สปฺปิอาทีสุ ยงฺกิญฺจิ ปิวโต เอกปฺปโยเคน ปีตมตฺเต
ปาราชิกนฺติ มหาอฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ฯ มหาปจฺจริยาทีสุ ปน
อยํ วิภาโค ทสฺสิโต มุขํ อนปเนตฺวา อากฑฺฒนฺตสฺส ปิวโต
สเจ ปน คลคตํ ปาทํ น อคฺฆติ มุขคเตน สทฺธึ อคฺฆติ
รกฺขติ ตาว กณฺเฐน ปน ปริจฺฉินฺนกาเลเยว ปาราชิกํ
โหติ ฯ สเจปิ โอฏฺเฐหิ ปริจฺฉินฺทนฺโต โอฏฺเฐ ปิทหติ
ปาราชิกเมว ฯ อุปฺปลทณฺฑเวฬุนาฬีนฬนาฬีอาทีหิ ปิวนฺตสฺสาปิ
สเจ ปน คลคตเมว ปาทํ อคฺฆติ ปาราชิกํ ฯ สเจ สห
มุขคเตน อคฺฆติ อุปฺปลทณฺฑาทิคเตน สทฺธึ เอกาพทฺธภาวํ
โกเปตฺวา โอฏฺเฐหิ ปริจฺฉินฺนมตฺเต ปาราชิกํ ฯ สเจ อุปฺปล-
ทณฺฑาทิคเตน สทฺธึ อคฺฆติ อุปฺปลทณฺฑาทีนํ พุนฺเธ (๑) องฺคุลิยา
# ๑. ม. พุนฺเท ฯ
ปิทหิตมตฺเต (๑) ปาราชิกํ ฯ ปาทคฺฆนเก ปน คเล (๒) อปฺปวิฏฺเฐ
อุปฺปลทณฺฑาทีสุ จ มุเข จ อติเรกปาทมฺปิ เอกาพทฺธํ หุตฺวา
ติฏฺฐติ รกฺขติเยวาติ ฯ ตํ สพฺพมฺปิ ยสฺมา อตฺตโน ภาชนคตํ
วา กโรติ มุฏฺฐึ วา ฉินฺทตีติ อิมํ นยํ ภชติ ตสฺมา
สุทสฺสิตเมว ฯ เอส ตาว เอกาพทฺเธ นโย ฯ
สเจ ปน หตฺเถน วา ปตฺเตน วา ถาลกาทินา วา
เยน เกนจิ ภาชเนน คเหตฺวา ปิวติ ยมฺหิ ปโยเค ปาทคฺฆนกํ
ปูรติ (๓) ตมฺหิ กเต (๔) ปาราชิกํ ฯ อถ มหคฺฆํ โหติ สิปฺปิกายปิ
เอกปฺปโยเคเนว ปาทคฺฆนกํ คเหตุํ สกฺกา โหติ เอกุทฺธาเรเยว
ปาราชิกํ ฯ ภาชนํ ปน นิมุชฺชาเปตฺวา คณฺหนฺตสฺส ยาว
เอกาพทฺธํ โหติ ตาว รกฺขติ ฯ มุขวฏฺฏิปริจฺเฉเทน วา
อุทฺธาเรน วา ปาราชิกํ ฯ ยทา ปน สปฺปึ วา เตลํ
วา อจฺฉํ เตลสทิสเมว มธุผาณิตํ วา กุมฺภึ อาวฏฺเฏตฺวา (๕)
อตฺตโน ภาชเน ปเวเสติ ตทา เตสํ อจฺฉตาย เอกาพทฺธตา
นตฺถีติ ปาทคฺฆนเก มุขวฏฺฏิโต คลิตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ
ปจิตฺวา ฐปิตํ ปน มธุผาณิตํ สิเลโส วิย จิกฺกนํ
อากฑฺฒนวิกฑฺฒนโยคฺคํ โหติ อุปฺปนฺเน กุกฺกุจฺเจ เอกาพทฺธเมว
หุตฺวา ปฏินีหริตุํ สกฺโกติ ฯ เอตํ มุขวฏฺฏิยา นิกฺขมิตฺวา ภาชเน
ปวิฏฺฐมฺปิ พาหิเรน สทฺธึ เอกาพทฺธตฺตา รกฺขติ ฯ มุขวฏฺฏิโต
# ๑. ม. ปิติตมตฺเต ฯ ๒. ม. ปรคลํ ฯ ๓. ม. ปูเรติ ฯ ๔. ม. คเต ฯ
# ๕. ม. อาวิญฺเฉตฺวา ฯ
ฉินฺนมตฺเต ปน ปาราชิกํ ฯ โยปิ เถยฺยจิตฺเตน ปรสฺส กุมฺภิยา
ปาทคฺฆนกํ สปฺปึ วา เตลํ วา อวสฺสํ ปิวนกํ ยงฺกิญฺจิ
ทุกุลสาฏกํ วา จมฺมขณฺฑาทีนํ วา อญฺญตรํ ปกฺขิปติ หตฺถโต
มุตฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ
ริตฺตกุมฺภิยา อิทานิ เตลํ อากีริสฺสนฺตีติ ญตฺวา ยงฺกิญฺจิ
ภณฺฑํ เถยฺยจิตฺโต ปกฺขิปติ ตญฺเจ ตตฺถ เตเล อากิณฺเณ
ปญฺจมาสกอคฺฆนกํ ปิวติ ปิวิตมตฺเต ปาราชิกนฺติ มหา-
อฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ฯ ตํ ปน ตตฺเถว สุกฺขตฬาเก สุกฺขมาติกาย
อุชุกรณวินิจฺฉเยน วิรุชฺฌติ อวหารลกฺขณํ เจตฺถ น ปญฺญายติ
ตสฺมา น คเหตพฺพํ ฯ มหาปจฺจริยาทีสุ ปน ตสฺส อุทฺธาเร
ปาราชิกํ วุตฺตํ ฯ ตํ ยุตฺตํ ฯ
ปรสฺส ริตฺตกุมฺภิยา สงฺโคปนตฺถาย จมฺมาทิภณฺฑํ
ฐเปตฺวา ตตฺถ เตเล อากิณฺเณ สเจ อยํ ชานิสฺสติ มํ
ปลิพุทฺธิสฺสตีติ (๑) ภีโต ปาทคฺฆนกํ เตลปีตํ ภณฺฑํ เถยฺยจิตฺเตน
อุทฺธรติ ปาราชิกํ ฯ สุทฺธจิตฺเตน อุทฺธรติ ปเร อาหราเปนฺเต
ภณฺฑเทยฺยํ ฯ ภณฺฑเทยฺยนฺนาม ยํ ปรสฺส นฏฺฐํ ตสฺส มูลํ
วา ตเทว วา ภณฺฑํ ทาตพฺพนฺติ อตฺโถ ฯ โน เจ เทติ
สามิกสฺส ธุรนิกฺเขเป ปาราชิกํ ฯ สเจ ปนสฺส กุมฺภิยํ อญฺโญ
สปฺปึ วา เตลํ วา อากีรติ ตตฺรปายํ เถยฺยจิตฺเตน เตลปิวนกํ
# ๑. ม. ปลิพุชฺฌิสฺสตีติ ฯ ๒. ปรสฺมึ ฯ ๓. ม. ตตฺรจายํ ฯ
ภณฺฑํ ปกฺขิปติ วุตฺตนเยเนว ปาราชิกํ ฯ อตฺตโน ริตฺตกุมฺภิยา
ปรสฺส สปฺปึ วา เตลํ วา อากิณฺณภาวํ ญตฺวา เถยฺยจิตฺเตน
ภณฺฑํ ปกฺขิปติ ปุพฺพนเยเนว อุทฺธาเร ปาราชิกํ ฯ สุทฺธจิตฺโต
นิกฺขิปิตฺวา ปจฺฉา เถยฺยจิตฺเตน อุทฺธรติ ปาราชิกเมว ฯ สุทฺธ-
จิตฺโต ว อุทฺธรติ เนว อวหาโร น คีวา ฯ มหาปจฺจริยํ
ปน อนาปตฺติมตฺตเมว วุตฺตํ ฯ กิสฺส มม กุมฺภิยํ เตลํ
อากีรสีติ กุปิโต อนตฺตมโน ภณฺฑํ อุทฺธริตฺวา ฉฑฺเฑติ
โน ภณฺฑเทยฺยนฺติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ ฯ เถยฺยจิตฺเตน มุขวฏฺฏิยํ
คเหตฺวา กุมฺภึ อาวิญฺชติ เตลํ คเลตุกาโม ปาทคฺฆนเก คลิเต
ปาราชิกํ ฯ เถยฺยจิตฺเตเนว ชชฺชรํ กโรติ สวิตฺวา คมิสฺสตีติ
ปาทคฺฆนเก สวิตฺวา คเต ปาราชิกํ ฯ เถยฺยจิตฺเตเนว ฉิทฺทํ
กโรติ โอมฏฺฐํ วา อุมฺมฏฺฐํ วา เวมฏฺฐํ วา ฯ อิทํ ปน
สมฺโมหฏฺฐานํ ตสฺมา สุฏฺฐุ สลฺลกฺเขตพฺพํ ฯ อยํ เหตฺถ
วินิจฺฉโย ฯ โอมฏฺฐนฺนาม อโธมุขจฺฉิทฺทํ ฯ อุมฺมฏฺฐนฺนาม อุทฺธํ
มุขจฺฉิทฺทํ ฯ เวมฏฺฐนฺนาม อุฬุงฺกสฺเสว อุชุคตจฺฉิทฺทํ ฯ ตตฺถ
โอมฏฺฐสฺส พหิ ปฏฺฐาย กตสฺส อพฺภนฺตรนฺตโต ปาทคฺฆนเก
