พุทธธรรมสงฆ์


อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ภควา สมีเป ฐิตํ อญฺญตรํ ปิณฺฑจาริกํ
# ๑. ม. อนุชานาเปสฺสามาติ ฯ
ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ เตนหิ ภิกฺขุ สุทินฺนํ ปพฺพาเชหิ เจว
อุปสมฺปาเทหิ จาติ ฯ สาธุ ภนฺเตติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต
ปฏิสฺสุณิตฺวา สุทินฺนํ กลนฺทปุตฺตํ ชินทตฺติยํ สทฺธิวิหาริกํ ลทฺธา
ปพฺพาเชสิ เจว อุปสมฺปาเทสิ จ ฯ เตน วุตฺตํ อลตฺถ
โข สุทินฺโน กลนฺทปุตฺโต ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลตฺถ
อุปสมฺปทนฺติ ฯ
เอตฺถ ปน ฐตฺวา สพฺพอฏฺฐกถาสุ ปพฺพชฺชา จ
อุปสมฺปทา จ กถิตา ฯ มยํ ปน ยถาฐิตปาลิวเสเนว ขนฺธเก
กถยิสฺสาม ฯ น เกวลญฺจ ตํ อญฺญมฺปิ ยํ ขนฺธเก วา
ปริวาเร วา กเถตพฺพํ อฏฺฐกถาจริเยหิ วิภงฺเค กถิตํ ตํ
สพฺพํ ตตฺถ ตตฺเถว กถยิสฺสาม ฯ เอวํ หิ กถิยมาเน
ปาลิกฺกเมเนว วณฺณนา กตา โหติ ฯ ตโต เตน เตน วินิจฺฉเยน
อตฺถิกานํ ปาลิกฺกเมเนว อิมํ วินยสํวณฺณนํ โอโลเกตฺวา เสโส
วินิจฺฉโย สุวิญฺเญยฺโย ภวิสฺสตีติ ฯ
อจิรูปสมฺปนฺโนติ อจิรํ อุปสมฺปนฺโน หุตฺวา ฯ อุป-
สมฺปทโต นจิรกาเลเนวาติ วุตฺตํ โหติ ฯ เอวรูเปติ เอวํวิเธ
เอวํชาติเก ฯ ธุตคุเณติ กิเลสนิทฺธุนนเก คุเณ ฯ สมาทาย
วตฺตตีติ สมาทยิตฺวา คณฺหิตฺวา วตฺตติ จรติ วิหรติ ฯ
อารญฺญิโก โหตีติ คามนฺตเสนาสนํ ปฏิกฺขิปิตฺวา อารญฺญิก-
# ๑. ม. น เกวลญฺเจตํ ฯ
ธุตงฺควเสน อารญฺญวาสิโก โหติ ฯ ปิณฺฑปาติโกติ อติเรก-
ลาภปฏิกฺเขเปน จุทฺทส ภตฺตานิ ปฏิกฺขิปิตฺวา ปิณฺฑปาติย- (๑)
ธุตงฺควเสน ปิณฺฑปาติโก โหติ ฯ ปํสุกูลิโกติ คหปติจีวรํ
ปฏิกฺขิปิตฺวา ปํสุกูลิกธุตงฺควเสน ปํสุกูลิโก โหติ ฯ สปทาน-
จาริโกติ โลลุปฺปจารํ ปฏิกฺขิปิตฺวา สปทานจาริยธุตงฺควเสน
สปทานจาริโก โหติ ฆรปฏิปาฏิยา ภิกฺขาย ปวิสติ ฯ
