เอวํ สิกฺขาปทปฺปญฺญตฺติยา อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา ตสฺมึ
สิกฺขาปเท ภิกฺขูหิ กตฺตพฺพกิจฺจํ ทีเปนฺโต เอวญฺจ ปน
ภิกฺขเว อิมํ สิกฺขาปทํ อุทฺทิเสยฺยาถาติ อาห ฯ กึ วุตฺตํ
โหติ ฯ ภิกฺขเว อิมํ ปน มยา อิติ สนฺทสฺสิตานิสํสํ สิกฺขาปทํ
เอวํ ปาฏิโมกฺขุทฺเทเส อุทฺทิเสยฺยาถ จ ปริยาปุเณยฺยาถ จ
ธาเรยฺยาถ จ อญฺเญสญฺจ วาเจยฺยาถาติ ฯ อติเรกานยนตฺโถ
หิ เอตฺถ จสทฺโท เตนายมตฺโถ อานีโต โหตีติ ฯ
อิทานิ ยํ วุตฺตํ อิมํ สิกฺขาปทนฺติ ตํ ทสฺเสนฺโต
โย ปน ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย ปาราชิโก โหติ
อสํวาโสติ อาห ฯ เอวํ มูลจฺเฉชฺชวเสน ทฬฺหํ กตฺวา ปฐม-
ปาราชิเก ปญฺญตฺเต อปรมฺปิ อนุปฺปญฺญตฺตตฺถาย มกฺกฏีวตฺถุ
# ๑. วิ. ปริ. ๘/๑๐๑๔/๓๕๙ ฯ
อุทปาทิ ฯ ตสฺสุปฺปตฺติทีปนตฺถเมตํ วุตฺตํ เอวญฺจิทํ ภควตา
ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ โหตีติ ฯ ตสฺสตฺโถ ภควตา
ภิกฺขูนํ อิทํ สิกฺขาปทํ เอวํ ปญฺญตฺตํ โหติ จ อิทญฺจ
อญฺญํ วตฺถุ อุทปาทีติ ฯ
ปฐมปฺปญฺญตฺติกถา นิฏฺฐิตา ฯ
สทินฺนภาณวารํ นิฏฺฐิตํ ฯ

มกฺกฏีวตฺถุกถา
อิทานิ ยนฺตํ อญฺญํ วตฺถุ อุปฺปนฺนํ ตํ ทสฺเสตุํ
เตน โข ปน สมเยนาติอาทิมาห ฯ ตตฺรายํ อนุตฺตานปท-
วณฺณนา ฯ มกฺกฏึ อามิเสนาติ มหาวเน ภิกฺขูนํ ขนฺติเมตฺตาทิ-
คุณานุภาเวน นิราสงฺกจิตฺตา พหู มิคโมรกุกฺกุฏมกฺกฏาทโย
ติรจฺฉานา ปธานาคารฏฺฐาเนสุ วิจรนฺติ ฯ ตตฺถ เอกํ มกฺกฏึ
อามิเสน ยาคุภตฺตขชฺชกาทินา อุปลาเปตฺวา สงฺคณฺหิตฺวาติ
วุตฺตํ โหติ ฯ ตสฺสาติ ภุมฺมวจนํ ฯ ปฏิเสวตีติ ปจุรปฏิเสวโน
โหติ ฯ ปจุรตฺเถ วตฺตมานวจนํ ฯ โส ภิกฺขูติ โส เมถุนธมฺม-
ปฏิเสวนโก ภิกฺขุ ฯ เสนาสนจาริกํ อาหิณฺฑนฺตาติ เต ภิกฺขู
อาคนฺตุกา พุทฺธทสฺสนาย อาคตา ปาโตว อาคนฺตุกภตฺตานิ
ลภิตฺวา กตภตฺตกิจฺจา ภิกฺขูนํ นิวาสนฏฺฐานานิ ปสฺสิสฺสามาติ
วิจรึสุ ฯ เตน วุตฺตํ เสนาสนจาริกํ อาหิณฺฑนฺตาติ ฯ

เยน เต ภิกฺขู เตนูปสงฺกมีติ ติรจฺฉานคตา นาม เอกภิกฺขุนา สทฺธึ
