โกณสุตฺตกปิฬกาว จีวเร
รตฺเต ทูวิญฺเญยฺยรูปา วฏฺฏนฺติ ฯ กญชิกปิฏฺฐขลิอาทีสุ จีวรํ
ปกฺขิปิตุํ น วฏฺฏติ ฯ จีวรกมฺมกาเล ปน หตฺถมลสูจิมลาทีนํ
โธวนตฺถํ กิลิฏฺฐกาเล จ โธวนตฺถํ วฏฺฏติ ฯ คนฺธํ วา ลาขํ
วา เตลํ วา รชเน ปกฺขิปิตุํ น วุฏฺฏติ ฯ
จีวรํ รชิตฺวา สงฺเขน วา มณินา วา เยน เกนจิ
น ฆฏฺเฏตพฺพํ ฯ ภูมิยํ ชานุกานิ นิหนฺตฺวา หตฺเถหิ คเหตฺวา
โทณิยมฺปิ น ฆํสิตพฺพํ ฯ โทณิยํ วา ผลเก วา ฐเปตฺวา
อนฺเต คาหาเปตฺวา หตฺเถน ปหริตต ปน วฏฺฏติ ฯ ตมฺปิ
มุฏฺฐินา น กาตพฺพํ ฯ โปราณกตฺเถรา ปน โทณิยมฺปิ น
ฐเปสุํ เอโก หตฺเถน คเหตฺวา ติฏฺฐติ อปโร หตฺเถ กตฺวา
หตฺเถน ปหรติ ฯ จีวรสฺส กณฺณสุตฺตกํ น วฏฺฏติ ฯ รชิตกาเล
ฉินฺทิตพฺพํ ฯ ยํ ปน อนุชานามิ ภิกฺขเว กณฺณสุตฺตกนฺติ
เอวํ อนุญฺญาตํ ตํ อนุวาเต ปาสกํ กตฺวา พนฺธิตพฺพํ
# ๑. ม. ….ปฏฺฏํ ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๒. สี. อคฺฆิยคทามุคฺคราทีนิ ฯ
รชนกาเล ลคฺคนตฺถาย ฯ คณฺฐิเกปิ โสภากรณตฺถํ เลขา วา
ปิฬกา วา น วฏฺฏติ นาเสตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ

ปตฺเต วา ถาลเก วา อารคฺเคน เลขํ กโรนฺติ อนฺโต
วา พหิ วา น วฏฺฏติ ฯ ปตฺตํ ภมํ อาโรเปตฺวา มชฺชิตฺวา
ปจนฺติ มณิวณฺณํ กริสฺสามาติ น วฏฺฏติ ฯ เตลวณฺโณ
ปน วฏฺฏติ ฯ ปตฺตมณฺฑเล ภตฺติกมฺมํ น วฏฺฏติ ฯ มกรทนฺตกํ
ปน วฏฺฏติ ฯ
ธมกรกจฺฉตฺตกสฺส อุปริ วา เหฏฺฐา วา ธมกรกกุจฺฉิยํ
วา เลขา น วฏฺฏติ ฯ ฉตฺตมุขวฏฺฏิยํ ปนสฺส เลขา วฏฺฏติ ฯ
กายพนฺธนสฺส โสภนตฺถํ ตหึ ตหึ ทิคุณํ สุตฺตํ
โกฏฺเฏนฺติ กกฺกฏกกฺขีนิ อุฏฺฐเปนฺติ น วฏฺฏติ ฯ อุโภสุ ปน
อนฺเตสุ ทสามุขสฺส ถิรภาวาย ทิคุณํ โกฏฺเฏตุํ วฏฺฏติ ฯ
ทสามุเข ปน ฆฏกํ วา มกรมุขํ วา เทฑฺฑุภสีสํ วา
ยงฺกิญฺจิ วิการรูปํ กาตุํ น วฏฺฏติ ฯ ตตฺถ ตตฺถ อจฺฉีนิ
ทสฺเสตฺวา มาลากมฺมาทีนิ วา กตฺวา โกฏฺฏิตกายพนฺธนํปิ
น วฏฺฏติ ฯ อุชุกเมว ปน มจฺฉกณฺฏกํ วา ขชฺชูรีปตฺตกํ
วา มฏฺฐปฏิกํ วา กตฺวา โกฏฺฏิตุํ วฏฺฏติ ฯ กายพนฺธนสฺส
