เตน สมเยน พุทฺโธ ภควาติ อตฺตกามปาริจริยสิกฺขาปทํ ฯ
ตตฺถ กุลูปโกติ กุลปยิรุปาสนโก จตุนฺนํ ปจฺจยานํ อตฺถาย
กุลูปสงฺกมเน นิจฺจปฺปยุตฺโต ฯ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลาน-
ปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารนฺติ จีวรญฺจ ปิณฺฑปาตญฺจ เสนาสนญฺจ
คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารญฺจ ฯ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารนฺติ
เจตฺถ ปฏิกรณฏฺเฐน ปจฺจโย ฯ ยสฺสกสฺสจิ สปฺปายสฺเสตํ
อธิวจนํ ฯ ภิสกฺกสฺส กมฺมนฺเตน อนุญฺญาตตฺตาติ เภสชฺชํ ฯ
คิลานปจฺจโย จ เภสชฺชญฺจ คิลานปจฺจยเภสชฺชํ ฯ ยงฺกิญฺจิ
คิลานสฺส สปฺปายํ ภิสกฺกสฺส กมฺมนฺเตลมธุผาณิตาทีติ วุตฺตํ
โหติ ฯ ปริกฺขาโรติ ปน สตฺตหิ นครปริกฺขาเรหิ สุปริกฺขิตฺตํ
โหตีติ (๑) อาทีสุ ปริวาโร วุจฺจติ ฯ รโถ เสตปริกฺขาโร ฌานกฺโข
จกฺกวิริโยติ (๒) อาทีสุ อลงฺกาโร ฯ เยปิเม ปพฺพชิเตน ชีวิต-
ปริกฺขารา สมุทาเนตพฺพาติ (๓) อาทีสุ สมฺภาโร ฯ อิธ ปน
สมฺภาโรปิ ปริวาโรปิ วฏฺฏติ ฯ ตํ หิ คิลานปจฺจยเภสชฺชํ
ชีวิตสฺส ปริวาโรปิ โหติ ชีวิตวินาสกาพาธุปฺปตฺติยา อนฺตรํ
อทตฺวา รกฺขณโต สมฺภาโรปิ ยถา จิรํ ปวตฺตติ เอวมสฺส
การณภาวโต ตสฺมา ปริกฺขาโรติ วุจฺจติ ฯ เอวํ คิลาน-
ปจฺจยเภสชฺชญฺจ ตํ ปริกฺขาโร จาติ คิลานปจฺจยเภสชฺช-
ปริกฺขาโร ฯ ตํ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารนฺติ เอวมตฺโถ
ทฏฺฐพฺโพ ฯ วสลนฺติ หีนํ ลามกํ ฯ อถวา วสฺสตีติ วสโล ฯ
ปคฺฆรตีติ อตฺโถ ฯ ตํ วสลํ ฯ อสุจิปคฺฆรณกนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ
นุฏฺฐุหิตฺวาติ เขฬํ ปาเตตฺวา ฯ กิสฺสาหํ เกน หายามีติ อหํ
กิสฺสา อญฺญิสฺสา อิตฺถิยา เกน โภเคน วา อลงฺกาเรน วา
รูเปน วา ปริหายามิ กา นาม มยา อุตฺตริตราติ ทีเปติ ฯ
สนฺติเกติ อุปจาเร ฐตฺวา สามนฺตา อวิทูเร ฯ
ปทภาชเนนปิ อยเมวตฺโถ ทีปิโต ฯ อตฺตกามปาริจริยายาติ
เมถุนธมฺมสงฺขาเตน กาเมน ปาริจริยา กามปาริจริยา ฯ อตฺตโน
# ๑. องฺ. สตฺตก. ๒๓/๖๔/๑๐๗ ฯ ๒. สํ. มหา. ๑๙/๖๔/๗ ฯ
๓. ม. มู. ๑๒/๒๓๕/๒๑๒ ฯ
อตฺถาย กามปาริจริยา อตฺตกามปาริจริยา ฯ อตฺตนา วา กามิตา
อิจฺฉิตาติ อตฺตกามา ฯ สยํ เมถุนราควเสน ปฏฺฐิตาติ
อตฺโถ ฯ อตฺตกามา จ สา ปาริจริยา จาติ อตฺตกาม-
ปาริจริยา ฯ ตสฺสา อตฺตกามปาริจริยาย ฯ

วณฺณํ ภาเสยฺยาติ
คุณํ อานิสํสํ ปกาเสยฺย ฯ ตตฺร ยสฺมา อตฺตโน อตฺถาย กาม-
ปาริจริยาติ อิมสฺมึ อตฺถวิกปฺเป กาโมเจว เหตุ จ ปาริจริยา
จาติ อตฺโถ เสสํ พฺยญฺชนํ อตฺตกามา จ สา ปาริจริยา
จ อตฺตกามปาริจริยาติ อิมสฺมึ อตฺถวิกปฺเป อธิปฺปาโย เจว ปาริจริยา จาติ อตฺโถ เสสํ พฺยญฺชนํ ตสฺมา พฺยญฺชเน
อาทรํ อกตฺวา อตฺถมตฺตเมว ทสฺเสตุํ อตฺตโน กามํ อตฺตโน
เหตุํ อตฺตโน อธิปฺปายํ อตฺตโน ปาริจริยนฺติ ปทภาชนํ
วุตฺตํ ฯ อตฺตโน กามํ อตฺตโน เหตุํ อตฺตโน ปาริจริยนฺติ
หิ วุตฺเต ชานิสฺสนฺติ ปณฺฑิตา เอตฺตาวตา อตฺตโน อตฺถาย
กามปาริจริยา วุตฺตาติ ฯ อตฺตโน อธิปฺปายํ อตฺตโน ปาริจริยนฺติ
วุตฺเตปิ ชานิสฺสนฺติ เอตฺตาวตา อตฺตนา อิจฺฉิตกามิตฏฺเฐน
อตฺตกามปาริจริยา วุตฺตาติ ฯ อิทานิ ตสฺสา อตฺตกามปาริ-
จริยาย วณฺณภาสนาการํ ทสฺเสนฺโต เอตทคฺคนฺติ อาทิมาห ฯ
ตํ อุทฺเทสโตปิ นิทฺเทสโตปิ อุตฺตานตฺถเมว ฯ อยํ ปเนตฺถ ปท-
มฺพนฺโธ จ อาปตฺติวินิจฺฉโย จ เอตทคฺคํ ฯเปฯ ปริจเรยฺยาติ
ยา มาทิสํ สีลวนฺตํ กลฺยาณธมฺมํ พฺรหฺมจารึ เอเตน ธมฺเมน
ปริจเรยฺย ตสฺสา เอวํ มาทิสํ ปริจรนฺติยา ยา อยํ
ปาริจริยา นาม เอตทคฺคํ ปาริจริยานนฺติ ฯ เมถุนูปสํหิเตน
สงฺฆาทิเสโสติ เอวํ อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาเสนฺโต (๑)
เมถุนูปสํหิเตเนว เมถุนธมฺมปฏิสํยุตฺเตเนว วจเนน โย ภาเสยฺย
ตสฺส สงฺฆาทิเสโสติ ฯ อิทานิ ยสฺมา เมถุนูปสํหิเตเนว
ภาสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส วุตฺโต ตสฺมา อหํปิ ขตฺติโย ตฺวมฺปิ
ขตฺติยา อรหติ ขตฺติยา ขตฺติยสฺส ทาตุํ สมชาติกตฺตาติ
เอวมาทีหิ วจเนหิ ปาริจริยาย วณฺณํ ภาสมานสฺสาปิ
สงฺฆาทิเสโส นตฺถิ ฯ อหมฺปิ ขตฺติโย ตฺวํปิ ขตฺติยาติ อาทิเก
ปน พหูปิ ปริยาเย วตฺวา อรหสิ ตฺวํ มยฺหํ เมถุนธมฺมํ
ทาตุนฺติ เอวํ เมถุนปฏิสํยุตฺเตเนว ภาสมานสฺส สงฺฆาทิเสโส ฯ