วิสฺสาสํ กตฺวา อญฺเญสุปิ ตาทิสญฺเญว จิตฺตํ อุปฺปาเทนฺติ ฯ
ตสฺมา สา มกฺกฏี เยน เต ภิกฺขู เตนูปสงฺกมิ อุปาสงฺกมิตฺวา
อตฺตโน วิสฺสาสิกภิกฺขุสฺเสว เตสมฺปิ ตํ วิการํ ทสฺเสสิ ฯ
เฉปฺปนฺติ นงฺคุฏฺฐํ ฯ โอทฺทิสีติ อภิมุขํ ฐเปสิ ฯ นิมิตฺตมฺปิ
อกาสีติ เยน นิยาเมน ยาย กิริยาย เมถุนาธิปฺปายํ เต
ชานนฺติ ตํ อกาสีติ อตฺโถ ฯ โส ภิกฺขูติ ยสฺสายํ วิหาโร ฯ
เอกมนฺตํ นิลียึสูติ เอกสฺมึ โอกาเส ปฏิจฺฉนฺนา อจฺฉึสุ ฯ
สจฺจํ อาวุโสติ สโหฒคหิโต โจโร วิย ปจฺจกฺขํ ทิสฺวา
โจทิตตฺตา กึ วา มยา กตนฺติอาทีนิ วตฺตุํ อสกฺโกนฺโต
สจฺจํ อาวุโสติ อาห ฯ นนุ อาวุโส ตเถว ตํ โหตีติ
อาวุโส ยถา มนุสฺสิตฺถิยา นนุ ติรจฺฉานคติตฺถิยาปิ ตํ
สิกฺขาปทํ ตเถว โหติ ฯ มนุสฺสิตฺถิยาปิ หิ ทสฺสนมฺปิ คหณมฺปิ
อามสนมฺปิ ผุสนมฺปิ ฆฏฺฏนมฺปิ ทุฏฺฐุลฺลเมว ติรจฺฉานคติตฺถิยาปิ
ตํ สพฺพํ ทุฏฺฐุลฺลเมว โก เอตฺถ วิเสโส อเลสฏฺฐาเน ตฺวํ
เลสํ โอฑฺเฑสีติ ฯ
อนฺตมโส ติรจฺฉานคตายปิ ปาราชิโก โหติ อสํวาโสติ
ติรจฺฉานคตายปิ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตฺวา ปาราชิโกเอว โหตีติ
ทฬฺหตรํ สิกฺขาปทมกาสิ ฯ
# ๑. สฺยา. โอฑฺฑีติ ฯ ๒. สี. สภณฺฑคหิโต ฯ ม. สโหฑฺฒคฺคหิโต ฯ

ทุวิธํ หิ สิกฺขาปทํ โลกวชฺชํ ปณฺณตฺติวชฺชญฺจ ฯ ตตฺถ
ยสฺส สจิตฺตกปกฺเข จิตฺตํ อกุสลเมว โหติ ตํ โลกวชฺชนฺนาม ฯ
เสสํ ปณฺณตฺติวชฺชํ ฯ ตตฺถ โลกวชฺเช อนุปฺปญฺญตฺติ อุปฺปชฺชมานา
รุนฺธนฺตี ทฺวารํ ปิทหนฺตี โสตํ ปจฺฉินฺทมานา คาฬฺหตรํ
กโรนฺตี อุปฺปชฺชติ ฯ อญฺญตฺร อธิมานา อญฺญตฺร สุปินนฺตาติ
อยํ ปน วีติกฺกมาภาวา อพฺโพหาริกตฺตา จ วุตฺตา ฯ ปณฺณตฺติ-
วชฺเช อกเต วีติกฺกมา อุปฺปชฺชมานา สิถิลํ กโรนฺตี โมเจนฺตี
ทฺวารํ ททมานา อปราปรํ อนาปตฺตึ กุรุมานา อุปฺปชฺชติ
คณโภชนปรมฺปรโภชนาทีสุ อนุปฺปญฺญตฺติโย วิย ฯ อนฺตมโส
ตํขณิกายปีติ เอวรูปา ปน กเต วีติกฺกเม อุปฺปนฺนตฺตา
ปญฺญตฺติคติกาว โหติ ฯ อิทํ ปน ปฐมสิกฺขาปทํ ยสฺมา
โลกวชฺชํ น ปณฺณตฺติวชฺชํ ตสฺมา อยมนุปฺปญฺญตฺติ รุนฺธนฺตี