ทสา เอกา วฏฺฏติ เทฺว ตีณิ จตฺตาริปิ วฏฺฏนฺติ ฯ ตโต
ปรํ น วฏฺฏนฺติ ฯ รชฺชุกกายพนฺธนํ เอกเมว วฏฺฏติ ฯ ปามงฺค-
สณฺฐานํ ปน เอกมฺปิ น วฏฺฏติ ฯ ทสา ปน ปามงฺค-
สณฺฐานาปิ วฏฺฏติ ฯ พหู รชฺชุเก เอกโต กตฺวา เอเกน
นิรนฺตรํ เวเฐตฺวา กตํ พหุรชฺชุกนฺติ น วตฺตพฺพํ ตํ วฏฺฏติ ฯ
กายพนฺธนวิเถ อฏฺฐมงฺคลาทิกํ ยงฺกิญฺจิ วิการรูปํ น
วฏฺฏติ ฯ ปริจฺเฉทเลขามตฺตํ วฏฺฏติ ฯ วิถกสฺส อุโภสุ อนฺเตสุ
ถิรกรณตฺถาย ฆฏกมฺปิ กโรนฺติ อยมฺปิ วฏฺฏติ ฯ

อญฺชนิยํ อิตฺถีปุริสจตุปฺปทสกุณรูปํ วา มาลากมฺม-
ลตากมฺมมกรทนฺตกโคมุตฺตกอฑฺฒจนฺทกาทิเภทํ วา วิการรูปํ น
วฏฺฏติ ฯ ฆํสิตฺวา วา ฉินฺทิตฺวา วา ยถา วา น ปญฺญายติ
ตถา สุตฺตเกน เวเฐตฺวา วลญฺเชตพฺพา ฯ อุชุกเมว ปน จตุรสฺสา
วา อฏฺฐํสา วา โสฬสํสา วา อญฺชนี วฏฺฏติ ฯ เหฏฺฐโตปิสฺสา
เทฺว วา ติสฺโส วา วฏฺฏเลขาโย วฏฺฏนฺติ ฯ คีวายมฺปิสฺสา
ปิธานกพนฺธนตฺถํ เอกา วฏฺฏเลขา วฏฺฏติ ฯ อญฺชนีสลากายมฺปิ
วณฺณมฏฺฐกมฺมํ น วฏฺฏติ ฯ อญฺชนีถวิกายมฺปิ ยงฺกิญฺจิ นานา-
วณฺเณน สุตฺเตน วณฺณมฏฺฐกมฺมํ น วฏฺฏติ ฯ

เอเสว นโย กุญฺจิกโกสเกปิ ฯ กุญฺจิกาย วณฺณมฏฺฐกมฺมํ
น วฏฺฏติ ฯ ตถา สิปาฏิกาย ฯ เอกวณฺณสุตฺเตน ปเนตฺถ
เยน เกนจิ ยงฺกิญฺจิ (๑) สิพฺพิตุํ วฏฺฏติ ฯ
อารกณฺฏเกปิ วฏฺฏมณิกํ วา อญฺญํ วา วณฺณมฏฺฐํ
น วฏฺฏติ ฯ คีวายํ ปน ปริจฺเฉทเลขา วฏฺฏติ ฯ ปิปฺผลเกปิ (๒)
# ๑. ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๒. ม. ปิปฺผลิเกปิ ฯ
มณิกํ วา ปิฬกํ วา ยงฺกิญฺจิ ฐเปตุํ (๑) น วฏฺฏติ ฯ ทณฺฑเก
ปน ปริจฺเฉทเลขา วฏฺฏติ ฯ นขจฺเฉทนํ วลิตกํเยว กโรนฺติ
ตสฺมา ตํ วฏฺฏติ ฯ อุตฺตรารณิยํ วา อรณิยํ (๒) วา ธนุเก (๓) วา
อุปริเปลฺลนทณฺฑเก วา มาลากมฺมาทิกํ ยงฺกิญฺจิ วณฺณมฏฺฐํ
น วฏฺฏติ ฯเปลฺลนทณฺฑกสฺส ปน เวมชฺเฌ มณฺฑลํ โหติ
ตตฺถ ปริจฺเฉทเลขามตฺตํ วฏฺฏติ ฯ สูจิสณฺฑาสํ กโรนฺติ เยน
สูจึ ฑํสาเปตฺวา ฆํสนฺติ ฯ ตตฺถ มกรมุขาทิกํ ยงฺกิญฺจิ
วณฺณมฏฺฐํ น วฏฺฏติ ฯ สูจิฑํสนตฺถํ ปน มุขมตฺตํ โหติ
ตํ วฏฺฏติ ฯ