อิตฺถี จ โหตีติ อาทิ ปุพฺเพ วุตฺตนยเมว ฯ อิธ อุทายิตฺเถโร
อาทิกมฺมิโก ตสฺส อนาปตฺติ อาทิกมฺมิกสฺสาติ ฯ
ปทภาชนียวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
สมุฏฺฐานาทิ สพฺพํ ทุฏฺฐุลฺลวาจสทิสํ ฯ วินีตวตฺถูนิปิ
อุตฺตานตฺถาเนวาติ ฯ
จตุตฺถสงฺฆาทิเสสวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

เตน สมเยน พุทฺโธ ภควาติ สญฺจริตฺตสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ
ปณฺฑิตาติ ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคตา คติมนฺตา ฯ พฺยตฺตาติ
# ๑. ภาสนฺโต ฯ
เวยฺยตฺติเยน สมนฺนาคตา อุปายญฺญู วิสารทา ฯ เมธานีติ
เมธาย สมนฺนาคตา ทิฏฺฐทิฏฺฐํ กโรติ ฯ ทกฺขาติ เฉกา ฯ
อนลสาติ อุฏฺฐานวิริยสมฺปนฺนา ฯ ฉนฺนาติ อนุจฺฉวิกา ฯ กิสฺมึ
วิยาติ กิจฺฉํ วิย กิเลโส วิย หิรี วิย อมฺหากํ โหตีติ
อธิปฺปาโย ฯ กุมาริกาย วตฺตุนฺติ อิมํ ตุมฺเห คณฺหาถาติ
กุมาริกาย การณา วตฺตุํ ฯ อาวาหาทีสุ อาวาโหติ ทารกสฺส
ปรกุลโต ทาริกาย อาหรณํ ฯ วิวาโหติ อตฺตโน ทาริกาย
ปรกุลเปสนํ ฯ วาเรยฺยานีติ เทถ โน ทารกสฺส ทาริกนฺติ
ยาจนํ ทิวสนกฺขตฺตมุหุตฺตปริจฺเฉทกรณํ วา ฯ ปุราณคณกิยาติ
เอกสฺส คณกสฺส ภริยา ฯ สา ตสฺมึ ชีวมาเน คณกีติ
ปญฺญายิตฺถ ฯ มเต ปน ปุราณคณกีติ สงฺขํ คตา ฯ ติโรคาโมติ
พหิคาโม ฯ อญฺโญ คาโมติ อธิปฺปาโย ฯ มนุสฺสาติ อุทายิสฺส
อิมํ สญฺจริตฺตกมฺเม ยุตฺตปยุตฺตภาวํ ชานนกมนุสฺสา ฯ สุณิสา-
โภเคนาติ เยน โภเคน สุณิสา ภุญฺชิตพฺพา โหติ รนฺธาปน-
ปจาปนปริเวสาปนาทินา เต นํ ภุญฺชึสุ ฯ ตโต อปเรน
ทาสีโภเคนาติ มาสาติกฺกเมน เยน โภเคน ทาสี ภุญฺชิตพฺพา
โหติ เขตฺตกมฺมกจวรฉฑฺฑนอุทกาหรณาทินา ปน เต นํ
ภุญฺชึสุ ฯ ทุคฺคตาติ ทลิทฺทา ยตฺถ วา คตา ทุคฺคตา โหติ
ตาทิสํ กุลํ คตา ฯ มายฺโย อิมํ กุมาริกนฺติ มา อยฺโย
อิมํ กุมาริกํ ฯ อาหารูปหาโรติ อาหาโร จ อุปหาโร จ
คหณญฺจ ทานญฺจ น อมฺเหหิ กิญฺจิ อาภฏํ น อุปหฏํ
ตยา กยวิกฺกโย โวหาโร อมฺหากํ นตฺถีติ ทีเปนฺติ ฯ สมเณน
ภวิตพฺพํ อพฺยาวเฏน สมโณ อสฺส สุสฺสมโณติ สมเณน นาม
อีทิเสสุ กมฺเมสุ อพฺยาวเฏน อพฺยาปาเรน ภวิตพฺพํ เอวํ
ภวนฺโต หิ สมโณ สุสฺสมโณ อสฺสาติ เอวนฺตํ อปสาเทตฺวา
คจฺฉ ตฺวํ น มยํ ตํ ชานามาติ อาหํสุ ฯ สชฺชิโตติ สพฺพู-
ปกรณสมฺปนฺโน มณฺฑิตปฺปสาธิโต วา ฯ ธุตฺตาติ อิตฺถีธุตฺตา ฯ
ปริจาเรนฺตาติ มนาปิเยสุ รูปาทีสุ อิโต จีโต จ สมนฺตา
อินฺทฺริยานิ จาเรนฺตา กีฬนฺตา รมนฺตาติ วุตฺตํ โหติ ฯ
อพฺภุตมกํสูติ ยทิ กริสฺสติ ตฺวํ เอตฺตกํ ชิโต ยทิ น กริสฺสติ
อหํ เอตฺตกนฺติ ปณิตกํ อกํสุ ฯ ภิกฺขูนํ ปน อพฺภุตํ กาตุํ
น วฏฺฏติ โย กโรติ ปราชิเตน ทาตพฺพนฺติ มหาปจฺจริยํ
วุตฺตํ ฯ กถํ หิ นาม อยฺโย อุทายิ ตงฺขณิกนฺติ เอตฺถ
ตงฺขโณติ อจิรกาโล วุจฺจติ ฯ ตงฺขณิกนฺติ อจิรกาลาธิการิกํ ฯ

สญฺจริตฺตํ สมาปชฺเชยฺยาติ สญฺจรณภาวํ สมาปชฺเชยฺย ฯ
ยสฺมา ปน ตํ สมาปชฺชนฺเตน เกนจิ เปสิเตน กตฺถจิ คนฺตพฺพํ
โหติ ปรโต ว อิตฺถิยา วา ปุริสมตินฺติ อาทิวจนโต อิธ
อิตฺถีปุริสา อธิปฺเปตา ตสฺมา ตมตฺถํ ทสฺเสตุํ อิตฺถิยา วา
ปหิโต ปุริสสฺส สนฺติเก คจฺฉติ ปุริเสน วา ปหิโต อิตฺถิยา
สนฺติเก คจฺฉตีติ เอวมสฺส ปทภาชนํ วุตฺตํ ฯ อิตฺถิยา วา
ปุริสมตึ ปุริสสฺส วา อิตฺถีมตินฺติ เอตฺถ อาโรเจยฺยาติ ปาฐเสโส
ทฏฺฐพฺโพ ฯ เตเนวสฺส ปทภาชเน ปุริสสฺส มตึ อิตฺถิยา
อาโรเจติ อิตฺถิยา มตึ ปุริสสฺส อาโรเจตีติ วุตฺตํ ฯ อิทานิ
ยทตฺถํ เตสํ มตึ อธิปฺปายํ อชฺฌาสยํ ฉนฺทํ รุจึ อาโรเจติ
ตํ ทสฺเสนฺโต ชายตฺตเน วา ชารตฺตเน วาติ อาห ฯ ตตฺถ
ชายตฺตเนติ ชายภาเว ฯ ชารตฺตเนติ ชารภาเว ฯ ปุริสสฺส
หิ มตึ อิตฺถิยา อาโรเจนฺโต ชายตฺตเน อาโรเจติ อิตฺถิยา
มตึ ปุริสสฺส อาโรเจนฺโต ชารตฺตเน อาโรเจติ ฯ อปิจ ปุริสสฺเสว
มตึ อิตฺถิยา อาโรเจนฺโต ชายตฺตเน วา อาโรเจติ นิพทฺธ-
ภริยาภาเว ชารตฺตเน วา มิจฺฉาจารภาเว ฯ ยสฺมา ปเนตํ
อาโรเจนฺเตน ตฺวํ กิร ตสฺส ชายา ภวิสฺสสีติ อาทิ วตฺตพฺพํ
โหติ ตสฺมา ตํ วตฺตพฺพตาการํ ทสฺเสตุํ ชายตฺตเน วาติ
ชายา ภวิสฺสสิ ชารตฺตเน วาติ ชารี ภวิสฺสสีติ อสฺส ปทภาชนํ
วุตฺตํ ฯ เอเตเนว อุปาเยน อิตฺถิยา มตึ ปุริสสฺส อาโรจเนปิ
ปติ ภวิสฺสสิ สามิโก ภวิสฺสสิ ชาโร ภวิสฺสสีติ วตฺตพฺพากาโร
