ปฐมํ อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู โจเทตพฺพาติ มยํ ตุมฺเห
วตฺตุกามาติ โอกาสํ การาเปตฺวา วตฺถุนา จ อาปตฺติยา
จ โจเทตพฺพา โจเทตฺวา ยํ น สรนฺติ ตํ สาเรตพฺพา ฯ สเจ
วตฺถุญฺจ อาปตฺติญฺจ ปฏิชานนฺติ อาปตฺติเมว วา ปฏิชานนฺติ
น วตฺถุํ อาปตฺติ โรเปตพฺพา ฯ อถ วตฺถุเมว ปฏิชานนฺติ
นาปตฺตึ เอวมฺปิ อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ อยํ นาม อาปตฺตีติ
โรเปตพฺพา เอว ฯ ยทิ เนว วตฺถุํ นาปตฺตึ ปฏิชานนฺติ
อาปตฺติ น โรเปตพฺพาติ อยเมตฺถ วินิจฺฉโย ฯ ยถาปฏิญฺญาย
ปน อาปตฺตึ โรเปตฺวา เอวํ ปพฺพาชนียกมฺมํ กาตพฺพนฺติ
ทสฺเสนฺโต พฺยตฺเตน ภิกฺขุนาติ อาทิมาห ฯ ตํ อุตฺตานเมว ฯ เอวํ
ปพฺพาชนียกมฺมกเตน ปน ภิกฺขุนา ยสฺมึ วิหาเร วสนฺเตน
ยสฺมึ คาเม กุลทูสกกมฺมํ กตํ โหติ ตสฺมึ วิหาเร คาเม
วา น วสิตพฺพํ ฯ ตสฺมึ วิหาเร วสนฺเตน สามนฺตคาเม
ปิณฺฑาย น จริตพฺพํ ฯ สามนฺตวิหาเรปิ วสนฺเตน ตสฺมึ คาเม
ปิณฺฑาย น จริตพฺพํ ฯ อุปติสฺสตฺเถโร ปน ภนฺเต นครนฺนาม
มหนฺตํ ทฺวาทสโยชนิกมฺปิ โหตีติ อนฺเตวาสิเกหิ วุตฺโต ยสฺสา
วีถิยา กุลทูสกกมฺมํ กตํ ตโต วาริตนฺติ อาห ฯ ตโต วีถิปิ
มหตี นครปฺปมาณาว โหตีติ วุตฺโต ยสฺสา ฆรปฏิปาฏิยาติ
อาห ฯ ฆรปฏิปาฏิปิ วีถิปฺปมาณาว โหตีติ วุตฺโต อิโต
จีโต จ สตฺต ฆรานิ วาริตานีติ อาห ฯ ตํ ปน สพฺพํ
เถรสฺส มโนรถมตฺตเมว ฯ สเจปิ วิหาโร ติโยชนปรโม โหติ
ทฺวาทสโยชนปรมญฺจ นครํ เนว วิหาเร วสิตุํลพฺภติ น
นคเร จริตุนฺติ ฯ เต สงฺเฆน ปพฺพาชนียกมฺมกตาติ กถํ
สงฺโฆ เตสํ กมฺมํ อกาสิ ฯ น คนฺตฺวาว อชฺโฌตฺถริตฺวา
อกาสิ อถโข กุเลหิ นิมนฺเตตฺวา นิมนฺเตตฺวา สงฺฆภตฺเตสุ
กริยมาเนสุ ตสฺมึ ตสฺมึ ฐาเน เถรา สมณปฏิปทํ กเถตฺวา
อยํ สมโณ อยํ อสฺสมโณติ มนุสฺเส สญฺญาเปตฺวา เอกํ
เทฺว ภิกฺขู สีมํ ปเวเสตฺวา เอเตเนว อุปาเยน สพฺเพสมฺปิ
ปพฺพาชนียกมฺมํ อกํสูติ ฯ เอวํ ปพฺพาชนียกมฺมกตสฺส จ
อฏฺฐารส วตฺตานิ ปูเรตฺวา ยาจนฺตสฺส กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺภิ-
ตพฺพํ ฯ ปฏิปฺปสฺสทฺธกมฺเมนาปิ จ เตน เยสุ กุเลสุ ปุพฺเพ
กุลทูสกกมฺมํ กตํ ตโต ปจฺจยา น คเหตพฺพา ฯ อาสวกฺขยปฺ-
ปตฺเตนาปิ น คเหตพฺพา อกปฺปิยาว โหนฺติ ฯ กสฺมา น
คณฺหาถาติ ปุจฺฉิเตน ปุพฺเพ เอวํ กตตฺตาติ วุตฺเต สเจ
วทนฺติ น มยํ เตน การเณน เทม อิทานิ สีลวนฺตตาย
เทมาติ คเหตพฺพา ฯ ปกติยา ทานฏฺฐาเนเยว กุลทูสกกมฺมํ
กตํ โหติ ตโต ปกติทานเมว คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ ยํ วฑฺเฒตฺวา
เทนฺติ ตํ น วฏฺฏติ ฯ น สมฺมา วตฺตนฺตีติ เต ปน
อสฺสชิปุนพฺพสุกา อฏฺฐารสสุ วตฺเตสุ สมฺมา น วตฺตนฺติ ฯ
น โลมํ ปาเตนฺตีติ อนุโลมปฏิปทํ อปฏิปชฺชนตาย น ปนฺนโลมา
โหนฺติ ฯ น เนตฺถารํ วตฺตนฺตีติ อตฺตโน นิตฺถรณมคฺคํ น
ปฏิปชฺชนฺติ ฯ ภิกฺขู น ขมาเปนฺตีติ ทุกฺกฏํ ภนฺเต อมฺเหหิ
น ปุน เอวํ กริสฺสาม ขมถ อมฺหากนฺติ เอวํ ภิกฺขูนํ
ขมาปนํ น กโรนฺติ ฯ อกฺโกสนฺตีติ การกสงฺฆํ ทสหิ