ทฺวารํ ปิทหนฺตี โสตํ ปจฺฉินฺทมานา คาฬฺหตรํ กโรนฺตี
อุปฺปชฺชติ ฯ
เอวํ เทฺวปิ วตฺถูนิ สมฺปิณฺเฑตฺวา มูลจฺเฉชฺชวเสน
ทฬฺหตรํ กตฺวา ปฐมปาราชิเก ปญฺญตฺเต อปรมฺปิ อนุ-
ปญฺญตฺตตฺถาย วชฺชิปุตฺตกวตฺถุ อุทปาทิ ฯ ตสฺสุปฺปตฺติทสฺส-
นตฺถเมตํ วุตฺตํ เอวญฺจิทํ ภควตา ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทํ
ปญฺญตฺตํ โหตีติ ฯ ตสฺสตฺโถ ภควตา ภิกฺขูนํ อิทํ สิกฺขาปทํ
เอวํ ปญฺญตฺตํ โหติ จ อิทญฺจ อญฺญมฺปิ วตฺถุ อุทปาทีติ ฯ
มกฺกฏีวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา ฯ

อิทานิ ยนฺตํ อญฺญมฺปิ วตฺถุ อุปฺปนฺนํ ตํ ทสฺเสตุํ
เตน โข ปน สมเยนาติอาทิมาห ฯ ตตฺราปิ อยมนุตฺตานปท-
วณฺณนา ฯ เวสาลิกาติ เวสาลิวาสิโน ฯ วชฺชิปุตฺตกาติ วชฺชิรฏฺเฐ
เวสาลิยํ กุลานํ ปุตฺตา ฯ สาสเน กิร โย โส (๑) อุปทฺทโว
อาทีนโว อพฺพุทมุปฺปชฺชิ สพฺพนฺตํ วชฺชิปุตฺตเก นิสฺสาย ฯ
ตถาหิ เทวทตฺโตปิ วชฺชิปุตฺตเก ปกฺเข ลภิตฺวา สงฺฆํ ภินฺทิ ฯ
วชฺชิปตฺตกาเอว จ วสฺสสตํ ปรินิพฺพุเต ภควติ อุทฺธมฺมํ
อุพฺพินยํ สตฺถุสาสนํ ทีเปสุํ ฯ อิเมปิ เตสํเยว เอกจฺจา เอวํ
ปญฺญตฺเตปิ สิกฺขาปเท ยาวทตฺถํ นหายึสุ ฯเปฯ เมถุนํ ธมฺมํ
ปฏิเสวึสูติ ฯ
ญาติพฺยสเนนปีติ เอตฺถ วิอสนํ พฺยสนํ วิกฺเขโป วิทฺธํสนํ
วินาโสติ สพฺพเมตํ เอกตฺถํ ฯ ญาตีนํ พฺยสนํ ญาติพฺยสนํ ฯ
เตน ญาติพฺยสเนน ฯ ราชทณฺฑพฺยาธิมรณวิปฺปวาสนิมิตฺเตน
ญาติวินาเสนาติ อตฺโถ ฯ เอส นโย ทุติยปเทปิ ฯ ตติยปเท
ปน อาโรคฺยวินาสโก โรโคเอว โรคพฺยสนํ ฯ โส หิ อาโรคฺยํ
พฺยสติ วิกฺขิปติ วินาเสตีติ พฺยสนํ ฯ โรโคเอว พฺยสนํ
โรคพฺยสนํ ฯ เตน โรคพฺยสเนน ฯ ผุฏฺฐาติ อธิปนฺนา อภิภูตา
สมนฺนาคตาติ อตฺโถ ฯ
# ๑. ม. โย ฯ ๒. ม. ภุญฺชึสุ ฯ ๓. ม. อสนํ ฯ
น มยํ ภนฺเต อานนฺท พุทฺธครหิโนติ ภนฺเต อานนฺท
ยํ พุทฺธํ น ครหาม น พุทฺธสฺส โทสํ วเทม น ธมฺม-
ครหิโน น สงฺฆครหิโน ฯ อตฺตครหิโน มยนฺติ อตฺตานเมว
มยํ ครหาม อตฺตโน โทสํ วเทม ฯ อลกฺขิกาติ นิสฺสิริกา ฯ
อปฺปปุญฺญาติ ปริตฺตปุญฺญา ฯ วิปสฺสกา กุสลานํ ธมฺมานนฺติ เย