เวทิตพฺโพ ฯ อนฺตมโส ตํขณิกายปีติ สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน
ยา อยํ ตํขเณ มุหุตฺตมตฺเต ปฏิสํวสิตพฺพโต ตํขณิกา วุจฺจติ
มุหุตฺติกาติ อตฺโถ ตสฺสาปิ มุหุตฺติกา ภวิสฺสสีติ เอวํ ปุริสมตึ
อาโรเจนฺตสฺสสงฺฆาทิเสโส ฯ เอเตเนว อุปาเยน มุหุตฺติโก
ภวิสฺสสีติ เอวํ ปุริสสฺส อิตฺถีมตึ อาโรเจนฺโตปิ สงฺฆาทิเสสํ
อาปชฺชตีติ เวทิตพฺโพ ฯ

อิทานิ อิตฺถิยา วา ปุริสมตินฺติ เอตฺถ อธิปฺเปตา อิตฺถิโย
ปเภทโต ทสฺเสตฺวา ตาสุ สญฺจริตฺตวเสน อาปตฺติเภทํ ทสฺเสตต
ทส อิตฺถิโยติ อาทิมาห ฯ ตตฺถ มาตุรกฺขิตาติ มาตรา รกฺขิตา
ยถา ปุริเสน สํวาสํ น กปฺเปติ เอวํ มาตรา รกฺขิตา ฯ
เตนสฺส ปทภาชนํปิ วุตฺตํ มาตา รกฺขติ โคเปติ อิสฺสริยํ
กาเรติ วสํ วตฺเตตีติ ฯ ตตฺถ รกฺขตีติ กตฺถจิ คนฺตุํ น
เทติ ฯ โคเปตีติ ยถา อญฺเญ น ปสฺสนฺติ เอวํ คุตฺเต ฐาเน
ฐเปติ ฯ อิสฺสริยํ กาเรตีติ เสริวิหารมสฺสา นิเสเธนฺตี อภิภวิตฺวา
วตฺตติ ฯ วสํ วตฺเตตีติ อิทํ กโรหิ อิทํ มา อกาสีติ
เอวํ อตฺตโน วสํ ตสฺสา อุปริ วตฺเตติ ฯ เอเตนุปาเยน
ปิตุรกฺขิตาทโยปิ ญาตพฺพา ฯ โคตฺตํ วา ธมฺโม วา น
รกฺขติ สโคตฺเตหิ ปน สหธมฺมิเกหิ จ เอกํ สตฺถารํ อุทฺทิสฺส
ปพฺพชิเตหิ เอกคณปริยาปนฺเนหิ จ รกฺขิตา โคตฺตรกฺขิตา
ธมฺมรกฺขิตาติ วุจฺจติ ฯ ตสฺมา เตสํ ปทานํ สโคตฺตา รกฺขนฺตีติ
อาทินา นเยน ปทภาชนํ วุตฺตํ ฯ สห อารกฺเขน สารกฺขา
สหปริทณฺเฑน สปริทณฺฑา ฯ ตาสํ นิทฺเทสา ปากฏาว ฯ
อิมาสุ ทสสุ ปจฺฉิมานํ ทฺวินฺนเมว ปุริสนฺตรํ คจฺฉนฺตีนํ
มิจฺฉาจาโร โหติ น อิตราสํฯ ธนกฺกีตาทีสุ อปฺเปน วา
พหุนา วา ธเนน กีตา ธนกฺกีตา ฯ ยสฺมา ปน สา
น ธนกฺกีตมตฺตาเยว ภริยา สํวาสตฺถาย ปน กีตตฺตา ภริยา
ตสฺมาสฺส นิทฺเทเส ธเนน กีณิตฺวา วาเสตีติ วุตฺตํ ฯ ฉนฺเทน
อตฺตโน รุจิยา วสตีติ ฉนฺทวาสินี ฯ ยสฺมา ปน สา น
อตฺตโน ฉนฺทมตฺเตเนว ภริยา โหติ ปุริเสน ปน สมฺปฏิจฺฉิตตฺตา
ตสฺมาสฺส นิทฺเทเส ปิโย ปิยํ วาเสตีติ วุตฺตํ ฯ โภเคน วสตีติ
โภควาสินี ฯ อุทุกฺขลมุสลาทิฆรูปกรณํ ลภิตฺวา ภริยาภาวํ
คจฺฉนฺติยา ชนปทิตฺถิยา เอตํ อธิวจนํ ฯ ปเฏน วสตติ
ปฏวาสินี ฯ นิวาสนมตฺตํปิ ปาปุรณมตฺตํปิ ลภิตฺวา ภริยาภาวํ
อุปคจฺฉนฺติยา ทลิทฺทิตฺถิยา เอตํ อธิวจนํ ฯ โอทปตฺตกินีติ
อุภินฺนํ เอกิสฺสา อุทกปาติยา หตฺเถ โอตาเรตฺวา อิทํ อุทกํ
วิย สํสฏฺฐา อเภชฺชา โหถาติ วตฺวา ปริคฺคหิตาย โวหาร-
นามเมตํ ฯ นิทฺเทเสปิสฺส ตาย สห อุทกปตฺตํ อามสิตฺวา ตํ
วาเสตีติ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ ฯ โอภฏํ โอโรปิตํ จุมฺพฏมสฺสาติ
โอภฏจุมฺพฏา กฏฺฐหาริกาทีนํ อญฺญตรา ฯ ยสฺสา สีสโต
จุมฺพฏํ โอโรเปตฺวา ฆเร วาเสติ ตสฺสา เอตํ อธิวจนํ ฯ
ทาสี จาติ อตฺตโนเยว ทาสี จ โหติ ภริยา จ ฯ กมฺมการี
นาม เคเห ภติยา กมฺมํ กโรติ ตาย สทฺธึ โกจิ ฆราวาสํ
กปฺเปติ อตฺตโน ภริยาย อนตฺถิโก หุตฺวา อยํ วุจฺจติ กมฺมการี
จ ภริยา จาติ ฯ ธเชน อาหฏา ธชาหฏา ฯ อุสฺสิตธชาย
เสนาย คนฺตฺวา ปรวิสยํ วิลุมฺปิตฺวา อานีตาติ วุตฺตํ โหติ ฯ
ตํ โกจิ ภริยํ กโรติ อยํ ธชาหฏา นาม ฯ มุหุตฺติกา
วุตฺตนยา เอว ฯ เอตาสํ ทสนฺนมฺปิ ปุริสนฺตรคมเน มิจฺฉาจาโร
โหติ ฯ ปุริสานํ ปน วีสติยาปิ เอตาสุ มิจฺฉาจาโร ฯ ภิกฺขุโน
จ สญฺจริตฺตํ ปน (๑) โหติ ฯ

อิทานิ ปุริโส ภิกฺขุํ ปหิณาตีติ อาทีสุ ฯ ปฏิคฺคณฺหาตีติ
โส ภิกฺขุ ตสฺส ปุริสสฺส คจฺฉ ภนฺเต อิตฺถนฺนามํ มาตุ-
รกฺขิตํ พฺรูหิ โหหิ กิร อิตฺถนฺนามสฺส ภริยา ธนกฺกีตาติ
เอวํ วุตฺตวจนํ สาธุ อุปาสกาติ วา โหตูติ วา อาโรเจสฺสามีติ
วา เยน เกนจิ อากาเรน วจีเภทํ กตฺวา วา สีสกมฺปาทีหิ
วา สมฺปฏิจฺฉติ ฯ วีมํสตีติ เอวํ ปฏิคฺคณฺหิตฺวา ตสฺสา อิตฺถิยา
สนฺติกํ คนฺตฺวา ตํ สาสนํ อาโรเจติ ฯ ปจฺจาหรตีติ เตน
อาโรจิเต สา อิตฺถี สาธูติ สมฺปฏิจฺฉตุ วา ปฏิกฺขิปตุ
วา ลชฺชาย วา ตุณฺหี โหตุ ปุน อาคนฺตฺวา ตสฺส ปุริสสฺส
ตํ ปวุตฺตึ อาโรเจติ ฯ เอตฺตาวตา อิมาย ปฏิคฺคหณา
โรจนปจฺจาหรณสงฺขาตาย ติวงฺคสมฺปตฺติยา สงฺฆาทิเสโส โหติ ฯ
สา ปน ตสฺส ภริยา โหตุ วา มา วา อการณเมตํ ฯ สเจ
ปน โส มาตุรกฺขิตาย สนฺติกํ เปสิโต ตํ อทิสฺวา ตสฺสา
มาตุยา ตํ สาสนํ อาโรเจติ พหิทฺธา วีมฏฺฐนฺนาม โหติ
ตสฺมา วิสงฺเกตนฺติ มหาปทุมตฺเถโร อาห ฯ มหาสุมตฺเถโร ปน
มาตา วา โหตุ ปิตา วา อนฺตมโส เคหทาสีปิ อญฺโญ
