อิทานิ มรณสํวณฺณนาย วิภาคทสฺสนตฺถํ วุตฺเตสุ ปญฺจสุ
กาเยน สํวณฺณนาทิมาติกานิทฺเทเสสุ ฯ กาเยน วิการํ ทสฺเสตีติ
ยถา โส ชานาติ สตฺถํ วา อาหริตฺวา วิสํ วา ขาทิตฺวา
รชฺชุยา วา อุพฺพนฺธิตฺวา โสพฺภาทีสุ วา ปปติตฺวา โย
มรติ โส กิร ธนํ วา ลภติ ยสํ วา ลภติ สคฺคํ
วา คจฺฉตีติ อยมตฺโถ เอเตน วุตฺโตติ ตถา หตฺถมุทฺธาทีหิ
ทสฺเสติ ฯ วาจาย ภณตีติ ตเมวตฺถํ วากฺยเภทํ กตฺวา ภณติ ฯ
ตติยวาโร อุภยวเสน วุตฺโต ฯ สพฺพตฺถ สํวณฺณนาย ปโยเค
ปโยเค ทุกฺกฏํ ฯ ตสฺส ทุกฺขุปฺปตฺติยํ สํวณฺณกสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ
ยํ อุทฺทิสฺส สํวณฺณนา กตา ตสฺมึ มเต สํวณฺณนากฺขเณเยว
สํวณฺณกสฺส ปาราชิกํ ฯ โส ตํ น ชานาติ อญฺโญ ญตฺวา
ลทฺโธ วต เม สุขุปฺปตฺติอุปาโยติ ตาย สํวณฺณนาย มรติ
อนาปตฺติ ฯ ทฺวินฺนํ อุทฺทิสฺส สํวณฺณนาย กตาย เอโก ญตฺวา
มรติ ปาราชิกํ เทฺวปิ มรนฺติ ปาราชิกญฺจ อกุสลราสิ จ ฯ
เอส นโย สมฺพหุเลสุ ฯ อนุทฺทิสฺส มรณํ สํวณฺเณนฺโต
อาหิณฺฑติ โย โย ตํ สํวณฺณนํ ญตฺวา มรติ สพฺโพ เตน
มาริโต โหติ ฯ

ทูเตน สํวณฺณนาย ฯ อสุกนฺนาม เคหํ วา คามํ วา
คนฺตฺวา อิตฺถนฺนามสฺสเอว มรณวณฺณํ สํวณฺเณหีติ สาสเน
อาโรจิตมตฺเต ทุกฺกฏํ ฯ ยสฺสตฺถาย ปหิโต ตสฺส ทุกฺขุปฺปตฺติยา
มูลฏฺฐสฺส ถุลฺลจฺจยํ มรเณ ปาราชิกํ ฯ ทูโต ญาโต ทานิ
อยํ สคฺคมคฺโคติ ตสฺส อนาโรเจตฺวา อตฺตโน ญาตกสฺส วา
สาโลหิตสฺส วา อาโรเจติ ตสฺมึ มเต วิสงฺเกโต โหติ มูลฏฺโฐ
มุจฺจติ ฯ ทูโต ตเถว จินฺเตตฺวา สยํ สํวณฺณนาย วุตฺตํ กตฺวา
มรติ วิสงฺเกโตว ฯ อนุทฺทิสฺส ปน สาสเน อาโรจิเต ยตฺตกา
ทูตสฺส สํวณฺณนาย มรนฺติ ตตฺตกา ปาณาติปาตา ฯ สเจ
# ๑. ม. อิตฺถนฺนามสฺส เอวํ ฯ
มาตาปิตโร มรนฺติ อานนฺตริยมฺปิ โหติ ฯ
เลขาสํวณฺณนาย ฯ เลขํ ฉินฺทตีติ ปณฺเณ วา โปตฺถเก
วา อกฺขรานิ ลิขติ โย สตฺถํ วา อาหริตฺวา ปปาเต
วา ปปติตฺวา อญฺเญหิ วา อคฺคิปฺปเวสนอุทกปฺปเวสนาทีหิ
อุปาเยหิ มรติ โส อิทญฺจีทญฺจ ลภตีติ วา ตสฺส ธมฺโม
โหตีติ วา ฯ เอตฺถาปิ ทุกฺกฏถุลฺลจฺจยปาราชิกา (๑) วุตฺตนเยเนว
เวทิตพฺพา ฯ อุทฺทิสฺส ลิขิเต ปน ยํ อุทฺทิสฺส ลิขิตํ ตสฺเสว
