โอณิรกฺขกถา
โอณึ รกฺขตีติ โอณิรกฺโข ฯ โย ปเรน อตฺตโน
วสนฏฺฐาเน อาภฏํ ภณฺฑํ อิทํ ตาว ภนฺเต มุหุตฺตํ โอโลเกถ
ยาว อหํ อิทนฺนาม กิจฺจํ กตฺวา อาคจฺฉามีติ วุตฺโต รกฺขติ
ตสฺเสตํ อธิวจนํ ฯ เตเนวาห โอณิรกฺโข นาม อาหฏํ ภณฺฑํ
โคเปนฺโตติ ฯ ตตฺถ โอณิรกฺโข เยภุยฺเยน พนฺธิตฺวา ลญฺเจตฺวา (๑)
ฐปิตภณฺฑํ อโมเจตฺวาว เหฏฺฐา ปสิพฺพกํ วา ปุฏกํ วา
ฉินฺทิตฺวา กิญฺจิมตฺตํ คเหตฺวา สิพฺพนาทึ ปุน ปากติกํ
กโรติ ฯ เอวํ คณฺหิสฺสามีติ อามสนาทีนิ กโรนฺตสฺส อนุรูปา
อาปตฺติโย เวทิตพฺพาติ ฯ
โอณิรกฺขกถา นิฏฺฐิตา ฯ
# ๑. ม. ลคฺเคตฺวา ฯ

สํวิธาย อวหาโร สํวิธาวหาโร (๑) ฯ อญฺญมญฺญํ สญฺญตฺติยา
กตาวหาโรติ วุตฺตํ โหติ ฯ สํวิทหิตฺวาติ เอกจฺฉนฺทตาย
เอกชฺฌาสยตาย สมฺมนฺตยิตฺวาติ อตฺโถ ฯ

ตตฺรายํ วินิจฺฉโย ฯ
สมฺพหุลา ภิกฺขู อสุกนฺนาม เคหํ คนฺตฺวา ฉทนํ วา
ภิตฺตึ วา ภินฺทิตฺวา สนฺธึ วา ฉินฺทิตฺวา ภณฺฑํ หริสฺสามาติ
สํวิทหิตฺวา คจฺฉนฺติ ฯ เตสุ เอโก ภณฺฑํ อวหรติ ฯ ตสฺสุทฺธาเร
สพฺเพสํ ปาราชิกํ ฯ ปริวาเรปิ เจตํ วุตฺตํ
จตุโร ชนา สํวิธาย ครุภณฺฑํ อวหรุํ (๒)
ตโย ปาราชิกา เอโก น ปาราชิโก
ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ
ตสฺสายํ อตฺโถ จตฺตาโร ชนา อาจริยนฺเตวาสิกา ฉมฺมาสกํ
ครุภณฺฑํ อวหริตุกามา ชาตา ฯ ตตฺถ อาจริโย ตฺวํ เอกํ
มาสกํ หร ตฺวํ เอกํ ตฺวํ เอกํ อหํ ตโย หริสฺสามีติ
อาห ฯ อนฺเตวาสิเกสุ ปน ปฐโม ตุมฺเห ภนฺเต ตโย หรถ
ตฺวํ เอกํ หร ตฺวํ เอกํ หร อหํ เอกํ หริสฺสามีติ
อาห ฯ อิตเรปิ เทฺว เอวเมว อาหํสุ ฯ ตตฺถ อนฺเตวาสิเกสุ
เอกเมกสฺส เอโก มาสโก สาหตฺถิโก โหติ ฯ เตน เตสํ ทุกฺกฏา-
ปตฺติโย ฯ ปญฺจ อาณตฺติกา ฯ เตหิ ติณฺณมฺปิ ปาราชิกํ ฯ
# ๑. ม. สํวิทาวหาโร ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๒. ม. อวาหรุํ ฯ
อาจริยสฺส ปน ตโย สาหตฺถิกา ฯ เตหิสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ ตโย