อกฺโกสวตฺถูหิ อกฺโกสนฺติ ฯ ปริภาสนฺตีติ ภยํ เตสํ ทสฺเสนฺติ ฯ
ฉนฺทคามิตา ฯเปฯ ภยคามิตา ปาเปนฺตีติ เอเต ฉนฺทคามิโน
จ ฯเปฯ ภยคามิโน จาติ เอวํ ฉนฺทคามิตายปิ ฯเปฯ
ภยคามิตายปิ ปาเปนฺติ โยเชนฺตีติ อตฺโถ ฯ ปกฺกมนฺตีติ เตสํ
ปริวาเรสุ ปญฺจสุ สมณสเตสุ เอกจฺเจ ทิสา ปกฺกมนฺติ ฯ
วิพฺภมนฺตีติ เอกจฺเจ คิหี โหนฺติ ฯ กถํ หิ นาม อสฺสชิ-
ปุนพฺพสุกาติ เอตฺถ ทฺวินฺนํ ปาโมกฺขานํ วเสน สพฺเพปิ
อสฺสชิปุนพฺพสุกาติ วุตฺตา ฯ

คามํ วาติ เอตฺถ นครมฺปิ คามคฺคหเณเนว คหิตํ ฯ
เตนสฺส ปทภาชเน คาโมปิ นิคโมปิ นครมฺปิ คาโม เจว
นิคโม จาติ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ อปาการปริกฺเขโป สอาปโณ นิคโมติ
เวทิตพฺโพ ฯ กุลานิ ทูเสตีติ กุลทูสโก ฯ ทูเสนฺโต จ น
อสุจิกทฺทมาทีหิ ทูเสติ อถ โข อตฺตโน ทุปฺปฏิปตฺติยา เตสํ
ปสาทํ วินาเสติ ฯ เตเนวสฺส ปทภาชเน ปุปฺเผน วาติอาทิ
วุตฺตํ ฯ
ตตฺถ โย หริตฺวา วา หราเปตฺวา วา ปกฺโกสิตฺวา
วา ปกฺโกสาเปตฺวา วา สยํ วา อุปคตานํ ยงฺกิญฺจิ อตฺตโน
สนฺตกํ ปุปฺผํ กุลสงฺคหตฺถาย เทติ ทุกฺกฏํ ฯ ปรสนฺตกํ เทติ
ทุกฺกฏเมว ฯ เถยฺยจิตฺเตน เทติ ภณฺฑคฺเฆน กาเรตพฺโพ ฯ
เอเสว นโย สงฺฆิเกปิ ฯ อยมฺปน วิเสโส ฯ เสนาสนตฺถาย
นิยามิตํ อิสฺสรวตาย ททโต ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปุปฺผนฺนาม กสฺส
ทาตุํ วฏฺฏติ กสฺส น วฏฺฏตีติ ฯ มาตาปิตูนํ ตาว หริตฺวาปิ
หราเปตฺวาปิ ปกฺโกสิตฺวาปิ ปกฺโกสาเปตฺวาปิ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ
เสสญาตกานํ ปกฺโกสาเปตฺวาว ฯ ตญฺจ โข วตฺถุปูชนตฺถาย ฯ
มณฺฑนตฺถาย ปน สิวลิงฺคาทิปูชนตฺถาย วา กสฺสจิปิ ทาตุํ
น วฏฺฏติ ฯ มาตาปิตูนญฺจ หราเปนฺเตน ญาติสามเณเรเหว
หราเปตพฺพํ ฯ อิตเร ปน ยทิ สยเมว อิจฺฉนฺติ วฏฺฏติ ฯ
สมฺมเตน ปุปฺผภาชเกน ภาชนกาเล สมฺปตฺตานํ สามเณรานํ
อุปฑฺฒภาคํ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ กุรุนฺทิยํ สมฺปตฺตคิหีนํ อุปฑฺฒภาคํ
มหาปจฺจริยํ จูฬกํ ทาตุํ วฏฺฏตีติ วุตฺตํ ฯ อสมฺมเตน
อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ อาจริยูปชฺฌาเยสุ สคารวา สามเณรา
พหูนิ ปุปฺผานิ อาหริตฺวา ราสึ กตฺวา ฐเปนฺติ ฯ เถรา
ปาโตว สมฺปตฺตานํ สทฺธิวิหาริกาทีนํ อุปาสกานํ วา ตฺวํ
อิทํ คณฺห ตฺวํ อิทํ คณหาติ เทนฺติ ฯ ปุปฺผทานํ นาม
น โหติ ฯ เจติยํ ปูเชสฺสามาติ คเหตฺวา คจฺฉนฺตาปิ ปูชํ
กโรนฺตาปิ ตตฺถ ตตฺถ สมฺปตฺตานํ เจติยปูชนตฺถาย เทนฺติ ฯ
เอตมฺปิ ปุปฺผทานนฺนาม น โหติ ฯ อุปาสเก อกฺกปุปฺผาทีหิ
ปูชนฺเต ทิสฺวา วิหาเร กณฺณิการปุปฺผาทีนิ อตฺถิ อุปาสกา
ตานิ คเหตฺวา ปูเชถาติ วตฺตตปิ วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขู ปุปฺผปูชํ
กตฺวา ทิวาตรํ คามํ ปวิฏฺเฐ กึ ภนฺเต อติทิวา ปวิฏฺฐตฺถาติ
ปุจฺฉนฺติ ฯ วิหาเร ปุปฺผานิ พหูนิ ปูชํ อกริมฺหาติ วทนฺติ ฯ
มนุสฺสา พหูนิ กิร วิหาเร ปุปฺผานีติ ปุนทิวเส ปหุตํ
ขาทนียํ โภชนียํ คเหตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ปุปฺผปูชญฺจ กโรนฺติ