มรเณ ปาราชิกํ ฯ พหู อุทฺทิสฺส ลิขิเต ยตฺตกา มรนฺติ
ตตฺตกา ปาณาติปาตา ฯ มาตาปิตูนํ มรเณ อานนฺตริยํ ฯ
อนุทฺทิสฺส ลิขิเตปิ เอเสว นโย ฯ พหู มรนฺตีติ วิปฏิสาเร
อุปฺปนฺเน ตํ โปตฺถกํ ฌาเปตฺวา วา ยถา วา อกฺขรานิ
น ปญฺญายนฺติ ตถา กตฺวา มุจฺจติ ฯ สเจ โส ปรสฺส
โปตฺถโก โหติ อุทฺทิสฺส ลิขิโต วา โหตุ อนุทฺทิสฺส ลิขิโต
วา คหิตฏฺฐาเน ฐเปตฺวา มุจฺจติ ฯ สเจ มูเลน กีโต โหติ
โปตฺถกสฺสามิกานํ โปตฺถกํ เยสํ หตฺถโต มูลํ คหิตํ เตสํ
มูลํ ทตฺวา มุจฺจติ ฯ สเจ สมฺพหุลา มรณวณฺณํ ลิขิสฺสามาติ
เอกชฺฌาสยา หุตฺวา เอโก ตาลรุกฺขํ อาโรหิตฺวา ปณฺณํ ฉินฺทติ
เอโก อาหรติ เอโก โปตฺถกํ กโรติ เอโก ลิขติ เอโก สเจ
กณฺฏกเลขา โหติ มสึ มกฺเขติ มสึ มกฺเขตฺวา ตํ โปตฺถกํ
# ๑. ม. ทุกฺกฏถุลฺลจฺยา ฯ ๒. ม. โหติ ฯ
สชฺเชตฺวา สพฺเพว สภายํ วา อาปเณ วา ยตฺถ วา ปน
เลขาทสฺสนโกตุหลกา พหู สนฺนิปตนฺติ ตตฺถ ฐเปนฺติ ฯ ตํ
วาจาเปตฺวา (๑) สเจ เอโก มรติ สพฺเพสํ ปาราชิกํ ฯ สเจ
พหุกา มรนฺติ วุตฺตสทิโสว นโย ฯ วิปฏิสาเร ปน อุปฺปนฺเน
ตํ โปตฺถกํ สเจ มญฺชุสาย โคเปนฺติ อญฺโญ จ นํ ทิสฺวา
นีหริตฺวา ปุน พหูนํ ทสฺเสติ เนว มุจฺจนฺติ ฯ ติฏฺฐตุ มญฺชุสา
สเจปิ ตํ โปตฺถกํ นทิยา วา สมุทฺเท วา ขิปนฺติ วา
โธวนฺติ วา ขณฺฑาขณฺฑํ วา ฉินฺทนฺติ อคฺคิมฺหิ วา ฌาเปนฺติ
ยาว สงฺฆฏิเตปิ ทุทฺโธเต ทุชฺฌาปิเต วา ปณฺเณ อกฺขรานิ
ปญฺญายนฺติ ตาว น มุจฺจนฺติ ฯ ยถา ปน อกฺขรานิ น
ปญฺญายนฺติ ตเถว กเต มุจฺจนฺตีติ ฯ

อิทานิ ถาวรปฺปโยคสฺส วิภาคทสฺสนตฺถํ วุตฺเตสุ
โอปาตาทิมาติกานิทฺเทเสสุ ฯ มนุสฺสํ อุทฺทิสฺส โอปาตํ ขนตีติ
อิตฺถนฺนาโม ปปติตฺวา มริสฺสตีติ กญฺจิ มนุสฺสํ อุทฺทิสิตฺวา
ยตฺถ โส เอกโก วิจรติ ตตฺถ อาวาฏํ ขนติ ฯ ขนนฺตสฺส
ตาว สเจปิ ชาตปฐวึ ขนติ ปาณาติปาตสฺส ปโยคตฺตา
ปโยเค ปโยเค ทุกฺกฏํ ฯ ยํ อุทฺทิสฺส ขนติ ตสฺส ทุกฺขุปฺ-
ปตฺติยา ถุลฺลจฺจยํ มรเณ ปาราชิกํ ฯ อญฺญสฺมึ ปติตฺวา
มเตปิ อนาปตฺติ ฯ สเจ อนุทฺทิสฺส โย โกจิ มริสฺสตีติ
# ๑. ม. วาเจตฺวา ฯ ๒. ม. ชาตปฐวิยา ฯ
ขนนฺโต โหติ ยตฺตกา ปติตฺวา มรนฺติ ตตฺตกา ปาณา-
