ปริตฺเต ปน คิลานสฺส ปริตฺตํ กโรถ ภนฺเตติ วุตฺเตน
น กาตพฺพํ ฯ ภณถาติ วุตฺเต ปน กาตพฺพํ ฯ สเจปิสฺส [๑]
โหติ มนุสฺสา นาม น ชานนฺติ อกรียมาเน วิปฏิสาริโน
ภวิสฺสนฺตีติ กาตพฺพํ ฯ ปริตฺโตทกํ ปริตฺตสุตฺตํ กตฺวา เทถาติ
วุตฺเตน ปน เตสํเยว อุทกํ หตฺเถน จาเลตฺวา สุตฺตํ ปริมชฺเชตฺวา (๒)
ทาตพฺพํ ฯ สเจ วิหารโต อุทกํ อตฺตโน สนฺตกํ วา สุตฺตํ
เทติ ทุกฺกฏํ ฯ มนุสฺสา อุทกญฺจ สุตฺตญฺจ คเหตฺวา นิสีทิตฺวา
ปริตฺตํ ภณถาติ วทนฺติ กาตพฺพํ ฯ โน เจ ชานนฺติ
อาจิกฺขิตพฺพํ ฯ ภิกฺขูนํ นิสินฺนานํ ปาเทสุ อุทกํ อากีริตฺวา
สุตฺตญฺจ ฐเปตฺวา คจฺฉนฺติ ปริตฺตํ กโรถ ปริตฺตํ ภณถาติ
น ปาทา อปเนตพฺพา ฯ มนุสฺสา หิ วิปฏิสาริโน โหนฺติ ฯ
อนฺโตคาเม คิลานสฺสตฺถาย วิหารํ เปเสนฺติ ปริตฺตํ ภณนฺตูติ
ภณิตพฺพํ ฯ อนฺโตคาเม ราชเคหาทีสุ โรเค วา อุปทฺทเว
วา อุปฺปนฺเน ปกฺโกสาเปตฺวา ภณาเปนฺติ ฯ อาฏานาฏิย-
สุตฺตาทีนิ ภณิตพฺพานิ ฯ อาคนฺตฺวา คิลานสฺส สิกฺขาปทานิ
เทนฺตุ ธมฺมํ กเถนฺตุ ราชนฺเตปุเร วา อมจฺจเคเห วา
อาคนฺตฺวา สิกฺขาปทานิ เทนฺตุ ธมฺมํ กเถนฺตูติ เปสิเตปิ
# ๑. ม. เอตฺถนฺตเร เอวนฺติ ทิสฺสติ ฯ ๒. ม. ปริมชฺชิตฺวา ฯ
คนฺตฺวา สิกฺขาปทานิ ทาตพฺพานิ ธมฺโม กเถตพฺโพ ฯ มตานํ
ปริวารตฺถํ อาคจฺฉนฺตูติ ปกฺโกสนฺติ น คนฺตพฺพํ ฯ สิวฏฺฐิก-
ทสฺสเน (๑) อสุภทสฺสเน จ มรณสฺสตึ ปฏิลภิสฺสามาติ กมฺมฏฺฐาน-
สีเสน คนฺตุํวฏฺฏติ ฯ เอวํ ปริตฺเต ปฏิปชฺชิตพฺพํ ฯ

ปิณฺฑปาเต ปน ฯ อนามฏฺฐปิณฺฑปาโต กสฺส ทาตพฺโพ
กสฺส น ทาตพฺโพ ฯ มาตาปิตูนํ ตาว ทาตพฺโพ ฯ สเจ ปน
กหาปณคฺฆนโก โหติ สทฺธาเทยฺยวินิปาตนํ นตฺถิ ฯ มาตาปิตุ-
อุปฏฺฐากานํ เวยฺยาวจฺจกรสฺส ปณฺฑุปลาสสฺสาติ เอเตสํปิ
ทาตพฺโพ ฯ ตตฺถ ปณฺฑุปลาสสฺส ถาลเก นิกฺขิปิตฺวา ทาตุํ
วฏฺฏติ ฯ ตํ ฐเปตฺวา อญฺเญสํ อาคาริกานํ มาตาปิตูนํปิ น
วฏฺฏติ ฯ ปพฺพชิตปริโภโค หิ อาคาริกานํ เจติยฏฺฐานิโย ฯ
อปิจ อนามฏฺฐปิณฺฑปาโต นาเมส สมฺปตฺตสฺส ทามริกโจรสฺสาปิ
อิสฺสรสฺสาปิ ทาตพฺโพ ฯ กสฺมา ฯ เต หิ อทียมาเนปิ น
เทนฺตีติ อามสิตฺวา ทียมาเนปิ อุจฺฉิฏฺฐกํ เทนฺตีติ กุชฺฌนฺติ ฯ
กุทฺธา ชีวิตา โวโรเปนฺติ สาสนสฺสาปิ อนฺตรายํ กโรนฺติ ฯ
รชฺชํ ปฏฺฐยมานสฺส วิจรโต โจรนาคสฺส วตฺถุ เจตฺถ
กเถตพฺพํ ฯ เอวํ ปิณฺฑปาเต ปฏิปชฺชิตพฺพํ ฯ