อฏฺฐตฺตึสารมฺมเณสุ วิภตฺตา กุสลา ธมฺมา เตสํ วิปสฺสกา ฯ
ตโต ตโต อารมฺมณโต วุฏฺฐาย เตว ธมฺเม วิปสฺสมานาติ
อตฺโถ ฯ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตนฺติ รตฺติยา ปุพฺพํ ปุพฺพรตฺตํ
รตฺติยา อปรํ อปรรตฺตํ ฯ ปฐมยามญฺจ ปจฺฉิมยามญฺจาติ วุตฺตํ
โหติ ฯ โพธิปกฺขิกานนฺติ โพธิสฺส ปกฺเข ภวานํ ฯ อรหตฺต-
มคฺคญฺญาณสฺส อุปการกานนฺติ อตฺโถ ฯ ภาวนานุโยคนฺติ
วฑฺฒนานุโยคํ ฯ อนุยุตฺตา วิหเรยฺยามาติ คิหิปลิโพธํ อาวาส-
ปลิโพธญฺจ ปหาย วิวิตฺเตสุ เสนาสเนสุ ยุตฺตปฺปยุตฺตา
อนญฺญกิจฺจา วิหเรยฺยาม ฯ
เอวมาวุโสติ เถโร เอเตสํ อาสยํ อชานนฺโต อิทํ
เนสํ มหาคชฺชิตํ สุตฺวา สเจ อิเม อีทิสา ภวิสฺสนฺติ
สาธูติ มญฺญมาโน เอวมาวุโสติ สมฺปฏิจฺฉิ ฯ

อฏฺฐานํ (๑)
อนวกาโสติ อุภยมฺเปตํ การณปฏิกฺเขปวจนํ ฯ การณํ หิ
ยสฺมา ตตฺถ ตทายตฺตวุตฺติภาเวน ผลํ ติฏฺฐติ ยสฺมา จสฺส
# ๑. ม. อฏฺฐานเมตํ ฯ
ตํ โอกาโส โหติ ตทายตฺตวุตฺติภาเวน ตสฺมา ฐานญฺจ
อวกาโส จาติ วุจฺจติ ฯ ตํ ปฏิกฺขิปนฺโต อาห อฏฺฐานเมตํ
อานนฺท อนวกาโสติ ฯ เอตํ ฐานํ วา โอกาโส วา นตฺถิ ฯ
ยํ ตถาคโตติ เยน ตถาคโต วชฺชีนํ วา ฯเปฯ สมูหเนยฺย
ตํ การณํ นตฺถีติ อตฺโถ ฯ ยทิ หิ ภควา เอเตสํ ลเภยฺยาม
อุปสมฺปทนฺติ ยาจนฺตานํ อุปสมฺปทํ ทเทยฺย เอวํ สนฺเต
ปาราชิโก โหติ อสํวาโสติ ปญฺญตฺตํ สมูหเนยฺย ฯ ยสฺมา
ปน ตํ น สมูหนติ ตสฺมา อฏฺฐานเมตนฺติอาทิมาห ฯ
โส อาคโต น อุปสมฺปาเทตพฺโพติ ยทิ หิ เอวํ อาคโต
อุปสมฺปทํ ลเภยฺย สาสเน อคารโว ภเวยฺย สามเณรภูมิยํ
ปน ฐิโต สคารโว ภวิสฺสติ อตฺตตฺถญฺจ กริสฺสตีติ ญตฺวา
อนุกมฺปมาโนว ภควา อาห โส อาคโต น อุปสมฺปาเท-
ตพฺโพติ ฯ โส อาคโต อุปสมฺปาเทตพฺโพติ เอวํ อาคโต ภิกฺขุ-
ภาเว ฐตฺวา อวิปนฺนสีลตาย สาสเน สคารโว ภวิสฺสติ โส
สติ อุปนิสฺสเย น จิรสฺเสว อุตฺตมตฺถํ ปาปุณิสฺสตีติ ญตฺวา
อุปสมฺปาเทตพฺโพติ อาห ฯ
เอวํ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตฺวา อาคเตสุ อนุปสมฺปาเท-
ตพฺพญฺจ อุปสมฺปาเทตพฺพญฺจ ทสฺเสตฺวา ตีณิ วตฺถูนิ