ทานญฺจ เทนฺติ วฏฺฏติ ฯ มนุสฺสา มยมฺภนฺเต อสุกทิวสนฺนาม
ปูเชสฺสามาติ ปุปฺผวารํ ยาจิตฺวา อนุญฺญาตทิวเส อาคจฺฉนฺติ ฯ
สามเณเรหิ จ ปเคว ปุปฺผานิ โอจินิตฺวา ฐปิตานิ โหนฺติ ฯ
เต รุกฺเขสุ ปุปฺผานิ อปสฺสนฺตา กุหึ ภนฺเต ปุปฺผานีติ
วทนฺติ ฯ สามเณเรหิ โอจินิตฺวา ฐปิตานิ ตุมเห ปน ปูเชตฺวา
คจฺฉถ สงฺโฆ อญฺญํ ทิวสํ ปูเชสฺสตีติ ฯ เต ปูเชตฺวา ทานํ
ทตฺวา คจฺฉนฺติ วฏฺฏติ ฯ
มหาปจฺจริยํ ปน กุรุนฺทิยญฺจ เถรา สามเณเรหิ ทาเปตุํ
น ลภนฺติ สเจ สยเมว ตานิ ปุปฺผานิ เตสํ เทนฺติ วฏฺฏติ
เถเรหิ ปน สามเณเรหิ โอจินิตฺวา ฐปิตานีติ เอตฺตกเมว
วตฺตพฺพนฺติ วุตฺตํ ฯ สเจ ปน ปุปฺผวารํ ยาจิตฺวา อโนจิเตสุ
ปุปฺเผสุ ยาคุภตฺตาทีนิ อาทาย อาคนฺตฺวา สามเณเรหิ
โอจินิตฺวา เทถาติ วทนฺติ ญาตกสามเณรานํเยว โอจินิตฺวา
ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ อญฺญาตเก อุกฺขิปิตฺวา รุกฺขสาขาย ฐเปนฺติ ฯ
น โอโรหิตฺวา ปลายิตพฺพํ โอจินิตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ
ปน โกจิ ธมฺมกถิโก พหูนิ อุปาสกา วิหาเร ปุปฺผานิ
ยาคุภตฺตาทีนิ อาทาย คนฺตฺวา ปุปฺผปูชํ กโรถาติ วทติ ตสฺเสว
น กปฺปตีติ มหาปจฺจริยญฺจ กุรุนฺทิยญฺจ วุตฺตํ ฯ มหาอฏฺฐ-
กถายํ ปน เอตํ อกปฺปิยํ น วฏฺฏตีติ อวิเสเสน วุตฺตํ ฯ ผลํปิ
อตฺตโน สนฺตกํ วุตฺตนเยเนว มาตาปิตูนญฺจ เสสญาตีนญฺจ
ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ กุลสงฺคหตฺถาย ปน เทนฺตสฺส วุตฺตนเยเนว
อตฺตโน สนฺตเก ปรสนฺตเก สงฺฆิเก เสนาสนตฺถาย นิยามิเต
จ ทุกฺกฏาทีนิ เวทิตพฺพานิ ฯ อตฺตโน สนฺตกํเยว คิลาน-
มนุสฺสานํ วา สมฺปตฺตอิสฺสรานํ วา ขีณปริพฺพยานํ ทาตุํ
วฏฺฏติ ฯ ผลทานํ น โหติ ฯ ผลภาชเกนาปิ สมฺมเตน สงฺฆสฺส
ผลภาชนกาเล สมฺปตฺตมนุสฺสานํ อุปฑฺฒภาคํ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ
อสมฺมเตน อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ ฯ สงฺฆาราเมปิ ผลปริจฺเฉเทน
วา รุกฺขปริจฺเฉเทน วา กติกา กาตพฺพา ตโต คิลาน-
มนุสฺสานํ วา อญฺเญสํ วา ผลํ ยาจนฺตานํ ยถาปริจฺเฉเทน
จตฺตาริ ปญฺจ ผลานิ ทาตพฺพานิ รุกฺขา วา ทสฺเสตพฺพา อิโต
คเหตุํ ลพฺภตีติ ฯ อิธ ผลานิ สุนฺทรานิ อิโต คณฺหาถาติ เอวํ
ปน น วตฺตพฺพํ ฯ
จุณฺเณนาติ เอตฺถ อตฺตโน สนฺตกํ สิริสจุณฺณํ วา อญฺญํ
วา กสาวํ กุลสงฺคหตฺถาย เทติ ทุกฺกฏํ ฯ ปรสนฺตกาทีสุปิ
วุตฺตนเยน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ อยํ ปน วิเสโส ฯ อิธ
สงฺฆสฺส รกฺขิตโคปิตาปิ รุกฺขจฺฉลฺลิ ครุภณฺฑเมว ฯ มตฺติกา-
ทนฺตกฏฺฐเวฬูสุปิ ครุภณฺฑูปคํ ญตฺวา จุณฺเณ วุตฺตนเยเนว
วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ ปณฺณทานํ ปน เอตฺถ น อาคตํ ฯ
ตํปิ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ ปรโตปิ ครุภณฺฑวินิจฺฉเย สพฺพํ
วิตฺถาเรน วณฺณยิสฺสาม ฯ เวชฺชกาย วาติ เอตฺถ เวชฺช