อาณตฺติกา ฯ เตหิปิ ถุลฺลจฺจยเมว ฯ อิมสฺมึ หิ อทินฺนา-
ทานสิกฺขาปเท สาหตฺถิกํ วา อาณตฺติยสฺส อาณตฺติยํ วา
สาหตฺถิกสฺส องฺคํ น โหติ ฯ สาหตฺถิยมฺปน สาหตฺถิเยเนว
กาเรตพฺพํ ฯ อาณตฺติยํ อาณตฺติเยเนว ฯ เตเนว วุตฺตํ จตุโร
ชนา สํวิธาย ฯเปฯ ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ ฯ
อปิจ สํวิธาวหาเร อสมฺโมหตฺถํ เอกภณฺฑํ เอกฏฺฐานํ
เอกภณฺฑํ นานาฐานํ นานาภณฺฑํ เอกฏฺฐานํ นานาภณฺฑํ
นานาฐานนฺติ อิทํปิ จตุกฺกํ อตฺถโต สลฺลกฺเขตพฺพํ ฯ ตตฺถ
เอกภณฺฑํ เอกฏฺฐานนฺติ เอกกุลสฺส อาปณผลเก ปญฺจมาสกํ
ภณฺฑํ ทุฏฺฐปิตํ ทิสฺวา สมฺพหุลา เอกํ อาณาเปนฺติ คจฺเฉตํ
อาหราติ ฯ ตสฺสุทฺธาเร สพฺเพสํ ปาราชิกํ ฯ เอกภณฺฑํ
นานาฐานนฺติ เอกกุลสฺส ปญฺจสุ อาปณผลเกสุ เอเกกํ มาสกํ
ทุฏฺฐปิตํ ทิสฺวา สมฺพหุลา เอกํ อาณาเปนฺติ คจฺเฉเต
อาหราติ ฯ ปญฺจมสฺส มาสกสฺส อุทฺธาเร สพฺเพสํ ปาราชิกํ ฯ
นานาภณฺฑํ เอกฏฺฐานนฺติ พหูนํ สนฺตกํ ปญฺจมาสกํ วา
อติเรกปญฺจมาสกํ วา อคฺฆนกํ ภณฺฑํ เอกสฺมึ ฐาเน ทุฏฺฐปิตํ
ทิสฺวา สมฺพหุลา เอกํ อาณาเปนฺติ คจฺเฉตํ อาหราติ ฯ
ตสฺสุทฺธาเร สพฺเพสํ ปาราชิกํ ฯ นานาภณฺฑํ นานาฐานนฺติ
ปญฺจนฺนํ กุลานํ ปญฺจสุ อาปณผลเกสุ เอเกกํ มาสกํ ทุฏฺฐปิตํ
ทิสฺวา สมฺพหุลา เอกํ อาณาเปนฺติ คจฺเฉเต อาหราติ ฯ
ปญฺจมสฺส มาสกสฺส อุทฺธาเร สพฺเพสํ ปาราชิกนฺติ ฯ
สํวิธาวหารกถา นิฏฺฐิตา ฯ

สงฺเกตกมฺมกถา
สงฺเกตกมฺมนฺติ สญฺชานนกมฺมํ ฯ กาลปริจฺเฉทวเสน
สญฺญาณกรณนฺติ อตฺโถ ฯ เอตฺถ จ ปุเรภตฺตํ อวหราติ
วุตฺเต อชฺช วา ปุเรภตฺตํ อวหรตุ เสฺว วา อนาคเต วา
สํวจฺฉเร นตฺถิ วิสงฺเกโต อุภินฺนมฺปิ โอจรเก วุตฺตนเยเนว
ปาราชิกํ ฯ สเจ ปน อชฺช ปุเรภตฺตํ อวหราติ วุตฺเต เสฺว
หรติ อชฺชาติ นิยามิตํ ตํ สงฺเกตํ อติกฺกมฺม ปจฺฉา อวหฏํ
โหติ ฯ สเจ เสฺว ปุเรภตฺตํ อวหราติ วุตฺเต อชฺช ปุเรภตฺตํ
หรติ เสฺวติ นิยามิตํ ตํ สงฺเกตํ อปฺปตฺวา ปุเร อวหฏํ
โหติ ฯ เอวํ อวหรนฺตสฺส อวหารกสฺเสว ปาราชิกํ มูลฏฺฐสฺส
