ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุนฺติ ภควโต เอตมตฺถํ
อาจิกฺขึสุ ปฏิเวทยึสุ อาโรจยมานา จ เนว ปิยกมฺยตาย น
เภทปุเรกฺขารตาย น ตสฺสายสฺมโต อวณฺณํ ปกาสนตฺถาย
น กลิสาสนํ อาโรจนตฺถาย นาปิ อิทํ สุตฺวา ภควา
อิมสฺส สาสเน ปติฏฺฐานํ น ทสฺสติ นิกฺกฑฺฒาเปสฺสติ นนฺติ
มญฺญมานา อาโรเจสุํ อถโข อิมํ สาสเน อุปฺปนฺนํ อพฺพุทํ
ญตฺวา ภควา สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสฺสติ เวลํ มริยาทํ อาณํ
ฐเปสฺสตีติ อาโรเจสุํฯ

เอตสฺมึ นิทาเน เอตสฺมึ ปกรเณติ เอตฺถ สุทินฺนสฺส
อชฺฌาจารวีติกฺกโม สิกฺขาปทปฺปญฺญตฺติยา การณตฺตา
นิทานญฺเจว ปกรณญฺจาติ วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ ฯ การณํ หิ
ยสฺมา นิเทติ อตฺตโน ผลํ หนฺท คณฺหาถ นนฺติ ทสฺเสนฺตํ
วิย อปฺเปติ ปกโรติ จ นํ กตฺตุํ อารภติ กโรติเยว วา
ตสฺมา นิทานญฺเจว ปกรณญฺจาติ วุจฺจติ ฯ วิครหิ พุทฺโธ
ภควาติ พุทฺโธ ภควา วิครหิ นินฺทิ ยถาติ วณฺณา-
วณฺณรหานํ วณฺณญฺจ อวณฺณญฺจ ภณนฺโต อคฺคปุคฺคโล ฯ
น หิ ภควโต สีลวีติกฺกมการกํ ปุคฺคลํ ทิสฺวา อยํ ชาติยา
วา โคตฺเตน วา โกลปุตฺติเยน วา คณฺเฐน วา ธุตงฺเคน
วา ญาโต ยสสฺสี อีทิสํ ปุคฺคลํ รกฺขิตุํ วฏฺฏตีติ จิตฺตํ
อุปฺปชฺชติ นาปิ เปสลํ คุณวนฺติ ทิสฺวา ตสฺส คุณํ ปฏิจฺฉาเทตุํ
จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ อถโข ครหิตพฺพํ ครหติเยว ปสํสิตพฺพญฺจ
ปสํสติเยว อยญฺจ ครหิตพฺโพ ตสฺมา ตํ ตาทิลกฺขเณ ฐิโต
อวิกฺกมฺปมาเนน จิตฺเตน วิครหิ พุทฺโธ ภควา อนนุจฺ-
ฉวิยนฺติอาทีหิ วจเนหิ ฯ

ตตฺถายํ อตฺถวณฺณนา ยทิทํ ตยา โมฆปุริส ตุจฺฉมนุสฺส
กมฺมํ กตํ ตํ สมณกรณานํ ธมฺมานํ มคฺคผลนิพฺพานสาสนานํ
วา น อนุจฺฉวิกํ เตสํ ฉวึ ฉายํ สุนฺทรภาวํ น อเนฺวติ
นานุคจฺฉติ อถโข อารกาว เตหิ ธมฺเมหิ อนนุจฺฉวิกตฺตาเอว
จ อนนุโลมิกํ เตสํ น อนุโลเมติ อถโข วิโลมํ ปจฺจนีกภาเว
ฐิตํ อนนุโลมิกตฺตาเอว จ อปฏิรูปํ ปฏิรูปํ สทิสํ ปฏิภาคํ น