กมฺมวิธิ ตติยปาราชิกวณฺณนาย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ ฯ
ชงฺฆเปสนิเกนาติ เอตฺถ ชงฺฆเปสนียนฺติ คิหีนํ ทูเตยฺยสาสน-
หรณกมฺมํ วุจฺจติ ตํ น กาตพฺพํ ฯ คิหีนํ หิ สาสนํ คเหตฺวา
คจฺฉนฺตสฺส ปเท ปเท ทุกฺกฏํ ฯ ตํ กมฺมํ นิสฺสาย ลทฺธโภชนํ
ภุญฺชนฺตสฺสาปิ อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ทุกฺกฏํ ฯ ปฐมํ สาสนํ
อคฺคเหตฺวา ปจฺฉา อยํ ทานิ โส คาโม หนฺท นํ สาสนํ
อาโรเจมีติ มคฺคา โอกฺกมนฺตสฺสาปิ ปเท ปเท ทุกฺกฏํ ฯ
สาสนํ อาโรเจตฺวา ลทฺธโภชนํ ภุญฺชโต ปุริมนเยเนว ทุกฺกฏํ ฯ
สาสนํ อคฺคเหตฺวา อาคเตน ปน ภนฺเต ตสฺมึ คาเม
อิตฺถนฺนามสฺส นาม กา ปวุตฺตีติ ปุจฺฉิยมาเนน กเถตุํ วฏฺฏติ ฯ
ปุจฺฉิตปญฺเห โทโส นตฺถิ ฯ ปญฺจนฺนํ ปน สหธมฺมิกานํ
มาตาปิตูนํ ปณฺฑุปลาสสฺส อตฺตโน เวยฺยาวจฺจกรสฺส จ สาสนํ
หริตุํ วฏฺฏติ ฯ คิหีนญฺจ ปุพฺเพ วุตฺตปฺปการํ กปฺปิยสาสนํ ฯ
อิทํ หิ ชงฺฆเปสนียกมฺมนฺนาม น โหติ ฯ อิเมหิ ปน อฏฺฐหิ
กุลทูสกกมฺเมหิ อุปฺปนฺนปจฺจยา ปญฺจนฺนมฺปิ สหธมฺมิกานํ น กปฺปนฺติ
อภูตาโรจนรูปิยสํโวหาเรหิ อุปฺปนฺนปจฺจยสทิสา ว โหนฺติ ฯ
ปาปา สมาจารา อสฺสาติ ปาปสมาจาโร ฯ เต ปน
ยสฺมา มาลาวจฺฉโรปนาทโย อิธ อธิปฺเปตา ตสฺมา มาลาวจฺฉํ
โรเปติปีติ อาทินา นเยนสฺส ปทภาชนํ วุตฺตํ ฯ ติโรกฺขาติ
ปรมฺมุขา ฯ กุลานิ จ เตน ทุฏฺฐานีติ เอตฺถ ปน ยสฺมา
กุลานีติ โวหารมตฺตเมตํ อตฺถโต หิ มนุสฺสา เตน ทุฏฺฐา
โหนฺติ ตสฺมาสฺส ปทภาชเน ปุพฺเพ สทฺธา หุตฺวาติ
อาทิมาห ฯ ฉนฺทคามิโนติ ฉนฺเทน คจฺฉนฺตีติ ฉนฺทคามิโน ฯ
เอส นโย เสเสสุ ฯ สมนุภาสิตพฺโพ ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคายาติ
เอตฺถ กุลทูสกกมฺเมน ทุกฺกฏเมว ฯ ยํ ปน โส สงฺฆํ ปริหริตฺวา
ฉนฺทคามิโนติ อาทิมาห ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย สมนุภาสน-
กมฺมํ กาตพฺพนฺติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ เสสํ สพฺพตฺถ
อุตฺตานตฺถเมว ฯ สมุฏฺฐานาทีนิปิ ปฐมสงฺฆเภทสทิสาเนวาติ ฯ
กุลทูสกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

อุทฺทิฏฺฐา โข ฯเปฯ เอวเมตํ ธารยามีติ เอตฺถ ปฐมํ
อาปตฺติ เอเตสนฺติ ปฐมาปตฺติกา ฯ ปฐมํ วีติกฺกมกฺขเณเยว
อาปชฺชิตพฺพาติ อตฺโถ ฯ อิตเร ปน ยถา ตติเย จตุตฺเถ จ
ทิวเส โหติ ชโร ตติยโก จตุตฺถโกติ ปวุจฺจติ เอวํ ยาวตติเย
สมนุภาสนกมฺเม โหนฺตีติ ยาวตติยกาติ เวทิตพฺพา ฯ ยาวติหํ
ชานํ ปฏิจฺฉาเทตีติ ยตฺตกานิ อหานิ ชานนฺโต ปฏิจฺฉาเทติ
อหํ อิตฺถนฺนามํ อาปตฺตึ อาปนฺโนติ สพฺรหฺมจารีนํ นาโรเจติ ฯ
ตาวติหนฺติ ตตฺตกานิ อหานิ ฯ อกามา ปริวฏฺฐพฺพนฺติ น
กาเมน น วเสน อถโข อกาเมน อวเสน ปริวาสํ สมาทาย
วฏฺฐพฺพํ ฯ อุตฺตรึ ฉารตฺตนฺติ ปริวาสโต อุตฺตรึ ฉ รตฺติโย ฯ
ภิกฺขุมานตฺตายาติ (๑) ภิกฺขูนํ มานนภาวาย อาราธนตฺถายาติ
วุตฺตํ โหติ ฯ วีสติสงฺโข คโณ อสฺสาติ วีสติคโณ ฯ ตตฺถาติ
ยตฺถ สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน วีสติคโณ ภิกฺขุสงฺโฆ อตฺถิ ฯ