เตเล คลิเต พหิ อนิกฺขนฺเตปิ ปาราชิกํ ฯ กสฺมา ฯ ยสฺมา
ตโต คลิตมตฺตเมว พหิ คตํ นาม โหติ น กุมฺภีคตสงฺขํ
ลภติ น กุมฺภิยํ สณฺฐาติ ฯ อนฺโต ปฏฺฐาย กตสฺส พาหิรนฺตโต
ปาทคฺฆนเก คลิเต ปาราชิกํ ฯ อุมมฏฺฐสฺส ยถา ตถา วา
กตสฺส พาหิรนฺตโต คลิเต ปาราชิกํ ฯ ตํ หิ ยาว พาหิรนฺตโต
น คลติ ตาว กุมฺภีคตเมว โหติ ฯ เวมฏฺฐสฺส กปาลมชฺฌโต
คลิตวเสน กาเรตพฺโพติ อฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ ฯ ตํ ปน อนฺโต
จ พหิ จ ปฏฺฐาย มชฺเฌ ฐเปตฺวา กตฉิทฺเท ตฬากสฺส
มริยาทเภทเนน สเมติ ฯ อนฺโต ปฏฺฐาย กเต ปน พาหิรนฺเตน
พหิ ปฏฺฐาย กเต อพฺภนฺตรนฺเตน กาเรตพฺโพติ อิทเมตฺถ
ยุตฺตํ ฯ โย ปน วฏฺเฏตฺวา คจฺฉิสฺสตีติ เถยฺยจิตฺเตน กุมฺภิยา
อาธารกํ วา อุปตฺถมฺภนเลฑฺฑุเก วา อปเนติ วฏฺเฏตฺวา
คตาย ปาราชิกํ ฯ เตลากีรณภาวํ ปน ญตฺวา ริตฺตกุมฺภิยา
ชชฺชรภาเวสุ วา ฉิทฺเทสุ วา กเตสุ ปจฺฉานิกฺขนฺตเตลปฺ-
ปมาเณน ภณฺฑเทยฺยํ โหติ ฯ อฏฺฐกถาสุ ปน กตฺถจิ
ปาราชิกนฺติปิ ลิขิตํ ฯ ตํ ปมาทลิขิตํ ฯ
ปุณฺณาย กุมฺภิยา อุปริ กฏฺฐํ วา ปาสาณํ วา
ปติตฺวา ภินฺทิสฺสติ ตโต เตลํ ปคฺฆริสฺสตีติ เถยฺยจิตฺเตน
ทุพฺพทฺธํ วา กโรติ ทุฏฺฐปิตํ วา ฐเปติ ฯ อวสฺสํ ปตนกํ
ตถา กโรนฺตสฺส กตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ ริตฺตกุมฺภิยา อุปริ
กโรติ ตํ ปจฺฉา ปุณฺณกาเล ปติตฺวา ภินฺทติ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ
อีทิเสสุ หิ ฐาเนสุ ภณฺฑสฺส นตฺถิกาเล กตปโยคตฺตา
อาทิโตว ปาราชิกํ น โหติ ฯ ภณฺฑวินาสนสฺส ปน
กตตฺตา ภณฺฑเทยฺยํ โหติ ฯ อาหราเปนฺเตสุ อททโต สามิกานํ
# ๑. ม. ปริปุณฺณาย ฯ ๒. ม. กถลํ ฯ
ธุรนิกฺเขเปน ปาราชิกํ ฯ
เถยฺยจิตฺเตน มาติกํ อุชุํ กโรติ วฏฺเฏตฺวา คมิสฺสติ
เตลํ วา อุตฺตราเปสฺสตีติ วฏฺเฏตฺวา วา คจฺฉตุ เตลํ วา
อุตฺตรตุ อุชุกรณกาเล ปาราชิกํ ฯ อีทิสา หิ ปโยคา
ปุพฺพปฺปโยคาวหาเร สงฺคหํ คจฺฉนฺติ ฯ สุกฺขมาติกาย อุชุกตาย
ปจฺฉา อุทเก อาคเต วฏฺฏิตฺวา วา คจฺฉตุ เตลํ วา อุตฺตรตุ
ภณฺฑเทยฺยํ ฯ กสฺมา ฯ ฐานาจาวนปฺปโยคสฺส อภาวา ฯ ตสฺส
ลกฺขณํ นาวฏฺเฐ อาวิภวิสฺสติ ฯ

ตตฺเถว ภินฺทติ วาติอาทีสุ อฏฺฐกถายํ ตาว วุตฺตํ
ภินฺทติ วาติ มุคฺคเรน โปเถตฺวา ภินฺทติ ฯ ฉฑฺเฑติ วาติ
อุทกํ วา วาลิกํ วา อากีริตฺวา อุตฺตราเปติ ฯ ฌาเปติ วาติ
ทารูนิ อาหริตฺวา ฌาเปติ วา ฯ อปริโภคํ วา กโรตีติ
อขาทิตพฺพํ อปาตพฺพํ วา กโรติ อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา
วิสํ วา อุจฺฉิฏฺฐํ วา กุณปํ วา ปาเตติ ฯ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ
ฐานา จาวนสฺส นตฺถิตาย ทุกฺกฏํ ฯ พุทฺธวิสโย นาเมโส ฯ
กิญฺจาปิ ทุกฺกฏํ อาหราเปนฺเต ภณฺฑเทยฺยนฺติ ฯ ตตฺถ ปุริมทฺวยํ
น สเมติ ฯ ตํ หิ กุมฺภีชชฺชรกรเณน จ มาติกาอุชุกรเณน
จ สทฺธึ เอกลกฺขณํ ฯ ปจฺฉิมํ ปน ทฺวยํ ฐานา จาเวนฺเตนาปิ
สกฺกา กาตุํ ฯ ตสฺมา เอตฺถ เอวํ วินิจฺฉยํ วทนฺติ ฯ อฏฺฐกถายํ
กิร ฐานา จาวนสฺส นตฺถิตาย ทุกฺกฏนฺติ อิทํ ปจฺฉิมทฺวยํ
สนฺธาย วุตฺตํ ฯ ฐานา จาวนํ อกโรนฺโตเยว หิ เถยฺยจิตฺเตน
วา วินาเสตุกามตาย วา ฌาเปยฺยปิ อปริโภคมฺปิ กเรยฺย
ปุริมทฺวเย ปน วุตฺตนเยน ภินฺทนฺตสฺส วา ฉฑฺเฑนฺตสฺส วา
ฐานา จาวนํ อตฺถิ ตสฺมา ตถา กโรนฺตสฺส วินาเสตุกามตาย
ภณฺฑเทยฺยํ เถยฺยจิตฺเตน ปาราชิกนฺติ ฯ ปาลิยํ ทุกฺกฏนฺติ
วุตฺตตฺตา อยุตฺตนฺติ เจ ฯ น อญฺญถา คเหตพฺพตฺถโต ฯ
ปาลิยํ หิ เถยฺยจิตฺตปกฺเข ภินฺทติ วาติ อุทเกน สํภินฺทติ
ฉฑฺเฑติ วาติ ตตฺถ วมนํ (๑) วา อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา (๑)
ฉฑฺเฑตีติ เอวเมเก วทนฺติ ฯ
อยํ ปเนตฺถ สาโร ฯ วินีตวตฺถุมฺหิ ติณชฌาปโก วิย
ฐานา อจฺจาเวตุกาโมว เกวลํ ภินฺทติ ฯ ภินฺนตฺตา ปน
เตลาทีนิ นิกฺขมนฺติ ฯ ยํ วา ปเนตฺถ ปตฺถินฺนํ ตํ เอกา-
พทฺธเมว ติฏฺฐติ อฉฑฺเฑตุกาโมเยว จ เกวลํ ตตฺถ อุทก-
วาลิกาทีนิ อากีรติ ฯ อากิณฺณตฺตา ปน เตลํ ฉฑฺฑิยติ ฯ
ตสฺมา โวหารวเสน ภินฺทติ วา ฉฑฺเฑติ วาติ วุจฺจตีติ ฯ
เอวเมเตสํ ปทานํ อตฺโถ คเหตพฺโพ ฯ นาเสตุกามตาปกฺเข ปน
อิตรถาปิ ยุชฺชติ ฯ เอวํ หิ กถิยมาเน ปาลิ จ อฏฺฐกถา
จ ปุพฺพาปเรน สํสนฺทิตฺวา สุกถิตา โหติ ฯ เอตฺตาวตาปิ
จ สนฺโตสํ อกตฺวา อาจริเย ปยิรุปาสิตฺวา วินิจฺฉโย
เวทิตพฺโพติ ฯ
ภุมฺมฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ
# ๑. สี. วจฺจํ วา ปสฺสาวํ วา ฯ ม. วมติ วา ปสฺสาวํ วา ฯ

ถลฏฺเฐ ฯ ถเล นิกฺขิตฺตนฺติ ภูมิตเล วา ปาสาท-
ปพฺพตตลาทีสุ (๑) วา ยตฺถ กตฺถจิ ปฏิจฺฉนฺเน วา อปฏิจฺฉนฺเน
วา ฐปิตํ ถลฏฺฐนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ ตํ สเจ ราสิกตํ โหติ