ติปาตา อานนฺตริยวตฺถูสุ จ อานนฺตริยํ ถุลฺลจฺจยปาจิตฺติย-
วตฺถูสุ ถุลฺลจฺจยปาจิตฺติยานิ ฯ
พหู ตตฺถ เจตนา กตมาย ปาราชิกํ โหตีติ ฯ มหา-
อฏฺฐกถายํ ตาว วุตฺตํ อาวาฏํ คมฺภีรโต จ อายาม-
วิตฺถารโต จ ขนิตฺวา ปมาเณ ฐเปตฺวา ตจฺเฉตฺวา ปุญฺชิตฺวา
ปํสุปจฺฉึ อุทฺธรนฺตสฺส สนฺนิฏฺฐาปิกา อตฺถสาธิกเจตนา (๑) มคฺคา-
นนฺตรสทิสา ฯ สเจปิ วสฺสสตสฺส อจฺจเยน ปติตฺวา อวสฺสํ
มรณกสตฺโต โหติ สนฺนิฏฺฐาปิกเจตนาเยว (๒) ปาราชิกนฺติ ฯ
มหาปจฺจริยํ ปน สงฺเขปฏฺฐกถายญฺจ อิมสฺมึ อาวาเฏ ปติตฺวา
มริสฺสตีติ เอกสฺมิมฺปิ กุทฺทาลปฺปหาเร ทินฺเน สเจ โกจิ
ตตฺถ ปกฺขลิโต ปติตฺวา มรติ ปาราชิกเมว สุตฺตนฺติกตฺเถรา
ปน สนฺนิฏฺฐาปิกเจตนํ (๓) คณฺหนฺตีติ วุตฺตํ ฯ เอโก โอปาตํ
ขนิตฺวา อสุกนฺนาม อาเนตฺวา อิธ ปาเตตฺวา มาเรหีติ อญฺญํ
อาณาเปติ ฯ โส ตํ ปาเตตฺวา มาเรติ อุภินฺนํ ปาราชิกํ ฯ
อญฺญํ ปาเตตฺวา มาเรติ สยํ ปติตฺวา มรติ อญฺโญ อตฺตโน
ธมฺมตาย ปติตฺวา มรติ ฯ สพฺพตฺถ วิสงฺเกโต โหติ มูลฏฺโฐ
มุจฺจติ ฯ อสุโก อสุกํ อาเนตฺวา อิธ มาเรสฺสตีติ ขเตปิ เอเสว
นโย ฯ มริตุกามา อิธ มริสฺสนฺตีติ ขนติ ฯ เอกสฺส มรเณ
# ๑. ม. อตฺถสาธกเจตนา ฯ ๒. ม. สนฺนิฏฺฐาปกเจตนายเมว ฯ
# ๓. ม. สนฺนิฏฺฐาปกเจตนํ ฯ
ปาราชิกํ ฯ พหุนฺนํ มรเณ อกุสลราสิ ฯ มาตาปิตูนํ มรเณ
อานนฺตริยํ ฯ ถุลฺลจฺจยปาจิตฺติยวตฺถูสุ ถุลฺลจฺจยปาจิตฺติยานิ ฯ
เยเกจิ มาเรตุกามา เต อิธ ปาเตตฺวา มาเรสฺสนฺตีติ
ขนติ ฯ ตตฺถ ปาเตตฺวา มาเรนฺติ ฯ เอกสฺมึ มเต ปาราชิกํ ฯ
พหูสุ อกุสลราสิ ฯ อานนฺตริยาทิวตฺถูสุ อานนฺตริยาทีนิ ฯ
อิธ จ อรหนฺตาปิ สงฺคหํ คจฺฉนฺติ ฯ ปุริมนเย ปน เตสํ
มริตุกามตาย ปตนํ นตฺถีติ [๑] น สงฺคยฺหนฺติ ฯ ทฺวีสุปิ
นเยสุ อตฺตโน ธมฺมตาย ปติตฺวา มเต วิสงฺเกโต ฯ เย เกจิ
อตฺตโน เวริเก เอตฺถ ปาเตตฺวา มาเรสฺสนฺตีติ ขนติ ฯ ตตฺถ
จ เวริกา เวริเก ปาเตตฺวา มาเรนฺติ ฯ เอกสฺมึ มาริเต
ปาราชิกํ พหูสุ อกุสลราสิ มาตริ วา ปิตริ วา อรหนฺเต
วา เวริเกหิ อาเนตฺวา ตตฺถ มาริเต อานนฺตริยํ อตฺตโน
ธมฺมตาย มเตสุ วิสงฺเกโต ฯ
โย ปน มริตุกามา วา อมริตุกามา วา มาเรตุกามา