วชฺชิคามนฺติ วชฺชีนํ วา คามํ วชฺชีสุ วา คามํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อฑฺฒา มหทฺธนาติอาทีสุ อุปโภคปริโภคูปกรณมหนฺตตาย
อฑฺฒา ฯ เย หิ เตสํ อุปโภคา ยานิ จ อุปโภคูปกรณานิ
ตานิ มหนฺตานิ พหลานิ สารกานีติ วุตฺตํ โหติ ฯ นิเธตฺวา
ฐปิตธนมหนฺตตาย มหทฺธนา ฯ มหาโภคาติ ทิวสปริพฺพย-
สงฺขาตโภคมหนฺตตาย มหาโภคา ฯ อญฺเญหิ อุปโภเคหิ
ชาตรูปรชตสฺเสว ปหุตตาย ปหุตชาตรูปรชตา ฯ อลงฺการ-
ภูตสฺส วิตฺตูปกรณสฺส ปีติปามุชฺชกรณสฺส ปหุตตาย ปหุต-
วิตฺตูปกรณา ฯ โวหารวเสน ปริวตฺเตนฺตสฺส ธนธญฺญสฺส
ปหุตตาย ปหุตธนธญฺญาติ เวทิตพฺพา ฯ
เสนาสนํ สํสาเมตฺวาติ เสนาสนํ ปฏิสาเมตฺวา ยถา น
วินสฺสติ ตถา นํ สุฏฺฐุ ฐเปตฺวาติ อตฺโถ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

สฏฺฐิมตฺเต
ถาลิปาเกติ คณนปริจฺเฉทโต สฏฺฐึ ถาลิปาเก ฯ เอกเมโก
# ๑. ม. ปิณฺฑปาติก…. ฯ ๒. ม. สปทานจาริก…. ฯ
# ๓. ม. สฏฺฐิถาลิปาเก ฯ
เจตฺถ ถาลิปาโก ทสนฺนํ ภิกฺขูนํ ภตฺตํ คณฺหาติ ตํ สพฺพมฺปิ
ฉนฺนํ ภิกฺขุสตานํ ภตฺตํ โหติ ฯ ภตฺตาภิหารํ อภิหรึสูติ
เอตฺถ อภิหริยตีติ อภิหาโร ฯ กึ อภิหริยติ ฯ ภตฺตํ ฯ ภตฺตเมว
อภิหาโร ภตฺตาภิหาโร ฯ ตํ ภตฺตาภิหารํ ฯ อภิหรึสูติ อภิมุขา
หรึสุ ฯ ตสฺส สนฺติกํ คเหตฺวา อคมํสูติ (๑) อตฺโถ ฯ เอตสฺส
กิมฺปมาณนฺติ ฯ สฏฺฐิ ถาลิปากา ฯ เตน วุตฺตํ สฏฺฐิมตฺเต
ถาลิปาเก ภตฺตาภิหารํ อภิหรึสูติ ฯ ภิกฺขูนํ วิสฺสชฺเชตฺวาติ
สยํ อุกฺกฏฺฐปิณฺฑปาติกตฺตา สปทานจาริกํ จริตุกาโม ภิกฺขูนํ
ปริโภคตฺถาย ปริจฺจชิตฺวา ทตฺวา ฯ อยํ หิ อายสฺมา ภิกฺขู
จ ลาภํ ลจฺฉนฺติ อหญฺจ ปิณฺฑเกน น กิลมิสฺสามีติ
เอตทตฺถเมว อาคโต ฯ ตสฺมา อตฺตโน อาคมนานุรูปํ กโรนฺโต
ภิกฺขูนํ วิสฺสชฺเชตฺวา สยํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ ฯ
ญาติทาสีติ ญาตกานํ ทาสี ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อาภิโทสิกนฺติ ปาริวาสิกํ
เอกรตฺตาติกฺกนฺตํ ปูติภูตํ ฯ ตตฺรายํ ปทตฺโถ ฯ ปูติภาวโทเสน
