วินีตวตฺถุวณฺณนา
วินีตวตฺถุคาถาสุ ฯ ฉพฺพคฺคิยวตฺถุ อนุปฺปญฺญตฺติยํ
วุตฺตเมว ฯ
ทุติยวตฺถุมฺหิ ฯ จิตฺตนฺนาม ปุถุชฺชนานํ ราคาทิวเสน
ปกตึ วิชหิตฺวา ธาวติ สนฺธาวติ วิธาวติ ฯ สเจ ภควา
กายวจีทฺวารเภทํ วินาปิ จิตฺตุปฺปาทมตฺเตน อาปตฺตึ ปญฺญา-
เปยฺย โก สกฺกุเณยฺย อนาปตฺติกํ อตฺตานํ กาตุํ ฯ เตนาห
ภควา อนาปตฺติ ภิกฺขุ จิตฺตุปฺปาเทติ ฯ จิตฺตวสิเกน ปน
น ภวิตพฺพํ ฯ ปฏิสงฺขานพเลน จิตฺตํ นิวาเรตพฺพเมวาติ ฯ
อามสนผนฺทาปนฏฺฐานาจาวนวตฺถูนิ อุตฺตานตฺถาเนว ฯ
ตโต ปรานิ จ เถยฺยจิตฺโต ภูมิโต อคฺคเหสีติ วตฺถุ-
ปริโยสานานิ ฯ
นิรุตฺติปถวตฺถุสฺมึ ฯ อาทิยีติ คณฺหิ โจโรสิ ตฺวนฺติ
ปรามสิ ฯ อิตโร ปน เกน อวหฏนฺติ วุตฺเต มยา อวหฏนฺติ
ปุจฺฉาสภาเคน ปฏิญฺญํ อทาสิ ฯ ยทิ หิ อิตเรน เกน
คหิตํ เกน อปนีตํ เกน ฐปิตนฺติ วุตฺตํ อภวิสฺส อทฺธา (๑)
อยมฺปิ มยา คหิตํ อปนีตํ ฐปิตนฺติ วา วเทยฺย ฯ มุขํ
นาม ภุญฺชนตฺถาย จ กถนตฺถาย กตํ ฯ เถยฺยจิตฺตํ ปน
วินา อวหาโร นตฺถิ ฯ เตนาห ภควา อนาปตฺติ ภิกฺขุ
นิรุตฺติปเถติ ฯ โวหารวจนมตฺเต อนาปตฺตีติ อตฺโถ ฯ ตโต ปรํ
เวฐนวตฺถุปริโยสานํ สพฺพํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ
อภินฺนสรีรวตฺถุสฺมึ ฯ อธิวตฺโถติ สาฏกตณฺหาย ตสฺมึเยว
สรีเร นิพฺพตฺโต ฯ อนาทิยนฺโตติ ตสฺส วจนํ อคฺคณฺหนฺโต
อาทรํ วา อกโรนฺโต ฯ ตํ สรีรํ อุฏฺฐหิตฺวาติ เปโต อตฺตโน
อานุภาเวน ตํ สรีรํ อุฏฺฐาเปสิ ฯ เตน วุตฺตํ ตํ สรีรํ
อุฏฺฐหิตฺวาติ ฯ ทฺวารํ ถเกสีติ ภิกฺขุสฺส สุสานสมีเปเยว วิหาโร
ตสฺมา ภีรุกชาติโก ภิกฺขุ ขิปฺปเมว ตตฺถ ปวิสิตฺวา ทฺวารํ
ถเกสิ ฯ ตตฺเถว ปริปตีติ ทฺวาเร ถกิเต เปโต สาฏเก
นิราลโย หุตฺวา ตํ สรีรํ ปหาย ยถากมฺมํ คโต ฯ ตสฺมา
ตํ สรีรํ ตตฺเถว ปริปติ ฯ ปติตนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ
อภินฺเน สรีเรติ อพฺภุณฺเห อลฺลสรีเร ปํสุกูลํ น
# ๑. ม. อถ ฯ
คเหตพฺพํ ฯ คณฺหนฺตสฺส เอวรูปา อุปทฺทวา โหนฺติ ทุกฺกฏญฺจ
อาปชฺชติ ฯ ภินฺเน ปน คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ กิตฺตาวตา ปน ภินฺนํ
โหติ ฯ กากกุลลโสณสิคาลาทีหิ มุขตุณฺฑเกน วา ทาฒาย
วา อีสกํ ผาลิตมตฺเตนาปิ ฯ ยสฺส ปน ปตโต ฆํสเนน
ฉวิมตฺตํ ฉินฺนํ โหติ จมฺมํ อจฺฉินฺนํ เอตํ อภินฺนเมว ฯ
จมฺเม ปน ฉินฺเน ภินฺนํ ฯ ยสฺสาปิ สชีวกาเลเยว ปภินฺนา
คณฺฑกุฏฺฐิปิฬกา วา วโณ วา โหติ อิทมฺปิ ภินฺนํ ฯ
ตติยทิวสโต ปภูติ อุทฺธุมาตกาทิภาเวน กุณปภาวํ อุปคตมฺปิ
ภินฺนเมว ฯ สพฺเพน สพฺพํ ปน อภินฺเนปิ สุสานโคปเกหิ
วา อญฺเญหิ วา มนุสฺเสหิ คาหาเปตุํ วฏฺฏติ โน เจ อญฺญํ
ลภติ สตฺถเกน วา เกนจิ วา วณํ กตฺวา คเหตพฺพํ ฯ
วิสภาคสรีเร ปน สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา สมณสญฺญํ อุปฺปาเทตฺวา
สีเส วา หตฺถปาทปิฏฺฐิยํ วา วณํ กตฺวา คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ
กุสสงฺกมนวตฺถุกถา (๑)
ตทนนฺตเร วตฺถุสฺมึ ฯ กุสํ สงฺกาเมตฺวา จีวรํ อคฺคเหสีติ
ปุพฺเพ อาทิเยยฺยาติ อิมสฺส ปทสฺส อตฺถวณฺณนาย นามมตฺเตน
ทสฺสิเตสุ เถยฺยาวหารปสยฺหาวหารปริกปฺปาวหารปฏิจฺฉนฺนา-
วหารกุสาวหาเรสุ กุสาวหาเรน อวหรีติ อตฺโถ ฯ
# ๑. ม. กุสสงฺกามนวตฺถุกถา ฯ
อิเมสํ ปน อวหารานํ เอวํ นานตฺตํ เวทิตพฺพํ ฯ

โย หิ โกจิ สสฺสามิกํ ภณฺฑํ รตฺติภาเค วา ทิวสภาเค วา
สนฺธิจฺเฉทนาทีนิ กตฺวา อทิสฺสมาโน อวหรติ กูฏมานกูฏ-
กหาปณาทีหิ วา วญฺเจตฺวา คณฺหาติ ตสฺเสว ตํ คณฺหโต
อวหาโร เถยฺยาวหาโรติ เวทิตพฺโพ ฯ
โย ปน ปเร ปสยฺห พลสา (๑) อภิภุยฺย อถวา ปน
สนฺตชฺเชตฺวา ภยํ ทสฺเสตฺวา เตสํ สนฺตกํ คณฺหาติ ปนฺถฆาต-
คามฆาตาทีนิ กโรนฺตา ทามริกโจรา วิย โกธวเสน ปรฆร-
วิโลปํ กโรนฺตา อตฺตโน ปตฺตพลิโต จ อธิกํ พลกฺกาเรน
คณฺหนฺตา ราชราชมหามตฺตาทโย วิย ตสฺเสวํ คณฺหโต
อวหาโร ปสยฺหาวหาโรติ เวทิตพฺโพ ฯ
ปริกปฺเปตฺวา คณฺหโต ปน อวหาโร ปริกปฺปาวหาโรติ
วุจฺจติ ฯ โส ภณฺฑปริกปฺปโอกาสปริกปฺปวเสน ทุวิโธ ฯ

ตตฺรายํ
ภณฺฑปริกปฺโป ฯ อิเธกจฺโจ สาฏกตฺถิโก อนฺโตคพฺภํ ปวิสิตฺวา
สเจ สาฏโก ภวิสฺสติ คณฺหิสฺสามิ สเจ สุตฺตํ น
คณฺหิสฺสามีติ ปริกปฺเปตฺวา อนฺธกาเร ปสิพฺพกํ คณฺหาติ ฯ
สาฏโก เจ ตตฺร โหติ อุทฺธาเรเยว ปาราชิกํ ฯ สุตฺตํ เจ
โหติ รกฺขติ ฯ พหิ นีหริตฺวา มุญฺจิตฺวา สุตฺตนฺติ ญตฺวา
ปุน อาหริตฺวา ยถาฐาเน ฐเปติ รกฺขติเยว ฯ สุตฺตนฺติ ญตฺวาปิ
# ๑. พลสาติ พเลนาติ ฏีกายํ ทิสฺสติ ฯ
ยํ ลทฺธํ ตํ คเหตพฺพนฺติ คจฺฉติ ปทวาเรน กาเรตพฺโพ ฯ
ภูมิยํ ฐเปตฺวา คณฺหาติ อุทฺธาเร ปาราชิกํ ฯ โจโร โจโรติ
สามิเกหิ ปริยุฏฺฐิโต ฉฑฺเฑตฺวา ปลายติ รกฺขติ ฯ สามิกา
ทิสฺวา คณฺหนฺติ อิจฺเจตํ กุสลํ อญฺโญ เจ โกจิ คณฺหาติ
ภณฺฑเทยฺยํ ฯ อถ นิวตฺเตสุ สามิเกสุ สยเมว ตํ ทิสฺวา
ปเคเวตํ มยา นีหฏํ มม ทานิ สนฺตกนฺติ คณฺหาติ รกฺขติ
ภณฺฑเทยฺยํ ปน โหติ ฯ สเจ สุตฺตํ ภวิสฺสติ คณฺหิสฺสามิ สเจ
สาฏโก น คณฺหิสฺสามิ สเจ สปฺปิ ภวิสฺสติ คณฺหิสฺสามิ