วา อมาเรตุกามา วา เยเกจิ เอตฺถ ปติตา วา ปาติตา
วา มริสฺสนฺตีติ สพฺพถาปิ อนุทฺทิสฺเสว ขนติ โย โย มรติ
ตสฺส ตสฺส มรเณน ยถานุรูปํ กมฺมญฺจ ผุสติ อาปตฺติญฺจ
อาปชฺชติ ฯ สเจ คพฺภินี ปติตฺวา สคพฺภา มรติ เทฺว
ปาณาติปาตา ฯ คพฺโภเยว วินสฺสติ เอโก คพฺโภ น วินสฺสติ
มาตา มรติ เอโกเยว ฯ โจเรหิ อนุพทฺโธ ปติตฺวา มรติ
# ๑. ม. เอตฺถนฺตเร เตติ ทิสฺสติ ฯ
โอปาตขนกสฺเสว ปาราชิกํ ฯ โจรา ตตฺถ ปาเตตฺวา มาเรนฺติ
ปาราชิกเมว ฯ ตตฺถ ปติตํ พหิ นีหริตฺวา มาเรนฺติ
ปาราชิกเมว ฯ กสฺมา ฯ โอปาเต ปติตปฺปโยเคน คหิตตฺตา ฯ
โอปาตโต นิกฺขมิตฺวา เตเนวาพาเธน มรติ ปาราชิกเมว ฯ
พหูนิ วสฺสานิ อติกฺกมิตฺวา ปุน กุปิเตน เตเนวาพาเธน
มรติ ปาราชิกเมว ฯ โอปาเต ปตนปจฺจยา อุปฺปนฺนโรเคน
คิลานสฺเสว อญฺโญ โรโค อุปฺปชฺชติ โอปาตโรโค พลวตโร
โหติ เตน มเตปิ โอปาตขนโก น มุจฺจติ ฯ สเจ ปจฺฉา
อุปฺปนฺนโรโค พลวา โหติ เตน มเต มุจฺจติ ฯ อุโภหิ
มเต น มุจฺจติ ฯ โอปาเต อุปปาติกมนุสฺโส นิพฺพตฺติตฺวา
อุตฺตริตุํ อสกฺโกนฺโต มรติ ปาราชิกเมว ฯ

มนุสฺสํ อุทฺทิสฺส
ขเต ยกฺขาทีสุ ปติตฺวา มเตสุ อนาปตฺติ ฯ ยกฺขาทโย
อุทฺทิสฺส ขเต มนุสฺสาทีสุ มรนฺเตสุปิ เอเสว นโย ฯ ยกฺขาทโย
อุทฺทิสฺส ขนนฺตสฺส ปน ขนเนปิ เตสํ ทุกฺขุปฺปตฺติยมฺปิ
ทุกฺกฏเมว มรเณ วตฺถุวเสเนว ถุลฺลจฺจยํ วา ปาจิตฺติยํ วา ฯ
อนุทฺทิสฺส ขเต โอปาเต ยกฺขรูเปน วา เปตรูเปน วา ปตติ
ติรจฺฉานรูเปน มรติ ปตนรูปญฺจ ปมาณํ ตสฺมา ถุลฺลจฺจยนฺติ
อุปติสฺสตฺเถโร ฯ มรณรูปํ ปมาณํ ตสฺมา ปาจิตฺติยนฺติ
ปุสฺสเทวตฺเถโร ฯ ติรจฺฉานรูเปน ปติตฺวา ยกฺขรูปเปตรูเปน
มเตปิ เอเสว นโย ฯ
โอปาตขนโก โอปาตํ อญฺญสฺส วิกฺกีณาติ วา มุธา
วา เทติ โย โย ปติตฺวา มรติ ตปฺปจฺจยา ตสฺเสว อาปตฺติ
จ กมฺมพนฺโธ จ เยน ลทฺโธ โส นิทฺโทโสติ ฯ เอวํ ปติตา
อุตฺตริตุํ สกฺโกนฺตา น นสฺสิสฺสนฺติ สุอุทฺธรา (๑) ภวิสฺสนฺตีติ
ตํ โอปาตํ คมฺภีรตรํ วา อุตฺตานตรํ วา ทีฆตรํ วา รสฺสตรํ
วา วิตฺถตรํ วา สมฺพาธตรํ วา กโรติ อุภินฺนมฺปิ อาปตฺติ
จ กมฺมพนฺโธ จ ฯ พหู มรนฺตีติ วิปฏิสาเร อุปฺปนฺเน โอปาตํ