อนาปตฺติ ฯ เสฺว ปุเรภตฺตนฺติ วุตฺเต ตทเหว วา เสฺว ปจฺฉา-
ภตฺตํ วา หรนฺโตปิ ตํ สงฺเกตํ ปุเร จ ปจฺฉา จ หรตีติ
เวทิตพฺโพ ฯ เอเสว นโย ปจฺฉาภตฺตรตฺตินฺทิเวสุปิ ฯ ปุริมยาม-
มชฺฌิมยามปจฺฉิมยามกาลชุณฺหมาสอุตุสํวจฺฉราทิวเสนาปิ เจตฺถ
สงฺเกตวิสงฺเกตตา เวทิตพฺพา ฯ ปุเรภตฺตํ หราติ วุตฺเต ปุเร-
ภตฺตเมว หริสฺสามีติ วายมนฺตสฺส ปจฺฉา ภตฺตํ โหติ เอตฺถ
กถนฺติ ฯ มหาสุมตฺเถโร ตาว อาห ปุเรภตฺตปฺปโยโคว เอโส
ตสฺมา มูลฏฺโฐ น มุจฺจตีติ ฯ มหาปทุมตฺเถโร ปนาห กาล-
ปริจฺเฉทํ อติกฺกนฺตตฺตา วิสงฺเกตํ ตสฺมา มูลฏฺโฐ มุจฺจตีติ ฯ
สงฺเกตกมฺมกถา นิฏฺฐิตา ฯ

นิมิตฺตกมฺมกถา
นิมิตฺตกมฺมนฺติ สญฺญุปฺปาทนตฺถํ กสฺสจิ นิมิตฺตสฺส
กรณํ ฯ ตํ อกฺขึ วา นิกฺขนิสฺสามีติอาทินา นเยน ติธา
วุตฺตํ ฯ อญฺญมฺปิ ปเนตฺถ หตฺถลงฺฆนปาณิปฺปหารองฺคุลิโปถน-
คีวูปนามนขิปิตอุกฺกาสนาทิมเนกปฺปการํ สงฺคเหตพฺพํ ฯ เสสเมตฺถ
สงฺเกตกมฺเม วุตฺตนยเมวาติ ฯ
นิมิตฺตกมฺมกถา นิฏฺฐิตา ฯ

อาณตฺติกถา
อิทานิ เอเตเสฺวว สงฺเกตกมฺมนิมิตฺตกมฺเมสุ อสมฺโมหตฺถํ
ภิกฺขุํ อาณาเปตีติอาทิมาห ฯ ตตฺถ โส ตํ มญฺญมาโนติ โส
อวหารโก ยํ อาณาปเกน นิมิตฺตสญฺญํ กตฺวา วุตฺตํ ตํ
เอตนฺติ มญฺญมาโน ตเมว อวหรติ อุภินฺนํ ปาราชิกํ ฯ โส
ตํ มญฺญมาโน อญฺญนฺติ ยํ อวหราติ วุตฺโต ตํ เอตนฺติ
มญฺญมาโน อญฺญํ ตสฺมึเยว ฐาเน ฐปิตํ อวหรติ มูลฏฺฐสฺส
อนาปตฺติ ฯ อญฺญํ มญฺญมาโน ตนฺติ อาณาปเกน นิมิตฺตสญฺญํ
กตฺวา วุตฺตํ ภณฺฑํ อปฺปคฺฆํ อิทํ อญฺญํ ตสฺเสว สมีเป
ฐปิตํ สารภณฺฑนฺติ เอวํ อญฺญํ มญฺญมาโน ตเมว อวหรติ
อุภินฺนํ ปาราชิกํ ฯ อญฺญํ มญฺญมาโน อญฺญนฺติ ปุริมนเยเนว
อิทมญฺญํ ตสฺเสว สมีเป ฐปิตํ สารภณฺฑนฺติ มญฺญติ ตญฺเจ
อญฺญเมว โหติ ตสฺเสว ปาราชิกํ ฯ
อิตฺถนฺนามสฺส ปาวทาติอาทีสุ เอโก อาจริโย ตโย พุทฺธ-
รกฺขิตธมฺมรกฺขิตสงฺฆรกฺขิตนามกา อนฺเตวาสิกา ทฏฺฐพฺพา ฯ
ตตฺถ ภิกฺขุ ภิกฺขุํ อาณาเปตีติ อาจริโย กิญฺจิ ภณฺฑํ กตฺถจิ