สเจ เตลํ น คณฺหิสฺสามีติอาทินา นเยน ปริกปฺเปตฺวา
คณฺหนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ
มหาปจฺจริยาทีสุ ปน สาฏกตฺถิโกปิ สาฏกปสิพฺพกเมว
คเหตฺวา นิกฺขนฺโต พหิ ฐตฺวา มุญฺจิตฺวา สาฏโก อยนฺติ
ทิสฺวา คจฺฉนฺโต ปทุทฺธาเรเนว กาเรตพฺโพติ วุตฺตํ ฯ เอตฺถ
ปน สเจ สาฏโก ภวิสฺสติ คณฺหิสฺสามีติ ปริกปฺปิตตฺตา
ปริกปฺโป ทิสฺสติ ทิสฺวา หฏตฺตา ปริกปฺปาวหาโร น
ทิสฺสติ ฯ มหาอฏฺฐกถายํ ปน ยํ ปริกปฺปิตํ ตํ อทิฏฺฐํ
ปริกปฺปิตภาเว ฐิตํเยว อุทฺธรนฺตสฺส อวหาโร วุตฺโต ฯ ตสฺมา
ตตฺถ ปริกปฺปาวหาโร ทิสฺสติ ฯ ตํ มญฺญมาโน ตํ อวหรีติ
ปาลิยาว สเมตีติ ฯ ตตฺถ ยฺวายํ สเจ สาฏโก ภวิสฺสติ
คณฺหิสฺสามีติอาทินา นเยน ปวตฺโต ปริกปฺโป อยํ ภณฺฑ-
ปริกปฺโป นาม ฯ

โอกาสปริกปฺโป ปน เอวํ เวทิตพฺโพ ฯ อิเธกจฺโจ
โลลภิกฺขุ ปรปริเวณํ วา กุลฆรํ วา อรญฺเญ กมฺมนฺตสาลํ
วา ปวิสิตฺวา ตตฺถ กถาสลฺลาเปน นิสินฺโน กิญฺจิ โลภเนยฺยํ
ปริกฺขารํ โอโลเกติ ฯ โอโลเกนฺโต จ ปน ทิสฺวา ทฺวารปฺ-
ปมุขเหฏฺฐาปาสาทปริเวณทฺวารโกฏฺฐกรุกฺขมูลาทิวเสน ปริจฺเฉทํ
กตฺวา สเจ มํ เอตฺถนฺตเร ปสฺสิสฺสนฺติ ทฏฺฐุกามตาย คเหตฺวา
วิจรนฺโต วิย เอเตสํเยว ทสฺสามิ โน เจ ปสฺสิสฺสนฺติ
หริสฺสามีติ ปริกปฺเปติ ฯ ตสฺเสตํ อาทาย ปริกปฺปิตปริจฺเฉทํ
อติกฺกนฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ สเจ อุปจารสีมํ ปริกปฺเปติ
ตทภิมุโขว คจฺฉนฺโต กมฺมฏฺฐานาทีนิ มนสิ กโรนฺโต วา
อญฺญาวิหิโต วา อสติยา อุปจารสีมํ อติกฺกมติ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ
อถาปิสฺส ตํ ฐานํ ปตฺตสฺส โจโร วา หตฺถี วา วาฬมิโค
วา มหาเมโฆ วา อุฏฺฐหติ โส จ ตมฺหา อุปทฺทวา
มุจฺจิตุกมฺยตาย สหสา ตํ ฐานํ อติกฺกมติ ภณฺฑเทยฺยเมว ฯ
เกจิ ปเนตฺถ ยสฺมา มูเลว เถยฺยจิตฺเตน คหิตํ ตสฺมา น
รกฺขติ อวหาโรเยวาติ วทนฺติ ฯ อยํ ตาว มหาอฏฺฐกถานโย ฯ
มหาปจฺจริยํ ปน สเจปิ โส อนฺโตปริจฺเฉเท หตฺถึ วา
อสฺสํ วา อภิรุหิตฺวา ตํ เนว ปาเชติ น ปาชาเปติ
ปริจฺเฉเท อติกฺกนฺเตปิ ปาราชิกํ นตฺถิ ภณฺฑเทยฺยเมวาติ
วุตฺตํ ฯ ตตฺร ยฺวายํ สเจ มํ เอตฺถนฺตเร ปสฺสิสฺสนฺติ
ทฏฺฐุกามตาย คเหตฺวา วิจรนฺโต วิย เอเตสํเยว ทสฺสามีติ
ปวตฺโต ปริกปฺโป อยํ โอกาสปริกปฺโป นาม ฯ
เอวมิเมสํ ทฺวินฺนมฺปิ ปริกปฺปานํ วเสน ปริกปฺเปตฺวา
คณฺหโต อวหาโร ปริกปฺปาวหาโรติ เวทิตพฺโพ ฯ

ปฏิจฺฉาเทตฺวา ปน อวหรณํ ปฏิจฺฉนฺนาวหาโร ฯ โส
เอวํ เวทิตพฺโพ ฯ โย ปน ภิกฺขุ มนุสฺสานํ อุยฺยานาทีสุ
กีฬนฺตานํ วา ปวิสนฺตานํ วา มุญฺจิตฺวา ฐปิตํ อลงฺการ-
ภณฺฑํ ทิสฺวา สเจ โอนมิตฺวา คณฺหิสฺสามิ กึ สมโณ
คณฺหาตีติ มํ ชานิตฺวา วิเหเฐยฺยุนฺติ ปํสุนา วา ปณฺเณน
วา ปฏิจฺฉาเทติ ปจฺฉา คณฺหิสฺสามีติ ตสฺส เอตฺตาวตา
อุทฺธาโร นตฺถีติ น ตาว อวหาโร โหติ ฯ ยทา ปน
เต มนุสฺสา อนฺโตคามํ ปวิสิตุกามา ตํ ภณฺฑํ วิจินนฺตาปิ
อปสฺสิตฺวา อิทานิ อนฺธกาโร เสฺว ชานิสฺสามาติ สาลยาเอว
คตา โหนฺติ อถสฺส ตํ อุทฺธรโต อุทฺธาเร ปาราชิกํ ฯ
ปฏิจฺฉนฺนกาเลเยว มม สนฺตกนฺติ สกสญฺญาย วา คตา
ทานิ เต เตหิ ฉฑฺฑิตํ ภณฺฑํ อิทนฺติ ปํสุกูลสญฺญาย
วา คณฺหนฺตสฺส ปน ภณฺฑเทยฺยํ ฯ เตสุ ทุติยทิวเส อาคนฺตฺวา
วิจินิตฺวา อทิสฺวา ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา คเตสุปิ คหิตํ
ภณฺฑเทยฺยเมว ฯ กสฺมา ฯ ยสฺมา ตสฺส ปโยเคน เตหิ น
ทิฏฺฐํ ฯ โย ปน ตถารูปํ ภณฺฑํ ทิสฺวา ยถาฐาเน ฐิตํเยว
อปฏิจฺฉาเทตฺวา เถยฺยจิตฺโต ปาเทน อกฺกมิตฺวา กทฺทเม วา
วาลิกาย วา ปเวเสติ ตสฺส ปเวสิตมตฺเตเยว ปาราชิกํ ฯ

กุสํ สงฺกาเมตฺวา อวหรณํ กุสาวหาโรติ วุจฺจติ ฯ
โสปิ เอวํ เวทิตพฺโพ ฯ โย ภิกฺขุ กุสํ ปาเตตฺวา จีวเร
ภาชิยมาเน อตฺตโน โกฏฺฐาสสฺส สมีเป ฐิตํ มหคฺฆตรํ (๑)
ปรสฺส โกฏฺฐาสํ หริตุกาโม อตฺตโน โกฏฺฐาเส ปติตํ กุส-
ทณฺฑกํ ปรสฺส โกฏฺฐาเส ปาเตตุกาโม อุทฺธรติ รกฺขติ
ตาว ฯ ปรสฺส โกฏฺฐาเส ปาเตติ รกฺขเตว ฯ ยทา ปน
ตสฺมึ ปติเต ปรสฺส โกฏฺฐาสโต ปรสฺส กุสทณฺฑกํ อุทฺธรติ
อุทฺธฏมตฺเต ปาราชิโก โหติ ฯ สเจ ปฐมตรํ ปรโกฏฺฐาสโต
กุสทณฺฑํ อุทฺธรติ อตฺตโน โกฏฺฐาเส ปาเตตุกามตาย อุทฺธาเร
รกฺขติ ปาตเน รกฺขติ อตฺตโน โกฏฺฐาสโต ปน (๒) อตฺตโน
กุสทณฺฑกํ อุทฺธรติ อุทฺธาเรเยว รกฺขติ ตํ อุทฺธริตฺวา
ปรโกฏฺฐาเส ปาเตนฺตสฺส หตฺถโต มุตฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ
สเจ ปน ทฺวีสุ โกฏฺฐาเสสุ ปติตกุสทณฺฑโก อทสฺสนํ
คเมติ ฯ ตโต อวเสสภิกฺขูสุ คเตสุ อิตโร มยฺหํ ภนฺเต
กุสทณฺฑโก ปน ปญฺญายตีติ ฯ มยฺหมฺปิ อาวุโส น
ปญฺญายตีติ ฯ กตโม ปน ภนฺเต มยฺหํ ภาโคติ ฯ อยํ
ตุยฺหํ ภาโคติ อตฺตโน ภาคํ ทสฺเสติ ฯ ตสฺมึ วิวทิตฺวา วา
# ๑. อิมสฺมึ ฐาเน สมคฺฆตรํ วา มหคฺฆตรํ วา สมสมํ วา อคฺเฆนาติ
# สพฺเพสุ โปตฺถเกสุ ทิสฺสติ ฯ ตํ อาลุลํ โหติ อตฺถโต อาเมฑิตญฺจ ฯ
# กุสสงฺกมนญฺจ อตฺตโน อปฺปคฺเฆน โกฏฺฐาเสน ปรสฺส มหคฺฆสฺเสว
# โกฏฐาสสฺส คหณตฺถาย กตนฺติ ทิสฺสิตํ ฯ ม. อปฺปคฺฆตรํ วา มหคฺฆตรํ
# วา สมสมํ วา อคฺฌเฆน ฯ ๒. ปิสทฺโท ภเวยฺย ฯ
อวิวทิตฺวา วา ตํ คณฺหิตฺวา คเต อิตโร ตสฺส ภาคํ