ทนฺตกฏฺฐจฺเฉทนวาสิยมฺปิ ยงฺกิญฺจิ วณฺณมฏฺฐํ น
วฏฺฏติ ฯ อุชุกเมว กปฺปิยโลเหน อุโภสุ วา ปสฺเสสุ จตุรสฺสํ
วา อฏฺฐํสํ วา พนฺธิตุํ วฏฺฏติ ฯ กตฺตรทณฺเฑปิ ยงฺกิญฺจิ
วณฺณมฏฺฐํ น วฏฺฏติ ฯ เหฏฺฐา เอกา วา เทฺว วา วฏฺฏเลขา
อุปริ อหิจฺฉตฺตกมกุลมตฺตญฺจ วฏฺฏติ ฯ
เตลภาชเนสุ วิสาเณ นาฬิยํ วา อลาพุเก วา
อามณฺฑสารเก วา ฐเปตฺวา อิตฺถีรูปํ ปุริสรูปญฺจ อวเสสํ
สพฺพมฺปิ วณฺณมฏฺฐกมฺมํ วฏฺฏติ ฯ
มญฺจปีเฐ ภิสีพิมฺโพหเน ภุมฺมตฺถรเณ ปาทปุญฺฉเน
จงฺกมนภิสิยํ สมฺมุญฺชนิยํ กจวรฉฑฺฑนเก รชนโทณิกาย
# ๑. ม. อุฏฺฐเปตุํ ฯ ๒. ม. อธรารณิยํ ฯ ๓. ม. อรณิธนุเก ฯ
ปานียอุฬุงฺเก ปานียฆเฏ ปาทกฏฺฐลิกาย ผลกปีฐเก วลยาธารเก
ทณฺฑาธารเก ปตฺตปิธาเน ตาลวณฺเฏ จ วีชเน เอเตสุ สพฺพํ
มาลากมฺมาทิวณฺณมฏฺฐกมฺมํ วฏฺฏติ ฯ เสนาสเน ปน ทฺวาร-
กวาฏวาตปานกวาฏาทีสุ สพฺพรตนมยมฺปิ วณฺณมฏฺฐกมฺมํ
วฏฺฏติ ฯ
เสนาสเน กิญฺจิ ปฏิเสเธตพฺพํ นตฺถิ อญฺญตฺร
วิรุทฺธเสนาสนา ฯ

วิรุทฺธเสนาสนนฺนาม อญฺเญสํ สีมาย ราชวลฺลเภหิ
กตํ เสนาสนํ วุจฺจติ ฯ ตสฺมา เย ตาทิสํ เสนาสนํ กโรนฺติ
เต วตฺตพฺพา มา อมฺหากํ สีมาย เสนาสนํ กโรถาติ ฯ
อนาทิยิตฺวา กโรนฺติเยว ฯ ปุนปิ วตฺตพฺพา มา เอวํ อกตฺถ
มา อมฺหากํ อุโปสถปฺปวารณานํ อนฺตรายมกตฺถ มา สามคฺคึ
ภินฺทิตฺถ ตุมฺหากํ เสนาสนํ กตมฺปิ กตฏฺฐาเน น ฐสฺสตีติ ฯ
สเจ พลกฺกาเรน กโรนฺติเยว ยทา เตสํ ลชฺชิปริสา อุสฺสนฺนา
โหติ สกฺกา โหติ ลทฺธุํ ธมฺมิโก วินิจฺฉโย ตทา เตสํ
เปเสตพฺพํ ตุมฺหากํ อาวาสํ หรถาติ ฯ สเจ ยาวตติยํ
เปสิเต หรนฺติ สาธุ โน เจ หรนฺติ ฐเปตฺวา โพธิญฺจ
เจติยญฺจ อวเสสเสนาสนานิ ภินฺทิตพฺพานิ โน จ โข อปริ-
โภคํ กโรนฺเตหิ ฯ ปฏิปาฏิยา ปน ฉทนโคปานสีอิฏฺฐกาทีนิ
อปเนตฺวา เตสํ เปเสตพฺพํ ตุมฺหากํ ทพฺพสมฺภาเร หรถาติ ฯ
สเจ หรนฺติ สาธุ โน เจ หรนฺติ อถ เตสุ สมฺภาเรสุ
หิมวสฺสาตปาทีหิ ปูติภูเตสุ วา โจเรหิ วา หเฏสุ อคฺคินา วา
ทฑฺเฒสุ สีมสามิกา ภิกฺขู อนุปวชฺชา น ลพฺภา โจเทตุํ
ตุมฺเหหิ อมฺหากํ ทพฺพสมฺภารา นาสิตาติ วา ตุมฺหากํ