อพฺเภตพฺโพติ อภิเอตพฺโพ สมฺปฏิจฺฉิตพฺโพ ฯ อพฺภานกมฺมวเสน
โอสาเรตพฺโพติ วุตฺตํ โหติ ฯ อวฺหาตพฺโพติ วา อตฺโถ ฯ
อนพฺภิโตติ น อพฺภิโต อสมฺปฏิจฺฉิโต ฯ อกตพฺภานกมฺโมติ
วุตฺตํ โหติ ฯ อนวฺหาโตติ วา อตฺโถ ฯ สามีจีติ อนุธมฺมตา ฯ
โลกุตฺตรธมฺมํ อนุคตา โอวาทานุสาสนี สามีจิธมฺมตาติ วุตฺตํ
โหติ ฯ เสสเมตฺถ วุตฺตนยเมวาติ ฯ
สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย
เตรสกวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
_______________
# ๑. เอตฺถ ภิกฺขุโน มานตฺตํ ภิกฺขุนา วา จริตพฺพํ มานตฺตํ ภิกฺขุมานตฺตํ.
# ภิกฺขุนีปกฺเข ปกฺขมานตฺตสฺส ภาวโต ตถา วุตฺตนฺติ อมฺหากํ มติ ฯ

อนิยตกณฺฑวณฺณนา
อิเม โข ปนายสฺมนฺโต เทฺว อนิยตา ธมฺมา อุทฺเทสํ
อาคจฺฉนฺติ ฯ
เตน สมเยน พุทฺโธ ภควาติ ปฐมอนิยตสิกฺขาปทํ ฯ
ตตฺถ กาลยุตฺตํ สมุลฺลปนฺโตติ กาลํ สลฺลกฺเขตฺวา ยทา น
โกจิ สมีเป คจฺฉติ วา อาคจฺฉติ วา ตทา ตทนุรูปํ กจฺจิ
น อุกฺกณฺฐสิ น กิลมสิ น ฉาตาสีติ อาทิกํ เคหสิตกถํ
กเถนฺโต ฯ กาลยุตฺตํ ธมฺมํ ภณนฺโตติ กาลํ สลฺลกฺเขตฺวา
ยทา อญฺโญ โกจิ อาคจฺฉติ วา คจฺฉติ วา ตทา ตทนุรุปํ
อุโปสถํ กเรยฺยาสิ สลากภตฺตํ ทเทยฺยาสีติ อาทิกํ ธมฺมกถํ
กเถนฺโต ฯ พหู ธีตโร จ ปุตฺตา จ อสฺสาติ พหุปุตฺตา ฯ
ตสฺสา กิร ทส ปุตฺตา ทส ธีตโร จ อเหสุํ ฯ พหู นตฺตาโร
อสฺสาติ พหุนตฺตา ฯ ยเถว หิ ตสฺสา เอวมสฺสา ปุตฺตาธีตานมฺปิ
วีสติ ทารกา อเหสุํ ฯ อิติ สา วีสุตฺตรจตุสตปุตฺตนตฺตปริวารา
อโหสิ ฯ อภิมงฺคลสมฺมตาติ อุตฺตมมงฺคลสมฺมตา ฯ ยญฺเญสูติ
ทานปฺปทาเนสุ ฯ ฉเณสูติ อาวาหวิวาหมงฺคลาทีสุ อนฺตรุสฺสเวสุ ฯ
อุสฺสเวสูติ อาสาฬฺหีปวารณนกฺขตฺตาทีสุ มหุสฺสเวสุ ฯ ปฐมํ
โภเชนฺตีติ อิเมปิ ทารกา ตยา สมานายุกา นีโรคา โหนฺตูติ
อายาจนฺตา ปฐมํเยว โภเชนฺติ ฯ เยปิ สทฺธา โหนฺติ ปสนฺนา
เต ภิกฺขู โภเชตฺวา ตทนนฺตรํ สพฺพปฺปฐมํ ตํเยว โภเชนฺติ ฯ
น อาทิยีติ ตสฺสา วจนํ น คณฺหิ ฯ น วา อาทรมกาสีติ
อตฺโถ ฯ
อลํกมฺมนิเยติ กมฺมกฺขมํ กมฺมโยคฺคนฺติ กมฺมนิยํ ฯ อลํ
ปริยตฺตํ กมฺมนิยภาวายาติ อลํกมฺมนิยํ ฯ ตสฺมึ อลํกมฺมนิเย ฯ
ยตฺถ อชฺฌาจารํ กโรนฺตา สกฺโกนฺติ ตํ กมฺมํ กาตุํ ตาทิเสติ
อตฺโถ ฯ เตเนวสฺส ปทภาชเน วุตฺตํ สกฺกา โหติ เมถุนํ
ธมฺมํ ปฏิเสวิตุนฺติ ฯ ยตฺถ เมถุนํ ธมฺมํ สกฺกา โหติ ปฏิเสวิตุนฺติ
วุตฺตํ โหติ ฯ นิสชฺชํ กปฺเปยฺยาติ นิสชฺชํ กเรยฺย นิสีเทยฺยาติ
อตฺโถ ฯ ยสฺมา ปน นิสีทิตฺวาว นิปชฺชติ เตนสฺส ปทภาชเน
อุภยํ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ อุปนิสินฺโนติ อุปคนฺตฺวา นิสินฺโนเอว
อุปนิปนฺโนติ เวทิตพฺโพ ฯ ภิกฺขุ นิสินฺเนติ ภิกฺขุมฺหิ นิสินฺเนติ
อตฺโถ ฯ อุโภ วา นิสินฺนาติ เทฺวปิ อปจฺฉา อปุริมํ นิสินฺนา ฯ
เอตฺถ จ กิญฺจาปิ ปาลิยํ โสตสฺส รโหติ อาคตํ จกฺขุสฺส
รเหเนว ปน ปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ ฯ สเจ ปิหิตกวาฏสฺส
คพฺภสฺส ทฺวาเร นิสินฺโน วิญฺญุปุริโส โหติ เนว อนาปตฺตึ