# ๑. อติเรโก ภเวยุย ฯ
วา โย โกจิ ตํ กิริยํ สมฺปาเทสฺสติ ตสฺส วุตฺเตปิ วีมฏฺฐเมว
โหตีติ ติวงฺคสมฺปตฺติกาเล อาปตฺติเยว นนุ ยถา พุทฺธํ
ปจฺจกฺขามีติ วตฺตุกาโม วิรชฺฌิตฺวา ธมฺมํ ปจฺจกฺขามีติ วเทยฺย
ปจฺจกฺขาตาวสฺส สิกฺขา ยถา วา ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชามีติ
วตฺตุกาโม วิรชฺฌิตฺวา ทุติยํ ฌานํ สมาปชฺชามีติ วเทยฺย
อาปนฺโนวสฺส ปาราชิกํ เอวํ สมฺปทมิทนฺติ ฯ ตํ ปเนตํ
ปฏิคฺคณฺหาติ อนฺเตวาสึ วีมํสาเปตฺวา อตฺตนา ปจฺจาหรติ
อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺสาติ อิมินา สเมติ ตสฺมา สุภาสิตํ ฯ
ยถา มาตุรกฺขิตํ พฺรูหีติ วุตฺตสฺส คนฺตฺวา ตสฺสา อาโรเจตุํ
สมตฺถานํ มาตาทีนมฺปิ วทโต วิสํเกโต นตฺถิ เอวเมว โหหิ
กิร อิตฺถนฺนามสฺส ภริยา ธนกฺกีตาติ วตฺตพฺเพ โหหิ กิร
อิตฺถนฺนามสฺส ภริยา ฉนฺทวาสินีติ เอวํ ปาลิยํ วุตฺเตสุ
ฉนฺทวาสินีติ อาทีสุ วจเนสุ อญฺญตรวเสน วา อวุตฺเตสุปิ
โหหิ กิร อิตฺถนฺนามสฺส ภริยา ชายา ปชาปตี ปุตฺตมาตา
ฆรณี ฆรสามินี ภตฺตรนฺธิกา สุสฺสูสิกา กามปริจาริกาติ
เอวมาทีสุ สํวาสปริทีปเกสุ วจเนสุ อญฺญตรวเสน วา
วทนฺตสฺสาปิ วิสํเกโต นตฺถิ ติวงฺคสมฺปตฺติยา อาปตฺติเยว ฯ
มาตุรกฺขิตํ พฺรูหีติ เปสิตสฺส ปน คนฺตฺวา อญฺญาสุ
ปิตุรกฺขิตาทีสุ อญฺญตรํ วทนฺตสฺส วิสํเกตํ ฯ เอส นโย
ปิตุรกฺขิตํ พฺรูหีติ อาทีสุปิ ฯ เกวลํ เหตฺถ เอกมูลกทุมูลกาทิวเสน
ปุริสสฺส มาตา ภิกฺขุํ ปหิณาติ มาตุรกฺขิตาย มาตา ภิกฺขุํ
ปหิณาติ มาตุรกฺขิตา ภิกฺขุํ ปหิณาตีติ เอวมาทีนํ มูลฏฺฐานญฺจ
วเสน เปยฺยาลเภโทเยว วิเสโส ฯ โส หิ ปุพฺเพ วุตฺตนยตฺตา
ปาลิอนุสาเรเนว สกฺกา ชานิตุนฺติ นาสฺส วิภาคํ ทสฺเสตุํ
อาทรํ อกริมฺหา ฯ ปฏิคฺคณฺหาตีติ อาทีสุ ปน ทฺวีสุ จตุกฺเกสุ
ปฐมจตุกฺเก อาทิปเทน ติวงฺคสมฺปตฺติยา สงฺฆาทิเสโส มชฺเฌ
ทฺวีหิ ทฺวงฺคสมฺปตฺติยา ถุลฺลจฺจยํ อนฺเต เอเกน เอกงฺค-
สมฺปตฺติยา ทุกฺกฏํ ฯ ทุติยจตุกฺเก อาทิปเทน ทุวงฺคสมฺปตฺติยา
ถุลฺลจฺจยํ มชฺเฌ ทฺวีหิ เอกงฺคสมฺปตฺติยา ทุกฺกฏํ อนฺเต เอเกน
องฺคาภาวโต อนาปตฺติ ฯ

ตตฺถ ปฏิคฺคณฺหาตีติ อาณาปกสฺส
สาสนํ ปฏิคฺคณฺหาติ ฯ วีมํสตีติ ปหิตฏฺฐานํ คนฺตฺวา ตํ
อาโรเจติ ฯ ปจฺจาหรตีติ ปุน อาคนฺตฺวา มูลฏฺฐสฺส อาโรเจติ ฯ
น ปจฺจาหรตีติ อาโรเจตฺวา เอโตว ปกฺกมติ ฯ น วีมํสติ
ปจฺจาหรตีติ ปุริเสน อิตฺถนฺนามํ คนฺตฺวา พฺรูหีติ วุจฺจมาโน
สาธูติ ตสฺส สาสนํ ปฏิคฺคณฺหิตฺวา ตํ ปมุสฺสิตฺวา วา
อปฺปมุสฺสิตฺวา วา อญฺเญน กรณีเยน ตสฺสา สนฺติกํ คนฺตฺวา
กิญฺจิเทว กถํ กเถนฺโต นิสีทติ เอตฺตาวตา ปฏิคฺคณฺหาติ
น วีมํสติ นามาติ วุจฺจติ ฯ อถ นํ สา อิตฺถี สยเมว วทติ
ตุมฺหากํ กิร อุปฏฺฐาโก มํ คเหตุกาโมติ เอวํ วตฺวา อหํ
ตสฺส ภริยา ภวิสฺสามีติ น วา ภวิสฺสามีติ วทติ ฯ โส ตสฺสา
วจนํ อนภินนฺทิตฺวา อปฏิกฺโกสิตฺวา ตุณฺหีภูโต ว อุฏฺฐายาสนา
ตสฺส ปุริสสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา ตํ ปวุตฺตึ อาโรเจติ
เอตฺตาวตา น วีมํสติ ปจฺจาหรติ นามาติ วุจฺจติ ฯ น วีมํสติ
น ปจฺจาหรตีติ เกวลํ สาสนาโรจนกาเล ปฏิคฺคณฺหาติเยว อิตรํ
ปน ทฺวยํ น กโรติ ฯ น ปฏิคฺคณฺหาติ วีมํสติ ปจฺจาหรตีติ
โกจิ ปุริโส ภิกฺขุสฺส ฐิตฏฺฐาเน วา นิสินฺนฏฺฐาเน วา
ตถารูปึ กถํ กเถติ ฯ ภิกฺขุ เตน อปหิโตปิ ปหิโต วิย
หุตฺวา อิตฺถิยา สนฺติกํ คนฺตฺวา โหหิ กิร อิตฺถนฺนามสฺส
ภริยาติ อาทินา นเยน วีมํสิตฺวา ตสฺสา รุจึ วา อรุจึ วา ปุน
อาคนฺตฺวา อิมสฺส อาโรเจติ ฯ เตเนว นเยน วีมํสิตฺวา
ปจฺจาหรนฺโต น ปฏิคฺคณฺหาติ วีมํสติ ปจฺจาหรตีติ วุจฺจติ ฯ
เตเนว นเยน คโต อวีมํสิตฺวา ตาย สมุฏฺฐาปิตํ กถํ
สุตฺวา ปฐมจตุกฺกสฺส ตติยปเท วุตฺตนเยน อาคนฺตฺวา อิมสฺส
อาโรเจนฺโต น ปฏิคฺคณฺหาติ น วีมํสติ ปจฺจาหรตีติ วุจฺจติ ฯ
จตุตฺถํ ปทํ ปากฏเมว ฯ สมฺพหุเล ภิกฺขู อาณาเปตีติ อาทินยา
ปากฏาเยว ฯ ยถา ปน สมฺพหุลาปิ เอกวตฺถุสฺมึ อาปชฺชนฺติ
เอวํ เอกสฺสปิ สมฺพหุเลสุ วตฺถูสุ สมฺพหุลา อาปตฺติโย
เวทิตพฺพา ฯ กถํ ฯ ปุริโส ภิกฺขุํ อาณาเปติ คจฺฉ ภนฺเต
อสุกสฺมึ นาม ปาสาเท สฏฺฐิมตฺตา วา สตฺตติมตฺตา วา
อิตฺถิโย ฐิตา ตา วเทหิ โหถ กิร อิตฺถนฺนามสฺส ภริยาโยติ ฯ
โส สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตตฺเถว คนฺตฺวา อาโรเจตฺวา ปุน ตํ
