วิสํ วาติ วิสํ อุปนิกฺขิปนฺตสฺส วตฺถุวเสน อุทฺทิสฺสานุทฺทิสฺสานุรูปโต
ปาราชิกาทิ-
# ๑. ม. อเรน ฯ ๒. ม. สตฺติเภณฺฑีสุ ฯ ๓. ม. ลคุเฬ ฯ
วตฺถูสุ ปาราชิกาทีนิ เวทิตพฺพานิ ฯ กีณิตฺวา ฐปิเต ปุริมนเยน
ปฏิปากติกํ กตฺวา มุจฺจติ ฯ สยํ เภสชฺเชหิ โยชิเต อวิสํ
กตฺวา มุจฺจติ ฯ รชฺชุยา ปาสรชฺชุสทิโสว วินิจฺฉโย ฯ
เภสชฺเช ฯ โย ภิกฺขุ เวริภิกฺขุสฺส ปชฺชรเก วา วิสภาค-
โรเค วา อุปฺปนฺเน อสปฺปายานิปิ สปฺปิอาทีนิ สปฺปายานีติ
มรณาธิปฺปาโย เทติ อญฺญํ วา กิญฺจิ กนฺทมูลผลํ ฯ ตสฺส เอวํ
เภสชฺชทาเน ทุกฺกฏํ ปรสฺส ทุกฺขุปฺปตฺติยํ มรเณ จ ถุลฺลจฺจย-
ปาราชิกานิ อานนฺตริยวตฺถุมฺหิ อานนฺตริยนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ

รูปูปหาเร ฯ อุปสํหรตีติ ปรํ วา อมนาปรูปํ ตสฺส
สมีเป ฐเปติ (๑) อตฺตนา วา ยกฺขเปตาทิเวสํ คเหตฺวา ติฏฺฐติ ฯ
ตสฺส อุปสํหารมตฺเต ทุกฺกฏํ ฯ ปรสฺส ตํ รูปํ ทิสฺวา ภยุปฺปตฺติยํ
ถุลฺลจฺจยํ มรเณ ปาราชิกํ ฯ สเจ ปน ตเทว รูปํ เอกจฺจสฺส
มนาปํ โหติ อลาภเกน จ สุสฺสิตฺวา มรติ วิสงฺเกโต ฯ
มนาปิเยปิ เอเสว นโย ฯ ตตฺถ ปน วิเสเสน อิตฺถีนํ ปุริสรูปํ
ปุริสานญฺจ อิตฺถีรูปํ มนาปํ ฯ ตํ อลงฺกริตฺวา อุปสํหรติ
ทิฏฺฐมตฺตกเมว กโรติ อติจิรํ ปสฺสิตุมฺปิ น เทติ ฯ อิตโร
อลาภเกน สุสฺสิตฺวา มรติ ปาราชิกํ ฯ สเจ อุตฺตสิตฺวา มรติ
วิสงฺเกโต ฯ อถ ปน อุตฺตสิตฺวา วา อลาภเกน วาติ
อวิจาเรตฺวา เกวลํ ปสฺสิตฺวา มริสฺสตีติ อุปสํหรติ อุตฺตสิตฺวา
# ๑. ฐปาเปติ ฯ
วา สุสฺสิตฺวา วา มเต ปาราชิกเมว ฯ เอเตเนว อุปาเยน
สทฺทูปสํหาราทโยปิ เวทิตพฺพา ฯ เกวลํ เหตฺถ อมนุสฺส-
สทฺทาทโย อุตฺราสชนกา อมนาปสทฺทา ปุริสานํ อิตฺถีสทฺท-
มธุรคนฺธพฺพสทฺทาทโย จิตฺตสฺสาทกรา มนาปสทฺทา หิมวนฺเต
วิสรุกฺขานํ มูลาทิคนฺธา จ กุณปคนฺธา จ อมนาปคนฺธา
กาฬานุสาริยาทิมูลคนฺธาทโย มนาปคนฺธา ปฏิกูลมูลรสาทโย
อมนาปรสา อปฏิกูลมูลรสาทโย มนาปรสา วิสผสฺสมหา-
กุจฺฉุ(๑)ผสฺสาทโย อมนาปโผฏฺฐพฺพา จีนปฏหํสปุปฺผตุลิก(๒)ผสฺสาทโย
มนาปโผฏฺฐพฺพาติ เวทิตพฺพา ฯ