สโมธาเนตฺวา ปริปุณฺณํ กตฺวา สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปตุกาโม
เอวญฺจ ปน ภิกฺขเว อิมํ สิกฺขาปทํ อุทฺทิเสยฺยาถาติ วตฺวา
โย ปน ภิกฺขุ ฯเปฯ อสํวาโสติ ปริปุณฺณํ สิกฺขาปทํ
ปญฺญาเปสิ ฯ

จตุพฺพิธวินยกถา
อิทานิ ตสฺส อตฺถํ วิภชนฺโต โย ปนาติ โย
ยาทิโสติอาทิมาห ฯ ตสฺมึ ปน สิกฺขาปเท จ สิกฺขาปทวิภงฺเค
จ สกเล จ วินยวินิจฺฉเย โกสลฺลํ ปฏฺฐยนฺเตน จตุพฺพิโธ
วินโย ชานิตพฺโพ ฯ
จตุพฺพิธํ หิ วินย มหาเถรา มหิทฺธิกา
นีหริตฺวา ปกาเสส ธมฺมสงฺคาหกา ปุรา ฯ
กตมํ จตุพฺพิธํ ฯ สุตฺตํ สุตฺตานุโลมํ อาจริยวาทํ อตฺตโน
มตีติ (๑) ยํ สนฺธาย วุตฺตํ อาหจฺจปเทน โข มหาราช รเสน
อาจริยวํสตา อธิปฺปาโยติ (๒) ฯ

เอตฺถ หิ อาหจฺจปทนฺติ สุตฺตํ
อธิปฺเปตํ ฯ รโสติ สุตฺตานุโลมํ ฯ อาจริยวํโสติ อาจริยวาโท ฯ
อธิปฺปาโยติ อตฺตโน มติ ฯ ตตฺถ สุตฺตนฺนาม สกลวินยปิฏเก
ปาลิ ฯ สุตฺตานุโลมนฺนาม จตฺตาโร มหาปเทสา เย ภควตา
เอวํ วุตฺตา ยํ ภิกฺขเว มยา อิทํ น กปฺปตีติ อปฏิกฺขิตฺตํ
ตญฺเจ อกปฺปิยํ อนุโลเมติ กปฺปิยํ ปฏิพาหติ ตํ โว น
กปฺปติ ยํ ภิกฺขเว มยา อิทํ น กปฺปตีติ อปฏิกฺขิตฺตํ ตญฺเจ
กปฺปิยํ อนุโลเมติ อกปฺปิยํ ปฏิพาหติ ตํ โว กปฺปติ ยํ
# ๑. ม. อตฺตโนมตินฺติ ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๒. ม. อาจริยวํเสน
# อธิปฺปายาติ ฯ
ภิกฺขเว มยา อิทํ กปฺปตีติ อนนุญฺญาตํ ตญฺเจ อกปฺปิยํ
อนุโลเมติ กปฺปิยํ ปฏิพาหติ ตํ โว น กปฺปติ ยํ ภิกฺขเว
มยา อิทํ กปฺปตีติ อนนุญฺญาตํ ตญฺเจ กปฺปิยํ อนุโลเมติ
อกปฺปิยํ ปฏิพาหติ ตํ โว กปฺปตีติ ฯ
อาจริยวาโท นาม ธมฺมสงฺคาหเกหิ ปญฺจหิ อรหนฺต-
สเตหิ ฐปิตา ปาลิวินิมุตฺตา โอกฺกนฺติกวินิจฺฉยปฺปวตฺตา อฏฺฐ-
กถาตนฺติ ฯ
อตฺตโน มติ นาม สุตฺตสุตฺตานุโลมอาจริยวาเท มุญฺจิตฺวา
อนุมาเนน อตฺตโน อนุพุทฺธิยา นยคฺคาเหน อุปฏฺฐิตาการ-
กถนํ ฯ อปิจ สุตฺตนฺตาภิธมฺมวินยฏฺฐกถาสุ อาคโต สพฺโพปิ
เถรวาโท อตฺตโน มติ นาม ฯ

ตํ ปน อตฺตโน มตึ คเหตฺวา กเถนฺเตน น ทฬฺหคฺคาหํ