กโรติ ฯ อปิหิตกวาฏสฺส ปน ทฺวาเร นิสินฺโน อนาปตฺตึ
กโรติ ฯ น เกวลญฺจ ทฺวาเร อนฺโตทฺวาทสหตฺเถปิ โอกาเส
นิสินฺโน สเจ สจกฺขุโก วิกฺขิตฺตจิตฺโตปิ นิทฺทายนฺโตปิ อนาปตฺตึ
กโรติ ฯ สมีเป ฐิโตปิ อนฺโธ น กโรติ ฯ จกฺขุมาปิ นิปชฺชิตฺวา
นิทฺทายนฺโต น กโรติ ฯ อิตฺถีนํ ปน สตมฺปิ อนาปตฺตึ น
กโรติเยว ฯ สทฺเธยฺยวจสาติ สทฺธาตพฺพวจนา ฯ สา ปน ยสฺมา
อริยสาวิกาว โหติ เตเนวสฺส ปทภาชเน อาคตผลาติอาทิ
วุตฺตํ ฯ ตตฺถ อาคตํ ผลํ อสฺสาติ อาคตผลา ฯ ปฏิลทฺธ-
โสตาปตฺติผลาติ อตฺโถ ฯ อภิสเมตาวินีติ ปฏิวิทฺธจตุสฺสจฺจา ฯ
วิญฺญาตํ สิกฺขตฺตยสาสนํ เอตายาติ วิญฺญาตสาสนา ฯ นิสชฺชํ
ภิกฺขุ ปฏิชานมาโนติ กิญฺจาปิ เอวรูปา อุปาสิกา ทิสฺวา
วทติ อถโข ภิกฺขุ นิสชฺชํ ปฏิชานมาโนเยว ติณฺณํ ธมฺมานํ
อญฺญตเรน กาเรตพฺโพ น อปฏิชานมาโนติ อตฺโถ ฯ เยน
วา สา สทฺเธยฺยวจสา อุปาสิกา วเทยฺย เตน โส ภิกฺขุ
กาเรตพฺโพติ นิสชฺชาทีสุ อากาเรสุ เยน วา อากาเรน
สทฺธึ เมถุนธมฺมาทีนิ โรเปตฺวา สา อุปาสิกา วเทยฺย
ปฏิชานมาโนว เตน โส ภิกฺขุ กาเรตพฺโพ ฯ เอวรูปายปิ
อุปาสิกาย วจนมตฺเตน น กาเรตพฺโพติ อตฺโถ ฯ กสฺมา ฯ
ยสฺมา ทิฏฺฐนฺนาม ตถาปิ โหติ อญฺญถาปิ โหติ ฯ ตทตฺถ-
โชตนตฺถญฺจ อิทํ วตฺถุํ อุทาหรนฺติ ฯ

มลฺลารามวิหาเร กิร
เอโก ขีณาสวตฺเถโร เอกทิวสํ อุปฏฺฐากกุลํ คนฺตฺวา อนฺโตเคเห
นิสีทิ ฯ อุปาสิกาปิ สยนปลฺลงฺกํ นิสฺสาย ฐิตา โหติ ฯ อเถโก
ปิณฺฑจาริโก ทฺวาเร ฐิโต ทิสฺวา เถโร อุปาสิกาย สทฺธึ
เอกาสเน นิสินฺโนติ สญฺญํ ปฏิลภิตฺวา ปุนปฺปุนํ โอโลเกสิ ฯ
เถโรปิ อยํ มยิ อสุทฺธลทฺธิโก ชาโตติ สลฺลกฺเขตฺวา กตภตฺต-
กิจฺโจ วิหารํ คนฺตฺวา อตฺตโน วสนฏฺฐานํ ปวิสิตฺวา อนฺโต
ว นิสีทิ ฯ โส ภิกฺขุ เถรํ โจเทสฺสามีติ อาคนฺตฺวา อุกฺกาสิตฺวา
ทฺวารํ วิวริ ฯ เถโร ตสฺส จิตฺตํ ญตฺวา อากาเส อุปฺปติตฺวา
กูฏาคารกณฺณิกํ นิสฺสาย ปลฺลงฺเกน นิสีทิ ฯ โสปิ ภิกฺขุ
อนฺโต ปวิสิตฺวา มญฺจญฺจ เหฏฺฐามญฺจญฺจ โอโลเกตฺวา เถรํ
อปสฺสนฺโต อุทฺธํ โอโลเกสิ ฯ อถ อากาเส นิสินฺนํ เถรํ
ทิสฺวา ภนฺเต เอวํ มหิทฺธิกา นาม ตุมฺเห มาตุคาเมน
สทฺธึ เอกาสเน นิสินฺนภาวํ วทาเปถเอวาติ อาห ฯ เถโร
อนฺตรฆรสฺเสเวโส อาวุโส โทโส อหํ ปน ตํ สทฺธาเปตุํ
อสกฺโกนฺโต เอวมกาสึ รกฺเขยฺยาสิ มนฺติ วตฺวา โอตรตีติ ฯ
อิโต ปรํ สา เจ เอวํ วเทยฺยาติ อาทิ สพฺพํ ปฏิญฺญาย
การณาการทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ ฯ

ตตฺถ มาตุคามสฺส เมถุนํ ธมฺมํ
ปฏิเสวนฺโตติ มาตุคามสฺส มคฺเค เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโตติ
อตฺโถ ฯ นิสชฺชาย กาเรตพฺโพติ นิสชฺชํ ปฏิชานิตฺวา เมถุน-
ธมฺมปฏิเสวนํ อปฏิชานนฺโต เมถุนธมฺมปาราชิกาปตฺติยา
อกาเรตฺวา นิสชฺชามตฺเตน ยํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ ตาย
กาเรตพฺโพ ฯ ปาจิตฺติยาย กาเรตพฺโพติ อตฺโถ ฯ เอเตน นเยน
สพฺพจตุกฺเกสุ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ สิกฺขาปทปริโยสาเน