ปฏิสนฺถาเร ปน ฯ ปฏิสนฺถาโร กสฺส กาตพฺโพ กสฺส
น กาตพฺโพ ฯ ปฏิสนฺถาโร นาม วิหารํ สมฺปตฺตสฺส ยสฺส
# ๑. สีวถิกา….อิติ เยภุยฺเยน ทิสฺสติ ฯ ม. สีวถิกทสฺสเน ฯ
กสฺสจิ อาคนฺตุกสฺส วา ทลิทฺทสฺส วา โจรสฺส วา อิสฺสรสฺส
วา กาตพฺโพเยว ฯ กถํ ฯ อาคนฺตุกํ ตาว ขีณปริพฺพยํ
วิหารสมฺปตฺตํ ทิสฺวา ปานียํ ปิวาติ ทาตพฺพํ ฯ ปาทมกฺขนเตลํ
ทาตพฺพํ ฯ กาเล อาคตสฺส ยาคุภตฺตํ ฯ วิกาเล อาคตสฺส
สเจ ตณฺฑุลา อตฺถิ ตณฺฑุลา ทาตพฺพา ฯ อเวลาย สมฺปตฺโตสิ (๑)
คจฺฉาหีติ น วตฺตพฺโพ ฯ สยนฏฺฐานํ ทาตพฺพํ ฯ สพฺพํ
อปจฺจาสึสนฺเตเนว กาตพฺพํ ฯ มนุสฺสา นาม จตุปฺปจฺจย-
ทายกา เอวํ สงฺคเห กรียมาเน ปุนปฺปุนํ ปสีทิตฺวา อุปการํ
กริสฺสนฺตีติ จิตฺตํ น อุปฺปาเทตพฺพํ ฯ โจรานํ ปน สงฺฆิกมฺปิ
ทาตพฺพํ ฯ

ปฏิสนฺถารานิสํสทีปนตฺถญฺจ โจรนาควตฺถุ ภาตรา สทฺธึ
ชมฺพูทีปคตสฺส มหานาครญฺโญ วตฺถุ ปิตุราชสฺส รชฺเช จตุนฺนํ
อมจฺจานํ วตฺถุ อภยโจรวตฺถูติเอวมาทีนิ พหูนิ วตฺถูนิ มหา-
อฏฺฐกถายํ วิตฺถารโต วุตฺตานิ ฯ
ตตฺรายํ เอกวตฺถุทีปนา ฯ สีหลทีเป กิร อภโย นาม
โจโร ปญฺจสตปริวาโร เอกสฺมึ ฐาเน ขนฺธาวารํ พนฺธิตฺวา
สมนฺตา ติโยชนํ อุพฺพาเสตฺวา วสติ ฯ อนุราธปุรวาสิโน
กฬมฺพนทึ (๓) น อุตฺตรนฺติ ฯ เจติยคิริมคฺเค ชนสญฺจาโร
อุปจฺฉินฺโน ฯ อเถกทิวสํ โจโร เจติยคิรึ วิลุมฺปิสฺสามีติ
# ๑. ม. สมฺปตฺโต ฯ ๒. สี. อุปฺปาเตตฺวา ฯ ๓. ม. กทมฺพนทึ ฯ
อคมาสิ ฯ อารามิกา ทิสฺวา ทีฆภาณกอภยตฺเถรสฺส อาโรเจสุํ ฯ
เถโร สปฺปิผาณิตาทีนิ อตฺถีติ ปุจฺฉิ ฯ อตฺถิ ภนฺเตติ ฯ โจรานํ
เทถ ตณฺฑุลา อตฺถีติ ฯ อตฺถิ ภนฺเต สงฺฆสฺสตฺถาย อาหฏา
ตณฺฑุลา จ ปกฺกสากญฺจ โครโส จาติ ฯ ภตฺตํ สมฺปาเทตฺวา
โจรานํ เทถาติ ฯ อารามิกา ตถา กรึสุ ฯ โจรา ภตฺตํ
ภุญฺชิตฺวา เกนายํ ปฏิสนฺถาโร กโตติ ปุจฺฉึสุ ฯ อมฺหากํ
อยฺเยน อภยตฺเถเรนาติ ฯ โจรา เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา
วนฺทิตฺวา อาหํสุ มยํ สงฺฆสฺส จ เจติยสฺส จ สนฺตกํ
อจฺฉินฺทิตฺวา คเหสฺสามาติ อาคตา ตุมฺหากํ ปน อิมินา
ปฏิสนฺถาเรนมฺหา ปสนฺนา อชฺชโต ปฏฺฐาย วิหาเร ธมฺมิกา
รกฺขา อมฺหากํ อายตฺตา โหตุ นาครา อาคนฺตฺวา ทานํ
เทนฺตุ เจติยํ วนฺทนฺตูติ ฯ ตโต ปฏฺฐาย จ นาคเร ทานํ
ทาตุํ อาคจฺฉนฺเต นทีตีเรเยว ปจฺจุคฺคนฺตฺวา รกฺขนฺตา วิหารํ
เนนฺติ วิหาเรปิ ทานํ เทนฺตานํ รกฺขํ กตฺวา ติฏฺฐนฺติ ฯ
เตปิ ภิกฺขูนํ ภุตฺตาวเสสํ โจรานํ เทนฺติ ฯ คมนกาเลปิ เต
โจรา นทีตีรํ ปาเปตฺวา นิวตฺตนฺติ ฯ