คเหตฺวา โวหริตพฺพํ การณํ สลฺลกฺเขตฺวา อตฺเถน ปาลึ
ปาลิยา จ อตฺถํ สํสนฺเทตฺวา กเถตพฺพํ ฯ อตฺตโน มติ
อาจริยวาเท โอตาเรตพฺพา ฯ สเจ ตตฺถ โอตรติ เจว
สเมติ จ คเหตพฺพา ฯ สเจ เนว โอตรติ น สเมติ น
คเหตพฺพา ฯ อยํ หิ อตฺตโน มติ นาม สพฺพทุพฺพลา ฯ
อตฺตโน มติโต อาจริยวาโท พลวตโร ฯ
อาจริยวาโทปิ สุตฺตานุโลเม โอตาเรตพฺโพ ฯ ตตฺถ
โอตรนฺโต สเมนฺโตเอว คเหตพฺโพ อิตโร น คเหตพฺโพ ฯ
อาจริยวาทโต หิ สุตฺตานุโลมํ พลวตรํ ฯ
สุตฺตานุโลมมฺปิ สุตฺเต โอตาเรตพฺพํ ฯ ตตฺถ โอตรนฺตํ
สเมนฺตเมว คเหตพฺพํ อิตรํ น คเหตพฺพํ ฯ สุตฺตานุโลมโต
หิ สุตฺตเมว พลวตรํ ฯ สุตฺตํ หิ อปฏิวตฺติยํ การกสงฺฆสทิสํ
พุทฺธานํ ฐิตกาลสทิสํ ฯ ตสฺมา ยทา เทฺว ภิกฺขู สากจฺฉนฺติ
สกวาที สุตฺตํ คเหตฺวา กเถติ ปรวาที สุตฺตานุโลมํ ฯ เตหิ
อญฺญมญฺญํ เขปํ วา ครหํ วา อกตฺวา สุตฺตานุโลมํ สุตฺเต
โอตาเรตพฺพํ ฯ สเจ โอตรติ สเมติ คเหตพฺพํ โน เจ น
คเหตพฺพํ สุตฺตสฺมึเยว ฐาตพฺพํ ฯ อถายํ สุตฺตํ คเหตฺวา กเถติ
ปโร อาจริยวาทํ เตหิปิ อญฺญมญฺญํ เขปํ วา ครหํ วา
อกตฺวา อาจริยวาโท สุตฺเต โอตาเรตพฺโพ ฯ สเจ โอตรติ
สเมติ คเหตพฺโพ ฯ อโนตรนฺโต อสเมนฺโต จ คารยฺโห
อาจริยวาโท น คเหตพฺโพ สุตฺตสฺมึเยว ฐาตพฺพํ ฯ
อถายํ สุตฺตํ คเหตฺวา กเถติ ปโร อตฺตโน มตึ เตหิปิ
อญฺญมญฺญํ เขปํ วา ครหํ วา อกตฺวา อตฺตโน มติ สุตฺเต
โอตาเรตพฺพา ฯ สเจ โอตรติ สเมติ คเหตพฺพา โน เจ น
คเหตพฺพา สุตฺตสฺมึเยว ฐาตพฺพํ ฯ
อถายํ (๑) สุตฺตานุโลมํ คเหตฺวา กเถติ ปโร สุตฺตํ
สุตฺตานุโลเม โอตาเรตพฺพํ ฯ สเจ โอตรติ สเมติ ติสฺโส
# ๑. ม. อถ ปนายํ ฯ
สงฺคีติโย อารุฬฺหํ ปาลิอาคตํ ปญฺญายติ คเหตพฺพํ โน เจ
ตถา ปญฺญายติ น โอตรติ น สเมติ พาหิรกสุตฺตํ วา
โหติ สิโลโก วา อญฺญํ วา คารยฺหสุตฺตํ คุฬฺหเวสฺสนฺตร-
คุฬฺหวินยเวทลฺลาทีนํ อญฺญตรโต อาคตํ น คเหตพฺพํ
สุตฺตานุโลมสฺมึเยว ฐาตพฺพํ ฯ
อถายํ สุตฺตานุโลมํ คเหตฺวา กเถติ ปโร อาจริยวาทํ
อาจริยวาโท สุตฺตานุโลเม โอตาเรตพฺโพ ฯ สเจ โอตรติ สเมติ
คเหตพฺโพ โน เจ น คเหตพฺโพ สุตฺตานุโลเมเยว ฐาตพฺพํ ฯ