อาปตฺตานาปตฺติปริจฺเฉททสฺสนตฺถํ วุตฺเตสุ คมนํ ปฏิชานาตีติ-
อาทีสุ คมนํ ปฏิชานาตีติ รโหนิสชฺชสฺสาทนตฺถํ คโตมฺหีติ เอวํ
คมนํ ปฏิชานาติ ฯ นิสชฺชนฺติ นิสชฺชสฺสาเทเนว นิสชฺชํ
ปฏิชานาติ ฯ อาปตฺตินฺติ ตีสุ อญฺญตรํ อาปตฺตึ ฯ อาปตฺติยา
กาเรตพฺโพติ ตีสุ ยํ ปฏิชานาติ ตาย กาเรตพฺโพ ฯ เสสเมตฺถ
จตุกฺเก อุตฺตานาธิปฺปายเมว ฯ ทุติยจตุกฺเก ปน คมนํ น
ปฏิชานาตีติ รโหนิสชฺชสฺสาทวเสน น ปฏิชานาติ ฯ สลาก-
ภตฺตาทินา อตฺตโน กมฺเมน คโตมฺหิ สา ปน มยฺหํ
นิสินฺนฏฺฐานํ อาคตาติ วทติ ฯ เสสเมตฺถาปิ อุตฺตานา-
ธิปฺปายเมว ฯ
อยํ ปน สพฺพตฺถ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ รโห-
นิสชฺชสฺสาโทติ เมถุนธมฺมสนฺนิสฺสิตกิเลโส วุจฺจติ ฯ โย ภิกฺขุ
เตนสฺสาเทน มาตุคามสฺส สนฺติกํ คนฺตุกาโม อกฺขึ อญฺเชติ
ทุกฺกฏํ ฯ นิวาสนํ นิวาเสติ กายพนฺธนํ พนฺธติ จีวรํ ปารุปติ
สพฺพตฺถ ปโยเค ปโยเค ทุกฺกฏํ ฯ คจฺฉโต ปทวาเร ปทวาเร
ทุกฺกฏํ ฯ คนฺตฺวา นิสีทติ ทุกฺกฏเมว ฯ มาตุคาเม อาคนฺตฺวา
นิสินฺนมตฺเต ปาจิตฺติยํ ฯ สเจ สา อิตฺถี เกนจิเทว กรณีเยน
อุฏฺฐาย ปุนปฺปุนํ นิสีทติ นิสชฺชาย นิสชฺชาย ปาจิตฺติยํ ฯ
ยํ สนฺธาย คโต สา น ทิฏฺฐา อญฺญา อาคนฺตฺวา นิสีทติ
อสฺสาเท อุปฺปนฺเน ปาจิตฺติยํ ฯ มหาปจฺจริยํ ปน คมนกาลโต
ปฏฺฐาย อสุทฺธจิตฺตตฺตา อาปตฺติเยวาติ วุตฺตํ ฯ สเจ สมฺพหุลา
อาคจฺฉนฺติ มาตุคามคณนาย ปาจิตฺติยานิ ฯ สเจ อุฏฺฐาย
อุฏฺฐาย ปุนปฺปุนํ นิสีทนฺติ นิสชฺชาคณนาย ปาจิตฺติยานิ ฯ
อนิยเมตฺวา ทิฏฺฐทิฏฺฐาย สทฺธึ รหสฺสาทํ กปฺเปสฺสามีติ คนฺตฺวา
นิสินฺนสฺสาปิ อาคตาคตานํ วเสน ปุนปฺปุนํ นิสชฺชาวเสน
จ วุตฺตนเยเนว อาปตฺติโย เวทิตพฺพา ฯ สเจปิ สุทฺธจิตฺเตน
คนฺตฺวา นิสินฺนสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา นิสินฺนาย อิตฺถิยา
รหสฺสาโท อุปฺปชฺชติ อนาปตฺติเยว ฯ สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐม-
ปาราชิกสทิสาเนวาติ ฯ
ปฐมานิยตวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

เตน สมเยน พุทฺโธ ภควาติ ทุติยานิยตสิกฺขาปทํ ฯ
ตตฺถ ภควา ปฏิกฺขิตฺตนฺติ อาทิมฺหิ ยํ เอโก เอกาย รโห
ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน อลํกมฺมนิเย นิสชฺชํ กปฺเปยฺย ตํ นิสชฺชํ
กปฺเปตุํ ปฏิกฺขิตฺตนฺติ เอวํ สมฺพนฺโธ เวทิตพฺโพ ฯ อิตรถา
หิ เอกสฺส เอกายาติ วตฺตพฺพํ สิยา ฯ กสฺมา ฯ ปฏิกฺขิตฺตนฺติ
วุตฺตตฺตา ฯ สามิอตฺเถ วา เอตํ ปจฺจตฺตวจนํ เวทิตพฺพํ ฯ

น เหว โข ปน ปฏิจฺฉนฺนนฺติ เอตฺถ ปน ยมฺปิ พหิ ปริกฺขิตฺตํ
อนฺโตวิวฏํ ปริเวณงฺคณาทิ ตมฺปิ อนฺโตคธนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ
เอวรูปมฺปิ ฐานํ อปฏิจฺฉนฺเนเยว คณิตนฺติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ฯ
เสสํ ปฐมสิกฺขาปทนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ เกวลํ หิ อิธ อิตฺถีปิ
