิย กญฺจน-
ปพฺพตสฺส คุหายํ ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน ฯ เอตทโวจาติ
กถาสมุฏฺฐาปนตฺถํ เอตํ อโวจ ฯ
มนาปานิ เต ภิกฺขุ ปํสุกูลานีติ ภิกฺขุ ตว อิมานิ
ปํสุกูลานิ มนาปานิ อตฺตโน รุจิยา ขนฺติยา คหิตานีติ
อตฺโถ ฯ น โข เม ภนฺเต มนาปานีติ ภนฺเต น มยา อตฺตโน
รุจิยา ขนฺติยา คหิตานิ คลคฺคาเหน วิย มตฺถกตาลเนน
วิย จ คาหิโตมฺหีติ ทสฺเสติ ฯ ปญฺญายิสฺสตีติ ปญฺญาโต
อภิญฺญาโต ภวิสฺสติ ฯ ตตฺถ สนฺทิสฺสตีติ วุตฺตํ โหติ ฯ น
มยํ อปฺปญฺญตฺตํ ปญฺญาเปสฺสามาติ มยํ สาวกา นาม
อปฺปญฺญตฺตํ น ปญฺญาเปสฺสาม ฯ พุทฺธวิสโย หิ เอโส ยทิทํ
ปาจิตฺติยํ ทุกฺกฏนฺติ อาทินา นเยน อปฺปญฺญตฺตสิกฺขาปท-
ปญฺญาปนํ ปญฺญตฺตสิกฺขาปทสมุจฺฉินฺทนํ วา ฯ สมาทายาติ
ตํ ตํ สิกฺขาปทํ สมาทิยิตฺวา สาธุ สุฏฺฐูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา
ยถาปญฺญตฺเตสุ สพฺพสิกฺขาปเทสุ สิกฺขิสฺสามาติ ทสฺเสติ ฯ ภควา
ตสฺส อารทฺธจิตฺโต ปุนปิ สาธุ สาธูติ สาธุการมกาสิ ฯ
อนุญฺญาตาวุโสติ อนุญฺญาตํ อาวุโส ฯ ปิหนฺตาติ ปิหยนฺตา ฯ
สนฺถตานิ อุชฺฌิตฺวาติ สนฺถเต จตุตฺถจีวรสญฺญิตาย สพฺพ-
สนฺถตานิ อุชฺฌิตฺวา ฯ ธมฺมึ กถํ กตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสีติ
ภควา สนฺถตานิ วิปฺปกิณฺณานิ ทิสฺวา สทฺธาเทยฺยวินิปาตเน
การณํ นตฺถิ ปริโภคูปายํ เตสํ ทสฺเสสฺสามีติ ธมฺมึ กถํ
กตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ฯ สกึ นิวตฺถํปิ สกึ ปารุตํปีติ สกึ
นิสินฺนญฺเจว นิปนฺนญฺจ ฯ สามนฺตาติ เอกปสฺสโต วฏฺฏํ วา
จตุรสฺสํ วา ฉินฺทิตฺวา คหิตฏฺฐานํ ยถา วิทตฺถิมตฺตํ โหติ
เอวํ คเหตพฺพํ ฯ สนฺถรนฺเตน ปน ปาลิยํ วุตฺตนเยเนว
เอกเทเส วา สนฺถริตพฺพํ วิชเฏตฺวา วา มิสฺสกํ กตฺวา
สนฺถริตพฺพํ เอวํ กตํ ถิรตรํ โหติ ฯ เสสํ อุตฺตานตฺถเมวาติ ฯ
สมุฏฺฐานาทีนิ กิริยากิริยตฺตา อิมสฺส สิกฺขาปทสฺส เทฺวภาค-
สิกฺขาปทสทิสานีติ ฯ
นิสีทนสนฺถตสิกฺขาปทํ สมตฺตํ ฯ
อิเมสุ ปน ปญฺจสุ สนฺถเตสุ ปุริมานิ ตีณิ วินยกมฺมํ
กตฺวา ปฏิลภิตฺวา ปริภุญฺชิตุํ น วฏฺฏนฺติ ปจฺฉิมานิ เทฺว
วฏฺฏนฺตีติ เวทิตพฺพานิ ฯ

เตน สมเยนาติ เอฬกโลมสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ อุปฺผณฺเฑสุนฺติ
กิตฺตเกน เต ภนฺเต กีตานีติ อาทีนิ วทนฺตา อวหสึสุ ฯ
ฐิตโกว อาสุมฺภีติ ยถา มนุสฺสา อรญฺญโต มหนฺตํ ทารุภารํ
อาเนตฺวา กิลนฺตา ฐิตกาว ปาเตนฺติ เอวํ ปาเตสีติ อตฺโถ ฯ
สหตฺถาติ สหตฺเถน ฯ อตฺตนา หริตพฺพานีติ วุตฺตํ โหติ ฯ
พหิติโยชนํ ปาเตตีติ ติโยชนโต พหิ ปาเตติ ฯ อนนฺตราเยน
ปตนเก หตฺถโต มุตฺตมตฺเต โลมคณนาย นิสฺสคฺคิยานิ
ปาจิตฺติยานิ ฯ สเจ พหิติโยชเน รุกฺเข วา ถมฺเภ วา
ปฏิหญฺญิตฺวา ปุน อพฺภนฺตเร ปตนฺติ อนาปตฺติ ฯ ภูมิยํ
ปติตฺวา ฐตฺวา วฏฺฏมานา เอฬกโลมภณฺฑิกา ปุน อนฺโต
ปวิสนฺติ อาปตฺติเยว ฯ อนฺโต ฐตฺวา หตฺเถน วา ปาเทน
วา ยฏฺฐิยา วา วฏฺเฏติ ฐตฺวา วา อฐตฺวา วา วฏฺฏมานา