อถายํ สุตฺตานุโลมํ คเหตฺวา กเถติ ปโร อตฺตโน
มตึ อตฺตโน มติ สุตฺตานุโลเม โอตาเรตพฺพา ฯ สเจ โอตรติ
สเมติ คเหตพฺพา โน เจ น คเหตพฺพา สุตฺตานุโลเมเยว
ฐาตพฺพํ ฯ
อถ ปนายํ อาจริยวาทํ คเหตฺวา กเถติ ปโร สุตฺตํ
สุตฺตํ อาจริยวาเท โอตาเรตพฺพํ ฯ สเจ โอตรติ สเมติ
คเหตพฺพํ ฯ อิตรํ คารยฺหสุตฺตํ น คเหตพฺพํ อาจริยวาเทเยว
ฐาตพฺพํ ฯ
อถายํ อาจริยวาทํ คเหตฺวา กเถติ ปโร สุตฺตานุโลมํ
สุตฺตานุโลมํ อาจริยวาเท โอตาเรตพฺพํ ฯ โอตรนฺตํ สเมนฺตเมว
คเหตพฺพํ ฯ อิตรํ น คเหตพฺพํ อาจริยวาเทเยว ฐาตพฺพํ ฯ
อถายํ อาจริยวาทํ คเหตฺวา กเถติ ปโร อตฺตโน มตึ
อตฺตโน มติ อาจริยวาเท โอตาเรตพฺพา ฯ สเจ โอตรติ สเมติ
คเหตพฺพา โน เจ น คเหตพฺพา อาจริยวาเทเยว ฐาตพฺพํ ฯ
อตฺตโน คหณเมว พลิยํ กาตพฺพํ (๑) ฯ
อถ ปนายํ อตฺตโน มตึ คเหตฺวา กเถติ ปโร สุตฺตํ
สุตฺตํ อตฺตโน มติยํ โอตาเรตพฺพํ ฯ สเจ โอตรติ สเมติ
คเหตพฺพํ ฯ อิตรํ คารยฺหสุตฺตํ น คเหตพฺพํ อตฺตโน มติยํเยว
ฐาตพฺพํ ฯ
อถายํ อตฺตโน มตึ คเหตฺวา กเถติ ปโร สุตฺตานุโลมํ
สุตฺตานุโลมํ อตฺตโน มติยํ โอตาเรตพฺพํ ฯ โอตรนฺตํ สเมนฺตเมว
คเหตพฺพํ ฯ อิตรํ น คเหตพฺพํ อตฺตโน มติยเมว ฐาตพฺพํ ฯ
อถายํ อตฺตโน มตึ คเหตฺวา กเถติ ปโร อาจริยวาทํ
อาจริยวาโท อตฺตโน มติยํ โอตาเรตพฺโพ ฯ สเจ โอตรติ
สเมติ คเหตพฺโพ ฯ อิตโร คารยฺโห อาจริยวาโท น
คเหตพฺโพ อตฺตโน มติยเมว ฐาตพฺพํ ฯ อตฺตโน คหณเมว
พลิยํ กาตพฺพํ ฯ สพฺพฏฺฐาเนสุ จ เขโป วา ครหา วา น
กตฺตพฺพาติ ฯ
อถ ปนายํ กปฺปิยนฺติ คเหตฺวา กเถติ ปโร อกปฺปิยนฺติ
สุตฺเต จ สุตฺตานุโลเม จ โอตาเรตพฺพํ ฯ สเจ กปฺปิยํ โหติ
กปฺปิเย ฐาตพฺพํ ฯ สเจ อกปฺปิยํ อกปฺปิเย ฐาตพฺพํ ฯ
# ๑. ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
อถายํ ตสฺส กปฺปิยภาวสาธกํ สุตฺตโต พหุํ การณญฺจ
วินิจฺฉยญฺจ ทสฺเสติ ปโร การณํ น วินฺทติ กปฺปิเย
ฐาตพฺพํ ฯ อถ ปโร ตสฺส อกปฺปิยภาวสาธกํ สุตฺตโต พหุํ
การณญฺจ วินิจฺฉยญฺจ ทสฺเสติ อเนน อตฺตโน คหณนฺติ