ปํสุนา ปูเรติ ฯ สเจ โกจิ ปํสุมฺหิ ปติตฺวา มรติ ปูเรตฺวาปิ
[๒] น มุจฺจติ ฯ เทเว วสฺสนฺเต กทฺทโม โหติ ตตฺถ ลคฺคิตฺวา
มเตปิ รุกฺโข วา ปตนฺโต วาโต วา วสฺโสทกํ วา ปํสุํ
หรติ กนฺทมูลตฺถํ วา ปฐวึ ขนนฺตา ตตฺถ อาวาฏํ กโรนฺติ
ตตฺถ สเจ โกจิ ลคฺคิตฺวา วา ปติตฺวา วา มรติ มูลฏฺโฐ
น มุจฺจติ ฯ ตสฺมึ ปน โอกาเส มหนฺตํ ตฬากํ วา
โปกฺขรณึ วา กาเรตฺวา เจติยํ วา ปติฏฺฐาเปตฺวา โพธึ วา
โรเปตฺวา อาวาสํ วา สกฏมคฺคํ วา การาเปตฺวา มุจฺจติ ฯ
ยทาปิ ถิรํ กตฺวา ปูริเต โอปาเต รุกฺขาทีนํ มูลานิ มูเลหิ
สํสิพฺพิตานิ โหนฺติ ชาตปฐวี [๓] ชาตา ตทาปิ มุจฺจติ ฯ
สเจปิ นที อาคนฺตฺวา โอปาตํ หรติ เอวมฺปิ มุจฺจตีติ ฯ
อยํ ตาว โอปาตกถา ฯ
# ๑. ม. (สุอุทฺธารา ?) ฯ ๒. ม. เอตฺถนฺตเร มูลฏฺโฐติ ทิสฺสติ ฯ
# ๓. สี. เอตฺถนฺตเเร วาติ ทิสฺสติ ฯ

โอปาตสฺเสว ปน อนุโลเมสุ ปาสาทีสุปิ โย ตาว ปาสํ
โอเฑติ (๑) เอตฺถ พชฺฌิตฺวา สตฺตา มริสฺสนฺตีติ อวสฺสํ พชฺฌนก-
สตฺตานํ วเสน หตฺถา มุตฺตมตฺเต ปาราชิกานนฺตริยถุลฺลจฺจย-
ปาจิตฺติยานิ เวทิตพฺพานิ ฯ อุทฺทิสฺส กเต ยํ อุทฺทิสฺส โอฑิโต (๒)
ตโต อญฺเญสํ พนฺธเน อนาปตฺติ ฯ ปาเส มูเลน วา มุธา
วา ทินฺเนปิ มูลฏฺฐสฺเสว กมฺมพนฺโธ ฯ สเจ เยน ลทฺโธ
โส อุคฺคลิตํ วา ปาสํ สณฺฐเปติ ปสฺเสน วา คจฺฉนฺเต
ทิสฺวา วตึ กตฺวา สมฺมุเข ปเวเสติ ถทฺธตรํ วา ปาสยฏฺฐึ
ฐเปติ ทฬฺหตรํ วา ปาสรชฺชุํ พนฺธติ ถิรตรํ วา ขาณุกํ
อาโกฏฺเฏติ อุโภปิ น มุจฺจนฺติ ฯ สเจ วิปฏิสาเร อุปฺปนฺเน
ปาสํ อุคฺคลาเปตฺวา คจฺฉติ ตํ ทิสฺวา ปุน อญฺเญ สณฺฐเปนฺติ
พทฺธา พทฺธา มรนฺติ มูลฏฺโฐ น มุจฺจติ ฯ
สเจ ปน เตน ปาสยฏฺฐิ สยํ อกตา โหติ คหิตฏฺฐาเน
ฐเปตฺวา มุจฺจติ ฯ ตตฺถ ชาตกยฏฺฐึ ฉินฺทิตฺวา มุจฺจติ ฯ สยํ
กตยฏฺฐึ ปน โคเปนฺโตปิ น มุจฺจติ ฯ ยทิ หิ ตํ อญฺโญ
คณฺหิตฺวา ปาสํ สณฺฐเปติ ตปฺปจฺจยา มรนฺเตสุ มูลฏฺโฐ น
มุจฺจติ ฯ สเจ ตํ ฌาเปตฺวา อลาตํ กตฺวา ฉฑฺเฑติ เตน
อลาเตน ปหารํ ลทฺธา มรนฺเตสุปิ น มุจฺจติ ฯ สพฺพโส
ปน ฌาเปตฺวา วา นาเสตฺวา วา มุจฺจติ ฯ ปาสรชฺชุมฺปิ
อญฺเญหิ วฏฺฏิตํ คหิตฏฺฐาเน ฐเปตฺวา มุจฺจติ ฯ รชฺชุเก