สาสนํ ปจฺจาหรติ ฯ ยตฺตกา อิตฺถิโย ตตฺตกา อาปตฺติโย
อาปชฺชติ ฯ วุตฺตํ เหตํ ปริวาเรปิ
ปทวีติหารมตฺเตน วาจาย ภณิเตน จ
สพฺพานิ ครุกานิ สปฏิกมฺมานิ
จตุสฏฺฐิอาปตฺติโย อาปชฺเชยฺย เอกโต
ปญฺหาเมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ (๑)ฯ
อิมํ กิร อตฺถวสํ ปฏิจฺจ อยํ ปญฺโห วุตฺโต ฯ วจนสิลิฏฺฐตาย
เจตฺถ จตุสฏฺฐิอาปตฺติโยติ วุตฺตํ ฯ เอวํ กโรนฺโต ปน สตมฺปิ
สหสฺสมฺปิ อาปชฺชตีติ ฯ ยถา จ เอเกน เปสิตสฺส เอกสฺส
สมฺพหุลาสุ อิตฺถีสุ สมฺพหุลา อาปตฺติโย เอวํ เอโก ปุริโส
สมฺพหุเล ภิกฺขู เอกิสฺสา สนฺติกํ เปเสติ สพฺเพสํ สงฺฆาทิ-
เสโส ฯ เอโก สมฺพหุเล ภิกฺขู สมฺพหุลานํ อิตฺถีนํ สนฺติกํ
เปเสติ อิตฺถีคณนาย สงฺฆาทิเสโส ฯ สมฺพหุลา ปุริสา เอกํ
ภิกฺขุํ เอกิสฺสา สนฺติกํ เปเสนฺติ ปุริสคณนาย สงฺฆาทิเสโส ฯ
สมฺพหุลา ปุริสา เอกํ ภิกฺขุํ สมฺพหุลานํ อิตฺถีนํ สนฺติกํ
เปเสนฺติ วตฺถุคณนาย สงฺฆาทิเสโส ฯ สมฺพหุลา ปุริสา
สมฺพหุลา ภิกฺขู เอกิสฺสา สนฺติกํ เปเสนฺติ วตฺถุคณนาย
สงฺฆาทิเสโส ฯ สมฺพหุลา ปุริสา สมฺพหุเล ภิกฺขู สมฺพหุลานํ
อิตฺถีนํ สนฺติกํ เปเสนฺติ วตฺถุคณนาย สงฺฆาทิเสโส ฯ เอเสว
# ๑. วิ. ปริ. ๘/๑๓๑๔/๕๓๑ ฯ
นโย เอกา อิตฺถี เอกํ ภิกฺขุนฺติ อาทีสุปิ ฯ เอตฺถ จ
สภาควิสภาคตา นาม อปฺปมาณํ ฯ มาตาปิตูนมฺปิ ปญฺจ-
สหธมฺมิกานมฺปิ สญฺจริตฺตกมฺมํ กโรนฺตสฺส อาปตฺติเยว ฯ ปุริโส
ภิกฺขุํ อาณาเปติ คจฺฉ ภนฺเตติ จตุกฺกํ องฺควเสน อาปตฺติ-
เภททสฺสนตฺถํ วุตฺตํ ฯ ตสฺส ปจฺฉิมปเท ฯ อนฺเตวาสี วีมํสิตฺวา
พหิทฺธา ปจฺจาหรตีติ อาคนฺตฺวา อาจริยสฺส อนาโรเจตฺวา
เอโตว คนฺตฺวา ตสฺส ปุริสสฺส อาโรเจติ ฯ อาปตฺติ อุภินฺนํ
ถุลฺลจฺจยสฺสาติ อาจริยสฺส ปฏิคฺคหิตตฺตา จ วีมํสาปิตตฺตา จ
ทฺวีหงฺเคหิ ถุลฺลจฺจยํ ฯ อนฺเตวาสิกสฺส วีมํสิตตฺตา จ ปจฺจา-
หฏตฺตา จ ทฺวีหงฺเคหิ ถุลฺลจฺจยํ ฯ เสสํ ปากฏเมว ฯ คจฺฉนฺโต
สมฺปาเทตีติ ปฏิคฺคณฺหาติ เจว วีมํสติ จ ฯ อาคจฺฉนฺโต
วิสํวาเทตีติ น ปจฺจาหรติ ฯ คจฺฉนฺโต วิสํวาเทตีติ น
ปฏิคฺคณฺหาติ ฯ อาคจฺฉนฺโต สมฺปาเทตีติ วีมํสติ เจว
ปจฺจาหรติ จ ฯ เอวํ อุภยตฺถ ทฺวีหงฺเคหิ ถุลฺลจฺจยํ ฯ
ตติยปเท อาปตฺติ จตุตฺเถ อนาปตฺติ ฯ อนาปตฺติ สงฺฆสฺส
วา เจติยสฺส วา คิลานสฺส วา กรณีเยน คจฺฉติ อุมฺมตฺตกสฺส
อาทิกมฺมิกสฺสาติ เอตฺถ ฯ ภิกฺขุสงฺฆสฺส อุโปสถาคารํ วา
กิญฺจิ วา วิปฺปกตํ โหติ ตตฺถ การกานํ (๑) ภตฺตเวตฺตนตฺถาย
# ๑. สารตฺถทีปนี. ตติย. ๔๗-๔๘ การุกานนฺติ วฑฺฒกีอาทีนํ ฯ ตจฺฉกอโยการตนฺตวาย-
# รชกนหาปิตกา ปญฺจ การโว การุกาติ วุจฺจนฺติ.
อุปาสโก วา อุปาสิกาย สนฺติกํ ภิกฺขุํ ปหิเณยฺย อุปาสิกา
วา อุปาสกสฺส เอวรูเปน สงฺฆสฺส กรณีเยน คจฺฉนฺตสฺส
อนาปตฺติ ฯ เจติยกมฺเม กริยมาเนปิ เอเสว นโย ฯ คิลานสฺส
เภสชฺชตฺถายปิ อุปาสเกน วา อุปาสิกาย สนฺติกํ อุปาสิกาย
วา อุปาสกสฺส สนฺติกํ ปหิตสฺส คจฺฉโต อนาปตฺติ ฯ
อุมฺมตฺตกาทิกมฺมิกา วุตฺตนยาเอว ฯ
สมุฏฺฐานาทีสุ อิทํ สิกฺขาปทํ ฉสฺสมุฏฺฐานํ สีสอุกฺขิ-
ปนาทินา กายวิกาเรน สาสนํ คเหตฺวา คนฺตฺวา หตฺถมุทฺธาย
วีมํสิตฺวา ปุน อาคนฺตฺวา หตฺถมุทฺธาเยว อาโรเจนฺตสฺส กายโต
สมุฏฺฐาติ ฯ อาสนสาลายํ นิสินฺนสฺส อิตฺถนฺนามา อาคมิสฺสติ
ตสฺสา จิตฺตํ ชาเนยฺยาถาติ เกนจิ วุตฺเต สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา
ตํ อาคตํ วตฺวา ตสฺสา คตาย ปุน ตสฺมึ ปุริเส อาคเต
อาโรเจนฺตสฺส วาจโต สมุฏฺฐาติ ฯ วาจาย สาธูติ สาสนํ
คเหตฺวา อญฺเญน กรณีเยน ตสฺสา ฆรํ คนฺตฺวา อญฺญตฺถ
วา คมนกาเล ตํ ทิสฺวา วจีเภเทเนว วีมํสิตฺวา ปุน อญฺเญเนว
การเณน ตโต อปกฺกมฺม กทาจิเทว นํ ปุริสํ ทิสฺวา
อาโรเจนฺตสฺสาปิ วาจโต จ สมุฏฺฐาติ ฯ ปณฺณตฺตึ อชานนฺตสฺส
ปน ขีณาสวสฺสาปิ กายวาจโต จ สมุฏฺฐาติ ฯ กถํ ฯ สเจ
หิสฺส มาตาปิตโร กุชฺฌิตฺวา อลํวจนียา โหนฺติ ฯ ตญฺจ ภิกฺขุํ