โหติ อถโข อสทิสมปฏิภาคเมว อปฏิรูปตฺตาเอว จ อสฺสามณกํ
สมณานํ กมฺมํ น โหติ อสฺสามณกตฺตา อกปฺปิยํ ยํ หิ
สมณกมฺมํ น โหติ ตํ เตสํ น กปฺปติ อกปฺปิยตฺตา อกรณียํ
น หิ สมณานํ ยํ น กปฺปติ ตํ กโรนฺติ ตญฺเจตํ ตยา กตํ
ตสฺมา อนนุจฺฉวิกํ เต โมฆปุริส กตํ ฯเปฯ อกรณียนฺติ ฯ
กถํ หิ นามาติ เกน นาม การเณน ฯ กินฺนาม การณํ
# ๑. ม. สมณา ฯ
ปสฺสนฺโตติ วุตฺตํ โหติ ฯ ตโต การณาภาวํ ทสฺเสนฺโต ปรโต
นนุ มยา โมฆปุริสาติอาทิมาห ฯ ตํ สพฺพํ วุตฺตตฺถเมว ฯ
อิทานิ ยสฺมา ยํ เตน ปาปกมฺมํ กตํ ตํ วิปจฺจมานํ
อติวิย ทุกฺขวิปากํ โหติ ตสฺมาสฺส ตํ วิปากํ ทสฺเสตุํ
กตาปราธํ วิย ปุตฺตํ อนุกมฺปกา มาตาปิตโร ทยาลุเกน
จิตฺเตน สุทินฺนํ ปริภาสนฺโต วรนฺเต โมฆปุริสาติอาทิมาห ฯ
ตตฺถ อาสุํ สีฆํ เอตสฺส วิสํ อาคจฺฉตีติ อาสีวิโส ฯ โฆรํ
จณฺฑมสฺส วิสนฺติ โฆรวิโส ฯ ตสฺส อาสีวิสสฺส โฆรวิสสฺส ฯ
ปกฺขิตฺตนฺติ เอตสฺส วรนฺติ อิมินา สมฺพนฺโธ ฯ อีทิสสฺส
อาสีวิสสฺส มุเข องฺคชาตํ วรํ ปกฺขิตฺตํ ฯ สเจ ปกฺขิตฺตํ
ภเวยฺย วรํ สิยา สุนฺทรํ สาธุ สุฏฺฐุ สิยาติ อตฺโถ ฯ
น เตฺววาติ น เตฺวว วรํ น สุนฺทรเมว น สาธุเอว
น สุฏฺฐุเอว ฯ เอส นโย สพฺพตฺถ ฯ กณฺหสปฺปสฺสาติ กาฬ-
สปฺปสฺส ฯ องฺคารกาสุยาติ องฺคารปุณฺณกูเป องฺคารราสิมฺหิ
วา ฯ อาทิตฺตายาติ ปทิตฺตาย คหิตอคฺคิวณฺณาภาย (๑) ฯ
สมฺปชฺชลิตายาติ สมนฺตโต ปชฺชลิตาย อจฺจิโย มุญฺจนฺติยา ฯ
สญฺโชติภูตายาติ สปฺปภาย ฯ สมนฺตโต อุฏฺฐิตาหิ ชาลาหิ
เอกปฺปภาย สมุทยภูตายาติ วุตฺตํ โหติ ฯ
ตํ กิสฺส เหตูติ ยํ มยา วุตฺตํ วรนฺติ ตํ กิสฺส
เหตุ กตเรน การเณนาติ เจ ฯ มรณํ วา นิคจฺเฉยฺยาติ
โย ตตฺถ องฺคชาตํ ปกฺขิเปยฺย โส มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย ฯ
อิโตนิทานญฺจ โข ฯเปฯ อุปปชฺเชยฺยาติ ยํ อิทํ มาตุคามสฺส
องฺคชาเต องฺคชาตปฺปกฺขิปนํ อิโตนิทานํ ตสฺส การโก
ปุคฺคโล นิรยํ อุปปชฺเชยฺย ฯ เอวํ กมฺมสฺส มหาสาวชฺชตํ
ทสฺเสนฺโต ตํ วิครหิ น ตสฺส ทุกฺขาคมนํ อิจฺฉมาโน ฯ