# ๑. ม. โอฑฺเฑติ ฯ ๒. ม. โอฑฺฑิโต ฯ
ลภิตฺวา สยํ วฏฺฏิตํ อุพฺพฏฺเฏตฺวา วาเก ลภิตฺวา วฏฺฏิตํ
หิราหิรํ กตฺวา มุจฺจติ ฯ อรญฺญโต ปน สยํ วาเก อาหริตฺวา
วฏฺฏิตํ โคเปนฺโตปิ น มุจฺจติ ฯ สพฺพโส ปน ฌาเปตฺวา วา
นาเสตฺวา วา มุจฺจติ ฯ

อทูหลํ สชฺเชนฺโต จตูสุ ปาเทสุ อทูหลมญฺจํ ฐเปตฺวา
ปาสาเณ อาโรเปติ ปโยเค ปโยเค ทุกฺกฏํ ฯ สพฺพสชฺชํ กตฺวา
หตฺถโต มุตฺตมตฺเต อวสฺสํ อชฺโฌตฺถริตพฺพกสตฺตานํ วเสน
อุทฺทิสฺสานุทฺทิสฺสกานุรูเปน ปาราชิกาทีนิ เวทิตพฺพานิ ฯ อทูหเล
มูเลน วา มุธา วา ทินฺเนปิ มูลฏฺฐสฺเสว กมฺมพนฺโธ ฯ
สเจ เยน ลทฺธํ โส ปติตํ วา อุกฺขิปติ อญฺเญปิ ปาสาเณ
อาโรเปตฺวา ครุกตรํ วา กโรติ ปสฺเสน วา คจฺฉนฺเต ทิสฺวา
วตึ กตฺวา อทูหเล ปเวเสติ อุโภปิ น มุจฺจนฺติ ฯ สเจ
วิปฏิสาเร อุปฺปนฺเน อทูหลํ ปาเตตฺวา คจฺฉติ ตํ ทิสฺวา
อญฺโญ สณฺฐเปติ มูลฏฺโฐ น มุจฺจติ ฯ ปาสาเณ ปน
คหิตฏฺฐาเน ฐเปตฺวา อทูหลปาเท จ ปาสยฏฺฐิยํ วุตฺตนเยน
คหิตฏฺฐาเน วา ฐเปตฺวา ฌาเปตฺวา วา มุจฺจติ ฯ
สูลํ โรเปนฺตสฺสาปิ สพฺพสชฺชํ กตฺวา หตฺถโต มุตฺตมตฺเต
สูลมุเข ปติตฺวา อวสฺสํ มรณกสตฺตานํ วเสน อุทฺทิสฺสา-
นุทฺทิสฺสานุรูปโต ปาราชิกาทีนิ เวทิตพฺพานิ ฯ สูเล มูเลน
วา มุธา วา ทินฺเนปิ มูลฏฺฐสฺเสว กมฺมพนฺโธ ฯ สเจ เยน
ลทฺธํ โส เอกปฺปหาเรเนว มริสฺสนฺตีติ ติขิณตรํ วา กโรติ
ทุกฺขํ มริสฺสนฺตีติ กุณฺฐตรํ วา กโรติ อุจฺจนฺติ สลฺลกฺเขตฺวา
นีจตรํ วา นีจนฺติ สลฺลกฺเขตฺวา อุจฺจตรํ วา ปุน โรเปติ
วงฺกํ วา อุชุกํ อติอุชุกํ วา อีสกํ โปณํ กโรติ อุโภปิ
น มุจฺจนฺติ ฯ สเจ ปน อฏฺฐาเน ฐิตนฺติ อญฺญสฺมึ ฐาเน
ฐเปติ ตญฺเจ มารณตฺถาย อาทิโต ปภูติ ปริเยสิตฺวา กตํ
โหติ มูลฏฺโฐ น มุจฺจติ ฯ อปริเยสิตฺวา ปน กตเมว ลภิตฺวา
อาโรปิเต มูลฏฺโฐ มุจฺจติ ฯ วิปฺปฏิสาเร อุปฺปนฺเน ปาสยฏฺฐิยํ
วุตฺตนเยน คหิตฏฺฐาเน วา ฐเปตฺวา ฌาเปตฺวา วา มุจฺจติ ฯ

อปสฺเสเน สตฺถํ วาติ เอตฺถ อปสฺเสนนฺนาม นิจฺจ-
ปริโภโค มญฺโจ วา ปีฐํ วา อปสฺเสนผลกํ วา ทิวาฏฺฐาเน
นิสีทนฺตสฺส อปสฺเสนกตฺถมฺโภ วา ตตฺถ ชาตกรุกฺโข วา
จงฺกเม อปสฺสาย ติฏฺฐนฺตสฺส อาลมฺพนรุกฺโข วา อาลมฺพน-