ฆรํ อุปคตํ เถรปิตา วทติ มาตา เต ตาต มํ มหลฺลกํ
ฉฑฺเฑตฺวา ญาติกุลํ คตา คจฺฉ นํ มํ อุปฏฺฐาตุํ เปเสหีติ ฯ
โส เจ คนฺตฺวา ตํ วตฺวา ปุน ปิตุโน ตสฺสา อาคมนํ
วา อนาคมนํ วา อาโรเจติ สงฺฆาทิเสโส ฯ อิมานิ ตีณิ
อจิตฺตกสมุฏฺฐานานิ ฯ ปณฺณตฺตึ ปน ชานิตฺวา เอเตเหว ตีหิ
นเยหิ สญฺจริตฺตํ สมาปชฺชโต กายจิตฺตโต วาจาจิตฺตโต
กายวาจาจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ ฯ อิมานิ ตีณิ ปณฺณตฺติ-
ชานนจิตฺเตน สจิตฺตกสมุฏฺฐานานิ ฯ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ
ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ กุสลาทิวเสน เจตฺถ ตีณิ
จิตฺตานิ สุขาทิวเสน ติสฺโส เวทนาติ ฯ
วินีตวตฺถูสุ อาทิโต วตฺถุปญฺจเก ปฏิคฺคหิตมตฺตตฺตา
ทุกฺกฏํ ฯ กลหวตฺถุสฺมึ ฯ สมฺโมทนียํ อกาสีติ ตํ สญฺญาเปตฺวา
ปุน เคหํ คมนียํ อกาสิ ฯ นาลํวจนียาติ น ปริจฺจตฺตาติ
อตฺโถ ฯ ยา หิ ยถา ยถา เยสุ เยสุ ชนปเทสุ
ปริจฺจตฺตาว โหติ ภริยาภาวํ อติกฺกมติ อยํ อลํวจนียาติ
วุจฺจติ ฯ เอสา ปน น อลํวจนียา ฯ สา เกนจิเทว การเณน
กลหํ กตฺวา คตา ฯ เตเนเวตฺถ ภควา อนาปตฺตีติ อาห ฯ
ยสฺมา ปน กายสํสคฺเค ยกฺขินิยา ถุลฺลจฺจยํ วุตฺตํ ตสฺมา
ทุฏฺฐุลฺลาทีสุปิ ยกฺขีเปติโย ถุลฺลจฺจยวตฺถุเอวาติ เวทิตพฺพา ฯ
อฏฺฐกถาสุ ปน เอตํ น วิจาริตํ ฯ เสสํ สพฺพตฺถ
อุตฺตานตฺถเมวาติ ฯ
สญฺจริตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

เตน สมเยนาติ กุฏิการสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ อาฬวกาติ
อาฬวีรฏฺเฐ ชาตา ทารกา อาฬวกา นาม ฯ เต ปพฺพชิต-
กาเลปิ อาฬวกาเตฺวว ปญฺญายึสุ ฯ สนฺธาย วุตฺตํ อาฬวกา
ภิกฺขูติ ฯ สญฺญาจิกาโยติ สยํ ยาจิตฺวา คหิตูปกรณาโย ฯ
การาเปนฺตีติ กโรนฺติปิ การาเปนฺติปิ ฯ เต กิร สาสเน
วิปสฺสนาธุรญฺจ คนฺถธุรญฺจาติ เทฺวปิ ธุรานิ ฉฑฺเฑตฺวา
นวกมฺมเมว ธุรํ กตฺวา ปคฺคณฺหึสุ ฯ อสฺสามิกาโยติ อนิสฺสราโย
กาเรตฺวา ทายเกน วิรหิตาโยติ อตฺโถ ฯ อตฺตุทฺเทสิกาโยติ
อตฺตานํ อุทฺทิสฺส อตฺตโน อตฺถาย อารทฺธาโยติ อตฺโถ ฯ
อปฺปมาณิกาโยติ เอตฺตเกน นิฏฺฐํ คจฺฉิสฺสนฺตีติ เอวํ ปริจฺฉินฺนปฺ-
ปมาณาโย (๑) พุฑฺฒิปฺปมาณาโย วา มหปฺปมาณาโยติ อตฺโถ ฯ
ยาจนาเยว พหุลา เอเตสํ มนฺทํ อญฺญํ กมฺมนฺติ ยาจน-
พหุลา ฯ เอวํ วิญฺญตฺติพหุลา เวทิตพฺพา ฯ อตฺถโต ปเนตฺถ
นานาการณํ นตฺถิ ฯ อเนกกฺขตฺตุํ ปุริสํ เทถ ปุริสตฺถกรํ
เทถาติ ยาจนฺตานเมตํ อธิวจนํ ฯ ตตฺถ มูลจฺเฉชฺชาย ปุริสํ
ยาจิตุํ น วฏฺฏติ ฯ สหายตฺถาย กมฺมกรณตฺถาย ปุริสํ
เทถาติ ยาจิตต วฏฺฏติ ฯ ปุริสตฺถกรนฺติ ปุริเสน กาตพฺพํ
หตฺถกมฺมํ วุจฺจติ ตํ ยาจิตุํวฏฺฏติ ฯ

หตฺถกมฺมนฺนาม กิญฺจิ วตฺถุ น โหติ ตสฺมา ตํ ฐเปตฺวา
# ๑. อปฺปริจฺฉินฺนปฺปมาณาโยติปิ ฯ
มิคลุทฺธกมจฺฉพนฺธกาทีนํ สกกมฺมํ อวเสสํ สพฺพํ กปฺปิยํ ฯ
กึ ภนฺเต อาคตตฺถ เกน กมฺมนฺติ ปุจฺฉิเต วา อปุจฺฉิเต
วา ยาจิตุํ วฏฺฏติ ฯ วิญฺญตฺติปจฺจยา โทโส นตฺถิ ฯ ตสฺมา
มิคลุทฺธกาทโย สกกมฺมํ น ยาจิตพฺพา ฯ หตฺถกมฺมํ เทถาติ
อนิยาเมตฺวาปิ น ยาจิตพฺพา ฯ เอวํ ยาจิตา หิ เต สาธุ
ภนฺเตติ ภิกฺขข อุยฺโยเชตฺวา มิเคปิ มาเรตฺวา อาหเรยฺยย ฯ
นิยเมตฺวา ปน วิหาเร กิญฺจิ กาตพฺพํ อตฺถิ ตตฺถ หตฺถกมฺมํ
เทถาติ ยาจิตพฺพา ฯ ผาลนงฺคลาทีนิ อุปกรณานิ คเหตฺวา
กสิตุํ วา วปิตุํ วา ลายิตุํ วา คจฺฉนฺตํ สกิจฺจปฺปสุตํปิ
กสกํ วา อญฺญํ วา กญฺจิ หตฺถกมฺมํ ยาจิตุํ วฏฺฏเตว ฯ
โย ปน วิฆาสาโท วา อญฺโญ วา โกจิ นิกฺกมฺโม นิรตฺถกกถํ
วา กเถนฺโต นิทฺทายนฺโต วา วิหรติ เอวรูปํ อยาจิตฺวาปิ
เอหิ เร อิทํ วา อิทํ วา กโรหีติ ยทิจฺฉิตํ การาเปตุํ
วฏฺฏติ ฯ หตฺถกมฺมสฺส ปน สพฺพกปฺปิยภาวทีปนตฺถํ อิมํ นยํ
กเถนฺติ ฯ สเจ หิ ภิกฺขุ ปาสาทํ กาเรตุกาโม โหติ ถมฺภตฺถาย
ปาสาณโกฏฺฏกานํ ฆรํ คนฺตฺวา วตฺตพฺพํ หตฺถกมฺมํ ลทฺธุํ