กตฺวา ทฬฺหํ อาทาย น ฐาตพฺพํ ฯ สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา
อกปฺปิเยเอว ฐาตพฺพํ ฯ อถ ทฺวินฺนมฺปิ การณจฺฉายา ทิสฺสติ
ปฏิกฺขิตฺตภาโวเยว สาธุ อกปฺปิเย ฐาตพฺพํ ฯ วินยํ หิ ปตฺวา
กปฺปิยากปฺปิยวิจารณํ อาคมฺม รุนฺธิตพฺพํ คาฬฺหํ กตฺตพฺพํ
โสตํ ปจฺฉินฺทิตพฺพํ ครุกภาเวเยว ฐาตพฺพํ ฯ
อถ ปนายํ อกปฺปิยนฺติ คเหตฺวา กเถติ ปโร กปฺปิยนฺติ
สุตฺเต จ สุตฺตานุโลเม จ โอตาเรตพฺพํ ฯ สเจ กปฺปิยํ โหติ
กปฺปิเย ฐาตพฺพํ ฯ สเจ อกปฺปิยํ อกปฺปิเย ฐาตพฺพํ ฯ
อถายํ พหูหิ สุตฺตวินิจฺฉยการเณหิ อกปฺปิยภาวํ ทสฺเสติ
ปโร การณํ น วินฺทติ อกปฺปิเย ฐาตพฺพํ ฯ อถ ปโร พหูหิ
สุตฺตวินิจฺฉยการเณหิ กปฺปิยภาวํ ทสฺเสติ อยํ การณํ น
วินฺทติ กปฺปิเย ฐาตพฺพํ ฯ อถ ทฺวินฺนมฺปิ การณจฺฉายา
ทิสฺสติ อตฺตโน คหณํ น วิสฺสชฺเชตพฺพํ ฯ ยถา จายํ
กปฺปิยากปฺปิเย จ อกปฺปิยกปฺปิเย จ วินิจฺฉโย วุตฺโต เอวํ
อนาปตฺติอาปตฺติวาเท จ อาปตฺตานาปตฺติวาเท จ ลหุกครุกา-
ปตฺติวาเท จ ครุกลหุกาปตฺติวาเท จาปิ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ ฯ
นามมตฺเตเยว หิ เอตฺถ นานํ โยชนานเย นานํ นตฺถิ
ตสฺมา น วิตฺถาริตํ ฯ
เอวํ กปฺปิยากปฺปิยาทิวินิจฺฉเย อุปฺปนฺเน โย สุตฺต-
สุตฺตานุโลมอาจริยวาทอตฺตโนมตีสุ อติเรกการณํ ลภติ ตสฺส
วาเท ฐาตพฺพํ ฯ สพฺพโส ปน การณวินิจฺฉยํ อลภนฺเตน
สุตฺตํ น วิชหิตพฺพํ สุตฺตสฺมึเยว ฐาตพฺพนฺติ ฯ เอวํ ตสฺมึ
สิกฺขาปเท จ สิกฺขาปทวิภงฺเค จ สกเล จ วินยวินิจฺฉเย
โกสลฺลํ ปฏฺฐยนฺเตน อยํ จตุพฺพิโธ วินโย ชานิตพฺโพ ฯ

อิมญฺจ ปน จตุพฺพิธํ วินยํ ญตฺวาปิ วินยธเรน
ปุคฺคเลน ติลกฺขณสมนฺนาคเตน ภวิตพฺพํ ฯ ตีณิ หิ วินยธรสฺส
ลกฺขณานิ อิจฺฉิตพฺพานิ ฯ กตมานิ ตีณิ ฯ สุตฺตญฺจสฺส สฺวาคตํ
โหติ สุปฺปวตฺติตํ (๑) สุวินิจฺฉิตํ สุตฺตโต (๒) อนุพฺยญฺชนโสติ (๓) อิทเมกํ
ลกฺขณํ ฯ วินเย โข ปน ฐิโต โหติ อสํหิโรติ (๔) อิทํ ทุติยํ ฯ
อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส สุคฺคหิตา โหติ สุมนสิกตา
สูปธาริตาติ (๕) อิทํ ตติยํ ฯ