ผลกํ วา สพฺพมฺเปตํ อปสฺสนียฏฺเฐน อปสฺเสนํ นาม ฯ
ตสฺมึ อปสฺเสเน ยถา อปสฺสยนฺตํ วิชฺฌติ วา ฉินฺทติ วา
ตถา กตฺวา วาสีผรสุสตฺติอารกณฺฏกาทีนํ อญฺญตรํ สตฺถํ
ฐเปติ ทุกฺกฏํ ฯ ธุวปริโภคฏฺฐาเน นิราสงฺกสฺส นิสีทโต วา
นิปชฺชโต วา อปสฺสยนฺตสฺส วา สตฺถสมฺผสฺสปจฺจยา ทุกฺขุปฺ-
ปตฺติยา ถุลฺลจฺจยํ มรเณ ปาราชิกํ ฯ ตญฺเจ อญฺโญปิ ตสฺส
# ๑. ม. อปสฺสยนียฏฺเฐน ฯ
เวรี ภิกฺขุ วิหารจาริกญฺจรนฺโต ทิสฺวา อิมสฺส มญฺเญ
มารณตฺถาย อิมํ นิกฺขิตฺตํ สาธุ สุฏฺฐุ มรตูติ อภินนฺทนฺโต
คจฺฉติ ทุกฺกฏํ ฯ สเจ ปน โสปิ ตตฺถ เอวํ กเต สุกตํ
ภวิสฺสตีติ ติขิณตราทิกรเณน กิญฺจิ กมฺมํ กโรติ ตสฺสปิ
ปาราชิกํ ฯ สเจ ปน อฏฺฐาเน ฐิตนฺติ อุทฺธริตฺวา อญฺญสฺมึ
ฐาเน ฐเปติ ตทตฺถเมว กตฺวา ฐปิเต มูลฏฺโฐ น มุจฺจติ ฯ
ปากติกํ ลภิตฺวา ฐปิตํ โหติ มุจฺจติ ฯ ตํ อปเนตฺวา อญฺญํ
ติขิณตรํ ฐเปติ มูลฏฺโฐ มุจฺจเตว ฯ

วิสมกฺขเนปิ ฯ ยาว มรณาภินนฺทเน ทุกฺกฏํ ตาว เอเสว
นโย ฯ สเจ ปน โสปิ ขุทฺทกํ วิสมณฺฑลนฺติ สลฺลกฺเขตฺวา
มหนฺตํ (๑) กโรติ มหนฺตํ วา อติตนุกํ โหตีติ ขุทฺทกํ กโรติ
ตนุกํ วา พหลํ พหลํ วา ตนุกํ กโรติ อคฺคินา ตาเปตฺวา
เหฏฺฐา วา อุปริ วา สญฺจาเรติ ตสฺสปิ ปาราชิกํ ฯ อิทํ
อฏฺฐาเน ฐิตนฺติ สพฺพเมว ตจฺเฉตฺวา ปุญฺฉิตฺวา อญฺญสฺมึ
ฐาเน ฐเปติ ฯ อตฺตนา เภสชฺชานิ โยเชตฺวา กเต มูลฏฺโฐ
น มุจฺจติ อตฺตนา อกเต มุจฺจติ ฯ สเจ ปน โส อิมํ
วิสํ อติปริตฺตนฺติ อญฺญมฺปิ อาเนตฺวา ปกฺขิปติ ยสฺส วิเสน
มรติ ตสฺส ปาราชิกํ ฯ สเจ อุภินฺนมฺปิ สนฺตเกน มรติ
อุภินฺนมฺปิ ปาราชิกํ ฯ อิมํ วิสํ นิพฺพิริยนฺติ ตํ อปเนตฺวา
# ๑. สี. มหนฺตตรํ ฯ ม. มหนฺตตรํ วา ฯ ๒. อติมหนฺตํ ฯ
# ม. อติเรกํ ฯ ๓. ม. อิทํ วิสํ นิพฺพิสนฺติ ฯ
อตฺตโน วิสเมว ฐเปติ ตสฺเสว ปาราชิกํ มูลฏฺโฐ มุจฺจติ ฯ

ทุพฺพลํ วา กโรตีติ มญฺจปีฐํ อฏนิยา เหฏฺฐาภาเค
ฉินฺทิตฺวา วิทเลหิ วา รชฺชุเกหิ วา เยหิ วีตํ โหติ เต วา
ฉินฺทิตฺวา อปฺปาวเสสเมว กตฺวา เหฏฺฐา อาวุธํ นิกฺขิปติ ฯ
เอตฺถ ปติตฺวา มริสฺสตีติ อปสฺเสนผลกาทีนมฺปิ จงฺกเม
อาลมฺพนรุกฺขผลกปริโยสานานํ ปรภาคํ ฉินฺทิตฺวา เหฏฺฐา