อนฺโตกุมฺภิยํ ภาชนคตกรณมุฏฺฐิจฺเฉทนวินิจฺฉเยน วินิจฺฉินิตพฺพํ ฯ
สเจ เอกาพทฺธํ สิเลสนิยฺยาสาทิ ปกฺกมธุผาณิตวินิจฺฉเยน
วินิจฺฉินิตพฺพํ ฯ สเจ ครุกํ โหติ ภารพทฺธํ โลหปิณฺฑี
คุฬปิณฺฑี เตลมธุฆฏาทิ วา กุมฺภิยา ฐานา จาวนวินิจฺฉเยน
วินิจฺฉินิตพฺพํ ฯ สงฺขลิกพทฺธสฺส จ ฐานเภโท สลฺลกฺเขตพฺโพ ฯ
ปตฺถริตฺวา ฐปิตํ ปน ปาวารตฺถรกสาฏกาทึ อุชุกํ คเหตฺวา
อากฑฺฒติ ปาริมนฺเต โอริมนฺเตน ผุฏฺโฐกาสํ อติกฺกนฺเต
ปาราชิกํ ฯ เอวํ สพฺพทิสาสุ สลฺลกฺเขตพฺพํ ฯ เวเฐตฺวา
อุทฺธรติ เกสคฺคมตฺตํ อากาสคตํ กโรนฺตสฺส ปาราชิกํ ฯ เสสํ
วุตฺตนยเมวาติ ฯ
ถลฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ
# ๑. ม. ปาสาณตลปพฺพตตลาทีสุ ฯ ๒. สี. โลหปิณฺฑคุฬปิณฺฑ-
# เตลมธุฆฏาทิ ฯ ม. โลหปิณฺฑิคุฬปิณฺฑิเตลมธุฆฏาทิ ฯ

อากาสฏฺเฐ ฯ โมรสฺส ฉหิ อากาเรหิ ฐานปริจฺเฉโท
เวทิตพฺโพ ปุรโต มุขตุณฺฑเกน ปจฺฉโต กลาปคฺเคน อุภยปสฺเสสุ
ปกฺขปริยนฺเตหิ อโธ ปาทนขสิขาย อุทฺธํ สิขคฺเคนาติ ฯ ภิกฺขุ
สสฺสามิกํ อากาสฏฺฐํ โมรํ คเหสฺสามีติ ปุรโต วา ติฏฺฐติ
หตฺถํ วา ปสาเรติ ฯ โมโร อากาเสเยว ปกฺเข ปสาเรติ
วาตํ คาหาเปตฺวา คมนํ อุปจฺฉินฺทิตฺวา ติฏฺฐติ ฯ ตสฺส ภิกฺขุโน
ทุกฺกฏํ ฯ ตํ อผนฺเทนฺโต หตฺเถน อามสติ ทุกฺกฏเมว ฯ ฐานา
อจฺจาเวนฺโต ผนฺทาเปติ ถุลฺลจฺจยํ ฯ หตฺเถน ปน คเหตฺวา
วา อคฺคเหตฺวา วา มุขตุณฺฑเกน ผุฏฺโฐกาสํ กลาปคฺคํ
กลาปคฺเคน วา ผุฏฺโฐกาสํ มุขตุณฺฑกํ อติกฺกาเมติ สเจ ปาทํ
อคฺฆติ ปาราชิกํ ฯ ตถา วามปกฺขปริยนฺเตน ผุฏฺโฐกาสํ
ทกฺขิณปกฺขปริยนฺตํ ทกฺขิณปกฺขปริยนฺเตน วา ผุฏฺโฐกาสํ
วามปกฺขปริยนฺตํ อติกฺกาเมติ ปาราชิกํ ฯ ตถา ปาทนขสิขาย
ผุฏฺโฐกาสํ สิขคฺคํ สิขคฺเคน วา ผุฏฺโฐกาสํ ปาทนขสิขํ
อติกฺกาเมติ ปาราชิกํ ฯ
อากาเสน คจฺฉนฺโต โมโร สีสาทีสุ ยสฺมึ องฺเค นิลียติ
ตํ ตสฺส ฐานํ ฯ ตสฺมา ตํ หตฺเถ นิลีนํ อิโตจีโตจ กโรนฺโตปิ
ผนฺทาเปติเยว ฯ ยทิ ปน อิตเรน หตฺเถน คเหตฺวา ฐานา
จาเวติ ปาราชิกํ ฯ อิตรํ หตฺถํ อุปเนติ โมโร สยเมว
โอฑฺเฑตฺวา ตตฺถ นิลียติ อนาปตฺติ ฯ องฺเค นิลีนภาวํ ญตฺวา
เถยฺยจิตฺเตน เอกปทวารํ คจฺฉติ ถุลฺลจฺจยํ ทุติยํ ปาราชิกํ ฯ
ภูมิยํ ฐิตโมโร ทฺวินฺนํ ปาทานํ กลาปสฺส จ วเสน
ตีณิ ฐานานิ ลภติ ฯ ตํ อุกฺขิปนฺตสฺส ยาว เอกมฺปิ ฐานํ
ปฐวึ ผุสติ ตาว ถุลฺลจฺจยํ ฯ เกสคฺคมตฺตมฺปิ ปฐวิยา โมจิตมตฺเต
ปาราชิกํ ฯ ปญฺชเร ฐิตํ สห ปญฺชเรน อุทฺธรติ ปาราชิกํ ฯ
ยทิ ปน ปาทํ น อคฺฆติ สพฺพตฺถ อคฺฆวเสน กาตพฺพํ ฯ
อนฺโตวตฺถุมฺหิ จรนฺตํ โมรํ เถยฺยจิตฺเตน อุตฺตราเสตฺวา ปทสา ว
พหิวตฺถุํ นีหรนฺโต ทฺวารปริจฺเฉทํ อติกฺกาเมติ ปาราชิกํ ฯ
วเช ฐิตสฺส พลิวทฺทสฺส หิ วโช วิย อนฺโตวตฺถุ ตสฺส
ฐานํ ฯ หตฺเถน ปน คเหตฺวา อนฺโตวตฺถุสฺมิมฺปิ อากาสคตํ
กโรนฺตสฺส ปาราชิกเมว ฯ อนฺโตคาเม จรนฺตมฺปิ คามปริกฺเขปํ
อติกฺกาเมนฺตสฺส ปาราชิกํ ฯ สยเมว นิกฺขมิตฺวา คามูปจาเร
วา วตฺถูปจาเร วา จรนฺตํ ปน เถยฺยจิตฺโต กฏฺเฐน วา
กถลาย วา อุตฺตราเสตฺวา อฏวีมุขํ กโรติ ฯ โมโร อุฑฺเฑตฺวา
อนฺโตคาเม วา อนฺโตวตฺถุมฺหิ วา ฉทนปิฏฺเฐ วา นิลียติ
รกฺขติ ฯ สเจ ปน อฏวีมุโข อุฑฺเฑติ วา คจฺฉติ วา อฏฺวึ
ปเวเสตฺวา คเหสฺสามีติ ปริกปฺเป อสติ ปฐวิโต เกสคฺคมตฺตมฺปิ
อุปฺปติตมตฺเต ทุติยปทวาเร วา ปาราชิกํ ฯ กสฺมา ฯ ยสฺมา
คามโต นิกฺขนฺตสฺส ฐิตฏฺฐานเมว ฐานํ โหติ ฯ กปิญฺชราทีสุปิ
อยเมว วินิจฺฉโย ฯ
สาฏกํ วาติ วาตเวคุกฺขิตฺตํ ปฐวีตเล ปตฺถริตฺวา ฐปิตมิว
อากาเส คจฺฉนฺตํ ขลิตฺถทฺธํ สาฏกํ อภิมุขาคตํ หตฺเถน
เอกสฺมึ อนฺเต คณฺหาติ อิโตจีโตจ ฐานํ อวิโกเปนฺโตเยว
คมนูปจฺเฉเท ทุกฺกฏํ ฐานา จาวนํ อกโรนฺโต ปาเลติ
ผนฺทาปเน ถุลฺลจฺจยํ ฐานา จาเวติ ปาราชิกํ ฯ ฐานปริจฺเฉโท
จสฺส โมรสฺเสว ฉหิ อากาเรหิ เวทิตพฺโพ ฯ
อตฺถทฺธสาฏโก ปน เอกสฺมึ อนฺเต คหิตมตฺเตว
ทุติเยนนฺเตน ปปติตฺวา ภูมิยํ ปติฏฺฐาติ ตสฺส เทฺว ฐานานิ
โหนฺติ หตฺโถ เจว ภูมิ จ ฯ ตํ ยถาคหิตเมว ปฐมํ คหิโต-
กาสปฺปเทสโต จาเลติ ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปจฺฉา ภูมิโต ทุติยหตฺเถน
วา ปาเทน วา อุกฺขิปติ ปาราชิกํ ฯ ปฐมํ วา ภูมิโต
อุทฺธรติ ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปจฺฉา คหิโตกาสปฺปเทสโต จาเวติ
ปาราชิกํ ฯ คหณํ วา อมุญฺจนฺโต อุชุกเมว หตฺถํ โอนเมตฺวา
ภูมิคตํ กตฺวา เตเนว หตฺเถน อุกฺขิปติ ปาราชิกํ ฯ เวฏฺฐเนปิ
อยเมว วินิจฺฉโย ฯ
หิรญฺญํ วา สุวณฺณํ วา ฉิชฺชมานนฺติ มนุสฺสานํ
อลงฺกโรนฺตานํ คีเวยฺยกาทิ ปิลนฺธนํ วา สุวณฺณสลากํ
ฉินฺทนฺตานํ สุวณฺณการานํ สุวณฺณขณฺฑํ วา ฉิชฺชมานํ
# ๑. ม. ขลิพทฺธํ ฯ ๒. ม. อพทฺธสาฏโก ฯ
ปตติ ฯ ตญฺเจ ภิกฺขุ อากาเสน อาคจฺฉนฺตํ เถยฺยจิตฺโต