สลฺลกฺเขตฺวา ตสฺส หรณตฺถาย พุทฺธรกฺขิตํ อาณาเปติ ฯ
อิตฺถนฺนามสฺส ปาวทาติ คจฺฉ ตฺวํ พุทฺธรกฺขิต เอตมตฺถํ
ธมฺมรกฺขิตสฺส ปาวท ฯ อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามสฺส ปาวทตูติ
ธมฺมรกฺขิโตปิ สงฺฆรกฺขิตสฺส ปาวทตุ ฯ อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามํ
ภณฺฑํ อวหรตูติ เอวํ ตยา อาณตฺเตน ธมฺมรกฺขิเตน อาณตฺโต
สงฺฆรกฺขิโต อิตฺถนฺนามํ ภณฺฑํ อวหรตุ โส หิ อมฺเหสุ
วีรชาติโก ปฏิพโล อิมสฺมึ กมฺเมติ ฯ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ
เอวํ อาณาเปนฺตสฺส อาจริยสฺส ตาว ทุกฺกฏํ ฯ สเจ ปน
สา อาณตฺติ ยถา อธิปฺปายํ คจฺฉติ ยํ ปรโต ถุลฺลจฺจยํ
วุตฺตํ อาณตฺติกฺขเณ ตเทว โหติ อถ ตํ ภณฺฑํ อวสฺสํ
หาริยํ โหติ ยํ ปรโต สพฺเพสํ อาปตฺติ ปาราชิกสฺสาติ
วุตฺตํ ตโต อิมสฺส ตํขณํเยว ปาราชิกํ โหตีติ อยํ ยุตติ
สพพตฺถ เวทิตพฺพา ฯ
โส อิตรสฺส อาโรเจตีติ พุทฺธรกฺขิโต ธมฺมรกฺขิตสฺส
ธมฺมรกฺขิโต จ สงฺฆรกฺขิตสฺส อมฺหากํ อาจริโย เอวํ วทติ
อิตฺถนฺนามํ กิร ภณฺฑํ อวหร ตฺวํ กิร อมฺเหสุ วีรปุริโสติ
อาโรเจติ เอวํ เตสมฺปิ ทุกฺกฏํ ฯ อวหารโก ปฏิคฺคณฺหาตีติ
สาธุ หริสฺสามีติ สงฺฆรกฺขิโต สมฺปฏิจฺฉติ ฯ มูลฏฺฐสฺส อาปตฺติ
ถุลฺลจฺจยสฺสาติ สงฺฆรกฺขิเตน ปฏิคฺคหิตมตฺเต อาจริยสฺส
ถุลฺลจฺจยํ มหาชโน หิ เตน ปาเป นิโยชิโตติ ฯ โส ตํ
ภณฺฑนฺติ โส เจ สงฺฆรกฺขิโต ตํ ภณฺฑํ อวหรติ สพฺเพสํ
จตุนฺนมฺปิ ชนานํ ปาราชิกํ ฯ น เกวลญฺจ จตุนฺนํ เอเตน
อุปาเยน วิสงฺเกตํ อกตฺวา ปรมฺปราย อาณาเปนฺตํ สมณสตํ
วา สมณสหสฺสํ วา โหตุ สพฺเพสํ ปาราชิกเมว ฯ
ทุติยวาเร ฯ โส อญฺญํ อาณาเปตีติ โส อาจริเยน
อาณตฺโต พุทฺธรกฺขิโต ธมฺมรกฺขิตํ อทิสฺวา วา อวตฺตุกาโม
วา หุตฺวา สงฺฆรกฺขิตเมว อุปสงฺกมิตฺวา อมฺหากํ อาจริโย
เอวมาห อิตฺถนฺนามํ กิร ภณฺฑํ อวหราติ อาณาเปติ ฯ
อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ อาณตฺติยา ตาว พุทฺธรกฺขิตสฺส ทุกกฏํ ฯ
ปฏิคฺคณฺหาติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ สงฺฆรกฺขิเตน สมฺปฏิจฺฉิเต
มูลฏฺฐสฺเสว ทุกฺกฏนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ สเจ ปน โส ตํ ภณฺฑํ
อวหรติ อาณาปกสฺส จ พุทฺธรกฺขิตสฺส อวหารกสฺส จ สงฺฆ-
รกฺขิตสฺสาติ อุภินฺนมฺปิ ปาราชิกํ ฯ มูลฏฺฐสฺส ปน อาจริยสฺส
วิสงฺเกตตฺตา ปาราชิเกน อนาปตฺติ ฯ ธมฺมรกฺขิตสฺส อชานนตฺตา
สพฺเพน สพฺพํ อนาปตฺติ ฯ พุทฺธรกฺขิโต ปน ทฺวินฺนํ โสตฺถิภาวํ
กตฺวา อตฺตนา นฏฺโฐ ฯ
อิโต ปเรสุ จตูสุ อาณตฺติวาเรสุ ปฐเม ตาว ฯ โส
คนฺตฺวา ปุน ปจฺจาคจฺฉตีติ ภณฺฑฏฺฐานํ คนฺตฺวา อนฺโต จ
พหิ จ อารกฺขํ ทิสฺวา อวหริตุํ อสกฺโกนฺโต อาคจฺฉติ ฯ
ยทา สกฺโกสิ ตทาติ กึ อชฺเชว หฏํ หฏํ โหติ คจฺฉ
ยทา สกฺโกสิ ตทา ตํ อวหราติ ฯ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ
เอวํ ปุน อาณตฺติยาปิ ทุกฺกฏเมว โหติ ฯ สเจ ปน ตํ
ภณฺฑํ อวสฺสํ หาริยํ โหติ อตฺถสาธิกเจตนา นาม มคฺคา-
นนฺตรผลสทิสา ตสฺมา อยํ อาณตฺติกฺขเณเยว ปาราชิโก ฯ
สเจปิ อวหารโก สฏฺฐิวสฺสาติกฺกเมน ตํ ภณฺฑํ อวหรติ
อาณาปโก จ อนฺตราเยว กาลํ กโรติ หีนาย วา อาวตฺตติ
อสฺสมโณว หุตฺวา กาลํ กริสฺสติ หีนาย วา อาวตฺติสฺสติ
อวหารกสฺส ปน อวหารกขเณเยว ปาราชิกํ ฯ
ทุติยวาเร ยสฺมา ตํ สณิกํ วา ภณนฺโต ตสฺส วา
พธิรตาย มา อวหรีติ เอตํ วจนํ น สาเวติ ตสฺมา มูลฏฺโฐ
น มุตฺโต ฯ ตติยวาเร ปน สาวิตตฺตา มุตฺโต ฯ จตุตฺถวาเร
เตน จ สาวิตตฺตา อิตเรน จ สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา
โอรมิตตฺตา อุโภปิ มุตฺตาติ ฯ
อาณตฺติกถา นิฏฺฐิตา ฯ

อาปตฺติเภทกถา
อิทานิ ตตฺถ ตตฺถ ฐานา จาวนวเสน วุตฺตสฺส
อทินฺนาทานสฺส องฺคญฺจ วตฺถุเภเทน จ อาปตฺติเภทํ ทสฺเสนฺโต
ปญฺจหากาเรหีติอาทิมาห ฯ ตตฺถ ปญฺจหากาเรหีติ ปญฺจหิ
การเณหิ ฯ ปญฺจองฺเคหีติ วุตฺตํ โหติ ฯ ตตฺรายํ สงฺเขปตฺโถ
อทินฺนํ อาทิยนฺตสฺส ปรปริคคหิตญฺจ โหตีติอาทินา นเยน