อาวุธํ นิกฺขิปติ ฯ โสพฺภาทีสุ มญฺจํ วา ปีฐํ วา อปสฺเสน-
ผลกํ วา อาเนตฺวา ฐเปติ ยถา ตตฺถ นิสินฺนมตฺโต วา
อปสฺเสนมตฺโต (๑) วา ปตติ ฯ โสพฺภาทีสุ วา สญฺจรณเสตุ โหติ
ตํ ทุพฺพลํ กโรติ ฯ เอวํ กโรนฺตสฺส กรเณ ทุกฺกฏํ อิตรสฺส
ทุกฺขุปฺปตฺติยา ถุลฺลจฺจยํ มรเณ ปาราชิกํ ฯ ภิกฺขุํ อาเนตฺวา
โสพฺภาทีนํ ตเฏว ฐเปติ ทิสฺวา ภเยน กมฺเปนฺโต ปติตฺวา
มริสฺสตีติ ทุกฺกฏํ ฯ โส ตเถว ปตติ ฯ ทุกฺขุปฺปตฺติยา ถุลฺลจฺจยํ
มรเณ ปาราชิกํ ฯ สยํ ปาเตติ อญฺเญน ปาตาเปติ อญฺโญ
อวุตฺโตว อตฺตโน ธมฺมตาย ปาเตติ อมนุสฺโส ปาเตติ
วาตปฺปหาเรน ปตติ อตฺตโน ธมฺมตาย ปตฺติ สพฺพตฺถ มรเณ
ปาราชิกํ ฯ กสฺมา ฯ ตสฺส ปโยเคน โสพฺภาทิตเฏ ฐิตตฺตา ฯ

อุปนิกฺขิปนํ นาม สมีเป นิกฺขิปนํ ฯ ตตฺถ โย อิมินา
อสินา มโต โส ธนํ วา ลภตีติอาทินา นเยน มรณวณฺณํ
วา สํวณฺเณตฺวา อิมินา มรณตฺถิกา มรนฺตุ มรณตฺถิกา
# ๑. อปสฺสิตมตฺโต ฯ
มาเรนฺตูติ วา วตฺวา อสึ อุปนิกฺขิปติ ตสฺส อุปนิกฺขิปเน
ทุกฺกฏํ ฯ มริตุกาโม วา เตน อตฺตานํ ปหรตุ มาเรตุกาโม
วา อญฺญํ ปหรตุ อุภยถาปิ ปรสฺส ทุกฺขุปฺปตฺติยา อุป-
นิกฺเขปกสฺส ถุลฺลจฺจยํ มรเณ ปาราชิกํ ฯ อนุทฺทิสฺส นิกฺขิตฺเต
พหูนํ มรเณ อกุสลราสิ ปาราชิกาทิวตฺถูสุ ปาราชิกาทีนิ ฯ
วิปฏิสาเร อุปฺปนฺเน อสึ คหิตฏฺฐาเน ฐเปตฺวา มุจฺจติ ฯ
กีณิตฺวา คหิโต โหติ อสิสฺสามิกานํ อสึ เยสํ หตฺถโต มูลํ
คหิตํ เตสํ มูลํ ทตฺวา มุจฺจติ ฯ สเจ โลหปิณฺฑํ วา ผาลํ
วา กุทฺทาลํ วา คเหตฺวา อสิ การาปิโต โหติ ยํ ภณฺฑํ
คเหตฺวา การิโต ตเทว กตฺวา มุจฺจติ ฯ สเจ กุทฺทาลํ
คเหตฺวา การิตํ วินาเสตฺวา ผาลํ กโรติ ผาเลน ปหารํ
ลภิตฺวา มรนฺเตสุปิ ปาณาติปาตา น มุจฺจติ ฯ สเจ ปน
โลหํ สมุฏฺฐาเปตฺวา อุปนิกฺขิปนตฺถเมว การิโต โหติ อาเรน (๑)
ฆํสิตฺวา จุณฺณวิจุณฺณํ กตฺวา วิปฺปกิณฺเณ มุจฺจติ ฯ สเจปิ
สํวณฺณนาโปตฺถโก วิย พหูหิ เอกชฺฌาสเยหิ กโต โหติ
โปตฺถเก วุตฺตนเยเนว กมฺมพนฺธวินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ เอส
นโย สตฺติภินฺทีสุ ฯ สูลลคุเฬสุ ปาสยฏฺฐิสทิโส วินิจุฉโย ฯ
ตถา ปาสาเณ ฯ สตฺเถ อสิสทิโสว ฯ