อุทฺธรติ อุทฺธาเร ปาราชิกํ ฯ สเจปิ เตน อหํ มม ภาคํ
ตุยฺหํ น เทมิ ตฺวํ ปน อตฺตโน ภาคํ ญตฺวา คณฺหาติ
วุตฺเตปิ นายํ มมาติ ชานนฺโตปิ ตสฺเสว ภาคํ คณฺหาติ
อุทฺธาเร ปาราชิกํ ฯ สเจ ปน อิตโร อยํ ตุยฺหํ ภาโค
อยํ มยฺหํ ภาโคติ กึ อิมินา วิวาเทนาติ จินฺเตตฺวา มยฺหํ
วา ปตฺโต โหตุ ตุมฺหากํ วา โย วโร ภาโค ตํ ตุมฺเห
คณฺหาถาติ วทติ ทินฺนกํ นาม คหิตํ โหติ นตฺเถตฺถ
อวหาโร ฯ สเจ โส วิวาทภีรุโก ภิกฺขุ ยํ ตุยฺหํ รุจฺจติ
ตํ คณฺหาติ วุตฺโต อตฺตโน ปตฺตํ วรภาคํ ฐเปตฺวา ลามกํเยว
คเหตฺวา คจฺฉติ ตโต อิตรสฺส วิจิตาวเสสํ คณฺหนฺตสฺสาปิ
อวหาโร นตฺเถวาติ ฯ
กุสสงฺกมนวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา ฯ

อฏฺฐกถาสุ ปน วุตฺตํ อิมสฺมึ ฐาเน กุสสงฺกมนวเสน
จีวรภาชนียเมว เอกํ อาคตํ จตุนฺนมฺปิ ปน ปจฺจยานํ
อุปฺปตฺติญฺจ ภาชนียญฺจ นีหริตฺวา ทสฺเสตพฺพนฺติ ฯ เอวญฺจ
วตฺวา จีวรกฺขนฺธเก ปฏิคฺคณฺหาตุ เม ภนฺเต ภควา สิเวยฺยกํ
ทุสฺสยุคํ ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ คหปติจีวรํ อนุชานาตูติ อิทํ
ชีวกวตฺถุํ อาทึ กตฺวา อุปฺปนฺนจีวรกถา เสนาสนกฺขนฺธเก
# ๑. ม. วิจินิตาวเสสํ ฯ
เตน โข ปน สมเยน ราชคหํ ทุพฺภิกฺขํ โหติ มนุสฺสา
น สกฺโกนฺติ สงฺฆภตฺตํ กาตุํ อิจฺฉนฺติ อุทฺเทสภตฺตํ นิมนฺตนํ
สลากภตฺตํ ปกฺขิกํ อุโปสถิกํ ปาฏิปทิกํ กาตุนฺติ อิทํ
สุตฺตมาทึ กตฺวา ปิณฺฑปาตกกา เสนาสนกฺขนฺธเกเยว เตน
โข ปน สมเยน สตฺตรสวคฺคิยา ภิกฺขู อญฺญตรํ ปจฺจนฺติมํ
วิหารํ ปฏิสงฺขโรนฺติ อิธ มยํ วสฺสํ วสิสฺสามาติ อทฺทสํสุ
โข ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู วิหารํ ปฏิ-
สงฺขโรนฺเตติ อิทํ ฉพฺพคฺคิยวตฺถถ อาทึ กตฺวา อาคตเสนาสน-
กถา ตทวสาเน (๑) จ สปฺปิอาทิเภสชฺชกถา วิตฺถาเรน กถิตา ฯ
มยํ ปน ตํ สพฺพํ อาคตาคตฏฺฐาเนเยว กถยิสฺสาม ฯ เอวํ
กถิเต การณํ ปุพฺเพ วุตฺตเมว ฯ
อิโต ปรํ ชนฺตาฆรวตฺถุ อุตฺตานตฺถเมว ฯ ปญฺจสุ
วิฆาสวตฺถูสุ ฯ เต ภิกฺขู อนุปสมฺปนฺเน กปฺปิยํ การาเปตฺวา
ปริภุญฺชึสุ ฯ วิฆาสํ ปน คณฺหนฺเตน ขยิตาวเสสํ ฉฑฺฑิตํ
คเหตพฺพํ ฯ ยทิ สกฺโกติ ขาทนฺเต ฉฑฺฑาเปตฺวา คณฺหิตุํ
เอตมฺปิ วฏฺฏติ ฯ อตฺตคุตฺตตฺถาย ปน ปรานุทยตาย จ น
คเหตพฺพํ ฯ
โอทนขาทนียปูวอุจฺฉุติมฺพรุสกภาชนียวตฺถูสุ ฯ อปรสฺส
ภาคํ เทหีติ อสนฺตํ ปุคฺคลํ อาห ฯ [ อมูลกํ อคฺคเหสีติ เกวลํ
# ๑. สี. ตทวเสสา ฯ
มุสาวาทํ วตฺวา อมูลกํ อคฺคเหสิ ฯ ตํ น เถยฺยจิตฺเตน ฯ
เตเนว ภควา กิญฺจิตฺโต ตฺวนฺติ อปุจฺฉิตฺวา ปาจิตฺติยนฺติ
อาห ฯ น หิ อปรสฺส ภาคํ เทหีติ วุตฺเต ปาราชิกวตฺถุ
ปญฺญายติ น จ อีทิเส ฐาเน พุทฺธา ปุจฺฉนฺติ ฯ ยทิ เจตํ
ปาราชิกวตฺถุ สิยา ยถา อารามาภิยุญฺชเน ทุกฺกฏํ เอวํ
ทุกฺกฏเมว ภเวยฺยาติ ฯ อยเมตฺถ สงฺเขปตฺโถ ฯ อยํ ปน
วิตฺถาโร ฯ ยํ ปน สงฺฆสฺเสว สนฺตกํ โหติ ตสฺมึ สมฺมเตน
วา อสมฺมเตน วา ภาชิยมาเน อปรสฺส ภาคํ เทหีติ
วตฺวา เอวํ อสนฺตํ ปุคฺคลํ อุทฺทิสิตฺวา เกวลํ มุสาวาเทน
คณฺหโต ปาจิตฺติยํ ภณฺฑเทยฺยํปิ โหติ ฯ เถยฺยจิตฺเตน คณฺหโต
เอเสว นโย ฯ โย ปุคฺคลํ อนุทฺทิสิตฺวา อปรํปิ ภาคํ เทหีติ
วตฺวา วา กูฏวสฺสํ วา คเณตฺวา คณฺหนฺโต ภณฺฑคฺเฆน
กาเรตพฺโพ ฯ ยํ ปน คิหีนํ สนฺตกํ เตสํ ฆเร วา อาราเม
วา สงฺฆสฺส ภาชียติ ตสฺมึ สามิเกน วา สามิเกน อิมสฺส
เทหีติ เอวํ อาณตฺเตน วา ทียมาเน อปรํปิ ภาคํ เทหีติ
เถยฺยจิตฺเตน คณฺหโตปิ เนว ปาราชิกํ น ภณฺฑเทยฺยํ ฯ
กูฏวสฺเสน ปน คณฺหโต ภณฺฑเทยฺยํ ฯ อิมสฺส เทหีติ เอวํ
อนาณตฺเตน ทียมาเน ปุริมนเยเนว ปุคฺคลํ อุทฺทิสิตฺวา คณฺหโต
ปาจิตฺติยญฺจ ภณฺฑเทยฺยญฺจ ฯ เถยฺยจิตฺเตน อปรํ โกฏฺฐาสํ
เทหีติ วตฺวา วา กูฏวสฺสคณนาย วา คณฺหนฺโต ภณฺฑคฺเฆน
กาเรตพฺโพ ฯ อยํ ปน วินิจฺฉโย กุรุนฺทฏฺฐกถายํ สกฺกา ชานิตุํ
อญฺญตฺถ ทูวิญฺเญยฺโย เจว วิรุทฺโธ จ ฯ ] อมูลกํ อคฺคเหสีติ
สามิเกสุ เทนฺเตสุ อคฺคเหสิ ฯ อนาปตฺติ ภิกฺขุ ปาราชิกสฺสาติ
สามิเกหิ ทินฺนํ อคฺคเหสิ เตนสฺส อนาปตฺติ วุตฺตา ฯ อาปตฺติ
สมฺปชานมุสาวาเท ปาจิตฺติยสฺสาติ โย เตน (๑) สมฺปชาน-
มุสาวาโท วุตฺโต ตสฺมึ ปาจิตฺติยํ อาห ฯ ปุรโต (๒) เตกฏุลยาคุ-
วตฺถุมฺหิ วิย ฯ คหเณ ปน อยํ วินิจฺฉโย ฯ สงฺฆสฺส สนฺตกํ
สมฺมเตน วา อาณตฺเตหิ วา อารามิกาทีหิ ทียมานํ คิหีนญฺจ
สนฺตกํ สามิเกน วา อาณตฺเตน วา ทียมานํ อปรสฺส
ภาคํ เทหีติ วตฺวา คณฺหโต ภณฺฑเทยฺยํ ฯ อญฺเญน ทียมานํ
คณฺหนฺโต ภณฺฑคฺเฆน กาเรตพฺโพ ฯ อสมฺมเตน วา
อนาณตฺเตน วา ทียมาเน อปรมฺปิ ภาคํ เทหีติ วตฺวา
วา กูฏวสฺสานิ คเณตฺวา วา คณฺหนฺโต ปตฺตจตุกฺเก วิย ตสฺส
อุทฺธาเรเยว ภณฺฑคฺเฆน กาเรตพฺโพ ฯ อิตเรหิ ทียมานํ เอวํ
คณฺหโต ภณฺฑเทยฺยํ ฯ สามิเกน ปน อิมสฺส เทหีติ ทาปิตํ
วา สยํ ทินฺนํ วา สุทินฺนนฺติ ฯ อยเมตฺถ สพฺพฏฺฐกถา-
วินิจฺฉยโต สาโร ฯ
โอทนิยฆราทิวตฺถูสุ ฯ โอทนิยฆรนฺนาม วิกฺกายิกภตฺต-
