ทุติยสงฺคีติกา
ทุติยสงฺคีติวิชานนตฺถํ ปน อยมนุกฺกโม เวทิตพฺโพ ฯ
ยทา หิ
สงฺคายิตฺวาน สทฺธมฺมํ โชตยิตฺวา จ สพฺพธิ
ยาวชีวิตปริยนฺตํ ฐตฺวา ปญฺจสตาปิ เต
ขีณาสวา ชุติมนฺโต (๑) เถรา กสฺสปอาทโย
ขีณเสฺนหา ปทีปาว นิพฺพายึสุ อนาลยา ฯ

อถานุกฺกเมน คจฺฉนฺเตสุ รตฺตินฺทิเวสุ วสฺสสตปรินิพฺพุเต
ภควติ เวสาลิกา วชฺชิปุตฺตา (๒) ภิกฺขู เวสาลิยํ กปฺปติ สิงฺคิโลณ-
กปฺโป กปฺปติ ทฺวงฺคุลกปฺโป กปฺปติ คามนฺตรกปฺโป กปฺปติ
อาวาสกปฺโป กปฺปติ อนุมติกปฺโป กปฺปติ อาจิณฺณกปฺโป
กปฺปติ อมถิตกปฺโป กปฺปติ ชโลคึ ปาตุํ กปฺปติ อทสกํ
นิสีทนํ กปฺปติ ชาตรูปรชตนฺติ (๓) อิมานิ ทส วตฺถูนิ ทีเปสุํ ฯ
เตสํ สุสูนาคปุตฺโต กาฬาโสโก นาม ราชา ปกฺโข อโหสิ ฯ

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ยโส กากณฺฑกปุตฺโต
วชฺชีสุ จาริกญฺจรมาโน เวสาลิกา กิร วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู
เวสาลิยํ ทส วตฺถูนิ ทีเปนฺตีติ สุตฺวา น โข ปน เม
ตํ ปฏิรูปํ (๔) ยฺวาหํ ทสพลสฺส สาสนวิปตฺตึ สุตฺวา อปฺโปสฺสุกฺโก
ภเวยฺยํ หนฺทาหํ อธมฺมวาทิโน นิคฺคเหตฺวา ธมฺมํ ทีเปมีติ
# ๑. ม. ชุตีมนฺโต ฯ ๒. ม. วชฺชีปุตฺตกา ฯ ๓. วิ. จุลฺ. ๗/๖๓๐/๓๙๖ ฯ
# ๔. ม. ปเนตํ ปติรูปปํ ฯ
จินฺเตนฺโต เยน เวสาลี ตทวสริ ฯ ตตฺร สุทํ อายสฺมา ยโส
กากณฺฑกปุตฺโต เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ ฯ
เตน โข ปน สมเยน เวสาลิกา วชฺชิปุตฺตกา ภิกฺขู
ตทหุโปสเถ กํสปาตึ อุทเกน ปูเรตฺวา มชฺเฌ ภิกฺขุสงฺฆสฺส
ฐเปตฺวา อาคตาคเต เวสาลิเก อุปาสเก เอวํ วเทนฺติ เทถาวุโส
สงฺฆสฺส กหาปณมฺปิ อฑฺฒมฺปิ ปาทมฺปิ มาสกรูปมฺปิ ภวิสฺสติ
สงฺฆสฺส ปริกฺขาเรน กรณียนฺติ ฯ สพฺพนฺตาว วตฺตพฺพํ ยาว
อิมาย ปน วินยสงฺคีติยา สตฺต ภิกฺขุสตานิ อนูนานิ อนธิกานิ
อเหสุํ ตสฺมายํ วินยสงฺคีติ (๑) สตฺตสติกาติ วุจฺจตีติ ฯ เอตสฺมิญฺจ (๒)
สนฺนิปาเต ทฺวาทส ภิกฺขุสตสหสฺสานิ สนฺนิปตึสุ อายสฺมตา
ยเสน กากณฺฑกปุตฺเตน สมุสฺสาหิตานิ ฯ เตสํ มชฺเฌ อายสฺมตา
เรวเตน ปุฏฺเฐน สพฺพกามิตฺเถเรน วินยํ วิสชฺเชนฺเตน ตานิ
ทสวตฺถูนิ วินิจฺฉิตานิ อธิกรณํ วูปสมิตํ ฯ