คีวาติ วา ฯ ยํ ปน สีมสามิเกหิ ภิกฺขูหิ กตํ ตํ สุกตเมว
โหตีติ ฯ
ปาลิมุตฺตกวินิจฺฉโย นิฏฺฐิโต ฯ

เอวํ ภินฺนาย ปน กุฏิกาย ธนิยสฺส ปริวิตกฺกญฺจ ปุนเรว
กุฏิกรณตฺถาย อุสฺสาหญฺจ ทสฺเสตุํ อถโข อายสฺมโตติอาทิ
วุตฺตํ ฯ ตตฺถ ทารุคเหคณโกติ รญฺโญ ทารุภณฺฑาคาเร
ทารุโคปโก ฯ คหณทารูนีติ เทเวน คหิตทารูนิ ราชปริคฺคห-
ภูตานิ ทารูนีติ อตฺโถ ฯ นครปฏิสงฺขาริกานีติ นครสฺส
ปฏิสงฺขารูปกรณานิ ฯ อาปทตฺถาย นิกฺขิตฺตานีติ อคฺคิทาเหน
วา ปุราณภาเวน วา ปฏิราชูปรุนฺธนาทินา วา โคปุรฏฺฏาลก-
ราชนฺเตปุรหตฺถิสาลาทีนํ วิปตฺติ อาปทาติ วุจฺจติ ตทตฺถํ
นิกฺขิตฺตานีติ วุตฺตํ โหติ ฯ ขณฺฑาขณฺฑิกํ เฉทาเปตฺวาติ อตฺตโน
กุฏิกาย ปมาณํ สลฺลกฺเขตฺวา กิญฺจิ อคฺเค กิญฺจิ มชฺเฌ
กิญฺจิ มูเล ขณฺฑาขณฺฑํ กโรนฺโต เฉทาเปสิ ฯ

วสฺสกาโรติ ตสฺส พฺราหฺมณสฺส นามํ ฯ มคธมหาสตฺโตติ
# ๑. ม. ทารุคเห คณโกติ ฯ ๒. ม. เทวคหทารูนีติ ฯ
# ๓. ม. ราชปฏิคฺคหิตภูตานิ ฯ
มคธรฏฺเฐ มหามตฺโต มหติยา อิสฺสริยมตฺตาย สมนฺนาคโต
มคธรญฺโญ วา มหามตฺโต มหามจฺโจติ วุตฺตํ โหติ ฯ
อนุสญฺญายมาโนติ ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา ปจฺจเวกฺขมาโน ฯ
ภเณติ อิสฺสรานํ นีจฏฺฐานิกปุริสาลปนํ ฯ พนฺธํ (๑) อาณาเปสีติ
พฺราหฺมโณ ปกติยาปิ ตสฺมึ อิสฺสาปกโตว โส รญฺโญ
อาณาเปหีติ วจนํ สุตฺวา ยสฺมา ปกฺโกสาเปหีติ รญฺญา
น วุตฺตํ ตสฺมา นํ หตฺเถสุ จ ปาเทสุ จ พนฺธํ กตฺวา
อาณาเปสฺสามีติ พนฺธํ (๑) อาณาเปสิ ฯ อทฺทสา (๒) โข อายสฺมา
ธนิโยติ กถํ อทฺทส ฯ โส กิร อตฺตโน เลเสน ทารูนํ
หฏภาวํ ญตฺวา นิสฺสํสยํ เอส ทารูนํ การณา ราชกุลโต
วธํ วา พนฺธํ วา ปาปุณิสฺสตีติ ตทา นํ อหเมว โมเจสฺสามีติ
นิจฺจกาลํ ตสฺส ปวุตฺตึ สุณนฺโตเยว วิจรติ ตสฺมา ตํขณํเยว
คนฺตฺวา อทฺทส ฯ เตน วุตฺตํ อทฺทสา โข อายสฺมา
ธนิโยติ ฯ ทารูนํ กิจฺจาติ ทารูนํ การณา ฯ ปุราหํ หญฺญามีติ
อหํ ปุรา หญฺญามิ ฯ ยาว อหํ น หญฺญามิ ตาว ตฺวํ
เอยฺยาสีติ อตฺโถ ฯ
อิงฺฆ ภนฺเต สราเปหีติ เอตฺถ อิงฺฆาติ โจทนตฺเถ