หตฺเถน คณฺหาติ คหณเมว ฐานํ คหิตปฺปเทสโต หตฺถํ อปเนติ
ปาราชิกํ ฯ จีวเร ปติตํ หตฺเถน อุกฺขิปติ ปาราชิกํ ฯ
อนุทฺธริตฺวาว ยาติ ทุติเย ปทวาเร ปาราชิกํ ฯ ปตฺเต ปติเตปิ
เอเสว นโย ฯ สีเส วา มุเข วา ปาเท วา ปติตํ หตฺเถน
คณฺหาติ ปาราชิกํ ฯ อคฺคเหตฺวาว ยาติ ทุติเย ปทวาเร
ปาราชิกํ ฯ ยตฺถ ยตฺถ จ ปตติ ตสฺส ปติฏฺฐิโตกาโสว ฐานํ
น สพฺพํ องฺคปจฺจงฺคํ ปตฺตจีวรํ วาติ ฯ
อากาสฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ

เวหาสฏฺฐกถา
เวหาสฏฺเฐ ฯ มญฺจปีฐาทีสุ ฐปิตํ ภณฺฑํ อามาสํ วา
โหตุ อนามาสํ วา เถยฺยจิตฺเตน อามสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ฯ
มญฺจปีเฐสุ ฐปิตภณฺเฑ เจตฺถ ถลฏฺเฐ วุตฺตนเยน วินิจฺฉโย
เวทิตพฺโพ ฯ อยํ ปน วิเสโส ฯ สเจ ขลิยา ถทฺธสาฏโก
มญฺเจ วา ปีเฐ วา ปตฺถโฏ มชฺเฌน มญฺจตลํ น ผุสติ
มญฺจปาเทเยว ผุสติ เตสํ วเสน ฐานํ เวทิตพฺพํ ฯ ปาทานํ
อุปริ ผุฏฺโฐกาสเมว หิ อติกฺกามิตมตฺเต ตตฺถ ปาราชิกํ
โหติ ฯ สห มญฺจปีเฐหิ หรนฺตสฺส ปน มญฺจปีฐปาทานํ
ปติฏฺฐิโตกาสวเสน ฐานํ เวทิตพฺพํ ฯ
จีวรวํเส วาติ จีวรฏฺฐปนตฺถาย พนฺธิตฺวา ฐปิเต วํเส
วา กฏฺฐทณฺฑเก วา ฯ ตตฺถ สํหริตฺวา ปารโต อนฺตํ โอรโต
โภคํ กตฺวา ฐปิตจีวรสฺส ปติฏฺฐิโตกาเสน ผุฏฺโฐกาโสว ฐานํ
น สพฺโพ จีวรวํโส ฯ ตสฺมา เถยฺยจิตฺเตน ตํ โภเค คเหตฺวา
อากฑฺฒนฺตสฺส ปารโต วํเส ปติฏฺฐิโตกาสํ โอรโต จีวรวํสสฺส
ผุฏฺฐปฺปเทสํ อติกฺกาเมนฺตสฺส เอกทฺวงฺคุลมตฺตากฑฺฒเนเนว
ปาราชิกํ ฯ อนฺเต คเหตฺวา กฑฺฒนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ
ตตฺเถว ปน จีวรวํเส วามโต วา ทกฺขิณโต วา โอสาเรนฺตสฺส (๑)
วามนฺเตน ทกฺขิณนฺตฏฺฐานํ ทกฺขิณนฺเตน วา วามนฺตฏฺฐานํ
อติกฺกนฺตมตฺเต ทสทฺวาทสงฺคุลมตฺตสารเณเนว ปาราชิกํ ฯ อุทฺธํ
อุกฺขิปนฺตสฺส เกสคฺคมตฺตุกฺเขปเนน ปาราชิกํ ฯ จีวรวํสํ ผุสนฺตํ
วา อผุสนฺตํ วา รชฺชุเกน พนฺธิตฺวา ฐปิตจีวรํ โมเจนฺตสฺส
ถุลฺลจฺจยํ มุตฺเต ปาราชิกํ ฯ มุตฺตมตฺตเมว หิ ตํ ฐานา
มุตฺตนฺติ สงฺขฺยํ คจฺฉติ ฯ วํเส เวเฐตฺวา ฐปิตํ นิพฺเพเฐนฺตสฺส
ถุลฺลจฺจยํ นิพฺเพฐิตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ วลยํ กตฺวา ฐปิเต วลยํ
ฉินฺทติ วา โมเจติ วา เอกํ วา วํสโกฏึ โมเจตฺวา นีหรติ
ถุลฺลจฺจยํ ฉินฺนมตฺเต มุตฺตมตฺเต นีหฏมตฺเต จ ปาราชิกํ ฯ
ตถา อกตฺวาว จีวรวํเส อิโตจีโตจ สาเรติ รกฺขติ ตาว ฯ
วลยสฺส หิ สพฺโพปิ จีวรวํโส ฐานํ ฯ กสฺมา ฯ ตตฺถ
# ๑. ม. สาเรนฺตสฺส ฯ ๒. ม. จุตนฺติ ฯ
สํสรณธมฺมตาย ฯ ยทิ (๑) ปน นํ หตฺเถน คเหตฺวา อากาสคตํ
กโรติ ปาราชิกํ ฯ ปสาเรตฺวา ฐปิตสฺส ปติฏฺฐิโตกาเสน ผุฏฺโฐ-
กาโสว ฐานํ ฯ ตตฺถ สํหริตฺวา ฐปิเต วุตฺตนเยน วินิจฺฉโย
เวทิตพฺโพ ฯ ยํ ปน เอเกนนฺเตน ภูมึ ผุสิตฺวา ฐิตํ โหติ
ตสฺส จีวรวํเส ภูมิยญฺจ ปติฏฺฐิโตกาสวเสน เทฺว ฐานานิ ฯ
ตตฺถ ภูมิยํ เอเกนนฺเตน ปติฏฺฐิเต อตฺถทฺธสาฏเก วุตฺตนเยเนว
วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ จีวรรชฺชุยาปิ อยเมว วินิจฺฉโย ฯ
องฺกุสเก ลคฺเคตฺวา ฐปิตภณฺฑํ ปน เภสชฺชฆโฏ วา
เภสชฺชตฺถวิกา วา สเจ ภิตฺตึ วา ภูมึ วา อผุสิตฺวา ฐิตํ (๒)
ลคฺคนกํ ฆํสนฺตสฺส นีหรโต องฺกุสโกฏิโต นิกฺขนฺตมตฺเต
ปาราชิกํ ฯ ลคฺคนกํ ถทฺธํ (๓) โหติ พุนฺเธน (๔) อุกฺขิปิตฺวา อากาสคตํ
กโรนฺตสุํ องฺกุสโกฏิโต อนิกฺขนฺเตปิ ปาราชิกํ ฯ ภิตฺตินิสฺสิตํ
โหติ ปฐมํ องฺกุสโกฏิโต นีหรติ ถุลฺลจฺจยํ ปจฺฉา ภิตฺตึ
โมเจติ ปาราชิกํ ฯ ปฐมํ ภิตฺตึ โมเจตฺวา ปจฺฉา องฺกุสโต
นีหรนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ สเจ ปน ภาริยํ ภณฺฑํ
นีหริตุมสกฺโกนฺโต สยํ ภิตฺตินิสฺสิตํ กตฺวา องฺกุสโต นีหรติ
ปุน ภิตฺตึ อโมเจตฺวาปิ องฺกุสโต นีหฏมตฺเตเยว ปาราชิกํ ฯ
อตฺตนา กตฏฺฐานํ หิ ฐานํ น โหติ ฯ ภูมึ ผุสิตฺวา ฐิตสฺส
ปน เทฺว เอว ฐานานิ ฯ ตตฺถ วุตฺโตเยว วินิจฺฉโย ฯ ยํ ปน
# ๑. ม. ยทา ฯ ๒. ม. ฐปิตํ ฯ ๓. ม. พทฺธํ ฯ ๔. ม. พุนฺเทน ฯ
สิกฺกาย ปกฺขิปิตฺวา ลคฺคิตํ โหติ ตํ สิกฺกาโต นีหรนฺตสฺสาปิ
สห สิกฺกาย องฺกุสโต นีหรนฺตสฺสาปิ ปาราชิกํ ฯ ภิตฺติภูมิ-
สนฺนิสฺสิตวเสน เจตฺถ ฐานเภโทปิ เวทิตพฺโพ ฯ
ภิตฺติขีโลติ อุชุกํ กตฺวา ภิตฺติยํ อาโกฏฺฏิโต วา ตตฺถ
ชาตโกเอว วา ฯ นาคทนฺโต ปน วงฺโก อาโกฏฺฏิโต เอว ฯ
เตสุ ลคฺเคตฺวา ฐปิตํ องฺกุสเก วุตฺตนเยน วินิจฺฉินิตพฺพํ ฯ
ทฺวีสุ ตีสุ ปน ปฏิปาฏิยา ฐิเตสุ อาโรเปตฺวา ฐปิตํ กุนฺตํ
วา ภิณฺฑึ (๑) วา วาลํ วา อคฺเค วา พุนฺเธ (๒) วา คเหตฺวา
อากฑฺฒติ เอกเมกสฺส ผุฏฺโฐกาสมตฺเต อติกฺกนฺเต ปาราชิกํ ฯ
ผุฏฺโฐกาสมตฺตเมว หิ เตสํ ฐานํ โหติ น สพฺเพ ขีลา
วา นาคทนฺตา วา ฯ ภิตฺติอภิมุโข ฐตฺวา มชฺเฌ คเหตฺวา