อถ เถรา ปุน
ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายิสฺสามาติ ติปิฏกธเร ปตฺตปฏิสมฺภิเท
สตฺตสเต ภิกฺขู อุจฺจินิตฺวา เวสาลิยํ วาลิการาเม (๓) สนฺนิสีทิตฺวา
มหากสฺสปตฺเถเรน สงฺคายิตสทิสเมว สพฺพํ สาสนมลํ โสเธตฺวา
ปุน ปิฏกวเสน นิกายวเสน องฺควเสน ธมฺมกฺขนฺธวเสน จ
สพฺพํ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายึสุ ฯ อยํ สงฺคีติ อฏฺฐหิ
มาเสหิ นิฏฺฐิตา ยา โลเก
# ๑. ม. ทุติยสงฺคีติกถา ฯ ๒. ม.เอวํ ตสฺมิญฺจ ฯ ๓. สี. วาลุการาเม ฯ
สเตหิ สตฺตหี กตา เตน สตฺตสตาติ จ
ปุพฺเพ กตํ อุปาทาย ทุติยาติ จ วุจฺจตีติ ฯ
สา ปนายํ
เยหิ เถเรหิ สงฺคีตา สงฺคีติ เต (๑) สุวิสฺสุตา
สพฺพกามี จ สาฬฺโห จ เรวโต ขุชฺชโสภิโต
ยโส จ สาณสมฺภูโต เอเต สทฺธิวิหาริกา
เถรา อานนฺทเถรสฺส ทิฏฺฐปุพฺพา ตถาคตํ ฯ
สุมโน วาสภคามี จ เญยฺยา สทฺธิวิหาริกา
เทฺว อิเม อนุรุทฺธสฺส ทิฏฺฐปุพฺพา ตถาคตํ ฯ
ทุติโย ปน สงฺคีโต เยหิ เถเรหิ สงฺคโห
สพฺเพปิ ปนฺนภารา เต กตกิจฺจา อนาสวาติ ฯ
อยํ ทุติยสงฺคีติ ฯ

เอวมิมํ ทุติยสงฺคีตึ สงฺคายิตฺวา เต(๒) เถรา อุปฺปชฺชิสฺสติ
นุ โข อนาคเตปิ สาสนสฺส เอวรูปํ อพฺพุทนฺติ โอโลกยมานา
อิทํ อทฺทสํสุ อิโต วสฺสสตสฺส อุปริ อฏฺฐารสเม วสฺเส
ปาฏลิปุตฺเต ธมฺมาโสโก นาม ราชา อุปฺปชฺชิตฺวา สกล-
ชมฺพุทีเป รชฺชํ กาเรสฺสติ โส พุทฺธสาสเน ปสีทิตฺวา มหนฺตํ
ลาภสกฺการํ ปวตฺตยิสฺสติ ตโต ติตฺถิยา ลาภสกฺการํ
# ๑. ฏีกายญฺเจว โยชนายญฺจ เตสูติ ทิสฺสติ สุกาโร วิภตฺติวเสน กโต
# น อุปสคฺควเสน ฯ ๒. ม. เตติ นตฺถิ ฯ
ปฏฺฐยมานา (๑) สาสเน ปพฺพชิตฺวา สกํ สกํ ทิฏฺฐึ ปริทีเปสฺสนฺติ
เอวํ สาสเน มหนฺตํ อพฺพุทํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ ฯ

อถ เตสํ เอตทโหสิ
กินฺนุโข มยํ เอตสฺมึ อพฺพุเท อุปฺปนฺเน สมฺมุขา ภวิสฺสาม
น ภวิสฺสามาติ ฯ อถ [๒] สพฺเพว ตทา อตฺตโน อสมฺมุขีภาวํ (๓)
ญตฺวา โก นุ โข ตํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ สมตฺโถ ภวิสฺสตีติ
สกลํ มนุสฺสโลกญฺจ ฉกามาวจรเทวโลกญฺจ โอโลเกนฺตา น
กญฺจิ ทิสฺวา พฺรหฺมโลเก ติสฺสํ นาม มหาพฺรหฺมานํ อทฺทสํสุ
ปริตฺตายุกํ อุปริพฺรหฺมโลกูปปตฺติยา ภาวิตมคฺคํ ฯ ทิสฺวาน
เนสํ เอตทโหสิ สเจ มยํ เอตสฺส พฺรหฺมุโน มนุสฺสโลเก
นิพฺพตฺตนตฺถาย อุสฺสาหํ กเรยฺยาม อทฺธา เอส โมคฺคลี-
พฺราหฺมณสฺส เคเห ปฏิสนฺธึ คเหสฺสติ ตโต จ มนฺเตหิ
ปโลภิโต นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิสฺสติ โส เอวํ ปพฺพชิตฺวา สกลํ
พุทฺธวจนํ อุคฺคเหตฺวา อธิคตปฏิสมฺภิโท หุตฺวา ติตฺถิเย
มทฺทิตฺวา ตํ อธิกรณํ วินิจฺฉินิตฺวา สาสนํ ปคฺคณฺหิสฺสตีติ ฯ