วุตฺเตหิ ปญฺจหากาเรหิ ปาราชิกํ โหติ น ตโต อูเนหีติ ฯ
ตตฺริเม ปญฺจ อาการา ปรปริคฺคหิตํ ปรปริคฺคหิตสญฺญา
ปริกฺขารสฺส ครุกภาโว เถยฺยจิตฺตํ ฐานา จาวนนฺติ ฯ อิโต
ปเรหิ ปน ทฺวีหิ วาเรหิ ลหุเก ปริกฺขาเร วตฺถุเภเทน
ถุลฺลจฺจยญฺจ ทุกฺกฏญฺจ ทสฺสิตํ ฯ

ฉหากาเรหีติอาทินา นเยน วุตฺตวารตฺตเยปิ น สก-
สญฺญิตา น วิสฺสาสคฺคาหิตา น ตาวกาลิกตา ปริกฺขารสฺส
ครุกภาโว เถยฺยจิตฺตํ ฐานา จาวนนฺติ เอวํ ฉ อาการา
เวทิตพฺพา ฯ วตฺถุเภเทน ปเนตฺถาปิ ปฐมวาเร ปาราชิกํ ทุติย-
ตติเยสุ ถุลฺลจฺจยทุกฺกฏานิ วุตฺตานิ ฯ ตโต ปเรสุ ปน ตีสุ
วาเรสุ วิชฺชมาเนปิ วตฺถุเภเท วตฺถุสฺส ปเรหิ อปริคฺคหิตตฺตา
ทุกฺกฏเมว วุตฺตํ ฯ ตตฺร ยเทตํ น จ ปรปริคฺคหิตนฺติ
วุตฺตํ ตํ อนชฺฌาวตฺถุกํ วา โหตุ ฉฑฺฑิตํ ฉินฺนมูลกํ อสฺสามิกํ
วตฺถุ อตฺตโน สนฺตกํ วา อุภยมฺปิ น จ ปรปริคฺคหิตนฺเตฺวว
สงฺขฺยํ คจฺฉติ ฯ ยสฺมา ปเนตฺถ ปรปริคฺคหิตสญฺญา จ อตฺถิ
เถยฺยจิตฺเตน จ คหิตํ ตสฺมา อนาปตฺติ น วุตฺตาติ ฯ

อนาปตฺติเภทกถา
เอวํ วตฺถุวเสน จ จิตฺตวเสน จ อาปตฺติเภทํ ทสฺเสตฺวา
อิทานิ อนาปตฺตึ ทสฺเสนฺโต อนาปตฺติ สกสญฺญิสฺสาติ-
อาทิมาห ฯ ตตฺถ สกสญฺญิสฺสาติ สกสญฺญิสฺส มยฺหํ สนฺตกํ
อิทํ ภณฺฑนฺติ เอวํ สญฺญิสฺส ปรภณฺฑมฺปิ คณฺหโต คหเณ
อนาปตฺติ ฯ คหิตํ ปุน ทาตพฺพํ สเจ สามิเกหิ เทหีติ
วุตฺโต ฯ น เทติ เตสํ ธุรนิกฺเขเป ปาราชิกํ ฯ
วิสฺสาสคฺคาเหติ วิสฺสาสคฺคหเณ อนาปตฺติ ฯ วิสฺสาสคฺ-
คาหลกฺขณํ ปน อิมินา สุตฺเตน ชานิตพฺพํ อนุชานามิ
ภิกฺขเว ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส วิสฺสาสํ คเหตุํ สนฺทิฏฺโฐ
จ โหติ สมฺภตฺโต จ อาลปิโต จ ชีวติ จ คหิเต จ
อตฺตมโนติ ฯ ตตฺถ สนฺทิฏฺโฐติ ทิฏฺฐมตฺตกมิตฺโต ฯ สมฺภตฺโตติ
ทฬฺหมิตฺโต ฯ อาลปิโตติ มม สนฺตกํ ยํ อิจฺฉสิ ตํ คณฺเหยฺยาสิ
อาปุจฺฉิตฺวา คหเณ การณํ นตฺถีติ วุตฺโต ฯ ชีวตีติ อนุฏฺฐาน-
เสยฺยาย สยิโตปิ ยาว ชีวิตินฺทฺริยูปจฺเฉทํ น ปาปุณาติ ฯ