อากฑฺฒติ โอริมนฺเตน ผุฏฺโฐกาสํ ปาริมนฺเตน อติกฺกนฺตมตฺเต
ปาราชิกํ ฯ ปรโต เปเลนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ หตฺเถน
คเหตฺวา อุกฺขิปนฺโต เกสคฺคมตฺตมฺปิ อากาสคตํ กโรติ
ปาราชิกํ ฯ ภิตฺตึ นิสฺสาย ฐปิตํ ภิตฺตึ ฆํสนฺโต กฑฺฒติ
อคฺเคน ผุฏฺโฐกาสํ พุนฺธํ พุนฺเธน วา ผุฏฺโฐกาสํ อคฺคํ
อติกฺกาเมนฺตสฺส ปาราชิกํ ฯ ภิตฺติอภิมุโข ฐตฺวา อากฑฺฒนฺโต
เอเกนนฺเตน ผุฏฺโฐกาสํ อปรนฺตํ อติกฺกาเมติ ปาราชิกํ ฯ อุชุกํ
อุกฺขิปนฺโต เกสคฺคมตฺตํ อากาสคตํ กโรติ ปาราชิกํ ฯ
รุกฺเข วา ลคฺคิตนฺติ ตาลรุกฺขาทีสุ อาโรเปตฺวา ลคฺคิตํ ฯ
# ๑. สี. ภิณฺฑิวาลํ ฯ ม. ภินฺทิวาลํ ฯ ๒. ม. พุนฺเท ฯ เอวมุปริปิ ฯ
องฺกุสกาทีสุ วุตฺตนเยน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ ตตฺถ ชาตกํ
ปน ตาลปิณฺฑึ จาเลนฺตสฺส ยสฺมึ ผเล ปาราชิกวตฺถุ ปูรติ (๑)
ตสฺมึ พนฺธนา มุตฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ ปิณฺฑึ ฉินฺทติ
ปาราชิกํ ฯ อคฺเคน ปน ปณฺณนฺตรํ อาโรเปตฺวา ฐปิตา
เทฺว ฐานานิ ลภติ ฐปิตฏฺฐานญฺจ วณฺฏฏฺฐานญฺจ ฯ ตตฺถ
วุตฺตนเยน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ โย ปน ฉินฺนมตฺตา
ปตมานา สทฺทํ กเรยฺยาติ ภเยน สยํ อคฺเคน ปณฺณนฺตรํ
อาโรเปตฺวา ฉินฺทติ ฉินฺนมตฺเต ปาราชิกํ ฯ อตฺตนา กตฏฺฐานํ
หิ ฐานํ น โหติ ฯ เอเตน อุปาเยน สพฺพรุกฺขานํ ปุปฺผผเลสุ
วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ
ปตฺตาธารเกปีติ เอตฺถ รุกฺขาธารโก วา โหตุ วลยา-
ธารโก วา ทณฺฑาธารโก วา ยงฺกิญฺจิ ปตฺตฏฺฐปนกํ ปจฺฉิกาปิ
โหตุ ปตฺตาธารโกเตฺวว สงฺขํ คจฺฉติ ฯ ตตฺถ ฐปิตปตฺตสฺส
ปตฺเตน ผุฏฺโฐกาโส เอว ฐานํ ฯ ตสฺส รุกฺขาธารเก
ปญฺจหากาเรหิ ฐานปริจฺเฉโท โหติ ฯ ตตฺถ ฐิตปตฺตํ มุขวฏฺฏิยํ
คเหตฺวา จตูสุ ทิสาสุ ยโต กุโตจิ กฑฺฒนฺโต เอเกนนฺเตน
ผุฏฺโฐกาสํ อปรนฺตํ อติกฺกาเมติ ปาราชิกํ ฯ อุทฺธํ เกสคฺค-
มตฺตํ อุกฺขิปโต ปาราชิกํ ฯ สพฺพตฺถ จ ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา
กาเรตพฺพํ ฯ สหาธารเกน หรนฺตสฺสาปิ เอเสว นโยติ ฯ
เวหาสฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ
# ๑. วตฺถุํ ปูเรตีติปิ ทิสฺสติ ฯ เหตุกตฺตุวาจกํ อาขฺยาตปทํ ฯ

อุทกฏฺเฐ ฯ อุทเก นิกฺขิตฺตํ โหตีติ ราชภยาทีหิ ภีเตหิ
อุทเกน อวินสฺสนธมฺเมสุ ตมฺพโลหภาชนาทีสุ สุปฏิจฺฉนฺนํ
กตฺวา โปกฺขรณีอาทีสุ อสนฺทนเก อุทเก นิกฺขิตฺตํ ฯ ตสฺส
ปติฏฺฐิโตกาโสเยว ฐานํ น สพฺพํ อุทกํ ฯ คจฺฉติ วา อาปตฺติ
ทุกฺกฏสฺสาติ อคมฺภีเร อุทเก ปทสา คจฺฉนฺตสฺส ปทวาเร
ปทวาเร ทุกฺกฏํ ฯ คมฺภีเร หตฺเถหิ วา ปาเทหิ วา ปโยคํ
กโรนฺตสฺส หตฺถปาเทหิ (๑) วา ปโยเค (๑) ทุกฺกฏํ ฯ เอเสว นโย
กุมฺภีคหณตฺถํ นิมุชฺชนุมฺมุชฺชเนสุปิ ฯ สเจ ปน อนฺตรา กิญฺจิ
อุทกสปฺปํ วา วาฬมจฺฉํ วา ทิสฺวา ภีโต ปลายติ อนาปตฺติ ฯ
อามสนาทีสุ ภูมิคตาย กุมฺภิยา วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย
เวทิตพฺโพ ฯ อยํ ปน วิเสโส ฯ ตตฺถ ภูมิยํ ขนิตฺวา กฑฺฒติ
อิธ กทฺทเม โอสาเทติ ฯ เอวํ ฉหากาเรหิ ฐานปริจฺเฉโท
โหติ ฯ
อุปฺปลาทีสุ ยสฺมึ ปุปฺเผ วตฺถุ ปูรติ ตสฺมึ ฉินฺนมตฺเต
ปาราชิกํ ฯ อุปฺปลชาติกานญฺเจตฺถ ยาว เอกสฺมึปิ ปสฺเส วาโก
น ฉิชฺชติ ตาว รกฺขติ ฯ ปทุมชาติกานํ ปน ทณฺเฑ ฉินฺเน
อพฺภนฺตเร สุตฺตํ อจฺฉินฺนมฺปิ น รกฺขติ ฯ สามิเกหิ ฉินฺทิตฺวา
# ๑. สี. หตฺถปาเทหิ วา ปโยเค ฯ ม. หตฺถวาเรหิ วา ปทวาเรหิ วา
# ปโยเค ปโยเค ฯ ๒. ม. โอสาเรติ ฯ ๓. ม. วตฺถุํ ปูเรติ ฯ
ฐปิตานิ อุปฺปลาทีนิ โหนฺติ ยํ วตฺถุํ ปูเรติ ตสฺมึ อุทฺธเฏ
ปาราชิกํ ฯ หตฺถกพทฺธานิ โหนฺติ ยสฺมึ หตฺถเก วตฺถุ ปูรติ
ตสฺมึ อุทฺธเฏ ปาราชิกํ ฯ ภารพทฺธานิ โหนฺติ ตํ ภารํ
ฉนฺนํ อาการานํ เยนเกนจิ อากาเรน ฐานา จาเวนฺตสฺส
ภุมฺมฏฺฐกุมฺภิยํ วุตฺตนเยน ปาราชิกํ ฯ ทีฆนาฬานิ อุปฺปลาทีนิ
ปุปฺเผสุ วา นาเฬสุ วา เวณึ กตฺวา อุทกปิฏฺเฐ รชฺชุเกสุ
ติณานิ สนฺถริตฺวา ฐเปนฺติ วา พนฺธนฺติ วา เตสํ ทีฆโต
ปุปฺผคฺเคน จ นาฬนฺเตน จ ติริยํ ปริยนฺเตหิ เหฏฺฐา
ปติฏฺฐิโตกาเสน อุทฺธํ อุปริฏฺฐิมสฺส (๑) ปิฏฺฐิยาติ ฉหิ อากาเรหิ
ฐานา จาวนปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ ฯ
โยปิ อุทกปิฏฺฐิยํ ฐปิตปุปฺผกลาปํ อุทกํ จาเลตฺวา
วีจึ อุฏฺฐาเปตฺวา เกสคฺคมตฺตมฺปิ ยถาฐิตฏฺฐานโต จาเวติ
ปาราชิกํ ฯ อถ ปน ปริกปฺเปติ เอตฺถ คตํ คเหสฺสามีติ
รกฺขติ ตาว ฯ คตฏฺฐาเน อุทฺธรโต ปาราชิกํ ฯ อุทกโต
อจฺจุคฺคตสฺส ปุปฺผสฺส สกลมุทกํ ฐานํ ฯ ตํ อุปฺปาเฏตฺวา
อุชุกํ อุทฺธรนฺตสฺส นาฬนฺเต เกสคฺคมตฺตํ อุทกโต อติกฺกนฺเต
ปาราชิกํ ฯ ปุปฺผํ คเหตฺวา อปนาเมตฺวา ปสฺสโต (๒) อากฑฺฒนฺโต