วฏฺฏติ อุปาสกาติ ฯ กึ กาตพฺพํ ภนฺเตติ ฯ ปาสาณตฺถมฺภา
อุทฺธริตฺวา ทาตพฺพาติ ฯ สเจ เต อุทฺธริตฺวา เทนฺติ อุทฺธริตฺวา
นิกฺขิตฺเต อตฺตโน ถมฺเภ วา เทนฺติ วฏฺฏติ ฯ อถาปิ วทนฺติ
อมฺหากํ ภนฺเต หตฺถกมฺมํ กาตุํ ขโณ นตฺถิ อญฺญํ อุทฺธราเปถ
ตสฺส มูลํ ทสฺสามาติ อุทฺธราเปตฺวา ปาสาณตฺถมฺเภ อุทฺธฏ-
มนุสฺสานํ มูลํ เทถาติ วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ เอเตเนว อุปาเยน
ปาสาททารูนํ อตฺถาย วฑฺฒกีนํ สนฺติกํ อิฏฺฐกตฺถาย อิฏฺฐก-
วฑฺฒกีนํ ฉาทนตฺถาย เคหจฺฉาทนกานํ จิตฺตกมฺมตฺถาย จิตฺต-
การกานนฺติ เยน เยน อตฺโถ โหติ ตสฺส ตสฺส อตฺถาย
เตสํ เตสํ สิปฺปการกานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา หตฺถกมฺมํ ยาจิตุํ
วฏฺฏติ ฯ หตฺถกมฺมยาจนวเสน จ มูลจฺเฉชฺชาย วา ภตฺตเวตฺต-
นานุปฺปทาเนน วา ลทฺธมฺปิ สพฺพํ คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ อรญฺญโต
อาหราเปนฺเตน จ สพฺพํ อนชฺฌาวุฏฺฐกํ อาหราเปตพฺพํ ฯ น
เกวลญฺจ ปาสาทํ กาเรตุกาเมน มญฺจปีฐปตฺตปริสฺสาวน-
ธมกรกจีวราทีนิ กาเรตุกาเมนาปิ ทารุโลหสุตฺตาทีนิ ลภิตฺวา
เต เต สิปฺปการเก อุปสงฺกมิตฺวา วุตฺตนเยเนว หตฺถกมฺมํ
ยาจิตพฺพํ ฯ หตฺถกมฺมยาจนวเสน จ มูลจฺเฉชฺชาย วา
ภตฺตเวตฺตนานุปฺปทาเนน วา ลทฺธมฺปิ สพฺพํ คเหตพฺพํ ฯ สเจ
ปน กาตุํ น อิจฺฉนฺติ ภตฺตเวตฺตนํ ปจฺจาสึสนฺติ อกปฺปิยํ
กหาปณาทิ น ทาตพฺพํ ฯ ภิกฺขาจารวตฺเตน ตณฺฑุลาทีนิ
ปริเยสิตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ หตฺถกมฺมวเสน ปตฺตํ กาเรตฺวา
ตเถว ปาเจตฺวา นวปกฺกสฺส ปตฺตสฺส ปุญฺฉนเตลตฺถาย
อนฺโตคามํ ปวิฏฺเฐน ภิกฺขาย อาคโตติ สลฺลกฺเขตฺวา ยาคุยา
วา ภตฺเต วา อานีเต หตฺเถน ปตฺโต ปิทหิตพฺโพ ฯ สเจ
อุปาสิกา กึ ภนฺเตติ ปุจฺฉติ ฯ นวปกฺโก ปตฺโต ปุญฺฉนเตเลน
อตฺโถติ วตฺตพฺพํ ฯ สเจ สา เทหิ ภนฺเตติ ปตฺตํ คเหตฺวา
เตเลน ปุญฺฉิตฺวา ยาคุยา วา ภตฺตสฺส วา ปูเรตฺวา เทติ
วิญฺญตฺติ นาม น โหติ คเหตุํ วฏฺฏตีติ ฯ ภิกฺขู ปเคว ปิณฺฑาย
จริตฺวา อาสนสาลํ คนฺตฺวา อาสนํ อปสฺสนฺตา ติฏฺฐนฺติ ฯ
ตตฺร เจ อุปาสิกา ภิกฺขู ฐิเต ทิสฺวา สยเมว อาสนานิ
อาหราเปนฺติ ฯ นิสีทิตฺวา คจฺฉนฺเตหิ อาปุจฺฉิตฺวา คนฺตพฺพํ ฯ
อนาปุจฺฉา คตานมฺปิ นฏฺฐํ คีวา น โหติ ฯ อาปุจฺฉิตฺวา
คมนํ ปน วตฺตํ ฯ สเจ ภิกฺขูหิ อาสนานิ อาหรถาติ
วุตฺเตหิ อาหฏานิ โหนฺติ อาปุจฺฉิตฺวา คนฺตพฺพํ ฯ อนาปุจฺฉา
คตานํ วตฺตเภโท จ นฏฺฐญฺจ คีวาติ ฯ อตฺถรโกชวกาทีสุปิ
เอเสว นโย ฯ มจฺฉิกา พหุกา โหนฺติ มจฺฉิกาวีชนึ อาหรถาติ
วตฺตพฺพํ ฯ ปุจิมนฺทสาขาทีนิ อาหรนฺติ กปฺปิยํ การาเปตฺวา
ปฏิคฺคเหตพฺพานิ ฯ อาสนสาลายํ อุทกภาชนํ ริตฺตํ โหติ
ธมกรกํ คณฺหาติ น วตฺตพฺพํ ฯ ธมกรกํ หิ ริตฺตภาชเน
ปกฺขิปนฺโต ภินฺเทยฺย ฯ นทึ วา ตฬากํ วา คนฺตฺวา ปน
อุทกํ อาหราติ วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ เคหโต อาหราติ เนว
วตตุํ วฏฺฏติ ฯ น อาหฏํ ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ อาสนสาลายํ
วา อรญฺญเก วา ภตฺตกิจฺจํ กโรนฺเตหิ ตตฺถ ชาตกํ
อนชฺฌาวุฏฺฐกํ ยงฺกิญฺจิ อุตฺตริภงฺคารหํ ปตฺตํ วา ผลํ วา
สเจ กิญฺจิ กมฺมํ กโรนฺตํ อาหราเปติ หตฺถกมฺมวเสน
อาหราเปตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ อลชฺชีหิ ปน ภิกฺขูหิ วา
สามเณเรหิ วา หตฺถกมฺมํ น กาเรตพฺพํ ฯ อยํ ตาว
ปุริสตฺถกเร นโย ฯ โคณํ ปน อญฺญาตกอปฺปวาริตฏฺฐานโต
อาหราเปตุํ น วฏฺฏติ ฯ อาหราเปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ฯ ญาตกปฺ-
ปวาริตฏฐานโตปิ มูลจฺเฉชฺชาย ยาจิตุํน วฏฺฏติ ฯ
ตาวกาลิกนเยน สพฺพตฺถ วฏฺฏติ ฯ เอวํ อาหราปิตญฺจ โคณํ
รกฺขิตฺวา ชคฺคิตฺวา สามิกา นํ ปฏิจฺฉาเปตพฺพา ฯ สจสฺส
ปาโท วา สิงฺคํ วา ภิชฺชติ นสฺสติ วา ตํ สามิกา