คหิเต จ อตฺตมโนติ คหิเต ตุฏฺฐจิตฺโต โหติ ฯ เอวรูปสฺส
สนฺตกํ คหิเต อตฺตมโน ภวิสฺสตีติ ชานนฺเต คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ
อวเสสปริยาทานวเสน เจตานิ ปญฺจ องฺคานิ วุตฺตานิ ฯ
วิสฺสาสคฺคาโห ปน ตีหิ องฺเคหิ รุหติ สนฺทิฏฺโฐ ชีวติ คหิเต
อตฺตมโน สมฺภตฺโต ชีวติ คหิเต อตฺตมโน อาลปิโต ชีวติ
คหิเต อตฺตมโนติ ฯ
โย ปน ชีวติ น จ คหิเต อตฺตมโน โหติ ตสฺส
สนฺตกํ วิสฺสาสคฺคาเหน คหิตมฺปิ ปุน ทาตพฺพํ ฯ ททมาเนน
จ มตกธนนฺตาว เย ตสฺส ธเน อิสฺสรา คหฏฺฐา วา
ปพฺพชิตา วา เตสํ ทาตพฺพํ ฯ อนตฺตมนสฺส สนฺตกํ ตสฺเสว
ทาตพฺพํ ฯ โย ปน ปฐมเมว สุฏฺฐุ กตํ ตยา มม สนฺตกํ
คณฺหนฺเตนาติ วจีเภเทน วา จิตฺตุปฺปาทมตฺเตเนว วา
อนุโมทิตฺวา ปจฺฉา เกนจิ การเณน กุปิโต ปจฺจาหราเปตุํ (๑)
น ลภติ ฯ โยปิ อทาตุกาโม จิตฺเตน ปน อธิวาเสติ น
กิญฺจิ วทติ โสปิ ปุน ปจฺจาหราเปตุํ น ลภติ ฯ โย
ปน มยา ตุมฺหากํ สนฺตกํ คหิตํ วา ปริภุตฺตํ วาติ วุตฺเต
# ๑. ม. (โส ปจฺจาหราเปตุํ ?) ฯ ๒. โย ปน ปฐมเมว….อนุโมทติ
# โส ปจฺฉา…. น ลภตีติ ปริปุณฺณวากฺเยน ภวิตพฺพํ
คหิตํ วา โหตุ ปริภุตฺตํ วา มยา ปน ตํ เกนจิเทว
กรณีเยน ฐปิตํ ตํ ปากติกํ กาตุํ วฏฺฏตีติ วทติ อยํ
ปจฺจาหราเปตุํ ลภติ ฯ
ตาวกาลิเกติ ปฏิทสฺสามิ ปฏิกริสฺสามีติ เอวํ คณฺหนฺตสฺส
ตาวกาลิเกปิ คหเณ อนาปตฺติ ฯ คหิตมฺปน สเจ ภณฺฑสฺสามิโก
ปุคฺคโล วา คโณ วา ตุยฺเหเวตํ โหตูติ อนุชานาติ อิจฺเจตํ
กุสลํ โน เจ อนุชานาติ อาหราเปนฺเต ทาตพฺพํ ฯ สงฺฆ-
สนฺตกํ ปน ปฏิทาตุเมว วฏฺฏติ ฯ
เปตปริคฺคเหติ เอตฺถ ปน ปิตฺติวิสเย อุปฺปนฺนาปิ (๑) กาลํ
กตฺวา ตสฺมึเยว อตฺตภาเว นิพฺพตฺตาปิ จาตุมฺมหาราชิกาทโยปิ
เทวา สพฺเพ เปตาเตฺวว สงฺขฺยํ คตา เตสํ ปริคฺคเห
อนาปตฺติ ฯ สเจปิ หิ สกฺโก เทวราชา อาปณํ ปสาเรตฺวา
นิสินฺโน โหติ ทิพฺพจกฺขุโก จ ภิกฺขุ ตํ ญตฺวา อตฺตโน
จีวรตฺถาย สตสหสฺสคฺฆนกมฺปิ สาฏกํ ตสฺส มา คณฺห