ภณฺฑิกา คจฺฉนฺติ อาปตฺติเยว ฯ อญฺโญ หริสฺสตีติ ฐเปติ
เตน หริเตปิ อาปตฺติเยว ฯ สุทฺธจิตฺเตน ฐปิตํ วาโต วา
อญฺโญ วา อตฺตโน ธมฺมตาย พหิ ปาเตติ อาปตฺติเยว
สอุสฺสาหตฺตา อจิตฺตกตฺตา จ สิกฺขาปทสฺส ฯ กุรุนฺทิยาทีสุ
ปน เอตฺถ อนาปตฺติ วุตฺตา ฯ สา อนาปตฺติปาลิยา น
สเมติ ฯ อุภโตภณฺฑิกํ เอกาพทฺธํ กตฺวา เอกภณฺฑิกํ อนฺโต-
สีมายํ เอกํ พหิสีมายํ กโรนฺโต ฐเปติ รกฺขติ ตาว ฯ เอกาพทฺเธ
กาเชปิ เอเสว นโย ฯ ยทิ ปน อพนฺธิตฺวา กาชโกฏิยํ
ฐปิตมตฺตเมว โหติ น รกฺขติ ฯ เอกาพทฺเธปิ ปริวตฺเตตฺวา
ฐปิเต อาปตฺติเยว ฯ อญฺญสฺส ยาเน วาติ เอตฺถ คจฺฉนฺเต
ยาเน วา หตฺถิปิฏฺฐิยาทีสุ วา สามิกสฺส อชานนฺตสฺเสว
หริสฺสตีติ ฐเปติ ตสฺมึ ติโยชนํ อติกฺกนฺเต อาปตฺติเยว ฯ
อคจฺฉนฺเตปิ เอเสว นโย ฯ สเจ ปน อคจฺฉนฺเต ยาเน วา
หตฺถิปิฏฺฐิยาทีสุ วา ฐเปตฺวา อภิรุหิตฺวา สาเรติ เหฏฺฐา วา
คจฺฉนฺโต โจเทติ ปกฺโกสนฺโต วา อนุพนฺธาเปติ อญฺญํ
หราเปตีติ วจนโต อนาปตฺติ ฯ กุรุนฺทิยาทีสุ ปน อาปตฺตีติ
วุตฺตํ ฯ ตํ อญฺญํ หราเปตีติ อิมินา น สเมติ ฯ อทินฺนาทาเน
ปน สุงฺกฆาเฏ อาปตฺติ โหติ ฯ ยา หิ ตตฺถ อาปตฺติ
สา อิธ อนาปตฺติ ยา อิธ อาปตฺติ สา ตตฺถ อนาปตฺติ ฯ
ตํ ฐานํ ปตฺวา อญฺญาวิหิโต วา โจราทีหิ วา อุปทฺทูโต
คจฺฉติ อาปตฺติเยว ฯ สพฺพตฺถ โลมคณนาย อาปตฺติปริจฺเฉโท
เวทิตพฺโพ ฯ ติโยชนํ วาสาธิปฺปาโย คนฺตฺวา ตโต ปรํ หรตีติ
ยตฺถ คโต ตตฺถ อุทฺเทสปริปุจฺฉาทีนํ วา ปจฺจยาทีนํ วา
อลาเภน ตโต ปรํ อญฺญตฺถ คจฺฉติ ตโตปิ อญฺญตฺถาติ
เอวํ โยชนสตํปิ หรนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ อจฺฉินฺนํ ปฏิลภิตฺวาติ
ตํ โจรา อจฺฉินฺทิตฺวา นิรตฺถกภาวํ ญตฺวา ปฏิเทนฺติ ตํ
หรนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ นิสฺสฏฺฐํ ปฏิลภิตฺวาติ วินยกมฺมกตํ
ปฏิลภิตฺวาติ อตฺโถ ฯ กตภณฺฑนฺติ กตภณฺฑกํ กมฺพลโกช-
วสนฺถตาทึ ยงฺกิญฺจิ อนฺตมโส สุตฺตเกน พนฺธมตฺตํปิ ฯ โย
ปน ตนุกปตฺตตฺถวิกนฺตเร วา อาโยคอํสพนฺธก- กายพนฺธนาทีนํ
อนฺตเรสุ วา ปิปฺผลิกาทีนํ มลรกฺขณตฺถํ สิปาฏิกาย วา
อนฺตมโส วาตาพาธิโก กณฺณจฺฉิทฺเทปิ โลมานิ ปกฺขิปิตฺวา
คจฺฉติ อาปตฺติเยว ฯ สุตฺตเกน ปน พนฺธิตฺวา ปกฺขิตฺตํ
กตภณฺฑฏฺฐาเน ติฏฺฐติ ฯ เวณึ กตฺวา หรติ อิทํ นิธาน-
มุขนฺนาม อาปตฺติเยว ฯ เสสํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ
สมุฏฺฐานาทีสุ อิทํ เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ นาม กายโต จ
กายจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ
ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ
เอฬกโลมสิกฺขาปทํ นิฏฺฐิตํ ฯ

เตน สมเยนาติ เอฬกโลมโธวาปนสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ
ริญฺจนฺตีติ อุชฺฌนฺติ วิสฺสชฺเชนฺติ ฯ น สกฺโกนฺติ อนุยุญฺชิตุนฺติ
วุตฺตํ โหติ ฯ เสสเมตฺถ ปุราณจีวรสิกฺขาปเท วุตฺตนยเมว สทฺธึ
สมุฏฺฐานาทีหีติ ฯ
เอฬกโลมโธวาปนสิกฺขาปทํ นิฏฺฐิตํ ฯ