นิปาโต ฯ ปฐมาภิสิตฺโตติ (๓) อภิสิตฺโต หุตฺวา ปฐมํ ฯ เอวรูปึ
# ๑. สี. พทฺธํ ฯ ๒. ม. อทฺทส ฯ ๓. สมฺปจฺจาภิสิตฺโตติ อมฺหากํ มติ ฯ
# ปฐมาภิสมฺพุทฺโธติ สาธกํ ฯ
วาจํ ภาสิตาติ ทินฺนญฺเญว สมณพฺราหฺมณานํ ติณกฏฺโฐทกํ
ปริภุญฺชนฺตูติ อิมํ เอวรูปึ วาจํ อภิสิตฺโต หุตฺวา ปฐมเมว
ยํ ตฺวํ อภาสิ ตํ สยเมว ภาสิตฺวา อิทานิ สรสิ น
สรสีติ วุตฺตํ โหติ ฯ ราชาโน กิร อภิสิตฺตมตฺตาเยว ธมฺม-
เภริญฺจาราเปนฺติ ทินฺนญฺเญว สมณพฺราหฺมณานํ ติณกฏฺโฐทกํ
ปริภุญฺชนฺตูติ ตํ สนฺธาย เอส วทติ ฯ เตสํ มยา สนฺธาย
ภาสิตนฺติ เตสํ อปฺปมตฺตเกปิ กุกฺกุจฺจายนฺตานํ สมิตพาหิต-
ปาปานํ สมณพฺราหฺมณานํ ติณกฏฺโฐทกหรณํ สนฺธาย มยา
เอวํ ภาสิตํ น ตุมฺหาทิสานนฺติ อธิปฺปาโย ฯ ตญฺจ โข
อรญฺเญ อปริคฺคหิตนฺติ ตญฺจ ติณกฏฺโฐทกํ ยํ อรญฺเญ
อปริคฺคหิตํ โหติ เอตํ สนฺธาย มยา ภาสิตนฺติ ทีเปติ ฯ
โลเมน ตฺวํ มุตฺโตสีติ เอตฺถ โลมมิว โลมํ กึ ปน
ตํ ปพฺพชฺชาลิงฺคํ ฯ กึ วุตฺตํ โหติ ฯ ยถา นาม ธุตฺตา
มํสํ ขาทิสฺสามาติ มหคฺฆโลมกํ เอฬกํ คณฺเหยฺยย ตเมนํ อญโญ
วิญฺญุปุริโส ทิสฺวา อิมสฺส เอฬกสฺส มํสํ กหาปณมตฺตํ
อคฺฆติ โลมานิ ปน โลมวาเร โลมวาเร อเนเก กหาปเณ
อคฺฆนฺตีติ เทฺว อโลมเก เอฬเก ทตฺวา คณฺเหยฺย เอวํ โส
เอฬโก วิญฺญุปุริสมาคมฺม โลเมน มุจฺเจยฺย เอวเมว ตฺวํ อิมสฺส
กมฺมสฺส กตตฺตา วธพนฺธนารโห ยสฺมา ปน อรหทฺธโช
สพฺภิ อวชฺฌรูโป ตฺวญฺจ สาสเน ปพฺพชิตตฺตา ปพฺพชฺชาลิงฺค-
ภูตํ อรหทฺธชํ ธาเรสิ ตสฺมา ตฺวํ อิมินา ปพฺพชฺชาลิงฺคโลเมน
เอฬโก วิย วิญฺญุปุริสํ อาคมฺม มุตฺโตสิ ฯ

มนุสฺสา อุชฺฌายนฺตีติ รญฺโญ ปริสติ (๑) ภาสมานสฺส
สมฺมุขา จ ปรมฺมุขา จ สุตฺวา ตตฺถ ตตฺถ มนุสฺสา อุชฺญายนฺติ
อวชฺฌายนฺติ อวชานนฺตา ตํ ฌายนฺติ โอโลเกนฺติ ลามกโต
วา จินฺเตนฺตีติ อตฺโถ ฯ ขียนฺตีติ ตสฺส อวณฺณํ กเถนฺติ
ปกาเสนฺติ ฯ วิปาเจนฺตีติ วิตฺถาริกํ กโรนฺติ สพฺพตฺถ ปตฺถรนฺติ ฯ
อยญฺจ อตฺโถ สทฺทสตฺถานุสาเรน เวทิตพฺโพ ฯ อยํ ปเนตฺถ
โยชนา อลชฺชิโน อิเม สมณา สกฺยปุตฺติยาติอาทีนิ จินฺเตนฺตา