มา คณฺหาติ วิรวนฺตสฺสาปิ คเหตฺวา คจฺฉติ วฏฺฏติ ฯ
เทวตา ปน อุทฺทิสฺส พลิกมฺมํ กโรนฺเตหิ รุกฺขาทีสุ ลคฺคิต-
สาฏเก วตฺตพฺพเมว นตฺถิ ฯ
ติรจฺฉานคตปริคฺคเหติ ติรจฺฉานคตานมฺปิ ปริคฺคเห
อนาปตฺติ ฯ สเจปิ หิ นาคราชา วา สุปณฺณมาณวโก วา
# ๑. ม. อุปปนฺนาปิ ฯ
มนุสฺสรูเปน อาปณํ ปสาเรติ ตโต จสฺส สนฺตกํ โกจิ
ภิกฺขุ ปุริมนเยเนว คเหตฺวา คจฺฉติ วฏฺฏติ ฯ สีโห วา
พยคฺโฆ วา มิคมหิสาทโย วธิตฺวา อขาทนฺโต ชิฆจฺฉาปีฬิโต
อาทิโตว น วาเรตพฺโพ อนตฺถมฺปิ หิ กเรยฺย ฯ ยทิ ปน
โถเก ขายิเต วาเรตุํ สกฺโกติ วาเรตฺวา คเหตุํ วฏฺฏติ ฯ
เสนาทโยปิ อามิสํ คเหตฺวา คจฺฉนฺเต ปาตาเปตฺวา คณฺหิตุํ
วฏฺฏติ ฯ
ปํสุกูลสญฺญิสฺสาติ อสฺสามิกํ อิทํ ปํสุกูลนฺติ เอวํ
สญฺญิสฺสาปิ คหเณ อนาปตฺติ ฯ สเจ ปน ตํ สสฺสามิกํ
โหติ อาหราเปนฺเต ทาตพฺพํ ฯ อุมฺมตฺตกสฺสาติ ปุพฺเพ วุตฺตปฺ-
ปการสฺส อุมฺมตฺตกสฺสาปิ อนาปตฺติ ฯ อาทิกมฺมิกสฺสาติ อิธ
ธนิโย อาทิกมฺมิโก ตสฺส อนาปตฺติ ฯ อวเสสานํ ปน รชก-
ภณฺฑิกาทิโจรานํ ฉพฺพคฺคิยาทีนํ อาปตฺติเยวาติ ฯ
ปทภาชนียวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

ปกิณฺณกกถา
สมุฏฺฐานญฺจ กิริยา อโถ สญฺญา สจิตฺตกํ
โลกวชฺชญฺจ กมฺมญฺจ กุสลํ เวทนาย จาติ
อิมสฺมึ ปน ปกิณฺณเก อิทํ ติสมุฏฺฐานํ สาหตฺถิกํ
กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ อาณตฺติกํ วาจโต จ
จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ สาหตฺถิกาณตฺติกํ กายโต จ วาจโต
จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาติ กิริยาสมุฏฺฐานญฺจ กโรนฺโตเยว
หิ เอตํ อาปชฺชติ น อกโรนฺโต อทินฺนํ อาทิยามีติ
สญฺญาย อภาเวน มุจฺจนฺโต สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ โลกวชฺชํ
กายกมฺมํ วจีกมฺมํ อกุสลจิตฺตํ ตุฏฺโฐ วา ภีโต วา มชฺฌตฺโต
วา ตํ อาปชฺชตีติ ติเวทนิกนฺติ สพฺพํ ปฐมสิกฺขาปเท
วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