อุปฺปาเฏติ น อุทกํ ฐานํ อุปฺปาฏิตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ
กลาปพทฺธานิ ปุปฺผานิ อุทกฏฺฐาเน วา รุกฺเข วา คจฺเฉ วา
# ๑. ม. อุปริฐิตสฺส ฯ ๒. ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๓. ม. (อุทกฏฺฐาเน ?) ฯ
พนฺธิตฺวา ฐเปนฺติ ฯ พนฺธนํ อโมเจตฺวา อิโตจีโตจ กโรนฺตสฺส
ถุลฺลจฺจยํ ฯ พนฺธเน มุตฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ ปฐมํ พนฺธนํ
โมเจตฺวา ปจฺฉา หรติ เอตฺถ ฉหากาเรหิ ฐานปริจฺเฉโทติ
อิทํ อุภยํ มหาปจฺจริยาทีสุ วุตฺตํ ฯ ปทุมินิยํ ปุปฺผานิ สห
ปทุมินิยา คณฺหิตุกามสฺส ปุปฺผนาเฬหิ ปตฺตนาเฬหิ จ ผุฏฐ-
อุทกวเสน อุทฺธญฺเจว ติริยญฺจ ฐานปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ ฯ
ตํ ปนสฺส ปทุมินึ อนุปฺปาเฏตฺวา ปุปฺผานิ วา ปตฺตานิ วา
อตฺตโน อภิมุขํ อากฑฺฒนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ อุปฺปาฏิตมตฺเต
ปาราชิกํ ฯ
ปุปฺผปตฺตนาเฬ ฐานโต อจฺจาเวตฺวาปิ ปฐมํ ปทุมินึ
อุปฺปาเฏนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปจฺฉา ปุปฺผปตฺตนาเฬสุ ฐานา
จาวิเตสุ ปาราชิกํ ฯ อุปฺปาฏิตาย ปทุมินิยา ปุปฺผํ คณฺหนฺโต
ปน ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา กาเรตพฺโพ ฯ พหิ ฐปิเต ราสิกต-
กลาปพทฺธภารพทฺธปุปฺเผปิ เอเสว นโย ฯ ภิสํ วา มูฬาลํ
วา เยน วตฺถุ ปูรติ ตํ อุปฺปาเฏนฺตสฺส ปาราชิกํ ฯ
กทฺทเมน ผุฏฺโฐกาสวเสน เจตฺถ ฐานํ ปริจฺฉินฺทิตพฺพํ ฯ
ตานิ อุปฺปาเฏนฺตสฺส สุขุมํ มูลํปิ อจฺฉินฺนํ โหติ รกฺขติ
ตาว ภิสปพฺเพ ชาตํ ปตฺตํ วา ปุปฺผํ วา โหติ ตํปิ
รกฺขตีติ มหาอฏฺฐกถายเมว วุตฺตํ ฯ ภิสคณฺฐิมฺหิ ปน กณฺฏโก
โหติ โยพฺพนปฺปตฺตานํ มุขปิฬกา วิย อยํ อทีฆตฺตา น
รกฺขติ ฯ เสสํ อุปฺปลาทีสุ วุตฺตนยเมว ฯ
มจฺฉกจฺฉปานํ สสฺสามิกานํ วาปีอาทีสุ สกลมุทกํ ฐานํ ฯ
ตสฺมา โย ปฏิชคฺคนฏฺฐาเน สสฺสามิกํ มจฺฉํ พลิเสน วา
ชาเลน วา กุมฺมิเนน (๑) วา หตฺเถน วา คณฺหาติ ตสฺส เยน
มจฺเฉน วตฺถุ ปูรติ ตสฺมึ เกสคฺคมตฺตํปิ อุทกโต อุทฺธฏมตฺเต
ปาราชิกํ ฯ โกจิ มจฺโฉ คยฺหมาโน อิโตจีโตจ ธาวติ อากาสํ
อุปฺปตติ ตีเร ปตติ ตํ อากาเส วา ฐิตํ ตีเร วา ปติตํ
คณฺหโตปิ ปาราชิกเมว ฯ กจฺฉปํปิ พหิ โคจรตฺถํ คตํ คณฺหโต
เอเสว นโย ฯ อุทกฏฺฐํ ปน อุทกา โมจยโต ปาราชิกํ ฯ

เตสุ เตสุ ชนปเทสุ สพฺพสาธารณสฺส มหาตฬากสฺส
นิทฺธมนตุมฺพํ นิสฺสาย สพฺพสาธารณเมว กุนฺนทีสทิสํ อุทก-
วาหกํ ขนนฺติ ฯ ตโต ขุทฺทกมาติกาโย นีหริตฺวา มาติกาโกฏิยํ
อตฺตโน อตฺตโน วลญฺชนตฺถาย อาวาเฏ ขนนฺติ ฯ เตสํ ปน
ยทา อุทเกน อตฺโถ โหติ ตทา อาวาเฏ ขุทฺทกมาติกาโย
อุทกวาหกญฺจ โสเธตฺวา นิทฺธมนตุมฺพํ อุคฺฆาเฏนฺติ ฯ ตโต
อุทเกน สทฺธึ มจฺฉา นิกฺขมิตฺวา อนุปุพฺเพน อาวาเฏ ปตฺวา
วสนฺติ ฯ ตตฺถ ตฬาเก จ อุทกวาหเก (๒) จ มจฺเฉ คณฺหนฺเต
น วาเรนฺติ ฯ ขุทฺทกาสุ ปน อตฺตโน อตฺตโน มาติกาสุ
อุทกอาวาเฏสุ จ ปวิฏฺฐมจฺเฉ คณฺหิตุํ น เทนฺติ วาเรนฺติ ฯ
# ๑. สี. กุมิเนน ฯ ม. กุมีเนน ฯ ๒. ม. อุทกวาหเกสุ ฯ

ตตฺถ โย ตฬาเก วา นิทฺธมนตุมฺเพ วา อุทกวาหเก วา
มจฺเฉ คณฺหาติ อวหาเรน [๑] กาเรตพฺโพ ฯ ขุทฺทกมาติกาสุ
ปน อาวาเฏ วา ปวิฏฺฐํ มจฺฉํ คณฺหนฺโต คหิตสฺส อคฺฆ-
วเสน กาเรตพฺโพ ฯ สเจ ตโต คยฺหมาโน มจฺโฉ อากาเส
วา อุปฺปตติ ตีเร วา ปตติ ตํ อากาสฏฺฐํ ตีรฏฺฐํ วา
อุทกวินิมุตฺตํ คณฺหโต อวหาโร นตฺถิ ฯ กสฺมา ฯ ยสฺมา
อตฺตโน ปริคฺคหฏฺฐาเน ฐิตสฺเสว เต สามิกา ฯ เอวรูปา หิ
ตตฺถ กติกา ฯ กจฺฉเปปิ เอเสว นโย ฯ สเจ ปน มจฺโฉ
คยฺหมาโน อาวาฏโต ขุทฺทกมาติกํ อารุหติ ตตฺถ นํ
คณฺหโตปิ อวหาโรเยว ฯ ขุทฺทกมาติกาโต ปน อุทกวาหกํ
ตโต จ ตฬากํ อารุฬฺหํ คณฺหโต อวหาโร นตฺถิ ฯ โย
อาวาฏโต ภตฺตสิตฺเถหิ ปโลเภตฺวา มาติกํ อาโรเปตฺวา
คณฺหาติ อวหาโรว ฯ ตโต ปน ปโลเภตฺวา อุทกวาหกํ
อาโรเปตฺวา คณฺหนฺตสฺส อวหาโร นตฺถิ ฯ เกจิ กุโตจิเทว
สพฺพสาธารณฏฺฐานโต มจฺเฉ อาเนตฺวา ปจฺฉิมวตฺถุภาเค
อุทกอาวาเฏ ขิปิตฺวา โปเสตฺวา ทิวเส ทิวเส เทฺว ตีณิ
อุตฺตริภงฺคตฺถาย มาเรนฺติ ฯ เอวรูปํ มจฺฉํ อุทเก วา อากาเส
วา ตีเร วา ยตฺถกตฺถจิ ฐิตํ คณฺหโต อวหาโร เอว ฯ
กจฺฉเปปิ เอเสว นโย ฯ นิทาฆกาเล ปน นทิยา โสเต
# ๑. ม. เอตฺถนฺตเร โส นาติ ทิสฺสติ ฯ
ปจฺฉินฺเน กตฺถจิ นินฺนฏฺฐาเน อุทกํ ติฏฺฐติ ฯ ตตฺถ มนุสฺสา
มจฺฉานํ วินาสาย มทนผลวิสาทีนิ ปกฺขิปิตฺวา คจฺฉนฺติ ฯ
มจฺฉา ตานิ ขาทนฺตา มริตฺวา อุตฺตานา อุทเก ปลวนฺตา (๑)
ติฏฺฐนฺติ ฯ โย ตตฺถ คนฺตฺวา ยาว สามิกา นาคจฺฉนฺติ
ตาวิเม มจฺเฉ คณฺหิสฺสามีติ คณฺหาติ อคฺฆวเสน กาเรตพฺโพ ฯ
ปํสุกูลสญฺญาย คณฺหโต อวหาโร นตฺถิ ฯ อาหราเปนฺเต ปน