ธมฺมูปหาเร ธมฺโมติ เทสนา-
ธมฺโม เวทิตพฺโพ ฯ เทสนาวเสน วา นิรเย จสคฺเค จ
วิปตฺติสมฺปตฺติเภทํ ธมฺมารมฺมณเมว ฯ เนรยิกสฺสาติ ภินฺนสํวรสฺส
กตปาปสฺส นิรเย นิพฺพตฺตนารหสฺส สตฺตสฺส ปญฺจวิธพนฺธน-
กมฺมกรณาทิเนรยิกกถํ กเถติ ฯ ตญฺเจ สุตฺวา โส อุตฺตสิตฺวา
มรติ กถิกสฺส ปาราชิกํ ฯ สเจ ปน สุตฺวาปิ อตฺตโน ธมฺมตาย
มรติ อนาปตฺติ ฯ อิมํ สุตฺวา เอวรูปํ น กริสฺสติ โอรมิสฺสติ
วิรมิสฺสตีติ นิรยกถํ กเถติ ฯ ตํ สุตฺวา อิตโร อุตฺตสิตฺวา
มรติ อนาปตฺติ ฯ สคฺคกถนฺติ เทวนาฏกาทีนํ นนฺทนวนาทีนญฺจ
สมฺปตฺติกถํ ฯ ตํ สุตฺวา อิตโร สคฺคาธิมุตฺโต สีฆํ ตํ สมฺปตฺตึ
ปาปุณิตุกาโม สตฺถาหรณวิสขาทนอาหารูปจฺเฉทอสฺสาสปฺปสฺสาส-
# ๑. ม. ….กจฺฉุ…. ฯ ๒. ม. …..ตูลิเก… ฯ
สนฺนิรุนฺธนาทีหิ ทุกฺขํ อุปฺปาเทติ กถิกสฺส ถุลฺลจฺจยํ มรติ
ปาราชิกํ ฯ สเจ ปน โส สุตฺวาปิ ยาวตายุกํ ฐตฺวา อตฺตโน
ธมฺมตาย มรติ อนาปตฺติ ฯ อิมํ สุตฺวา ปุญฺญานิ กริสฺสตีติ
กเถติ ฯ ตํ สุตฺวา อิตโร อธิมุตฺโต กาลํ กโรติ อนาปตฺติ ฯ
อาจิกฺขนาย ฯ ปุฏฺโฐ ภณตีติ ภนฺเต กถํ มโต ธนํ
วา ลภติ สคฺเค วา อุปฺปชฺชตีติ เอวํ ปุจฺฉิโต ภณติ ฯ
อนุสาสนิยํ ฯ อปุฏฺโฐติ เอวํ อปุจฺฉิโต สามญฺเญว
ภณติ ฯ
สงฺเกตกมฺมนิมิตฺตกมฺมานิ อทินฺนาทานกถายํ วุตฺตนเยน
เวทิตพฺพานิ ฯ

เอวํ นานปฺปการโต อาปตฺติเภทํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ
อนาปตฺตึ ทสฺเสนฺโต อนาปตฺติ อสญฺจิจฺจาติอาทิมาห ฯ ตตฺถ
อสญฺจิจฺจาติ อิมินา อุปกฺกเมน อิมํ มาเรมีติ อเจเตตฺวา ฯ
เอวํ หิ อเจเตตฺวา กเตน อุปกฺกเมน ปเร มเตปิ อนาปตฺติ ฯ
วกฺขติ จ อนาปตฺติ ภิกฺขุ อสญฺจิจฺจาติ ฯ อชานนฺตสฺสาติ
อิมินา อยํ มริสฺสตีติ อชานนฺตสฺส ฯ อุปกฺกเมน ปเร มเตปิ
อนาปตฺติ ฯ วกฺขติ จ วิสปิณฺฑปาตวตฺถุสฺมึ อนาปตฺติ ภิกฺขุ
อชานนฺตสฺสาติ ฯ น มรณาธิปฺปายสฺสาติ มรณํ อนิจฺฉนฺตสฺส ฯ
เยน หิ อุปกฺกเมน ปโร มรติ เตน อุปกฺกเมน ตสฺมึ มาริเตปิ
น มรณาธิปฺปายสฺส อนาปตฺติ ฯ วกฺขติ จ อนาปตฺติ ภิกฺขุ
น มรณาธิปฺปายสฺสาติ ฯ อุมฺมตฺตกาทโย ปุพฺเพ วุตฺตนยา-
เอว ฯ อิธ ปน อาทิกมฺมิกา อญฺญมญฺญํ ชีวิตา โวโรปิต-
ภิกฺขู เตสํ อนาปตฺติ ฯ อวเสสานํ มรณวณฺณสํวณฺณนกาทีนํ
อาปตฺติเยวาติ ฯ
ปทภาชนียวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