ตตฺถ นาม ตฺวนฺติ ตสฺมึ นาม เอวรูเป กมฺเม เอวํ มหา-
สาวชฺเช สมาเนปิ ตฺวํ ฯ ยํ ตฺวนฺติ เอตฺถ ยนฺติ หีฬนตฺเถ
นิปาโต ฯ ตฺวนฺติ ตํ สทฺทสฺส เววจนํ ฯ ทฺวีหิปิ ยํ วา ตํ
วา หีฬิตมวญฺญาตนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ อสทฺธมฺมนฺติ อสตํ
นีจชนานํ ธมฺมํ ฯ เตหิ เสวิตพฺพนฺติ อตฺโถ ฯ คามธมฺมนฺติ
คามานํ ธมฺมํ ฯ คามวาสิกมนุสฺสานํ ธมฺมนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ
วสลธมฺมนฺติ ปาปธมฺเม วสฺสนฺติ ปคฺฆรนฺตีติ วสลา เตสํ
วสลานํ หีนปุริสานํ ธมฺมํ ฯ วสลํ วา กิเลสปฺปคฺฆรณกธมฺมํ ฯ
ทุฏฺฐุลฺลนฺติ ทุฏฺฐุ จ กิเลสสนฺทูสิตํ ถุลฺลญฺจ อสุขุมํ อนิปุณนฺติ
วุตฺตํ โหติ ฯ โอทกนฺติกนฺติ อุทกกิจฺจํ อนฺติกมวสานํ อสฺสาติ
โอทกนฺติโก ฯ ตํ โอทกนฺติกํ ฯ รหสฺสนฺติ รโหภาวํ ปฏิจฺฉนฺเน
โอกาเส อุปฺปชฺชนกํ ฯ อยํ หิ ธมฺโม ชิคุจฺฉนียตฺตา น
สกฺกา อาวิกาตต อญฺเญสํ ทสฺสนวิสเย กาตุํ ฯ เตน วุตฺตํ
# ๑. ม. วสนฺติ ฯ ๒. ม. อาวิ ฯ
รหสฺสนฺติ ฯ ทฺวยทฺวยสมาปตฺตินฺติ (๑) ทฺวีหิ ทฺวีหิ สมาปชฺชิตพฺพํ ฯ
ทฺวยํ ทฺวยํ สมาปตฺตินฺติปิ ปาโฐ ฯ ทยทยสมาปตฺตินฺติปิ
ปฐนฺติ ฯ ตํ น สุนฺทรํ ฯ สมาปชฺชิสฺสสีติ เอตํ ตตฺถ นาม
ตฺวนฺติ เอตฺถ วุตฺตสมานสทฺเทน โยเชตพฺพํ สมาปชฺชิสฺสสิ
นามาติ ฯ

พหูนํ โข ฯเปฯ อาทิกตฺตา ปุพฺพงฺคโมติ สาสนํ สนฺธาย
วทติ ฯ อิมสฺมึ สาสเน ตฺวํ พหูนํ ปุคฺคลานํ อกุสลานํ (๒) ธมฺมานํ
อาทิกตฺตา สพฺพปฐมํ กรณโต ปุพฺพงฺคโม สพฺพปฐมํ เอตํ
มคฺคํ ปฏิปนฺนตฺตา ทฺวารทโท (๓) อุปายทสฺสโกติ วุตฺตํ โหติ ฯ
อิมํ หิ เลสํ ลทฺธา ตว อนุสิกฺขมานา พหู ปุคฺคลา
นานปฺปการเก มกฏิยา เมถุนปฏิเสวนาทิเก อกุสลธมฺเม
กริสฺสนฺตีติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย ฯ
อเนกปริยาเยนาติ อิเมหิ อนนุจฺฉวิกนฺติอาทินา นเยน
วุตฺเตหิ พหูหิ การเณหิ ฯ

ทุพฺภรตาย ฯเปฯ โกสชฺชสฺส อวณฺณํ
ภาสิตฺวาติ ทุพฺภรตาทีนํ วตฺถุภูตสฺส อสํวรสฺส อวณฺณํ นินฺทํ