ภณฺฑเทยฺยํ ฯ มจฺฉวิสํ ปกฺขิปิตฺวา คตมนุสฺสา ภาชนานิ
อาหริตฺวา ปูเรตฺวา คจฺฉนฺติ ฯ ยาว ปุนปิ อาคจฺฉิสฺสามาติ
สาลยา โหนฺติ ตาว เต สสฺสามิกมจฺฉาว ฯ ยทา ปน
เต อลํ อมฺหากนฺติ นิราลยา ปกฺกมนฺติ ตโต ปฏฺฐาย
เถยฺยจิตฺเตน คณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ปํสุกูลสญฺญิสฺส อนาปตฺติ ฯ
ยถา จ มจฺฉกจฺฉเปสุ เอวํ สพฺพายปิ อุทกชาติยา วินิจฺฉโย
เวทิตพฺโพ ฯ
อุทกฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ
# ๑. สี. ปิลวนฺตา ฯ ม. ปลฺวนฺตา ฯ

นาวฏฺเฐ ฯ ปฐมํ ตาว นาวํ ทสฺเสนฺโต นาวา นาม
ยาย ตรตีติ อาห ฯ ตสฺมา อิธ อนฺตมโส รชนโทณิกาปิ
เวณุกลาปโกปิ นาวาเตฺวว เวทิตพฺโพ ฯ สีมาสมฺมนฺนเน
ปน ธุวนาวา อนฺโต ขนิตฺวา วา ผลเกหิ พนฺธิตฺวา วา
กตา สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน ติณฺณํ วหนิกาเอว วฏฺฏติ ฯ
อิธ ปน เอกสฺสาปิ วหนิกา นาวาเตฺวว วุจฺจติ ฯ นาวาย
นิกฺขิตฺตนฺติ ยงฺกิญฺจิ อินฺทฺริยพทฺธํ วา อนินฺทฺริยพทฺธํ วา ฯ
ตสฺส อวหารลกฺขณํ ถลฏฺเฐ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ นาวํ
อวหริสฺสามีติอาทิมฺหิ ทุติยปริเยสนคมนอามสนผนฺทาปนานิ
วุตฺตนยาเนว ฯ พนฺธนํ โมเจตีติ เอตฺถ ปน ยา พนฺธเน
มุตฺเต ฐานา น จวติ ตสฺสา พนฺธนํ ยาว น มุตฺตํ
โหติ ตาว ทุกฺกฏํ มุตฺเต ปน ถุลฺลจฺจยมฺปิ ปาราชิกมฺปิ
โหติ ฯ ตํ ปรโต อาวิภวิสฺสติ ฯ เสสํ วุตฺตนยเมว ฯ อยํ ตาว
ปาลิวณฺณนา ฯ
อยมฺปเนตฺถ ปาลิมุตฺตกวินิจฺฉโย ฯ จณฺฑโสเต พนฺธิตฺวา
ฐปิตนาวาย เอกํ ฐานํ พนฺธนเมว ฯ ตสฺมึ มุตฺตมตฺเต
ปาราชิกํ ฯ ตตฺถ ยุตฺติ ปุพฺเพ วุตฺตาเยว ฯ วิปฺปนฏฺฐา (๑)
นาวา ปน ยํ ยํ อุทกปฺปเทสํ ผริตฺวา ฐิตา โหติ สฺวาสฺสา
ฐานํ ฯ ตสฺมา ตํ อุทฺธํ วา อุจฺจาเรนฺตสฺส อโธ วา
# ๑. สี. วิปฺปนฏฺฐนวา ฯ
โอปิลาเปนฺตสฺส จตูสุ วา ทิสาสุ ผุฏฺโฐกาสํ อติกฺกาเมนฺตสฺส
อติกฺกนฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ นิจฺจเล อุทเก อพนฺธนํ อตฺตโน
ธมฺมตาย ฐิตนาวํ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา วามทกฺขิณปสฺสโต
วา กฑฺฒนฺตสฺส เอเกนนฺเตน ผุฏฺโฐกาสํ อปเรน อุทเก
ปติฏฺฐิตนฺเตน อติกฺกนฺตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ อุทฺธํ เกสคฺคมตฺตํ
อุทกโต โมจิเต อโธ นาวาตเลน ผุฏฺโฐกาสํ มุขวฏฺฏึ อติกฺกนฺต-
มตฺเต ปาราชิกํ ฯ ตีเร พนฺธิตฺวา นิจฺจเล อุทเก ฐปิตนาวาย
พนฺธนญฺจ ฐิโตกาโส จาติ เทฺว ฐานานิ ฯ ตํ ปฐมํ พนฺธนา
โมเจติ ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปจฺฉา ฉนฺนํ อาการานํ อญฺญตเรน ฐานา
จาเวติ ปาราชิกํ ฯ ปฐมํ ฐานา จาเวตฺวา ปจฺฉา พนฺธน-
โมจเนปิ เอเสว นโย ฯ ถเล อุสฺสาเทตฺวา อุกฺกุชฺชิตฺวา
ฐปิตนาวาย ผุฏฺโฐกาโสว ฐานํ ฯ ตสฺสา ปญฺจหากาเรหิ
ฐานปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ ฯ
นิกุชฺชิตฺวา ฐปิตนาวาย ปน มุขวฏฺฏิยา ผุฏฺโฐกาโสเยว
ฐานํ ฯ ตสฺสาปิ ปญฺจหากาเรหิ ฐานปริจฺเฉทํ ญตฺวา ยโต
กุโตจิ ผุฏฺโฐกาสํ อุทฺธญฺจ เกสคฺคมตฺตํ อติกฺกนฺตมตฺเต ปาราชิกํ
เวทิตพฺพํ ฯ ถลํ ปน อุสฺสาเทตฺวา ทฺวินฺนํ ทารุฆฏิกานํ
อุปริ ฐปิตนาวาย ทารุฆฏิกานํ ผุฏฺโฐกาโสเยว ฐานํ ฯ ตสฺมา
ตตฺถ มญฺจปาทมตฺถเกสุเยว ปติฏฺฐิตตฺถทฺธสาฏเก (๑) นาคทนฺเตสุ
ฐปิตภิณฺฑิวาเล จ วุตฺตนเยน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ
# ๑. ม. ปตฺถฏพทฺธสาฏเก ฯ
โยตฺตพทฺธาย ปน นาวาย สฏฺฐิสตฺตติพฺยามปฺปมาณํ
โยตฺตํ อโมเจตฺวาว อากฑฺเฒตฺวา ปฐวีลคฺคํ กตฺวา สห โยตฺเตน
ถเล ฐปิตาย นาวาย น ผุฏฺโฐกาสมตฺตเมว ฐานํ อถโข
โยตฺตโกฏิโต ปฏฺฐาย ยาว นาวาย ปฐวิยํ ปติฏฺฐิโตกาสสฺส
ปจฺฉิมนฺโต ตาว ทีฆโต ติริยํ ปน นาวาย จ โยตฺตสฺส
จ ปฐวิยํ ปติฏฺฐิตปริยนฺตปฺปมาณํ ฐานนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ ตํ
ทีฆโต วา ติริยโต วา กฑฺฒนฺตสฺส เอเกนนฺเตน ผุฏฺโฐกาสํ
อปเรน ปฐวิยํ ปติฏฺฐิตนฺเตน อติกฺกนฺตมตฺเต อุทฺธํ เกสคฺคมตฺตํ
สห โยตฺเตน ปฐวิโต โมจิเต ปาราชิกํ ฯ โย ปน ติฏฺเฐ
ฐิตนาวํ อภิรุหิตฺวา เถยฺยจิตฺโต อริตฺเตน วา ผิเยน วา
ปาเชติ ปาราชิกํ ฯ สเจ ปน ฉตฺตํ วา ปณาเมตฺวา จีวรํ
วา ปาเทหิ อกฺกมิตฺวา หตฺเถหิ อุกฺขิปิตฺวา ลงฺการสทิสํ (๑)
กตฺวา วาตํ คณฺหาเปติ พลวา วาโต อาคมฺม นาวํ หรติ
วาเตเนว สา หฏา โหติ ฯ ปุคฺคลสฺส นตฺถิ อวหาโร ฯ
ปโยโค อตฺถิ ฯ โส ปน ฐานา จาวนปฺปโยโค น โหติ ฯ
ยทิ ปน ตํ นาวํ เอวํ คจฺฉนฺตํ ปกติคมนํ ปจฺฉินฺทิตฺวา
อญฺญํ ทิสาภาคํ เนติ ปาราชิกํ ฯ สยเมว ยงฺกิญฺจิ คามติฏฺฐํ
สมฺปตฺตํ ฐานา อจฺจาเวนฺโตว วิกฺกีณิตฺวา คจฺฉติ เนวตฺถิ
อวหาโร ภณฺฑเทยฺยํ ปน โหตีติ ฯ
นาวฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ
# ๑. สี. ลการสทิสํ ฯ

ยานฏฺเฐ ฯ ยานํ ตาว ทสฺเสนฺโต ยานํ นาม
วยฺหนฺติอาทิมาห ฯ ตตฺถ อุปริ มณฺฑปสทิสํ ปทรจฺฉนฺนํ
สพฺพปริคุณฐิมํ (๑) วา ฉาเทตฺวา กตํ วยฺหํ ฯ อุโภสุ ปสฺเสสุ
สุวณฺณรชตาทิมยา โคปานสิโย ทตฺวา ครุฬปกฺขนเยน (๒) กตา
สนฺทมานิกา ฯ รโถ จ สกฏญฺจ ปากฏเมว ฯ เตสุ ยตฺถ
กตฺถจิ สวิญฺญาณกํ วา อวิญฺญาณกํ วา ราสิอาทิวเสน
ฐปิตํ ภณฺฑํ เถยฺยจิตฺเตน ฐานา จาเวนฺตสฺส นาวฏฺเฐ ถลฏฺเฐ
จ วุตฺตนเยน ปาราชิกํ เวทิตพฺพํ ฯ
อยํ ปน วิเสโส ฯ ยานฏฺฐํ ตณฺฑุลาทิภณฺฑํ ปิฏเก
คณฺหโต ปิฏเก อนุกฺขิตฺเตปิ ปิฏกํ ปหริตฺวา ตณฺฑุลาทีนํ
เอกาพทฺธภาเว วิโกปิเต ปาราชิกํ ฯ ถลฏฺฐาทีสุปิ อยํ นโย
ลพฺภติ ฯ ยานํ อวหริสสามีติอาทิมฺหิ ทุติยปริเยสนาทีนิ วุตฺต-
นยาเนว ฯ ฐานา จาเวตีติ เอตฺถ ปน ทุกยุตฺตสฺส ยานสฺส
ทฺวินฺนํ โคณานํ อฏฺฐ ปาทา เทฺว จ จกฺกานีติ ทสฏฺ-
ฐานานิ ฯ ตํ เถยฺยจิตฺตสฺส อารุหิตฺวา ธุเร นิสีทิตฺวา
ปาชยโต โคณานํ ปาทุทฺธาเร ถุลฺลจฺจยํ ฯ จกฺกานํ ปน
ปฐวิยํ ปติฏฺฐิตปฺปเทสโต เกสคฺคมตฺเต อติกฺกนฺเต ปาราชิกํ ฯ
สเจ ปน โคณา นายํ อมฺหากํ สามิโกติ ญตฺวา ธุรํ
ฉฑฺเฑตฺวา อกฑฺฒนฺตา ติฏฺฐนฺติ วา ผนฺทนฺติ วา รกฺขติ
# ๑. ม. สพฺพปลิคุณฺฐิมํ ฯ ๒. ม. ครุฬปกฺขกนเยน ฯ
ตาว ฯ โคเณ ปุน อุชุกํ ปฏิปาเทตฺวา ธุรํ อาโรเปตฺวา
ทฬฺหํ โยเชตฺวา ปาจเนน วิชฺฌิตฺวา ปาเชนฺตสฺส วุตฺตนเยเนว
เตสํ ปาทุทฺธาเร ถุลฺลจฺจยํ ฯ จกฺกาติกฺกเม ปาราชิกํ ฯ
สเจปิ สกทฺทเม มคฺเค เอกํ จกฺกํ กทฺทเม ลคฺคํ
โหติ ทุติยํ จกฺกํ โคณา ปริวตฺเตนฺตา ปวฏฺฏนฺติ ฯ เอกสฺส
ฐิตตฺตา น ตาว อวหาโร โหติ ฯ โคเณ ปน ปุน อุชุกํ
ปฏิปาเทตฺวา ปาเชนฺตสฺส ฐิตจกฺเก เกสคฺคมตฺตํ ผุฏฺโฐกาสํ
อติกฺกนฺเต ปาราชิเก ฯ จตุยุตฺตกสฺส ปน อฏฺฐารส ฐานานิ
อฏฺฐยุตฺตกสฺส จตุตฺตึสาติ เอเตนูปาเยน ยุตฺตยานสฺส ฐานเภโท
เวทิตพฺโพ ฯ
ยํ ปน อยุตฺตํ ธุเร เอกาย ปจฺฉโต จ ทฺวีหิ
อุปตฺถมฺภินีหิ อุปตฺถมฺเภตฺวา ฐปิตํ ตสฺส ติณฺณํ อุปตฺถมฺภินีนํ
จกฺกานญฺจ วเสน ปญฺจฏฺฐานานิ ฯ สเจ ธุเร อุปตฺถมฺภินี
เหฏฺฐภาเค กปฺปกตา โหติ ฉฏฺฐานานิ ฯ ปจฺฉโต ปน อนุ-
ปตฺถมฺเภตฺวา ธุเร อุปตฺถมฺภิตสฺเสว อุปตฺถมฺภินีวเสน ตีณิ วา
จตฺตาริ วา ฐานานิ ฯ ธุเรน ผลกสฺส วา ทารุกสฺส วา
อุปริ ฐปิตสฺส ตีณิ ฐานานิ ฯ ตถา ปฐวิยํ ฐปิตสฺส ฯ
ตํ (๑) กฑฺฒิตฺวา วา อุกฺขิปิตฺวา วา ปุรโต จ ปจฺฉโต จ
ฐานา จาเวนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ จกฺกานํ ปติฏฺฐิตฏฺฐาเน
# ๑. ม. ตํ. ธุรํ ฯ
เกสคฺคมตฺตํ อติกฺกนฺเต ปาราชิกํ ฯ จกฺกานิ อปเนตฺวา ทฺวีหิ
อกฺขสีเสหิ ทารูนํ อุปริ ฐปิตสฺส เทฺว ฐานานิ ฯ ตํ กฑฺฒนฺโต
วา อุกฺขิปนฺโต วา ผุฏฺโฐกาสํ อติกฺกาเมติ ปาราชิกํ ฯ
ภูมิยา ฐปิตสฺส ธุเรน จตูหิ จ อกฺขุทฺธีหิ ปติฏฺฐิตวเสน
ปญฺจฏฺฐานานิ ฯ ตํ ธุเร คเหตฺวา กฑฺฒโต อุทฺธีนํ ปจฺฉิมนฺเตหิ
ปุริมนฺเต อติกฺกนฺเต ปาราชิกํ ฯ อุทฺธีสุ คเหตฺวา กฑฺฒโต
อุทฺธีนํ ปุริมนฺเตหิ ปจฺฉิมนฺเต อติกฺกนฺเต ปาราชิกํ ฯ ปสฺเส
คเหตฺวา กฑฺฒโต อุทฺธีนํเยว ติริยํ ปติฏฺฐิตฏฺฐานสฺส อติกฺกเม
ปาราชิกํ ฯ มชฺเฌ คเหตฺวา อุกฺขิปโต เกสคฺคมตฺเต ปฐวิโต
มุตฺเต ปาราชิกํ ฯ อถ อุทฺธีขาณุกา น โหนฺติ สมเมว
พาหํ กตฺวา มชฺเฌ วิชฺฌิตฺวา อกฺขสีสานิ ปเวสิตานิ
โหนฺติ ฯ ตํ เหฏฺฐิมตลสฺส สมนฺตา สพฺพํ ปฐวึ ผุสิตฺวา
ติฏฺฐติ ฯ ตตฺถ จตูสุ ทิสาสุ อุทฺธญฺจ ผุฏฺฐฏฺฐานาติกฺกมวเสน
ปาราชิกํ เวทิตพฺพํ ฯ ภูมิยํ นาภิยา ฐปิตจกฺกสฺส เอกเมว
ฐานํ ฯ ตสฺส ปญฺจหากาเรหิ ปริจฺเฉโท ฯ เนมิปสฺเสน จ
นาภิยา จ ผุสิตฺวา ฐิตสฺส เทฺว ฐานานิ ฯ เนมิยา อุฏฺฐิต-
ภาคํ ปาเทน อกฺกมิตฺวา ภูมิยํ ผุสาเปตฺวา อเรสุ วา
เนมิยา วา คเหตฺวา อุกฺขิปนฺตสฺส อตฺตนา กตฏฺฐานํ ฐานํ
น โหติ ฯ ตสฺมา ตสฺมึ ฐิเตปิ อวเสสฏฺฐาเน อติกฺกนฺตมตฺเต
ปาราชิกํ ฯ ภิตฺตึ นิสฺสาย ฐปิตจกฺกสฺสปิ เทฺว ฐานานิ ฯ
ตตฺถ ปฐมํ ภิตฺติโต โมเจนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปจฺฉา ปฐวิโต
เกสคฺคมตฺตุทฺธาเร ปาราชิกํ ฯ ปฐมํ ภูมิโต โมเจนฺตสฺส ปน
สเจ ภิตฺติยํ ปติฏฺฐิตฏฺฐานํ น กุปฺปติ เอเสว นโย ฯ อถ
อเรสุ คเหตฺวา เหฏฺฐา กฑฺฒนฺตสฺส ภิตฺตึ ผุสิตฺวา ฐิโตกาสสฺส
อุปริโม อนฺโต เหฏฺฐิมํ อนฺตํ อติกฺกมติ ปาราชิกํ ฯ มคฺค-
ปฏิปนฺเน ยาเน ยานสฺสามิโก เกนจิเทว กรณีเยน โอโรหิตฺวา
มคฺคา โอกฺกนฺโต โหติ ฯ อถญฺโญ ภิกฺขุ ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺโต
อารกฺขสุญฺญํ ปสฺสิตฺวา ยานํ อวหริสฺสามีติ อาโรหติ ฯ
ตสฺส ปโยคํ วินาเยว โคณา คเหตฺวา ปกฺกนฺตา ฯ อวหาโร
นตฺถิ ฯ เสสํ นาวาย วุตฺตสทิสนฺติ ฯ
ยานฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา ฯ