เต พฺรหฺมโลกํ คนฺตฺวา ติสฺสํ มหาพฺรหฺมานํ เอตทโวจุํ
สมฺม มาริส (๔) อิโต วสฺสสตสฺส อุปริ อฏฺฐารสเม วสฺเส สาสเน
มหนฺตํ อพฺพุทํ อุปฺปชฺชิสฺสติ มยญฺจ สกลํ มนุสฺสโลกํ ฉกามา-
วจรเทวโลกญฺจ โอโลกยมานา กญฺจิ สาสนํ ปคฺคเหตุํ สมตฺถํ
# ๑. ม. ปตฺถยมาน ฯ ๒. ม. เอตฺถนฺตเร เตติ ทิสฺสติ ฯ
# ๓. ม. อสมฺมุขภาวํ ฯ ๔. ม. สมฺม มาริสาติ นตฺถิ ฯ
อทิสฺวา พฺรหฺมโลกํ วิจินนฺตา ภวนฺตํ อทฺทสาม สาธุ สปฺปุริส
มนุสฺสโลเก นิพฺพตฺติตฺวา ทสพลสฺส สาสนํ ปคฺคเหตุํ ปฏิญฺญํ
เทหีติ ฯ

เอวํ วุตฺเต มหาพฺรหฺมา อหํ กิร สาสเน อุปฺปนฺนํ
อพฺพุทํ โสเธตฺวา สาสนํ ปคฺคเหตุํ สมตฺโถ ภวิสฺสามีติ
หฏฺฐปฺปหฏฺโฐ อุทคฺคุทคฺโค หุตฺวา สาธูติ ปฏิสฺสุณิตฺวา
ปฏิญฺญํ อทาสิ ฯ เถรา พฺรหฺมโลเก ตํ กรณียํ ตีเรตฺวา
ปุน ปจฺจาคมึสุ ฯ

เตน โข ปน สมเยน สิคฺควตฺเถโร จ จณฺฑวชฺชิตฺเถโร
จ เทฺวปิ นวกา โหนฺติ ฯ เต เถรา ทหรภิกฺขู(๑) ติปิฏกธรา
ปตฺตปฏิสมฺภิทา ขีณาสวา โสณกสฺส สทฺธิวิหาริกา(๒) ฯ เต ตํ
อธิกรณํ น สมฺปาปุณึสุ ฯ เถรา ตุมฺเห อาวุโส อมฺหากํ
อิมสฺมึ อธิกรเณ โน สหายกา อหุวตฺถ เตน โว อิทํ
ทณฺฑกมฺมํ โหตุ ติสฺโส นาม มหาพฺรหฺมา โมคฺคลีพฺราหฺมณสฺส
เคเห ปฏิสนฺธึ คณฺหิสฺสติ ตํ ตุมฺหากํ เอโก นีหริตฺวา
ปพฺพาเชตุ เอโก พุทฺธวจนํ อุคฺคณฺหาเปตูติ วตฺวา สพฺเพปิ
ยาวตายุกํ ฐตฺวา
สพฺพกามิปฺปภูตโย เตปิ เถรา มหิทฺธิกา
อคฺคิกฺขนฺธาว โลกมฺหิ ชลิตฺวา ปรินิพฺพุตา ฯ
# ๑. ม.โหนฺติ ทหรภิกฺขู ฯ ๒. ม. โสณกสฺส สทฺธิวิหาริกาติ นตฺถิ ฯ
ทุติยสงฺคหํ กตฺวา วิโสเธตฺวาน สาสนํ
อนาคเตปิ กตฺวาน เหตุํ สทฺธมฺมวุฑฺฒิยา
ขีณาสวา วสิปฺปตฺตา ปภินฺนปฏิสมฺภิทา
อนิจฺจตาวสํ เถรา เตปิ นาม อุปาคตา ฯ
เอวํ อนิจฺจตํ ชมฺมึ ญตฺวา ทุรภิสมฺภวํ
ตํ ปตฺตุํ วายเม ธีโร ยํ นิจฺจํ อมตํ ปทนฺติ ฯ
เอตฺตาวตา สพฺพากาเรน ทุติยสงฺคีติวณฺณนา นิฏฺฐิตา
โหติ ฯ

ตติยสงฺคีติกถา
ติสฺโสปิ โข มหาพฺรหฺมา พฺรหฺมโลกา จวิตฺวา โมคฺคลี-
พฺราหฺมณสฺส เคเห ปฏิสนฺธึ อคฺคเหสิ ฯ สิคฺควตฺเถโรปิ ตสฺส
ปฏิสนฺธิคหณโต ปภูติ สตฺต วสฺสานิ พฺราหฺมณสฺส เคหํ
ปิณฺฑาย ปาวิสิ ฯ เอกทิวสมฺปิ อุฬุงฺกมตฺตํ วา ยาคุํ
กฏจฺฉุมตฺตํ วา ภตฺตํ นาลตฺถ ฯ สตฺตนฺนํ ปน วสฺสานํ
อจฺจเยน เอกทิวสํ อติจฺฉถ ภนฺเตติ วจนมตฺตํ อลตฺถ ฯ