ปจนฆรํ ฯ สูนาฆรนฺนาม (๓) วิกฺกายิกมํสปจนฆรํ ฯ ปูวฆรนฺนาม
# [ ] มรมฺมโปตฺถเก นตฺถิ ฯ ๑. ม. ปนาเนน ฯ ๒. ม. ปรโต ฯ
# ๓. ม. สูนฆรํ นาม ฯ
วิกฺกายิกขชฺชกปจนฆรํ ฯ เสสเมตฺถ ปริกฺขารวตฺถูสุ ปากฏเมว ฯ
ปีฐวตฺถุสฺมึ ฯ โส ภิกฺขุ ปริกปฺเปตฺวา เอตํ ฐานํ
สมฺปตฺตํ คณฺหิสฺสามีติ สงฺกาเมติ ฯ เตนสฺส สงฺกมเน อวหาโร
นตฺถิ ฯ สงฺกาเมตฺวา ปน ปริกปฺปิโตกาสโต คหเณ ปาราชิกํ
วุตฺตํ ฯ เอวํ หรนฺโต จ ยทิ ปีฐเก เถยฺยจิตฺตํ นตฺถิ ถวิกํ
อคฺฆาเปตฺวา กาเรตพฺโพ ฯ อถ ปีฐเกปิ อตฺถิ อุโภ อคฺฆา-
เปตฺวา กาเรตพฺโพ ฯ ภิสีอาทีนิ ตีณิ วตฺถูนิ ปากฏาเนว ฯ
วิสฺสาสคฺคาหาทีสุ ตีสุ วตฺถูสุ คหเณ อนาปตฺติ
อาหราเปนฺเตสุ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐสฺส ปฏิวิโส (๑)
อนฺโตอุปจารสีมาย ฐิตสฺเสว คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ ยทิ ปน
ทายกา พหิอุปจารฏฺฐานมฺปิ ภนฺเต [๒] คณฺหาถ อาคนฺตฺวา
ปริภุญฺชิสฺสนฺตีติ วทนฺติ เอวํ อนฺโตคามฏฺฐานมฺปิ คเหตุํ
วฏฺฏติ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมว ฯ
สตฺตสุ อมฺพโจราทีสุ วตฺถูสุ ฯ ปํสุกูลสญฺญาย คหเณ
อนาปตฺติ อาหราเปนฺเตสุ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ เถยฺยจิตฺเตน ปริโภเค
ปาราชิกํ ฯ ตตฺรายํ วินิจฺฉโย ฯ สามิกาปิ สาลยา โจราปิ
สาลยา ปํสุกูลสญฺญาย ขาทนฺตสฺส ภณฺฑเทยฺยํ ฯ เถยฺยจิตฺเตน
คณฺหโต อุทฺธาเรเยว อวหาโร ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา
กาเรตพฺโพ ฯ สามิกา สาลยา โจรา นิราลยา เอเสว
# ๑. สี. ปฏิวึโส ฯ ๒. ม. เอตฺถนฺตเร ภาคนฺติ ทิสฺสต ฯ
นโย ฯ สามิกา นิราลยา โจรา สาลยา ปุน คณฺหิสฺสามาติ
กิสฺมิญฺจิเทว คหนฏฺฐาเน ขิปิตฺวา คตา เอเสว นโย ฯ อุโภ
นิราลยา ปํสุกูลสญฺญาย ขาทโต อนาปตฺติ ฯ เถยฺยจิตฺเตน
ทุกฺกฏํ ฯ
สงฺฆสฺส อมฺพาทีสุ ปน ฯ สงฺฆาราเม ชาตํ วา โหตุ
อาเนตฺวา ทินฺนํ วา ปญฺจมาสกํ วา อติเรกปญฺจมาสกํ วา
อคฺฆนกํ อวหรนฺตสฺส ปาราชิกํ ฯ ปจฺจนฺเต โจรูปทฺทเวน
คาเมสุ วุฏฺฐหนฺเตสุ ภิกฺขู วิหาเร ฉฑฺเฑตฺวา ปุน อาวสนฺเต
ชนปเท อาคมิสฺสามาติ สอุสฺสาหาว คจฺฉนฺติ ฯ ภิกฺขู ตาทิสํ
วิหารํ ปตฺวา อมฺพปกฺกาทีนิ ฉฑฺฑิตกานีติ ปํสุกูลสญฺญาย
ปริภุญฺชนฺติ อนาปตฺติ ฯ เถยฺยจิตฺเตน ปริภุญฺชโต อวหาโร
โหติ ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา กาเรตพฺโพ ฯ
มหาปจฺจริยํ ปน สงฺเขปฏฺฐกถายญฺจ อวิเสเสน วุตฺตํ
ฉฑฺฑิตวิหาเร ผลาผลํ เถยฺยจิตฺเตน ปริภุญฺชโต น ปาราชิกํ
กสฺมา อาคตาคตานํ สนฺตกตฺตาติ ฯ คณสนฺตเก ปน ปุคฺคลิเก
จ สอุสฺสาหมตฺตเมว ปมาณํ ฯ สเจ ปน ตโต อมฺพปกฺกาทึ
กุลสงฺคณฺหณตฺถาย เทติ กุลทูสกทุกฺกฏํ ฯ เถยฺยจิตฺเตน เทนฺโต
อคฺเฆน กาเรตพฺโพ ฯ สงฺฆิเกปิ เอเสว นโย ฯ เสนาสนตฺถาย
นิยมิตํ กุลสงฺคณฺหณตฺถาย ททโต ทุกฺกฏํ อิสฺสรวตาย
ถุลฺลจฺจยํ เถยฺยจิตฺเตน ปาราชิกํ ฯ โน เจ วตฺถุ ปโหติ
อคฺเฆน กาเรตพฺโพ ฯ พหิอุปจารสีมายํ นิสีทิตฺวา อิสฺสรวตาย
ปริภุญฺชโต คีวา ฯ คณฺฑึ ปหริตฺวา กาลํ โฆเสตฺวา มยฺหํ
ปาปุณาตีติ ขาทิตํ สุขาทิตํ ฯ คณฺฑึ อปหริตฺวา กาลเมว
โฆเสตฺวา คณฺฑิเมว ปหริตฺวา กาลํ อโฆเสตฺวา คณฺฑิมฺปิ
อปหริตฺวา กาลมฺปิ อโฆเสตฺวา อญฺเญสํ นตฺถิภาวํ ญตฺวา
มยฺหํ ปาปุณาตีติ ขาทิตํปิ สุขาทิตเมว ฯ
ปุปฺผารามวตฺถุทฺวยํ ปากฏเมว ฯ วุตฺตวาทิกวตฺถุตฺตเย ฯ
วุตฺโต วชฺเชมีติ ตยา วุตฺโต หุตฺวา ตว วจเนน วทามีติ
อตฺโถ ฯ อนาปตฺติ ภิกฺขุ ปาราชิกสฺสาติ สามิเกหิ ทินฺนา
อนาปตฺติ ฯ น จ ภิกฺขเว วุตฺโต วชฺเชมีติ วตฺตพฺโพติ อหํ
ตยา วุตฺโต หุตฺวา ตว วจเนน วทามีติ เอวํ อญฺโญ
ภิกฺขุ อญฺเญน ภิกฺขุนา น วตฺตพฺโพติ อตฺโถ ฯ ปริจฺเฉทํ
ปน กตฺวา อิทํ นาม ตว วจเนน คณฺหิสฺสามีติ วตฺตุํ
วฏฺฏติ ฯ วุตฺโต วชฺเชหีติ มยา วุตฺโต หุตฺวา มม วจเนน
วเทหีติ อตฺโถ ฯ เสสํ วุตฺตนยเมว ฯ อิเมสุปิ ทฺวีสุ วตฺถูสุ
ปริจฺเฉทํ กตฺวา วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ เอตฺตาวตา หิ อุปารมฺภา
มุตฺโต โหตีติ ฯ
มณิวตฺถุตฺตยสฺส มชฺฌิเม วตฺถุสฺมึ ฯ นาหํ อกลฺลโกติ
นาหํ คิลาโนติ อตฺโถ ฯ เสสํ ปากฏเมว ฯ
# ๑. ม. ฆณฺฏึ ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๒. ม. อิตฺถนฺนามํ ฯ
สูกรวตฺถุทฺวเย ฯ กิญฺจาปิ ปฐมสฺส ภิกฺขุโน ฉาตชฺฌตฺตํ
ทิสฺวา การุญฺเญน โมจิตตฺตา อนาปตฺติ สามิเกสุ ปน
อสมฺปฏิจฺฉนฺเตสุ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ ตาวมหนฺโต วา มตสูกโร
อาหริตฺวา ทาตพฺโพ ฯ ตทคฺฆนกํ วา ภณฺฑํ ฯ สเจ ปาสสามิเก
กุหิญฺจิปิ น ปสฺสติ ปาสสามนฺตา ตทคฺฆนกํ [๑] กาสาวํ วา
ถาลกํ วา ยถา เต อาคตา ปสฺสนฺติ อีทิเส ฐาเน ฐเปตฺวา
คนฺตพฺพํ ฯ เถยฺยจิตฺเตน ปน โมเจนฺตสฺส ปาราชิกเมว ฯ เอตฺถ
จ โกจิ สูกโร ปาสํ ปาเทน กฑฺฒิตฺวา ฉินฺนมตฺเต ปาเส
ฐานาจาวนธมฺเมน ฐาเนน ฐิโต โหติ จณฺฑโสตพทฺธนาวา
วิย ฯ โกจิ อตฺตโน ธมฺมตาย ฐิโต ฯ โกจิ นิปนฺโน ฯ