ปกิณฺณกกถา
สมุฏฺฐานาทีสุ ฯ อิทํ สิกฺขาปทํ ติสมุฏฺฐานํ กายจิตฺตโต
จ วาจาจิตฺตโต จ กายวาจาจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ กิริยา (๑)
สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ
ทุกฺขเวทนํ ฯ สเจปิ หิ สิริสยนํ อารุฬฺโห รชฺชสมฺปตฺติสุขํ
อนุภวนฺโต ราชา โจโร เทว อานีโตติ วุตฺเต คจฺฉถ
นํ มาเรถาติ หสมาโนว ภณติ โทมนสฺสจิตฺเตเนว ภณตีติ
เวทิตพฺโพ ฯ สุขโวกิณฺณตฺตา ปน อนุปฺปพนฺธาภาวา จ
ทุชฺชานเมตํ ปุถุชฺชเนหีติ ฯ
# ๑. ม. กิริยํ ฯ

วินีตวตฺถุคาถาสุ ปฐมวตฺถุสฺมึ ฯ การุญฺเญนาติ เต ภิกฺขู
ตสฺส มหนฺตํ เคลญฺญทุกฺขํ ทิสฺวา การุญฺญํ อุปฺปาเทตฺวา
สีลวา ตฺวํ กตกุสโล กสฺมา มียมาโน ภายสิ นนุ สีลวโต
สคฺโค นาม มรณมตฺตปฏิพทฺโธเยวาติ เอวํ มรณตฺถิกา ว
หุตฺวา มรณตฺถิกภาวํ อชานนฺตา มรณวณฺณํ สํวณฺเณสุํ ฯ
โสปิ ภิกฺขุ เตสํ สํวณฺณนาย อาหารูปจฺเฉทํ กตฺวา อนฺตรา ว
กาลมกาสิ ฯ ตสฺมา อาปตฺตึ อาปนฺนา ฯ โวหารวเสน ปน
วุตฺตํ การุญฺเญน มรณวณฺณํ สํวณฺเณสุนฺติ ฯ ตสฺมา อิทานิปิ
ปณฺฑิเตน ภิกฺขุนา คิลานสฺส ภิกฺขุโน เอวํ มรณวณฺโณ
น สํวณฺเณตพฺโพ ฯ สเจ หิ ตสฺส สํวณฺณนํ สุตฺวา
อาหารูปจฺเฉทาทินา อุปกฺกเมน เอกชวนวาราวเสเสปิ อายุสฺมึ
อนฺตรา กาลํ กโรติ อิมินาว มาริโต โหติ ฯ อิมินา ปน
นเยน อนุสฏฺฐี (๑) ทาตพฺพา สีลวโต นาม อนจฺฉริยา
มคฺคผลุปฺปตฺติ ตสฺมา วิหาราทีส อาสตฺตึ อกตฺวา พุทฺธคตํ
ธมฺมคตํ สงฺฆคตํ กายคตญฺจ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา มนสิกาเร
อปฺปมาโท กาตพฺโพติ ฯ มรณวณฺเณ จ สํวณฺณิเตปิ โย (๒)
ตาย สํวณฺณนาย กญฺจิ อุปกฺกมํ อกตฺวา อตฺตโน ธมฺมตาย
ยถายุนา ยถานุสนฺธินา จ มรติ ตปฺปจฺจยา สํวณฺณโก
# ๑. ม. อนุสิฏฺฐิ ฯ ๒. สี. โส ฯ ๓. ม. ยถานุสนฺธินาว ฯ
อาปตฺติยา น กาเรตพฺโพติ ฯ