เจ สมฺปฏิจฺฉนฺติ อิจฺเจตํ กุสลํ โน เจ สมฺปฏิจฺฉนฺติ คีวา
โหติ ฯ สเจ ตุมฺหากํเยว เทมาติ วทนฺติ น สมฺปฏิจฺฉิ-
ตพฺพํ ฯ วิหารสฺส เทมาติ วุตฺเต ปน อารามิกานํ อาจิกฺขถ
ชคฺคนตฺถายาติ วตฺตพฺพา ฯ สกฏํ เทถาติปิ อญฺญาตก-
อปฺปวาริเต วตฺตุํ น วฏฺฏติ ฯ วิญฺญตฺติเยว โหติ ทุกฺกฏํ
อาปชฺชติ ฯ ญาตกปฺปวาริตฏฺฐาเน ปน วฏฺฏติ ฯ ตาวกาลิกํ
วฏฺฏติ ฯ กมฺมํ กตฺวา ปุน ทาตพฺพํ ฯ สเจ เนมิอาทีนิ
ภิชฺชนฺติ ปากติกานิ กตฺวา ทาตพฺพํ ฯ นฏฺเฐ คีวา โหติ ฯ
ตุมฺหากเมว เทมาติ วุตฺเต ทารุภณฺฑํ นาม สมฺปฏิจฺฉิตุํ
วฏฺฏติ ฯ เอเสว นโย วาสีผรสุกุฐารีกุทฺทาลนิขาทเนสุ วลฺลิอาทีสุ
จ ปรปริคฺคหิเตสุ ฯ ครุภณฺฑปฺปโหนเกสุเยว จ วลฺลิอาทีสุ
วิญฺญตฺติ โหติ น ตโต โอรํ ฯ อนชฺฌาวุฏฺฐกํ ปน ยงฺกิญฺจิ
อาหราเปตุํ วฏฺฏติ ฯ รกฺขิตโคปิตฏฺฐาเนเยว หิ วิญฺญตฺติ นาม
วุจฺจติ ฯ สา ทฺวีสุ ปจฺจเยสุ สพฺเพน สพฺพํ น วฏฺฏติ ฯ เสนาสน-
ปจฺจเย ปน อาหร เทหีติ วิญฺญตฺติมตฺตเมว น วฏฺฏติ ฯ
ปริกโถภาสนิมิตฺตกมฺมานิ วฏฺฏนฺติ ฯ ตตฺถ อุโปสถาคารํ วา
โภชนสาลํ วา อญฺญํ วา กิญฺจิ เสนาสนํ อิจฺฉโต อิมสฺมึ
วต โอกาเส เอวรูปํ เสนาสนํ กาตุํ วฏฺฏตีติ วา ยุตฺตนฺติ
วา อนุรูปนฺติ วา อาทินา นเยน วจนํ ปริกถา นาม ฯ
อุปาสกา ตุมฺเห กุหึ วสถาติ ปาสาเท ภนฺเตติ ภิกฺขูนํ
ปน อุปาสกา ปาสาโท น วฏฺฏตีติ ฯ เอวมาทิวจนํ โอภาโส
นาม ฯ มนุสฺเส ทิสฺวา รชฺชุํปสาเรติ ขีเล อาโกฏฺฏาเปติ
กึ อิทํ ภนฺเตติ วุตฺเต อิทํ อาวาสํ กริสฺสามาติ
เอวมาทิกรณํ ปน นิมิตฺตกมฺมํ นาม ฯ คิลานปจฺจเย ปน
วิญฺญตฺติปิ วฏฺฏติ ปเคว ปริกถาทีนิ ฯ
มนุสฺสา อุปทฺทุตา ยาจนาย อุปทฺทุตา วิญฺญตฺติยาติ
เตสํ ภิกฺขูนํ ตาย ยาจนาย วิญฺญตฺติยา จ ปีฬิตา ฯ
อุพฺภิชฺชนฺติปีติ กินฺนุ อาหราเปสฺสนฺตีติ อุพฺเพคํ อิญฺชนํ จลนํ
ปฏิลภนฺติ ฯ อุตฺตสนฺติปีติ อหึ วิย ทิสฺวา สหสา อุตฺตสิตฺวา
อุกฺกมนฺติ ฯ ปลายนฺติปีติ ทูรโตเยน วา เตน วา ปลายนฺติ ฯ
อญฺเญนปิ คจฺฉนฺตีติ ยํ มคฺคํ ปฏิปนฺนา ตํ ปหาย นิวตฺติตฺวา
วามํ วา ทกฺขิณํ วา คเหตฺวา คจฺฉนฺติ ฯ ทฺวารํปิ ถเกนฺติ ฯ

ภูตปุพฺพํ ภิกฺขเวติ อิติ ภควา เต ภิกฺขู ครหิตฺวา
ตทนุรูปญฺจ ธมฺมีกถํ กตฺวา ปุนปิ วิญฺญตฺติยา โทสํ ปากฏํ
กุรุมาโน อิมานิ ภูตปุพฺพํ ภิกฺขเวติ อาทินา นเยน ตีณิ
วตฺถูนิ ทสฺเสสิ ฯ ตตฺถ มณิกณฺโฐติ โส กิร นาคราชา
สพฺพกามททํ มหคฺฆํ มณึ กณฺเฐ ปิลนฺธิตฺวา จรติ ตสฺมา
มณิกณฺโฐเตฺวว ปญฺญายิตฺถ ฯ อุปริมุทฺธนิ มหนฺตํ ผณํ กริตฺวา
อฏฺฐาสีติ โส กิร เตสํ ทฺวินฺนํ อิสีนํ กนิฏฺโฐ อิสิ เมตฺตาวิหารี
อโหสิ ตสฺมา โส นาคราชา นทิโต อุตฺตริตฺวา เทววณฺณํ
นิมฺมินิตฺวา ตสฺส สนฺติเก นิสีทิตฺวา สมฺโมทนียํ กถํ กตฺวา
ตํ เทววณฺณํ ปหาย สกวณฺณเมว อุปคนฺตฺวา ตํ อิสึ
ปริกฺขิปิตฺวา ปสนฺนาการํ กโรนฺโต อุปริมุทฺธนิ มหนฺตํ ผณํ
กตฺวา ฉตฺตํ วิย ธารยมาโน มุหุตฺตํ ฐตฺวา ปกฺกมติ ฯ
เตน วุตฺตํ อุปริมุทฺธนิ มหนฺตํ ผณํ กริตฺวา อฏฺฐาสีติ ฯ
มณิมสฺส กณฺเฐ ปิลนฺธนนฺติ มณึ อสฺส กณฺเฐ ปิลนฺธิตํ
อามุตฺตนฺติ อตฺโถ ฯ เอกมนฺตํ อฏฺฐาสีติ เตน เทววณฺเณน
อาคนฺตฺวา ตาปเสน สทฺธึ สมฺโมทมาโน เอกสฺมึ ปเทเส
อฏฺฐาสิ ฯ มมนฺนปานนฺติ มม อนฺนญฺจ ปานญฺจ ฯ วิปุลนฺติ
ปหุตํ ฯ อุฬารนฺติ ปณีตํ ฯ อติยาจโกสีติ อติวิย ยาจโก ฯ
ปุนปฺปุนํ ยาจโกสีติ วุตฺตํ โหติ ฯ สุสูติ ตรุโณ ถามสมฺปนฺโน
โยพฺพนปฺปตฺตปุริโส ฯ สกฺขราติ วุจฺจติ กาฬสิลา ฯ ตตฺถ โธโต
อสิ สกฺขรโธโต นาม วุจฺจติ ฯ สกฺขรโธโต ปาณิมฺหิ อสฺสาติ
สกฺขรโธตปาณิ ฯ ปาสาเณ โธตนิสิตขคฺคหตฺโถติ อตฺโถ ฯ ยถา
โส อสิหตฺโถ ปุริโส ตาเสยฺย เอวํ ตาเสสิ มํ ฯ เสลํ มํ
ยาจมาโนติ มณึ ยาจนฺโตติ อตฺโถ ฯ น ตํ ยาเจติ ตํ
น ยาเจยฺย ฯ กตรํ ฯ ยสฺส ปิยํ ชิคึเสติ ยํ อสฺส สตฺตสฺส
ปิยนฺติ ชาเนยฺย ฯ กิมงฺคํ ปน มนุสฺสภูตานนฺติ มนุสฺสภูตานํ
อมนาปาติ กิเมเวตฺถ วตฺตพฺพํ ฯ