อเถกทิวสํ ภิกฺขุสงฺเฆ ขียนกถา อุปฺปนฺนา เถโร
อิสฺสรวตาย สงฺฆสฺส สนฺตกํ โจรานํ อทาสีติ ฯ เถโร สนฺนิปาตํ
การาเปตฺวา อาห โจรา สงฺฆสฺส ปกติวฏฺฏญฺจ เจติย-
สนฺตกญฺจ อจฺฉินฺทิตฺวา คณฺหิสฺสามาติ อาคมึสุ อถ เนสํ
มยา เอวํ น หริสฺสนฺตีติ เอตฺตโก นาม ปฏิสนฺถาโร กโต
ตํ สพฺพมฺปิ เอกโต สมฺปิณฺเฑตฺวา อคฺฆาเปถ เตน การเณน
อวิลุตฺตํ ภณฺฑํ เอกโต สมฺปิณฺเฑตฺวา อคฺฆาเปถาติ ฯ ตโต
สพฺพมฺปิ เถเรน ทินฺนกํ เจติยฆเร เอกํ วรโปตฺถกจิตฺตตฺถรกํ
น อคฺฆิ ฯ ตโต อาหํสุ เถเรน กตปฏิสนฺถาโร สุกโต
โจเทตุํ วา สาเรตุํ วา น ลภติ คีวา วา อวหาโร
วา นตฺถีติ ฯ เอวํ มหานิสํโส ปฏิสนฺถาโรติ สลฺลกฺเขตฺวา
กตฺตพฺโพ ปณฺฑิเตน ภิกฺขุนาติ ฯ

องฺคุลิปโฏทวตฺถุสฺมึ (๑) ฯ อุตฺตสนฺโตติ กิลนฺโต ฯ อนสฺสาสโกติ
นิรสฺสาโส ฯ อิมสฺมิญฺจ ปน วตฺถุสฺมึ ยาย อาปตฺติยา ภวิตพฺพํ
สา ขุทฺทเกสุ นิทฺทิฏฺฐาติ อิธ น วุตฺตา ฯ
ตทนนฺตเร วตฺถุสฺมึ ฯ โอตฺถริตฺวาติ อกฺกมิตฺวา ฯ โส กิร
เตหิ อากฑฺฒิยมาโน ปติโต ฯ เอโก ตสฺส อุทรํ อารุหิตฺวา
นิสีทิ ฯ เสสาปิ ปณฺณรส ชนา ปฐวิยํ อชฺโฌตฺถริตฺวา อทูหล-
ปาสาณา วิย มิคํ มาเรสุํ ฯ ยสฺมา ปน เต กมฺมาธิปฺปายา
น มรณาธิปฺปายา ตสฺมา ปาราชิกํ น วุตฺตํ ฯ

ภูตเวชฺชกวตฺถุสฺมึ ฯ ยกฺขํ มาเรสีติ ภูตเวชฺชกปาฐกา
ยกฺขคหิตกํ โมเจตุกามา ยกฺขํ อาวาเหตฺวา มุญฺจาติ วทนฺติ ฯ
โน เจ มุญฺจติ ปิฏฺเฐน วา มตฺติกาย วา รูปํ กตฺวา
# ๑. ม. องฺคุลิปโตทกวตฺถุสฺมึ ฯ
หตฺถปาทาทีนิ ฉินฺทนฺติ ฯ ยํ ยํ ตสฺส ฉิชฺชติ ตํตํ ยกฺขสฺส
ฉินฺนเมว โหติ ฯ สีเส ฉินฺเน ยกฺโขปิ มรติ ฯ เอวํ โสปิ
มาเรสิ ฯ ตสฺมา ถุลฺลจฺจยํ วุตฺตํ ฯ น เกวลญฺจ ยกฺขเมว ฯ
โยปิ หิ สกฺกํ เทวราชานํ มาเรยย โสปิ ถุลฺลจฺจยเมว
อาปชฺชติ ฯ