โกจิ กูฏปาเสน พทฺโธ โหติ ฯ กูฏปาโส นาม ยสฺส อนฺเต
ธนุกํ วา องฺกุสโก วา อญฺโญ วา โกจิ ทณฺฑโก พทฺโธ
โหติ โย ตตฺถ ตตฺถ รุกฺขาทีสุ ลคฺคิตฺวา สูกรสฺส คมนํ
นิวาเรติ ฯ ตตฺร ปาสํ กฑฺฒิตฺวา ฐิตสฺส เอกเมว ฐานํ
ปาสพนฺธนํ ฯ โส หิ ปาเส มุตฺตมตฺเต วา ฉินฺนมตฺเต วา
ปลายติ ฯ อตฺตโน ธมฺมตาย ฐิตสฺส พนฺธนญฺจ จตฺตาโร จ
ปาทาติ ปญฺจฏฺฐานานิ ฯ นิปนฺนสฺส พนฺธนญฺจ สยนญฺจาติ
เทฺว ฐานานิ ฯ กูฏปาสพทฺธสฺส ยตฺถ ยตฺถ คจฺฉติ ตํ
ตเทว ฐานํ ฯ ตสฺมา ตํ ตโต ตโต โมเจนฺตา ทสปิ วีสติปิ
# ๑. ม. เอตฺถนฺตเร สาฏกํ วาติ ทิสฺสติ ฯ
สตมฺปิ ภิกฺขู ปาราชิกํ อาปชฺชนฺติ ตตฺถ ตตฺถ อาคตํ ทิสฺวา
เอกเมว ทาสํ ปลาเปนฺตา วิย ฯ
ปุริมานํ ปน ติณฺณํ จตุปฺปทกถายํ วุตฺตนเยน
ผณฺฑาปนฏฺฐานาจาวนานิ (๑) เวทิตพฺพานิ ฯ สุนขทฏฺฐสูกรํ
วิสชฺชาเปนฺตสฺสปิ การุญฺญาธิปฺปาเยน ภณฺฑเทยฺยํ เถยฺย-
จิตฺเตน ปาราชิกํ ฯ ปาสฏฺฐานํ ปน สุนขสมีปํ วา อสมฺปตฺตํ
ปฏิปถํ คนฺตฺวา ปฐมเมว ปลาเปนฺตสฺส อวหาโร นตฺถิ ฯ
โยปิ พทฺธสูกรสฺส ฆาสญฺจ ปานียญฺจ ทตฺวา พลํ คาหา-
เปตฺวา อุกฺกุฏฺฐึ กโรติ อุตฺราโสฺต (๒) ปลายิสฺสตีติ โส เจ
ปลายติ ปาราชิกํ ฯ ปาสํ ทุพฺพลํ กตฺวา อุกฺกุฏฺฐิสทฺเทน
ปลาเปนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ
โย ปน ฆาสญฺจ ปานียญฺจ ทตฺวา คจฺฉติ พลํ
คเหตฺวา ปลายิสฺสตีติ โส เจ ปลายติ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ ปาสํ
ทุพฺพลํ กตฺวา คจฺฉนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ ปาสสนฺติเก
สตฺถํ วา อคฺคึ วา ฐเปติ ฉินฺเน วา ทฑฺเฒ วา
ปลายิสฺสตีติ ฯ สูกโร ปาสํ จาเลนฺโต ฉินฺเน วา ทฑฺเฒ
วา ปลายติ ภณฺฑเทยฺยเมว ฯ ปาสํ ยฏฺฐิยา สห ปาเตติ
ปจฺฉา สูกโร ตํ มทฺทนฺโต คจฺฉติ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ สูกโร
อทฺทุหลปาสาเณหิ (๓) อกฺกนฺโต โหติ ฯ ตํ ปลาเปตุกามสฺส อทฺทุหลํ
# ๑. ม. ผนฺทาปน… ฯ ๒. ม. อุตฺรสฺโต ฯ ๓. ม. อทูหลปาสาเณหิ ฯ
การุญฺเญน อุกฺขิปโต ภณฺฑเทยฺยํ เถยฺยจิตฺเตน ปาราชิกํ ฯ
สเจ อุกฺขิตฺตมตฺเต อคนฺตฺวา ปจฺฉา คจฺฉติ ภณฺฑเทยฺยเมว ฯ
อุกฺขิปิตฺวา ฐปิตํ อทฺทุหลํ ปาเตติ ปจฺฉา สูกโร ตํ มทฺทนฺโต
คจฺฉติ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ โอปาเต ปติตํ สูกรมฺปิ การุญฺเญน
อุทฺธรโต ภณฺฑเทยฺยํ เถยฺยจิตฺเตน ปาราชิกํ ฯ โอปาตํ ปูเรตฺวา
นาเสติ ปจฺฉา สูกโร ตํ มทฺทนฺโต คจฺฉติ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ
สูเลน วิทฺธํ การุญฺเญน อุทฺธรติ ภณฺฑเทยฺยํ เถยฺยจิตฺเตน
ปาราชิกํ ฯ สูลํ อุทฺธริตฺวา ฉฑฺเฑติ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ
วิหารภูมิยํ ปน ปาเส วา อทฺทุหลํ วา โอเฑนฺตา (๑)
วาเรตพฺพา มิครูปานํ ปฏิสฺสรณฏฺฐานเมตํ มา อิธ เอวํ
กโรถาติ ฯ สเจ หราเปถ ภนฺเตติ วทนฺติ หราเปตุํ วฏฺฏติ ฯ
อถ สยํ หรนฺติ สุนฺทรเมว ฯ อถ เนว หรนฺติ น หราเปตุํ
เทนฺติ รกฺขํ ยาจิตฺวา หราเปตุํ วฏฺฏติ ฯ มนุสฺสา สสฺส-
รกฺขณกาเล เขตฺเตสุ ปาเส จ อทฺทุหลาทีนิ (๒) จ กโรนฺติ มํสํ
ขาทนฺตา สสฺสานิ รกฺขิสฺสามาติ ฯ วีติวตฺเต สสฺสกาเล เตสุ
อนาลเยสุ ปกฺกนฺเตสุ ตตฺถ พทฺธํ วา ปติตํ วา โมเจตุํ
วฏฺฏติ ฯ
มิควตฺถุทฺวเยปิ สูกรวตฺถูสุ วุตฺตสทิโสเยว วินิจฺฉโย ฯ
มจฺฉวตฺถุทฺวเยปิ เอเสว นโย ฯ อยํ ปน วิเสโส ฯ
# ๑. ม. โอฑฺเฑนฺา ฯ ๒. สี. อทูหลปาสาณานิ ฯ
# ม. อทูหลปาสาณาทีนิ ฯ
กุมินมุขํ วิวริตฺวา ปจฺฉา ปุฏกํ มุญฺจิตฺวา วา ปสฺเส ฉิทฺทํ
กตฺวา วา กุมินโต มจฺเฉ โปเถตฺวา ปลาเปนฺตสฺส ปาราชิกํ ฯ
ภตฺตสิตฺถานิ ทสฺเสตฺวาเอว ปลาเปนฺตสฺสาปิ ปาราชิกํ ฯ สห
กุมิเนน อุทฺธรโต ปาราชิกํ ฯ เกวลํ กุมินมุขํ วิวรติ ปจฺฉา
ปุฏกํ มุญฺจติ ฉิทฺทํ วา กโรติ มจฺฉา ปน อตฺตโน ธมฺมตาย
ปลายนฺติ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ เอวํ กตฺวา ภตฺตสิตฺถานิ ทสฺเสติ
มจฺฉา โคจรตฺถาย นิกฺขมิตฺวา ปลายนฺติ ภณฺฑเทยฺยเมว ฯ
มุขํ วิวริตฺวา (๑) ปจฺฉา ปุฏกํ อมุญฺจิตฺวา ปสฺเส ฉิทฺทํ อกตฺวา
เกวลํ ภตฺตสิตฺถานิ ทสฺเสติ มจฺฉา ปน ฉาตชฺฌตฺตา สีเสน
ปหริตฺวา โอกาสํ กตฺวา โคจรตฺถาย นิกฺขมิตฺวา ปลายนฺติ
ภณฺฑเทยฺยเมว ฯ ตุจฺฉกุมินสฺส มุขํ วา วิวรติ ปจฺฉา ปุฏกํ
วา มุญฺจติ ฉินฺทํ (๒) วา กโรติ อาคตาคตา มจฺฉา ทฺวารปฺ-
ปตฺตา ปุฏกฉิทฺเทหิ ปลายนฺติ ภณฺฑเทยฺยเมว ฯ ตุจฺฉกุมินํ
คเหตฺวา คุมฺเพ ขิปติ ภณฺฑเทยฺยเมวาติ ฯ
ยาเน ภณฺฑํ ปีเฐ ถวิกาย สทิสํ ฯ
มํสเปสีวตฺถุมฺหิ ฯ สเจ อากาเส คณฺหาติ คหิตฏฺฐานเมว
ฐานํ ฯ ตํ ฉหากาเรหิ ปริจฺฉินฺทิตฺวา ฐานา จาวนํ
เวทิตพฺพํ ฯ เสสเมตฺถ ทารุโคปาลกรชกสาฏกวตฺถูสุ จ
อมฺพโจรกาทิวตฺถุนเยน วินิจฺฉินิตพฺพํ ฯ
# ๑. ม. อวิวริตฺวา ฯ ๒. ม. ฉิทฺทํ ฯ อิทํ ยุตฺตตรํ ฯ
กุมฺภีวตฺถุสฺมึ ฯ โย สปฺปิเตลาทีนิ อปาทคฺฆนกานิ
คเหตฺวา น ปุน เอวํ กริสฺสามีติ สํวเร ฐตฺวา ทุติย-
ทิวสาทีสุปิ ปุน จิตฺเต อุปฺปนฺเน เอวเมว ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา
ปริภุญฺชนฺโต สพฺพมฺปิ ตํ ปริภุญฺชติ เนวตฺถิ ปาราชิกํ
ทุกฺกฏํ วา ถุลฺลจฺจยํ วา อาปชฺชติ ภณฺฑเทยฺยํ ปน โหติ ฯ
อยมฺปิ ภิกฺขุ เอวเมว อกาสิ ฯ เตน วุตฺตํ อนาปตฺติ ภิกฺขุ
ปาราชิกสฺสาติ ฯ ธุรนิกฺเขปํ ปน อกตฺวา ทิวเส ทิวเส
ปริภุญฺชิสฺสามีติ ตํ โถกํ โถกมฺปิ ปริภุญฺชโต ยสฺมึ ทิวเส
ปาทคฺฆนกํ ปูรติ ตสฺมึ ปาราชิกํ ฯ
สํวิธาวหารวตฺถูนิ สํวิธาวหาเร มุฏฺฐิวตฺถูนิ โอทนิย-
ฆราทิวตฺถูสุ เทฺว วิฆาสวตฺถูนิ อมฺพโจราทิวตฺถูสุ วุตฺต-
วินิจฺฉยนเยน เวทิตพฺพานิ ฯ เทฺว ติณวตฺถูนิ อุตฺตานตฺถาเนว ฯ
อมฺพภาชาปนาทิวตฺถูสุ ฯ เต ภิกฺขู เอกํ คามกาวาสํ
ปริจฺฉินฺนภิกฺขุกํ อคมํสุ ฯ ตตฺเถว ภิกฺขู ผลาผลํ ปริภุญฺชมานาปิ
เตสุ อาคเตสุ เถรานํ ผลานิ เทถาติ กปฺปิยการเก น
อโวจุํ ฯ อถ เต ภิกฺขู กึ สงฺฆิกํ อมฺหากํ น ปาปุณาตีติ
คณฺฑึ ปหริตฺวา ภาชาเปตฺวา เตสมฺปิ วสฺสคฺเคน ภาคํ
ทตฺวา อตฺตนาปิ ปริภุญฺชึสุ ฯ เตน เตสํ ภควา อนาปตฺติ
ภิกฺขเว ปริโภคตฺถายาติ อาห ฯ ตสฺมา อิทานิ ยตฺถ
# ๑. ม. สํวิทาวหารวตฺถูนิ สํวิทาวหาเร ฯ
อาวาสิกา อาคนฺตุกานํ น เทนฺติ ผลวาเร จ สมฺปตฺเต
อญฺเญสํ อภาวํ (๑) ทิสฺวา โจริกาย อตฺตนาว ขาทนฺติ ตตฺถ
อาคนฺตุเกหิ คณฺฑึ ปหริตฺวา ภาเชตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ
ยตฺถ ปน อาวาสิกา รุกฺเข รกฺขิตฺวา ผลวาเร สมฺปตฺเต
ภาเชตฺวา ขาทนฺติ จตูสุ ปจฺจเยสุ สมฺมา อุปเนนฺติ อนิสฺสรา
ตตฺถ อาคนฺตุกา ฯ เยปิ รุกฺขา จีวรตฺถาย นิยเมตฺวา ทินฺนา
เตสุปิ อาคนฺตุกา อนิสฺสรา ฯ เอเสว นโย เสสปจฺจยตฺถาย
นิยเมตฺวา ทินฺเนสุปิ ฯ
เย ปน ตถา อนิยมิตา อาวาสิกา จ เน รกฺขิตฺวา
โคปิตฺวา โจริกาย ปริภุญฺชนฺติ น เตสุ อาวาสิกานํ กติกาย
ฐาตพฺพํ ฯ เย ผลปริโภคตฺถาย ทินฺนา อาวาสิกา จ เน
รกฺขิตฺวา โคปิตฺวา สมฺมา อุปเนนฺติ เตสุเยว เตสํ กติกาย
ฐาตพฺพํ ฯ มหาปจฺจริยํ ปน วุตฺตํ จตุนฺนํ ปจฺจยานํ นิยเมตฺวา
ทินฺนํ เถยฺยจิตฺเตน ปริภุญฺชนฺโต ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา
กาเรตพฺโพ ปริโภควเสน ภาเชตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส ภณฺฑเทยฺยํ
ยํ ปเนตฺถ เสนาสนตฺถาย นิยมิตํ ตํ ปริโภควเสน ภาเชตฺวา
ปริภุญฺชนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยญฺจ ภณฺฑเทยฺยญฺจาติ ฯ
อุทฺทิสฺส จีวรตฺถาย ทินฺนํ จีวเรเยว อุปเนตพฺพํ ฯ สเจ
ทุพฺภิกฺขํ โหติ ภิกฺขู ปิณฺฑปาเตน กิลมนฺติ จีวรํ ปน
# ๑. ม. อตฺถิภาวํ ฯ ๒. ม. โอทิสฺส ฯ เอวมุปริปิ ฯ
สุลทฺธํ สงฺฆสุฏฺฐุตาย อปโลกนกมฺมํ กตฺวา ปิณฺฑปาเต อุปเนตุํ
วฏฺฏติ ฯ เสนาสเนน คิลานปจฺจเยน วา กิลมนฺเตสุ สงฺฆ-
สุฏฺฐุตาย อปโลกนกมฺมํ กตฺวา ตทตฺถายปิ อุปเนตุํ วฏฺฏติ ฯ
อุทฺทิสฺส ปิณฺฑปาตตฺถาย คิลานปจฺจยตฺถาย จ ทินฺเนปิ
เอเสว นโย ฯ อุทฺทิสฺส เสนาสนตฺถาย ทินฺนํ ปน ครุภณฺฑํ
โหติ ตํ รกฺขิตฺวา โคเปตฺวา ตทตฺถเมว อุปเนตพฺพํ ฯ สเจ
ปน ทุพฺภิกฺขํ โหติ ภิกฺขู ปิณฺฑปาเตน น ยาเปนฺติ เอตฺถ
ราชโรคโจรภยาทีหิ อญฺญตฺถ คจฺฉนฺตานํ วิหารา ปลุชฺชนฺติ
ตาลนาฬิเกราทิเก วินาเสนฺติ เสนาสนปจฺจยํ ปน นิสฺสาย
ยาเปตุํ สกฺกา โหติ เอวรูเป กาเล เสนาสนํ วิสฺสชฺเชตฺวาปิ
เสนาสนชคฺคนตฺถาย ปริโภโค ภควตา อนุญฺญาโต ฯ ตสฺมา
เอกํ วา เทฺว วา วรเสนาสนานิ ฐเปตฺวา อิตรานิ ลามก-
โกฏิยา ปิณฺฑปาตตฺถาย วิสฺสชฺเชตุํ วฏฺฏติ ฯ มูลวตฺถุจฺเฉทํ
ปน กตฺวา น อุปเนตพฺพํ ฯ
โย ปน อาราโม จตุปฺปจฺจยตฺถาย นิยเมตฺวา ทินฺโน
ตตฺถ อปโลกนกมฺมํ น กาตพฺพํ ฯ เยน ปน ปจฺจเยน อูนํ
ตทตฺถํ อุปเนตุํ วฏฺฏติ ฯ อาราโม ชคฺคิตพฺโพ เวตฺตนํ ทตฺวาปิ
ชคฺคาเปตุํ วฏฺฏติ ฯ เย ปน เวตฺตนํ ลภิตฺวา อาราเมเยว เคหํ
กตฺวา วสนฺตา รกฺขนฺติ เต เจ อาคตานํ ภิกฺขูนํ นาฬิเกรํ
วา ตาลปกฺกํ วา เทนฺติ ยํ เตสํ สงฺเฆน อนุญฺญาตํ
โหติ ทิวเส ทิวเส เอตฺตกนฺนาม ขาทถาติ ตเทว เต
ทาตุํ ลภนฺติ ฯ ตโต อุตฺตรึ เตสํ ททนฺตานมฺปิ คเหตุํ น
วฏฺฏติ ฯ
โย ปนารามํ เกณิยา คเหตฺวา สงฺฆสฺส จตุปฺปจฺจยตฺถาย
กปฺปิยภณฺฑเมว เทติ อยํ พหุกมฺปิ ทาตุํ ลภติ ฯ เจติยสฺส
ปทีปตฺถาย วา ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณตฺถาย วา ทินฺโน
อาราโมปิ ชคฺคิตพฺโพ เวตฺตนํ ทตฺวาปิ ชคฺคาเปตพฺโพ ฯ
เวตฺตนญฺจ ปเนตฺถ เจติยสนฺตกมฺปิ สงฺฆสนฺตกมฺปิ ทาตุํ
วฏฺฏติ ฯ เอตมฺปิ อารามํ เวตฺตเนน ตตฺเถว วสิตฺวา
รกฺขนฺตานญฺจ เกณิยา คเหตฺวา กปฺปิยภณฺฑทายกานญฺจ
ตตฺถ ชาตกผลทานํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ
อมฺพปาลกาทิวตฺถูสุ ฯ อนาปตฺติ ภิกฺขเว โคปกสฺส
ทาเนติ เอตฺถ กตรํ โคปกสฺส ทานํ วฏฺฏติ กตรํ น วฏฺฏติ ฯ
มหาสุมตฺเถโร ตาว อาห ยํ โคปกสฺส ปริจฺฉินฺทิตฺวา ทินฺนํ
โหติ เอตฺตกํ ทิวเส ทิวเส คณฺหาติ ตเทว วฏฺฏติ ตโต
อุตฺตรึ น วฏฺฏตีติ ฯ มหาปทุมตฺเถโร ปนาห กึ โคปกานํ
ปณฺณํ อาโรเปตฺวา นิมิตฺตสญฺญํ วา กตฺวา ทินฺนํ อตฺถิ
เตสํ หตฺเถ วิสฏฺฐกสฺส เอเต อิสฺสรา ตสฺมา ยนฺเต เทนฺติ