ครหํ ภาสิตฺวาติ อตฺโถ ฯ ยสฺมา หิ อสํวเร ฐิตสฺส ปุคฺคลสฺส
อตฺตา ทุพฺภรตญฺเจว ทุปฺโปสตญฺจ อาปชฺชติ ตสฺมา อสํวโร
ทุพฺภรตา ทุปฺโปสตาติ จ วุจฺจติ ฯ ยสฺมา ปน อสํวเร
# ๑. สฺยา. ทฺวยํ ทฺวยสมาปตฺตินฺติ ฯ ม. ทฺวยํทฺวยสมาปตฺตินฺติ ฯ
# ๒. อิโต ปรํ วาสทฺเทน ภวิตพฺพํ ฯ ๓. ม. ทฺวารํทโท ฯ
ฐิตสฺส อตฺตา จตูสุ ปจฺจเยสุ มหิจฺฉตํ สิเนรุปฺปมาเณปิ จ
ปจฺจเย ลทฺธา อสนฺตุฏฺฐิตํ อาปชฺชติ ตสฺมา อสํวโร มหิจฺฉตา
อสนฺตุฏฺฐิตาติ จ วุจฺจติ ฯ ยสฺมา จ อสํวเร ฐิตสฺส อตฺตา
คณสงฺคณิกาย เจว กิเลสสงฺคณิกาย จ สํวตฺตติ โกสชฺชานุ-
คโต จ โหติ อฏฺฐกุสีตวตฺถุปาริปูริยา สํวตฺตติ ตสฺมา อสํวโร
สงฺคณิกา เจว โกสชฺชญฺจาติ วุจฺจติ ฯ

สุภรตาย ฯเปฯ วิริยารมฺภสฺส วณฺณํ ภาสิตฺวาติ สุภรตาทีนํ
วตฺถุภูตสฺส สํวรสฺส จ วณฺณํ ภาสิตฺวาติ อตฺโถ ฯ ยสฺมา
หิ อสํวรํ ปหาย สํวเร ฐิตสฺส อตฺตา สุภโร โหติ สุโปโส
จตูสุ ปจฺจเยสุ อปฺปิจฺฉตํ นิตฺตณฺหภาวํ อาปชฺชติ เอก-
เมกสฺมิญฺจ ปจฺจเย ยถาลาภยถาพลยถาสารุปฺปวเสน ติปฺปเภทาย
สนฺตุฏฺฐิยา สํวตฺตติ ตสฺมา สํวโร สุภรตา เจว สุโปสตา
จ อปฺปิจฺโฉ จ สนฺตุฏฺโฐ จาติ วุจฺจติ ฯ
ยสฺมา ปน อสํวรํ ปหาย สํวเร ฐิตสฺส อตฺตา กิเลสานํ
สลฺเลขตาย เจว นิทฺธุนนตาย จ สํวตฺตติ ตสฺมา สํวโร
สลฺเลโข จ ธุโต จาติ วุจฺจติ ฯ
ยสฺมา จ อสํวรํ ปหาย สํวเร ฐิตสฺส อตฺตา กาย
วาจานํ อปฺปาสาทิกํ อปฺปสาทนียํ อสนฺตมสารุปฺปํ กายวจี-
ทุจฺจริตํ จิตฺตสฺส อปฺปาสาทิกมปฺปสาทนียํ อสนฺตมสารุปฺปํ
อกุสลวิตกฺกตฺตยญฺจ อนุปคมฺม ตพฺพิปรีตสฺส กายวจีสุจริตสฺส
กุสลวิตกฺกตฺตยสฺเสว จ ปาสาทิกสฺส ปสาทนียสฺส สนฺตสฺส
สารุปฺปสฺส ปาริปูริยา สํวตฺตติ ตสฺมา สํวโร ปาสาทิโกติ
วุจฺจติ ฯ

ยสฺมา ปน อสํวรํ ปหาย สํวเร ฐิตสฺส อตฺตา
สพฺพกิเลสาปจยภูตาย วิวฏฺฏาย อฏฺฐวิริยารมฺภวตฺถุปาริปูริยา
จ สํวตฺตติ ตสฺมา สํวโร อปจโยเจว วิริยารมฺโภ จาติ
วุจฺจตีติ ฯ
ภิกฺขูนํ ตทนุจฺฉวิกํ ตทนุโลมิกนฺติ ตตฺถ สนฺนิปติตานํ
ภิกฺขูนํ ยํ อิทานิ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสฺสติ ตสฺส อนุจฺ-