อุชฺฌายนฺติ นตฺถิ อิเมสํ สามญฺญนฺติอาทีนิ ภณนฺตา ขียนฺติ
อปคตา อิเม สามญฺญาติอาทีนิ ตตฺถ ตตฺถ วิตฺถาเรนฺตา
วิปาเจนฺตีติ ฯ เอเตน นเยน อิเมสํ ปทานํ อิโต ปรมฺปิ
ตตฺถ ตตฺถ อาคตปทานุรูเปน โยชนา เวทิตพฺพา ฯ ตตฺถ
พฺรหฺมจาริโนติ เสฏฺฐจาริโน ฯ สามญฺญนฺติ สมณภาโว ฯ
พฺรหฺมญฺญนฺติ เสฏฺฐภาโว ฯ เสสํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ
รญฺโญ ทารูนีติอาทิมฺหิ อทินฺนํ อาทิยิสฺสตีติ อยํ
อุชฺฌายนตฺโถ ฯ ยํ ปน อทินฺนํ อาทิยิ ตํ ทสฺเสตุํ รญฺโญ
ทารูนีติ วุตฺตํ ฯ อิติ วจนเภเท อสมฺมุยฺหนฺเตหิ อตฺโถ
เวทิตพฺโพ ฯ
# ๑. สี. ปริสตึ ฯ

ปุราณโวหาริโก มหามตฺโตติ ภิกฺขุภาวโต ปุราเณ
คิหิกาเล วินิจฺฉยโวหาเร นิยุตฺตตฺตา โวหาริโกติ สงฺขํ คโต
มหาอมจฺโจ ฯ อถโข ภควา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจาติ ภควา
สามญฺเญว โลกโวหารมฺปิ ชานาติ อตีตพุทฺธานํ ปญฺญตฺตมฺปิ
ชานาติ ปุพฺเพปิ พุทฺธา เอตฺตเกน ปาราชิกํ ปญฺญาเปนฺติ
เอตฺตเกน ถุลฺลจฺจยํ เอตฺตเกน ทุกฺกฏนฺติ เอวํ สนฺเตปิ สเจ
อญฺเญหิ โลกโวหารญฺญูหิ สทฺธึ อสํสนฺเทตฺวา ปาทมตฺเตน
ปาราชิกํ ปญฺญาเปยฺย เตนสฺส สิยย วตฺตาโร สีลสํวโร นาม
เอกภิกฺขุสฺสปิ อปฺปเมยฺโย อสงฺเขยฺโย มหาปฐวีสมุทฺทอากาสานิ
วิย อติวิตฺถิณฺโณ ตํ นาม ภควา ปาทมตฺตเกน นาเสสีติ
ตโต ตถาคตสฺส ญาณพลํ อชานนฺตา สิกฺขาปทํ โกเปยฺยุํ
ปญฺญตฺตมฺปิ สิกฺขาปทํ ยถาฐาเน น ติฏฺเฐยฺย โลกโวหารญฺญูหิ
ปน สทฺธึ สํสนฺเทตฺวา ปญฺญตฺเต โส อุปวาโท น โหติ
อญฺญทตฺถุํ เอวํ วตฺตาโร โหนฺติ อิเม หิ นาม อาคาริกาปิ
ปาทมตฺเตน โจรํ หนนฺติปิ พนฺธนฺติปิ ปพฺพาเชนฺติปิ กสฺมา
ภควา ปพฺพชิตํ น นาเสสฺสติ เยน ปรสนฺตกํ ติณสลาก-
มตฺตมฺปิ น คเหตพฺพนฺติ ตถาคตสฺส จ ญาณพลํ ชานิสฺสนฺติ
ปญฺญตฺตมฺปิ จ สิกฺขาปทํ อกุปฺปํ ภวิสฺสติ ยถาฐาเน
ฐสฺสติ ฯ ตสฺมา โลกโวหารญฺญูหิ สทฺธึ สํสนฺเทตฺวา ปญฺญา-
เปตุกาโม สพฺพาวนฺตํ ปริสํ อนุวิโลเกนฺโต อถโข ภควา