ตํ พหุกมฺปิ วฏฺฏตีติ ฯ กุรุนฺทฏฺฐกถายํ ปน วุตฺตํ มนุสฺสานํ
# ๑. ม. อุตฺตริ ฯ
อารามํ วา อญฺญํ วา ผลาผลํ ทารกา รกฺขนฺติ เตหิ
ทินฺนํ วฏฺฏติ อาหราเปตฺวา ปน น คเหตพฺพํ สงฺฆิเก
เจติยสนฺตเก จ เกณิยา คเหตฺวา รกฺขนฺตสฺเสว ทานํ วฏฺฏติ
เวตฺตเนน รกฺขนฺตสฺส อตฺตโน ภาคมตฺตํ วฏฺฏตีติ ฯ มหา-
ปจฺจริยํ ยํ คิหีนํ อารามรกฺขกา ภิกฺขูนํ เทนฺติ เอตํ วฏฺฏติ
ภิกฺขุสงฺฆสฺส อารามโคปกา ยํ อตฺตโน ภติยา ขณฺเฑตฺวา
เทนฺติ เอตํ วฏฺฏติ โยปิ อุปฑฺฒารามํ วา เกจิเทว รุกฺเข
วา ภตึ ลภิตฺวา รกฺขติ ตสฺสาปิ อตฺตโน สมฺปตฺตรกฺขโตเยว
ทาตุํ วฏฺฏติ เกณิยา คเหตฺวา รกฺขนฺตสฺส ปน สพฺพมฺปิ
วฏฺฏตีติ วุตฺตํ ฯ เอตํ ปน สพฺพํ พฺยญฺชนโต นานํ อตฺถโต
เอกเมว ตสฺมา อธิปฺปายํ ญตฺวา คเหตพฺพํ ฯ
ทารุวตฺถุมฺหิ ฯ ตาวกาลิโก อหํ ภควาติ ตาวกาลิกจิตฺโต
อหํ ภควาติ วตฺตุกาเมน วุตฺตํ ฯ ตาวกาลิกจิตฺโตติ ปุน
อาหริตฺวา ทสฺสามีติ เอวํ จิตฺโต อหนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ ภควา
ตาวกาลิเก อนาปตฺตีติ อาห ฯ
อยํ ปเนตฺถ ปาลิมุตฺตกวินิจฺฉโย ฯ สเจ สงฺโฆ สงฺฆิกํ
กมฺมํ กาเรติ อุโปสถาคารํ วา โภชนสาลํ วา ตโต
อาปุจฺฉิตฺวา ตาวกาลิกํ หริตพฺพํ ฯ โย ปน สงฺฆิโก
ทพฺพสมฺภาโร อคุตฺโต เทเว วสฺสนฺเต เตเมติ อาตเปน สุกฺขติ
ตํ สพฺพมฺปิ อาหริตฺวา อตฺตโน อาวาสํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ
สงฺโฆ อาหราเปนฺโต อญฺเญน วา ทพฺพสมฺภาเรน มูเลน
วา สญฺญาเปตพฺโพ ฯ น สกฺกา เจ โหติ สญฺญาเปตุํ
สงฺฆิเกน ภนฺเต กตํ สงฺฆปริโภเคน วลญฺเชถาติ วตฺตพฺพํ ฯ
เสนาสนสฺส ปน อยเมว ภิกฺขุ อิสฺสโรติ ฯ สเจปิ ปาสาณตฺถมฺโภ
วา รุกฺขตฺถมฺโภ วา กวาฏํ วา วาตปานํ วา นปฺปโหติ
สงฺฆิกํ ตาวกาลิกํ อาหริตฺวา ปากติกํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ เอเสว
นโย อญฺเญสุปิ ทพฺพสมฺภาเรสุ ฯ
อุทกวตฺถุสฺมึ ฯ ยทา อุทกํ ทุลฺลภํ โหติ โยชนโตปิ
อฑฺฒโยชนโตปิ อาหรียติ เอวรูเป ปริคฺคหิตอุทเก อวหาโร ฯ
ยโตปิ อาหรีมโต วา โปกฺขรณีอาทีสุ ฐิตโต วา เกวลํ
ยาคุภตฺตํ สมฺปาเทนฺติ ปานียปริโภคญฺจ กโรนฺติ น อญฺญํ
มหาปริโภคํ ตมฺปิ เถยฺยจิตฺเตน คณฺหโต อวหาโร ฯ ยโต
ปน เอกํ วา เทฺว วา ฆเฏ คเหตฺวา อาสนํ โธวิตุํ
โพธิรุกฺเข สิญฺจิตุํ อุทกปูชํ กาตุํ รชนํ ปจิตุํ ลภติ ฯ ตตฺถ
สงฺฆสฺส กติกาวเสเนว ปฏิปชฺชิตพฺพํ ฯ อติเรกํ คณฺหนฺโต
มตฺติกาทีนิ วา เถยฺยจิตฺเตน ปกฺขิปนฺโต ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา
กาเรตพฺโพ ฯ
สเจ อาวาสิกา กติกวตฺตํ ทฬฺหํ กโรนฺติ อญฺเญสํ
ภณฺฑกํ โธวิตุํ วา รชิตุํ วา น เทนฺติ อตฺตนา ปน
อญฺเญสํ อปสฺสนฺตานํ คเหตฺวา สพฺพํ กโรนฺติ เตสํ กติกาย
น ฐาตพฺพํ ฯ ยตฺตกํ เต โธวนฺติ ตตฺตกํ โธวิตพฺพํ ฯ สเจ
สงฺฆสฺส เทฺว ติสฺโส โปกฺขรณิโย อุทกโสณฺฑิโย วา โหนฺติ
กติกา จ กตา เอตฺถ นหายิตพฺพํ อิโต ปานียํ คเหตพฺพํ
อิธ สพฺพปริโภโค กาตพฺโพติ กติกวตฺเตเนว สพฺพํ กาตพฺพํ ฯ
ยตฺถ กติกา นตฺถิ ตตฺถ สพฺพปริโภโค วฏฺฏตีติ ฯ
มตฺติกาวตฺถุสฺมึ ฯ ยตฺถ มตฺติกา ทุลฺลภา โหติ นานปฺ-
ปการา วา วณฺณมตฺติกา อาหริตฺวา ฐปิตา ตตฺถ โถกาปิ
ปญฺจมาสกํ อคฺฆติ ตสฺมา ปาราชิกํ ฯ สงฺฆิเก ปน กมฺเม
เจติยกมฺเม จ นิฏฺฐิเต สงฺฆํ อาปุจฺฉิตฺวา วา ตาวกาลิกํ วา
คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ สุธายปิ จิตฺตกมฺมวณฺเณสุปิ เอเสว นโย ฯ
ติณวตฺถูสุ ฯ ฌาปิตติเณ ฐานา จาวนสฺส อภาเวน
ทุกฺกฏํ ภณฺฑเทยฺยํ ปน โหติ ฯ สงฺโฆ ติณวตฺถุํ ชคฺคิตฺวา
สงฺฆิกํ อาวาสํ ฉาเทติ ฯ ปุน กทาจิ ชคฺคิตุํ น สกฺโกติ ฯ
อถญฺโญ เอโก ภิกฺขุ วตฺตสีเสน ชคฺคติ ฯ สงฺฆสฺเสเวตํ ฯ
โน เจ ชคฺคติ สงฺเฆเนโก ภิกฺขุ วตฺตพฺโพ ชคฺคิตฺวา
เทหีติ ฯ โส เจ ภาคํ อิจฺฉติ ภาคํ ทตฺวาปิ ชคฺคาเปตพฺพํ ฯ
สเจ ภาคํ วฑฺเฒติ ทาตพฺพเมว ฯ วฑฺเฒติเยว คจฺฉ
ชคฺคิตฺวา สพฺพํ คเหตฺวา อตฺตโน เสนาสนํ ฉาเทหีติ
วตฺตพฺโพ ฯ กสฺมา ฯ นฏฺเฐ อตฺโถ นตฺถิ ฯ ททนฺเตหิ ปน
สวตฺถุกํ น ทาตพฺพํ ครุภณฺฑํ โหติ ฯ ติณมตฺตํ ปน
ทาตพฺพํ ฯ ตสฺมึ เจ ชคฺคิตฺวา อตฺตโน เสนาสนํ ฉาเทนฺเต
ปุน สงฺโฆ ชคฺคิตุํ ปโหติ ตฺวํ มา ชคฺคิ สงฺโฆ ชคฺคิสฺสตีติ
วตฺตพฺโพ ฯ
มญฺจาทีนิ สตฺต วตฺถูนิ ปากฏาเนว ฯ ปาลิยา ปน
อนาคตมฺปิ ปาสาณตฺถมฺภํ วา รุกฺขตฺถมฺภํ วา อญฺญํ วา
กิญฺจิ ปาทคฺฆนกํ หรนฺตสฺส ปาราชิกเมว ฯ
ปธานฆราทีสุ ฯ ฉฑฺฑิตปติตานํ ปริเวณาทีนํ กุฑฺฑมฺปิ (๑)
ปาการมฺปิ ภินฺทิตฺวา อิฏฺฐกาทีนิ อวหรนฺตสฺสาปิ เอเสว
นโย ฯ กสฺมา ฯ สงฺฆิกนฺนาม กทาจิ อชฺฌาวสนฺติ กทาจิ
น อชฺฌาวสนฺติ ฯ ปจฺจนฺเต โจรภเยน ชนปเท วุฏฺฐหนฺเต
ฉฑฺฑิตวิหาราทีสุ กญฺจิ (๒) ปริกฺขารํ หรนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ
เย ปน ตโต ตาวกาลิกํ หรนฺติ ปุน อาวาสิเตสุ จ
วิหาเรสุ ภิกฺขู อาหราเปนฺติ ทาตพฺพํ ฯ สเจปิ ตโต อาหริตฺวา
เสนาสนํ กตํ โหติ ตํ วา ตทคฺฆนกํ วา ทาตพฺพเมว ฯ
ปุน อาวสิสฺสามาติ อาลยํ อจฺฉินฺทิตฺวา วุฏฺฐิเตสุ ชนปเทสุ