ฉวิกญฺเจว อนุโลมิกญฺจ โย จายํ สุภรตาทีหิ สํวโร วุตฺโต
ตสฺส อนุจฺฉวิกญฺเจว อนุโลมิกญฺเจว สํวรปฺปหานปฏิสํยุตฺตํ
อสุตฺตนฺตนิพทฺธํ ปาลิวินิมุตฺตํ โอกฺกนฺติกธมฺมเทสนํ กตฺวาติ
อตฺโถ ฯ ภควา กิร อีทิเสสุ ฐาเนสุ ปญฺจวณฺณกุสุมมาลํ
กโรนฺโต วิย รตนทามํ สชฺเชนฺโต วิย เย ปฏิกฺขิปนาธิปฺปายา
อสํวราภิรตา เต สมฺปรายิเกน วฏฺฏภเยน ตชฺเชนฺโต
อเนกปฺปการํ อาทีนวํ ทสฺเสนฺโต เย สิกฺขากามา สํวเร
ฐิตา เต อปฺเปกจฺเจ อรหตฺเต ปติฏฺฐาเปนฺโต อปฺเปกจฺเจ
อนาคามิสกทาคามิโสตาปตฺติผเลสุ อุปนิสฺสยวิรหิเตปิ สคฺคมคฺเค
ปติฏฺฐาเปนฺโต ทีฆนิกายปฺปมาณมฺปิ มชฺฌิมนิกายปฺปมาณมฺปิ
ธมฺมเทสนํ กโรติ ฯ ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ ภิกฺขูนํ ตทนุจฺฉวิกํ
ตทนุโลมิกํ ธมฺมึ กถํ กตฺวาติ ฯ
เตน หีติ เตน สุทินฺนสฺส อชฺฌาจาเรน การณภูเตน ฯ
สิกฺขาปทนฺติ เอตฺถ สิกฺขิตพฺพาติ สิกฺขา ฯ ปชฺชเต อิมินาติ
ปทํ ฯ สิกฺขาย ปทํ สิกฺขาปทํ ฯ สิกฺขาย อธิคมูปาโยติ
อตฺโถ ฯ อถวา มูลํ นิสฺสโย ปติฏฺฐาติ วุตฺตํ โหติ ฯ เมถุน-
วิรติยา เมถุนสํวรสฺเสตํ อธิวจนํ ฯ เมถุนสํวโร หิ ตทญฺเญสํ
สิกฺขาสงฺขาตานํ สีลวิปสฺสนาฌานมคฺคธมฺมานํ วุตฺตตฺถวเสน
ปทตฺตา อิธ สิกฺขาปทนฺติ อธิปฺเปโต ฯ อยญฺจ อตฺโถ
สิกฺขาปทวิภงฺเค วุตฺตนเยน เวทิตพฺโพ ฯ อปิจ ตทตฺถทีปกํ
วจนมฺปิ สิกฺขาปทนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ วุตฺตมฺปิ เจตํ สิกฺขาปทนฺติ
โย ตตฺถ นามกาโย ปทกาโย นิรุตฺติกาโย พฺยญฺชนกาโยติ ฯ
อถวา ยถา อนภิชฺฌา ธมฺมปทนฺติ วุตฺเต อนภิชฺฌา
เอโก ธมฺมโกฏฺฐาโสติ อตฺโถ โหติ เอวมิธาปิ สิกฺขาปทนฺติ
สิกฺขาโกฏฺฐาโส สิกฺขาย เอโก ปเทโสติปิ อตฺโถ เวทิตพฺโพ ฯ

ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจาติ ทส การณวเส สิกฺขาปทปฺ-
ปญฺญตฺติเหตุอธิคมนีเย หิตวิเสเส ปฏิจฺจ อาคมฺม อารพฺภ ฯ
ทสนฺนํ หิตวิเสสานํ นิปฺปตฺตึ สมฺปสฺสมาโนติ วุตฺตํ โหติ ฯ