ปุริโสปิ โย โกจิ วิญฺญู อนนฺธาพธิโร อนฺโตทฺวาทสหตฺเถ
โอกาเส ฐิโต วา นิสินฺโน วา วิกฺขิตฺตจิตฺโตปิ นิทฺทายนฺโตปิ
อนาปตฺตึ กโรติ ฯ พธิโร ปน จกฺขุมาปิ อนฺโธ วา อพธิโรปิ
น กโรติ ฯ ปาราชิกาปตฺติญฺจ ปริหาเปตฺวา ทุฏฺฐุลฺลวาจาปตฺติ
วุตฺตาติ อยํ วิเสโส ฯ เสสํ ปุริมสทิสเมว ฯ อุภยตฺถาปิ
อุมฺมตฺตกาทิกมฺมิกานํ อนาปตฺติ ฯ
สมุฏฺฐานาทีสุ อิทํ สิกฺขาปทํ ติสมุฏฺฐานํ กายจิตฺตโต
วาจาจิตฺตโต กายวาจาจิตฺตโต สมุฏฺฐาติ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ
สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ สุขมชฺฌตฺต-
เวทนาหิ ทฺวิเวทนํ ฯ เสสํ อุตฺตานตฺถเมวาติ ฯ
สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย
อนิยตวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
ปฐมสมนฺตปาสาทิกา วินยวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
___________________

ทุติยสมนฺตปาสาทิกา วินยวณฺณนา
ตึสกกณฺฑวณฺณนา
ตึส นิสฺสคฺคิยา ธมฺมา เย วุตฺตา สมิตาวินา
เตสํ ทานิ กริสฺสามิ อปุพฺพปทวณฺณนํ ฯ
เตน สมเยน พุทฺโธ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ โคตมเก
เจติเย เตน โข ปน สมเยน ภควตา ภิกฺขูนํ ติจีวรํ
อนุญฺญาตํ โหตีติ จีวรนฺติ อนฺตรวาสโก อุตฺตราสงฺโค
สงฺฆาฏีติ อิทํ จีวรตฺตยํ ปริภุญฺชิตุํ อนุญฺญาตํ โหติ ฯ ยตฺถ
ปเนตํ อนุญฺญาตํ ยทา จ อนุญฺญาตํ เยน จ การเณน
อนุญฺญาตํ ตํ สพฺพํ จีวรกฺขนฺธเก ชีวกวตฺถุสฺมึ อาคตเมว ฯ
อญฺเญเนว ติจีวเรน คามํ ปวิสนฺตีติ เยน วิหาเร อจฺฉนฺติ
นหานญฺจ โอตรนฺติ ตโต อญฺเญน ฯ เอวํ ทิวเส ทิวเส
นว จีวรานิ ธาเรนฺติ ฯ อุปฺปนฺนํ โหตีติ อิทํ อนุปฺปญฺญตฺติยา
ทฺวารํ ททมานํ ปฏิลาภวเสน อุปฺปนฺนํ โหติ โน นิปฺผตฺติ-
วเสน ฯ

อายสฺมโต สารีปุตฺตสฺส ทาตุกาโม โหตีติ อายสฺมา
กิร อานนฺโท ภควนฺตํ ฐเปตฺวา อญฺโญ เอวรูโป คุณวิสิฏฺโฐ
ปุคฺคโล นตฺถีติ สารีปุตฺตสฺส (๑) คุณพหุมาเนน อายสฺมนฺตํ
สารีปุตฺตํ มมายติ ฯ โส สทาปิ มนาปํ จีวรํ ลภิตฺวา
# ๑. อายสฺมโตติ วิเสสเนน ภวิตพพํ.
รชิตฺวา กปฺปพินฺทุํ กตฺวา เถรสฺเสว เทติ ฯ ปุเรภตฺเต ปณีตํ
ยาคุขชฺชกํ วา ปิณฺฑปาตํ วา ลภิตฺวา เถรสฺเสว เทติ ฯ
ปจฺฉาภตฺเต มธุผาณิตาทีนิ ลภิตฺวาปิ เถรสฺเสว เทติ ฯ
อุปฏฺฐากกุเลหิ ทารเก นิกฺขาเมตฺวา ปพฺพาเชตฺวา เถรสฺส
สนฺติเก อุปชฺฌํ คาหาเปตฺวา สยํ อนุสฺสาวนกมฺมํ กโรติ ฯ
อายสฺมาปิ สารีปุตฺโต ปิตุกตฺตพฺพกิจฺจํ นาม เชฏฺฐปุตฺตสฺส
ภาโร ตสฺมา ยํ มยา ภควโต กตฺตพฺพํ กิจฺจํ สพฺพนฺตํ
อานนฺโท กโรติ อหํ อานนฺทํ นิสฺสาย อปฺโปสฺสุกฺโก วิหริตุํ
ลภามีติ อายสฺมนตํ อานนฺทํ อติวิย มมายติ ฯ โสปิ มนาปํ
จีวรํ ลภิตฺวา อานนฺทตฺเถรสฺเสว เทตีติ สพฺพํ ปุริมสทิสเมว ฯ
เอวํ คุณพหุมาเนนป มมายนฺโต ตทา อุปฺปนฺนํปิ ตํ จีวรํ
อายสฺมโต สารีปุตฺตสฺส ทาตุกาโม โหตีติ เวทิตพฺโพ ฯ นวมํ
สิกฺขาปทํ วา ภควา ทิวสํ ทสมํ วาติ เอตฺถ ปน สเจ ภเวยฺย กถํ
เถโร ชานาตีติ ฯ พหูหิ การเณหิ ชานาติ ฯ