คณสนฺตกํ วา ปุคฺคลิกํ วา คหิตํ โหติ ฯ เต เจ อนุชานนฺติ
ปฏิกมฺเมน กิจฺจํ นตฺถิ ฯ สงฺฆิกํ ปน ครุภณฺฑํ ตสฺมา
ปฏิกมฺมํ กตฺตพฺพเมว ฯ
วิหารปริโภควตฺถุ อุตฺตานตฺถเมว ฯ อนุชานามิ ภิกฺขเว
# ๑. ม. กุฏฺฏมฺปิ ฯ ๒. ม. กิญฺจิ ฯ
ตาวกาลิกํ หริตุนฺติ เอตฺถ โย ภิกฺขุ สงฺฆิกํ มญฺจํ วา
ปีฐํ วา ตาวกาลิกํ หริตฺวา อตฺตโน ผาสุกฏฺฐาเนสุ เอกมฺปิ
เทฺวปิ มาเส สงฺฆปริโภเคน ปริภุญฺชติ อาคตานํ พุฑฺฒตรานํ
เทติ น ปฏิพาหติ ตสฺส ตสฺมึ นฏฺเฐปิ ชิณฺเณปิ เถยฺยาย
อวหเฏปิ (๑) คีวา น โหติ ฯ วสิตฺวา ปน คจฺฉนฺเตน ยถาฐาเน
ฐเปตพฺพํ ฯ โย ปน ปุคฺคลิกปริโภเคน ปริภุญฺชติ อาคตาคตานํ
พุฑฺฒตรานํ น เทติ ตสฺส คีวา โหติ ฯ อญฺญมฺปน อาวาสํ
หริตฺวา ปริภุญฺชนฺเตน สเจ ตตฺถ พุฑฺฒตโร อาคนฺตฺวา
วุฏฺฐาเปติ มยา อิทํ อสุกาวาสโต นาม อาหฏํ คจฺฉามิ
ตํ ปากติกํ กโรมีติ วตฺตพฺพํ ฯ สเจ โส ภิกฺขุ อหํ
ปากติกํ กริสฺสามีติ วทติ ตสฺส ภารํ กตฺวาปิ คนฺตุํ วฏฺฏตีติ
สงฺเขปฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ฯ
จมฺปาวตฺถุมฺหิ ฯ เตกตุลาติ ติลตณฺฑุลมุคฺเคหิ วา ติล-
ตณฺฑุลมาเสหิ วา ติลตณฺฑุลกุลตฺเถหิ วา ติลตณฺฑุเลหิ สทฺธึ
ยงฺกิญฺจิ เอตํ อปรนฺนํ ปกฺขิปิตฺวา ตีหิ กตา ฯ เอตํ กิร
อิเมหิ ตีหิ จตุพฺภาคอุทกสมฺภินฺเน ขีเร สปฺปิมธุสกฺกราทีหิ
โยเชตฺวา กโรนฺติ ฯ
ราชคหวตฺถุมฺหิ ฯ มธุโคฬโกติ อติรสปูโว วุจฺจติ มธุ-
สีสกนฺติปิ วทนฺติ ฯ เสสเมตฺถ วตฺถุทฺวเยปิ โอทนภาชนียวตฺถุสฺมึ
# ๑. ม. โจราวหเฏปิ ฯ
วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ ฯ
อชฺชุกวตฺถุสฺมึ ฯ เอตทโวจาติ คิลาโน หุตฺวา อโวจ ฯ
อายสฺมา อุปาลิ อายสฺมโต อชฺชุกสฺส ปกฺโขติ น อคติคมน-
วเสน ปกฺโข อปิจ โข อนาปตฺติสญฺญิตาย ลชฺชิอนุคฺคเหน
วินยานุคฺคเหน จ เถโร ปกฺโขติ เวทิตพฺโพ ฯ เสสเมตฺถ
อุตฺตานตฺถเมว ฯ
พาราณสีวตฺถุมฺหิ ฯ โจเรหิ อุปฺปทฺทุตนฺตึ โจเรหิ วิลุตฺตํ ฯ
อิทฺธิยา อาเนตฺวา ปาสาเท ฐเปสีติ เถโร กิร ตํ กุลํ
โสกสลฺลสมปฺปิตํ อาวฏฺฏนฺตํ วิวฏฺฏนฺตํ ทิสฺวา ตสฺส กุลสฺส
อนุกมฺปาย ปสาทานุรกฺขณตฺถาย ธมฺมานุคฺคเหน อตฺตโน
อิทฺธิยา เตสํเยว ปาสาทํ ทารกานํ สมีเป โหตูติ อธิฏฺฐาสิ ฯ
ทารกา อมฺหากํ ปาสาโทติ สญฺชานิตฺวา อภิรุหึสุ ฯ ตโต
เถโร อิทฺธึ ปฏิสํหริ ฯ ปาสาโทปิ สกฏฺฐาเนเยว อฏฺฐาสิ ฯ
โวหารวเสน ปน วุตฺตํ เต ทารเก อิทฺธิยา อาเนตฺวา
ปาสาเท ฐเปสีติ ฯ อิทฺธิวิสเยติ อีทิสาย อธิฏฺฐานิทฺธิยา
อนาปตฺติ ฯ วิกุพฺพนอิทฺธิ ปน น วฏฺฏตีติ ฯ
อวสาเน วตฺถุทฺวยํ อุตฺตานตฺถเมวาติ ฯ
สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย
ทุติยปาราชิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

ตตฺรายํ อนุสาสนี
ทุติยํ อทุติเยน ยํ ชิเนน ปกาสิตํ
ปราชิตกิเลเสน ปาราชิกมิทํ อิธ
สิกฺขาปทํ สมนฺเตน อญฺญํ กิญฺจิ น วิชฺชติ
อเนกนยโวกิณฺณํ คมฺภีรตฺถวินิจฺฉยํ ฯ
ตสฺมา วตฺถุมฺหิ โอติณฺเณ ภิกฺขุนา วินยญฺญุนา
วินยานุคฺคเหเนตฺถ กโรนฺเตน วินิจฺฉยํ
ปาลึ อฏฺฐกถญฺเจว สาธิปฺปายมเสสโต
โอคยฺห อปฺปมตฺเตน กรณีโย วินิจฺฉโย ฯ
อาปตฺติทสฺสนุสฺสาโห น กตฺตพฺโพ กุทาจนํ
ปสฺสิสฺสามิ อนาปตฺติ มิติ กยิราถ มานสํ
ปสฺสิตฺวาปิ จ อาปตฺตึ อวตฺวาว ปุนปฺปุนํ
วีมํสิตฺวาถ วิญฺญูหิ สํสนฺทิตฺวา จ ตํ วเท ฯ
กปฺปิเยปิ จ วตฺถุสฺมึ จิตฺตสฺส ลหุวุตฺติโน
วเสน สามญฺญคุณา จวนฺตีธ ปุถุชฺชนา ฯ
ตสฺมา ปรปริกฺขารํ อาสีวิสมิโวรคํ
อคฺคึ วิย จ สมฺปสฺสํ อามเสยฺย (๑) วิจกฺขโณติ ฯ
# ๑. ม. นามเสยฺย ฯ

ตติยปาราชิกวณฺณนา
ตติยนฺตีหิ สุทฺเธน ยํ พุทฺเธน วิภาวิตํ
ปาราชิกนฺตสฺสิทานิ ปตฺโต สํวณฺณนากฺกโม
ยสฺมา ตสฺมา สุวิญฺเญยฺยํ ยํ ปุพฺเพ จ ปกาสิตํ
ตํ วชฺชยิตฺวา อสฺสาปิ โหติ สํวณฺณนา อยนฺติ ฯ

ปฐมปญฺญตฺตินิทานวณฺณนา
เตน สมเยน พุทฺโธ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน
กูฏาคารสาลายนฺติ [๑] เวสาลิยนฺติ เอวํนามเก อิตฺถีลิงฺควเสน
ปวตฺตโวหาเร นคเร ฯ ตญฺหิ นครํ ติกฺขตฺตุํปาการปริกฺเขป-
วฑฺฒเนน วิสาลีภูตตฺตา เวสาลีติ วุจฺจติ ฯ อยเมตฺถ สงฺเขโป ฯ
วิตฺถาโร ปนสฺส อนุปุพฺพีกถํ อิจฺฉนฺเตหิ ปรมตฺถโชติกาย
ขุทฺทกฏฺฐกถาย รตนสุตฺตวณฺณนาโต คเหตพฺโพ ฯ อิทมฺปิ จ
นครํ สพฺพญฺญุตปฺปตฺเตเยว สมฺมาสมฺพุทฺเธ สพฺพาการ-
เวปุลฺลตฺตํ (๒) ปตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ เอวํ โคจรคามํ ทสฺเสตฺวา
นิวาสนฏฺฐานมาห มหาวเน กูฏาคารสาลายนฺติ ฯ ตตฺถ
มหาวนํ นาม สยํ ชาตมโรปิมํ สปริจฺเฉทํ มหนฺตํ วนํ ฯ
กปิลวตฺถุสามนฺตา ปน มหาวนํ หิมวนฺเตน สห เอกาพทฺธํ
# ๑. ม. เอตฺถนฺตเร เอตฺถาติ ทิสฺสติ ฯ ๒. ม. สพฺพากาเรน
# เวปุลฺลํ ฯ
อปริจฺเฉทํ หุตฺวา มหาสมุทฺทํ อาหจฺจ ฐิตํ ฯ อิทํ ตาทิสํ
น โหติ สปริจฺเฉทํ มหนฺตํ วนนฺติ มหาวนํ ฯ กูฏาคารสาลา
ปน มหาวนํ นิสฺสาย กเต อาราเม กูฏาคารํ อนฺโต กตฺวา
หํสวฏฺฏกจฺฉทเนน กตา สพฺพาการสมฺปนฺนา พุทฺธสฺส ภควโต
คนฺธกุฏี เวทิตพฺพา ฯ