วาฬยกฺขวตฺถุสฺมึ ฯ วาฬยกฺขวิหารนฺติ ยสฺมึ วิหาเร วาโฬ
จณฺโฑ ยกฺโข วสติ ตํ วิหารํ ฯ โย หิ เอวรูปํ วิหารํ
อชานนฺโต เกวลํ วสนตฺถาย เปเสติ อนาปตฺติ ฯ โย
มรณาธิปฺปาโย เปเสติ โส อิตรสฺส มรเณ ปาราชิกํ อมรเณ
ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺชติ ฯ ยถา จ วาฬยกฺขวิหารํ เอวํ ยตฺถ
วาฬสีหพฺยคฺฆาทิมิคา วา อชครกณฺหสปฺปาทโย ทีฆชาติกา
วา วสนฺติ ตํ วาฬวิหารํ เปเสนฺตสฺสาปิ อาปตฺตานาปตฺติ-
เภโท เวทิตพฺโพ ฯ อยํ ปาลิมุตฺตกนโย ฯ ยถา จ ภิกฺขุํ
วาฬยกฺขวิหารํ เปเสนฺตสฺส เอวํ วาฬยกฺขมฺปิ ภิกฺขุสนฺติกํ
เปเสนฺตสฺส อาปตฺตานาปตฺติเภโท เวทิตพฺโพ ฯ เอเสว นโย
วาฬกนฺตาราทีสุ วตฺถูสุ ฯ เกวลํ เหตฺถ ยสฺมึ กนฺตาเร
วาฬมิคา วา ทีฆชาติกา วา อตฺถิ โส วาฬกนฺตาโร
ยสฺมึ โจรา อตฺถิ โส โจรกนฺตาโรติ เอวํ ปทตฺถมตฺตเมว
นามํ ฯ มนุสฺสวิคฺคหปาราชิกญฺจ นาเมตํ สณฺหํ ปริยายกถาย
น มุจฺจติฯ ตสฺมา โย วเทยฺย อสุกสฺมึ นาม โอกาเส
โจโร นิสินฺโน โย ตสฺส สีสํ ฉินฺทิตฺวา อาหรติ โส
ราชโต สกฺการวิเสสํ ลภตีติ ตสฺส เจ วจนํ สุตฺวา โกจิ
นํ คนฺตฺวา มาเรติ อยํ ปาราชิโก โหตีติ ฯ

ตํ มญฺญมาโนติอาทีสุ ฯ โส กิร ภิกฺขุ อตฺตโน
เวริภิกฺขุํ มาเรตุกาโม จินฺเตสิ อิมํ เม ทิวา มาเรนฺตสฺส
น สุกรํ ภเวยฺย โสตฺถินา คนฺตุํ รตฺตึ นํ มาเรสฺสามีติ
สลฺลกฺเขตฺวา รตฺตึ อาคมฺม พหูนํ สยิตฏฺฐาเน ตํ มญฺญมาโน
ตเมว ชีวิตา โวโรเปสิ อปโร ตํ มญฺญมาโน อญฺญํ (๑) อปโร
อญฺญํ ตสฺเสว สหายํ มญฺญมาโน ตํ อปโร อญฺญํ ตสฺเสว
สหายํ มญฺญมาโน อญฺญํ ตสฺส สหายเมว ชีวิตา โวโรเปสิ
สพฺเพสมฺปิ ปาราชิกเมว ฯ

อมนุสฺสคหิตวตฺถูสุ ฯ ยกฺขํ ปลาเปสฺสามีติ ปหารํ
อทาสิ ฯ อิตโร น ทานายํ วิรชฺฌิตุํ สมตฺโถ มา รสฺสามิ
นนฺติ ฯ เอตฺถ จ นมรณาธิปฺปายสฺส อนาปตฺติ วุตฺตาติ น
เอตฺตเกเนว อมนุสฺสคหิตสฺส ปหาโร ทาตพฺโพ ตาลปณฺณํ
ปน ปริตฺตสุตฺตํ วา หตฺเถ วา ปาเท วา พนฺธิตพฺพํ
รตนสุตฺตาทีนิ ปริตฺตานิ ภณิตพฺพานิ มา สีลวนฺตํ ภิกฺขุํ
วิเหเฐหีติ ธมฺมกถา กาตพฺพา ฯ สคฺคกถาทีนิ อุตฺตานตฺถานิ ฯ
ยํ เหตฺถ วตฺตพฺพํ ตํ วุตฺตเมว ฯ
# ๑. ตสฺเสว สหายนฺติ ปททฺวยํ นฏฺฐํ ขายติ ฯ