อิทานิ เต ทส อตฺถวเส ทสฺเสนฺโต สงฺฆสุฏฺฐุตายาติ-
อาทิมาห ฯ
# ๑. ม. ตสฺสตฺถสฺส ทีปกํ ฯ

ตตฺถ สงฺฆสุฏฺฐุตา นาม สงฺฆสฺส สุฏฺฐุภาโว ฯ สุฏฺฐุ
เทวาติ อาคตฏฺฐาเน วิย สุฏฺฐุ ภนฺเตติ วจนสมฺปฏิจฺฉ-
ภาโว ฯ โย จ ตถาคตสฺส วจนํ สมฺปฏิจฺฉติ ตสฺส ตํ
ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย โหติ ฯ ตสฺมา สงฺฆสฺส สุฏฺฐุ
ภนฺเตติ มม วจนสมฺปฏิจฺฉนตฺถํ ปญฺญาเปสฺสามิ อสมฺปฏิจฺฉเน
อาทีนวํ สมฺปฏิจฺฉเน จ อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา น พลกาเรน
อภิภวิตฺวาติ เอตมตฺถํ อาวิกโรนฺโต อาห สงฺฆสุฏฺฐุตายาติ ฯ
สงฺฆผาสุตายาติ สงฺฆสฺส ผาสุภาวาย สหชีวิตาย สุข-
วิหารตฺถายาติ อตฺโถ ฯ
ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหายาติ ทุมฺมงฺกู นาม ทุสฺสีล-
ปุคฺคลา เย มงฺกุตํ อาปาทิยมานาปิ ทุกฺเขน อาปชฺชนฺติ
วีติกฺกมํ กโรนฺตา วา กตฺวา วา น ลชฺชนฺติ เตสํ
นิคฺคหตฺถาย ฯ เต หิ สิกฺขาปเท อสติ กึ ตุมฺเหหิ ทิฏฺฐํ
กึ สุตํ กึ อมฺเหหิ กตํ กตมสฺมึ วตฺถุสฺมึ กตมํ อาปตฺตึ
อาโรเปตฺวา อมฺเห นิคฺคณฺหาถาติ สงฺฆํ วิเหเฐสฺสนฺติ
สิกฺขาปเท ปน สติ เต สงฺโฆ สิกฺขาปทํ ทสฺเสตฺวา ธมฺเมน
วินเยน สตฺถุ สาสเนน นิคฺคเหสฺสติ ฯ เตน วุตฺตํ ทุมฺมงฺกูนํ
ปุคฺคลานํ นิคฺคหายาติ ฯ
เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหารายาติ เปสลานํ ภิกฺขูนํ
ผาสุวิหารตฺถาย ฯ ปิยสีลา หิ ภิกฺขู กตฺตพฺพากตฺตพฺพํ
สาวชฺชานาวชฺชํ เวลํ มริยาทํ อชานนฺตา สิกฺขาตฺตยปาริ-
ปูริยา ฆฏมานา สนฺทิฏฺฐมานา (๑) กิลมนฺติ (๒) อุพฺพาฬฺหา โหนฺติ
กตฺตพฺพากตฺตพฺพํ ปน สาวชฺชานาวชฺชํ เวลํ มริยาทํ ญตฺวา
สิกฺขาตฺตยปาริปูริยา ฆฏนฺตา น กิลมนฺติ น อุพฺพาฬฺหา
โหนฺติ ฯ เตน เนสํ สิกฺขาปทปฺปญฺญาปนา ผาสุวิหาราย
สํวตฺตติ ฯ โย วา ทุมฺมงฺกูนํ (๓) นิคฺคโห เสฺวว เอเตสํ
ผาสุวิหาโร ฯ ทุสฺสีลปุคฺคเล นิสฺสาย หิ อุโปสโถ น ติฏฺฐติ
ปวารณา น ติฏฺฐติ สงฺฆกมฺมานิ นปฺปวตฺตนฺติ สามคฺคี