ทุติยวตฺถุสฺมึ น จ ภิกฺขเว อปฏิเวกฺขิตฺวาติ เอตฺถ ฯ
กีทิสํ อาสนํ ปฏิเวกฺขิตพฺพํ กีทิสํ น ปฏิเวกฺขิตพฺพํ ฯ ยํ
สุทฺธํ อาสนเมว โหติ อปจฺจตฺถรณกํ ยญฺจ อาคนฺตฺวา
ฐิตานํ ปสฺสตํเยว อตฺถรียติ ตํ น ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ นิสีทิตุํ
วฏฺฏติ ฯ ยมฺปิ มนุสฺสา สยํ หตฺเถน อกฺกมิตฺวา อิธ ภนฺเต
นิสีทถาติ เทนฺติ ตสฺมิมฺปิ วฏฺฏติ ฯ สเจปิ ปฐมเมว อาคนฺตฺวา
นิสินฺนา ปจฺฉา อุทฺธํ วา อโธ วา สงฺกมนฺติ ปฏิเวกฺขณ-
กิจฺจํ นตฺถิ ฯ ยมฺปิ ตนุเกน วตฺเถน ยถา ตลํ ทิสฺสติ
เอวํ ปฏิจฺฉนฺนํ โหติ ตสฺมิมฺปิ ปฏิเวกฺขณกิจฺจํ นตฺถิ ฯ ยมฺปน
ปฏิกจฺเจว (๑) ปาวารโกชวกาทีหิ อตฺถตํ โหติ ตํ หตฺเถน
ปรามสิตฺวา สลฺลกฺเขตฺวา นิสีทิตพฺพํ ฯ มหาปจฺจริยํ ปน
ฆนสาฏเกนาปิ อตฺถเต ยสฺมึ วลี น ปญฺญายติ ตํ น
ปฏิเวกฺขิตพฺพนฺติ วุตฺตํ ฯ

มุสลวตฺถุสฺมึ ฯ อสญฺจิจฺโจติ อวธกเจตโน ฯ วิรทฺธปฺ-
ปโยโค หิ โส เตนาห อสญฺจิจฺโจ อหนฺติ ฯ อุทุกฺขลวตฺถุ
อุตฺตานตฺถเมว ฯ

วุฑฺฒปพฺพชิตวตฺถูสุ ปฐมวตฺถุสฺมึ ฯ ภิกฺขุ-
สงฺฆสฺส ปลิพุทฺธํ (๒) มา อกาสีติ ปณาเมสิ ฯ ทุติยวตฺถุสฺมึ ฯ
สงฺฆมชฺเฌปิ คณมชฺเฌปิ มหลฺลกตฺเถรสฺส ปุตฺโตติ วุจฺจมาโน
# ๑. สี. ปฏิคจฺเจว ฯ ๒. สี. ปฎิพนฺธํ ปฏิพุทธํ ฯ ม. ปฏิพนฺธํ ฯ
เตน วจเนน อฏฺฏิยมาโน มรตุ อยนฺติ ปณาเมสิ ฯ ตติย-
วตฺถุสฺมึ ฯ ตสฺส ทุกฺขุปฺปาทเนน ถุลฺลจฺจยํ ฯ ตโต ปรานิ ตีณิ
วตฺถูนิ อุตฺตานตฺถาเนว ฯ

วิสคตปิณฺฑปาตวตฺถุสฺมึ ฯ สาราณียธมฺมปูรโก โส ภิกฺขุ
อคฺคปิณฺฑํ สพฺรหฺมจารีนํ ทตฺวาว ภุญฺชติ ฯ เตน วุตฺตํ
อคฺคการิกํ อทาสีติ ฯ อคฺคการิกนฺติ อคฺคกิริยํ ปฐมลทฺธ-
ปิณฺฑปาตํ อคฺคคฺคํ วา ปณีตปฺปณีตํ ปิณฺฑปาตนฺติ อตฺโถ ฯ
ยา ปน ตสฺส ทานสงฺขาตา อคฺคกิริยา สา น สกฺกา
ทาตุํ ฯ ปิณฺฑปาตมฺปิ หิ โส เถราสนโต ปฏฺฐาย อทาสิ ฯ
เต ภิกฺขูติ เต เถราสนโต ปฏฺฐาย ปริภุตฺตปิณฺฑปาตา
ภิกฺขู ฯ เต กิร สพฺเพปิ กาลมกํสุ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ
อสทฺเธสุ ปน มิจฺฉาทิฏฺฐิกกุเลสุ สกฺกจฺจํ ปณีตโภชนํ ลภิตฺวา
อนุปปริกฺขิตฺวา เนว อตฺตนา ปริภุญฺชิตพฺพํ น ปเรสํ
ทาตพฺพํ ฯ ยํปิ อาภิโทสิกํ ภตฺตํ วา ขชฺชกํ วา ตโต
ลภติ ตมฺปิ น ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ อปิหิตวตฺถุมฺปิ หิ สปฺป-
วิจฺฉิกาทีหิ อธิสยิตํ ฉฑฺฑนียธมฺมํ ตานิ กุลานิ เทนฺติ ฯ
คนฺธหลิทฺทาทิมกฺขิโตปิ ตโต ปิณฺฑปาโต น คเหตพฺโพ ฯ
สรีเร โรคฏฺฐานานิ ปุญฺฉิตฺวา ฐปิตภตฺตมฺปิ หิ ตานิ
ทาตพฺพํ มญฺญนฺตีติ ฯ