อวิทูเร นิสินฺนํ ทิสฺวา ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจาติ (๑) เอตํ อโวจ (๑)
กิตฺตเกน นุโข ภิกฺขุ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร
โจรํ คเหตฺวา หนติ วา พนฺธติ วา ปพฺพาเชติ วาติ ฯ
ตตฺถ มาคโธติ มคธานํ อิสฺสโร ฯ เสนิโยติ เสนาย
สมฺปนฺโน ฯ พิมฺพิสาโรติ ตสฺส นามํ ฯ ปพฺพาเชติ วาติ รฏฺฐโต
นิกฺขาเมติ ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมว ฯ ปญฺจมาสโก ปาโทติ
ตทา ราชคเห วีสติมาสโก กหาปโณ โหติ ตสฺมา ปญฺจ-
มาสโก ปาโท ฯ เอเตน ลกฺขเณน สพฺพชนปเทสุ กหาปณสฺส
จตุตฺโถ ภาโค ปาโทติ เวทิตพฺโพ ฯ โส จ โข โปราณสฺส
นีลกหาปณสฺส วเสน น อิตเรสํ รุทฺรทามกาทีนํ ฯ

เตน ปาเทน อตีตา พุทฺธาปิ ปาราชิกํ ปญฺญาเปสุํ อนาคตาปิ
ปญฺญาเปสฺสนฺติ ฯ สพฺพพุทฺธานํ หิ ปาราชิกวตฺถุมฺหิ วา
ปาราชิเก วา นานตฺตํ นตฺถิ ฯ อิมาเนว จตฺตาริ ปาราชิก-
วตฺถูนิ อิมาเนว จตฺตาริ ปาราชิกานิ อิโต อูนํ วา อติริตฺตํ
วา นตฺถิ ฯ ตสฺมา ภควาปิ ธนิยํ วิครหิตฺวา ปาเทเนว
ทุติยํ ปาราชิกํ ปญฺญาเปนฺโต โย ปน ภิกฺขุ อทินฺนํ
เถยฺยสงฺขาตนฺติอาทิมาห ฯ
เอวํ มูลจฺเฉชฺชวเสน ทฬฺหํ กตฺวา ทุติยปาราชิเก
ปญฺญตฺเต อปรมฺปิ อนุปฺปญฺญตฺตตฺถาย รชกภณฺฑิกวตฺถุ
# ๑. ม. เอตทโวจ ฯ
อุทปาทิ ฯ ตสฺสุปฺปตฺติทีปนตฺถเมตํ วุตฺตํ เอวญฺจิทํ ภควตา
ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ โหตีติ ฯ ตสฺสตฺโถ จ อนุปฺปญฺญตฺติ-
สมฺพนฺโธ จ ปฐมปาราชิกวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ ฯ
ยถา จ อิธ เอวํ อิโต ปรํ สพฺพสิกฺขาปเทสุ ฯ ยํ ยํ
หิ ปุพฺเพ วุตฺตํ ตํตํ สพฺพํ วชฺเชตฺวา อุปรูปริ อปุพฺพเมว
วณฺณยิสฺสาม ฯ ยทิ หิ ยํ ยํ วุตฺตนยํ ตํ ตํ ปุนปิ
วณฺณยิสฺสาม กทา วณฺณนาย อนฺตํ คมิสฺสาม ฯ ตสฺมา
ยํ ยํ ปุพฺเพ วุตฺตํ ตํตํ สพฺพํ สาธุกํ อุปลกฺเขตฺวา
ตตฺถ ตตฺถ อตฺโถ จ โยชนา จ เวทิตพฺพา ฯ อปุพฺพํ
ปน ยงฺกิญฺจิ อนุตฺตานตฺถํ สพฺพํ มยเมว วณฺณยิสฺสาม ฯ
ธนิยวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