น โหติ ฯ ภิกฺขู อเนกคฺคา อุทฺเทสปริปุจฺฉากมฺมฏฺฐานาทีนิ
อนุยุญฺชิตุํ น สกฺโกนฺติ ฯ ทุสฺสีเลสุ ปน นิคฺคหิเตสุ สพฺโพปิ
อยํ อุปทฺทโว น โหติ ตโต เปสลา ภิกฺขู ผาสุํ วิหรนฺติ ฯ
เอวํ เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหารายาติ เอตฺถ ทฺวิธา อตฺโถ
เวทิตพฺโพ ฯ
ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวรายาติ ทิฏฺฐธมฺมิกา อาสวา
นาม อสํวเร ฐิเตน ตสฺมึเยว อตฺตภาเว ปตฺตพฺพา ปาณิปฺปหาร-
ทณฺฑปฺปหารหตฺถจฺเฉทปาทจฺเฉทอกิตฺติอยสวิปฏิสาราทโย ทุกฺข-
วิเสสา ฯ อิติ อิเมสํ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย ปิธานาย
# ๑. สนฺทิทฺธมานาติ ภเวยฺย ทิห สํสเยติ ธาตุโต นิปฺผนฺนตฺตา
# ปริโยนทฺธตีติอาทีสุ นหธาตุ วิย ฯ ม. (สนฺทิหมานา?) ฯ
# ๒. กิลมนฺติ สนฺทิฏฺฐมานา ฯ ๓. ม. เอตฺถนฺตเร ปุคฺคลานนฺติ
# ทิสฺสติ ฯ ๔. ม. ผาสุ ฯ
อาคมนมคฺคถกนายาติ อตฺโถ ฯ
สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตายาติ สมฺปรายิกา
อาสวา นาม อสํวเร ฐิเตน กตปาปกมฺมมูลกา สมฺปราเย
นรกาทีสุ ปตฺตพฺพา ทุกฺขวิเสสา เตสํ ปฏิฆาตตฺถาย ฯ
ปฏิปฺปสฺสมฺภนตฺถาย วูปสมนตฺถายาติ วุตฺตํ โหติ ฯ
อปฺปสนฺนานํ วา ปสาทายาติ สิกฺขาปทปฺปญฺญตฺติยา หิ
สติ สิกฺขาปทปฺปญฺญตฺตึ ญตฺวา วา ยถาปญฺญตฺตํ ปฏิ-
ปชฺชมาเน ภิกฺขู ทิสฺวา วา เยปิ อปฺปสนฺนา ปณฺฑิต-
มนุสฺสา เต ยานิ วต โลเก มหาชนสฺส รชฺชนทุสฺสน-
มุยฺหนฏฺฐานานิ เตหิ อิเม สมณา สกฺยปุตฺติยา อารกา
วิรตา วิหรนฺติ ทุกฺกรํ วต กโรนฺติ ภาริยํ วต กโรนฺตีติ
ปสาทํ อาปชฺชนฺติ วินยปิฏเก โปตฺถกํ ทิสฺวา มิจฺฉาทิฏฺฐิก-
ติเวที พฺราหฺมโณ วิย ฯ เตน วุตฺตํ อปฺปสนฺนานํ วา
ปสาทายาติ ฯ ปสนฺนานํ วา ภิยฺโยภาวายาติ เยปิ สาสเน
ปสนฺนา กุลปุตฺตา เตปิ สิกฺขาปทปฺปญฺญตฺตึ วา ญตฺวา
ยถาปญฺญตฺตํ ปฏิปชฺชมาเน ภิกฺขู วา ทิสฺวา อโห อยฺยา
ทุกฺกรการิโน เย ยาวชีวํ เอกภตฺตํ พฺรหฺมจริยํ วินยสํวรํ
อนุปาเลนฺตีติ ภิยฺโย ภิยฺโย ปสีทนฺติ ฯ เตน วุตฺตํ ปสนฺนานํ
วา ภิยฺโยภาวายาติ ฯ

สทฺธมฺมฏฺฐิติยาติ ติวิโธ สทฺธมฺโม ปริยตฺติสทฺธมฺโม
ปฏิปตฺติสทฺธมฺโม อธิคมสทฺธมฺโมติ ฯ ตตฺถ ปิฏกตฺตยสงฺคหิตํ
สพฺพํปิ พุทฺธวจนํ ปริยตฺติสทฺธมฺโม นาม ฯ เตรส ธุตงฺคคุณา
จุทฺทส ขนฺธกวตฺตานิ เทฺวอสีติ มหาวตฺตานิ สีลสมาธิ-
วิปสฺสนาติ อยํ ปฏิปตฺติสทฺธมฺโม นาม ฯ จตฺตาโร อริยมคฺคา
จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ นิพฺพานญฺจาติ อยํ อธิคมสทฺธมฺโม
นาม ฯ โส สพฺโพปิ ยสฺมา สิกฺขาปทปฺปญฺญตฺติยา สติ
ภิกฺขู สิกฺขาปทญฺจ ตสฺส วิภงฺคญฺจ ตทตฺถโชตนตฺถํ อญฺญญฺจ
พุทฺธวจนํ ปริยาปุณนฺติ ยถาปญฺญตฺตญฺจ ปฏิปชฺชมานา
ปฏิปตฺตึ ปูเรตฺวา ปฏิปตฺติยา อธิคนฺตพฺพํ โลกุตฺตรธมฺมํ
อธิคจฺฉนฺติ ตสฺมา สิกฺขาปทปฺปญฺญตฺติยา จิรฏฺฐิติโก โหติ ฯ
เตน วุตฺตํ สทฺธมฺมฏฺฐิติยาติ ฯ
วินยานุคฺคหายาติ สิกฺขาปทปฺปญฺญตฺติยา หิ สติ
สํวรวินโย จ ปหานวินโย จ สมถวินโย จ ปญฺญตฺติวินโย
จาติ จตุพฺพิโธปิ วินโย อนุคฺคหิโต โหติ อุปตฺถมฺภิโต
สูปตฺถมฺภิโต ฯ เตน วุตฺตํ วินยานุคฺคหายาติ ฯ
สพฺพาเนว เจตานิ ปทานิ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสฺสามีติ
อิมินา วจเนน สทฺธึ โยเชตพฺพานิ ฯ ตตฺรายํ ปฐมปจฺฉิม-
ปทโยชนา สงฺฆสุฏฺฐุตาย สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสฺสามิ ฯเปฯ
วินยานุคฺคหาย สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสฺสามีติ ฯ
อปิเจตฺถ ยํ สงฺฆสุฏฺฐุ ตํ สงฺฆผาสุ ยํ สงฺฆผาสุ
ตํ ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหายาติ เอวํ สงฺขลิกนยํ ยํ
สงฺฆสุฏฺฐุ ตํ สงฺฆผาสุ ยํ สงฺฆสุฏฺฐุ ตํ ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ
นิคฺคหายาติ เอวญฺจ เอเกกปทมูลกํ ทสกฺขตฺตุํ โยชนํ กตฺวา
ยํ วุตฺตํ ปริวาเร
อตฺถสตํ ธมฺมสตํ เทฺว นิรุตฺติสตานิ จ
จตฺตาริ จ ญาณสตานิ อตฺถวเส ปกรเณติ (๑)
ตํ สพฺพํ เวทิตพฺพํ ฯ ตํ ปเนตํ ยสฺมา ปริวาเรเยว
อาวิภวิสฺสติ ตสฺมา อิธ น วณฺณิตนฺติ ฯ