อภิภูโตติ อภิโทโส ฯ อภิโทโสเอว อาภิโทสิโก ฯ เอกรตฺตา-
ติกฺกนฺตสฺส วา นามสญฺญา เอสา ยทิทํ อาภิโทสิโกติ ฯ ตํ
อาภิโทสิกํ ฯ กุมฺมาสนฺติ ยวกุมฺมาสํ ฯ ฉฑฺเฑตุกามา โหตีติ
ยสฺมา อนฺตมโส ทาสกมฺมกรานมฺปิ โครูปานมฺปิ อปริโภคารโห
ตสฺมา ตํ กจวรํ วิย พหิ ฉฑฺเฑตุกามา โหติ ฯ สเจ ตนฺติ
# ๑. ม. อาคมํสูติ ฯ
สเจ เอตํ ฯ ภคินีติ อริยโวหาเรน ญาติทาสึ อาลปติ ฯ
ฉฑฺฑนียธมฺมนฺติ ฉฑฺเฑตพฺพสภาวํ ฯ อิทํ วุตฺตํ โหติ ภคินิ
เอตํ สเจ พหิ ฉฑฺฑนียธมฺมํ นิสฺสฏฺฐปริคฺคหํ อิธ เม ปตฺเต
อากีราติ ฯ
กึ ปน เอวํ วตฺตุํ ลพฺภติ วิญฺญตฺติ วา ปยุตฺตวาจา
วา น โหตีติ ฯ น โหติ ฯ กสฺมา ฯ นิสฺสฏฺฐปริคฺคหตฺตา ฯ
ยํ หิ ฉฑฺฑนียธมฺมํ นิสฺสฏฺฐปริคฺคหํ ยตฺถ สามิกา อนาลยา
โหนฺติ ตํ สพฺพํ เทถ อาหรถ อิธ อากีรถาติ วตฺตุํ
วฏฺฏติ ฯ ตถาหิ อคฺคอริยวํสิโก อายสฺมา รฏฺฐปาโลปิ
ฉฑฺฑนียธมฺมํ กุมฺมาสํ อิธ เม ปตฺเต อากีราติ อวจ ฯ
ตสฺมา ยํ เอวรูปํ ฉฑฺฑนียธมฺมํ อญฺญํ วา อปริคฺคหิตํ
วนมูลผลเภสชฺชาทิ ตํ สพฺพํ ยถาสุขํ อาหราเปตฺวา ปริ-
ภุญฺชิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

หตฺถานนฺติ ภิกฺขาคหณตฺถํ
ปตฺตํ อุปนามยโต มณิพนฺธโต ปภูติ ทฺวินฺนมฺปิ หตฺถานํ ฯ
ปาทานนฺติ นิวาสนนฺตโต ปฏฺฐาย ทฺวินฺนมฺปิ ปาทานํ ฯ
สรสฺสาติ สเจ ตํ ภคินีติ วาจํ นิจฺฉารยโต สรสฺส จ ฯ
นิมิตฺตํ อคฺคเหสีติ คิหิกาเล สลฺลกฺขิตปุพฺพํ อาการํ อคฺคเหสิ
สญฺชานิ สลฺลกฺเขสิ ฯ สุทินฺโน หิ ภควโต ทฺวาทสเม วสฺเส
ปพฺพชิโต วีสติเม วสฺเส ญาติกุลํ ปิณฺฑาย ปวิฏฺโฐ สยํ
# ๑. ม. …..เภสชฺชาทิกํ ฯ
ปพฺพชฺชาย อฏฺฐวสฺสิโก หุตฺวา ฯ เตน นํ สา ญาติทาสี
ทิสฺวาว น สญฺชานิ นิมิตฺตํ ปน อคฺคเหสีติ ฯ
สุทินฺนสฺส มาตรํ เอตทโวจาติ อติครุนา ปพฺพชฺชูปคเตน
สามิปุตฺเตน สทฺธึ ตฺวํ นุโข เม ภนฺเต อยฺโย สุทินฺโนติ-
อาทิวจนํ วตฺตุํ อวิสหนฺตี เวเคน ฆรํ ปวิสิตฺวา สุทินฺนสฺส
มาตรํ เอตทโวจ ฯ ยคฺเฆติ อาโรจนตฺเถ นิปาโต ฯ สเจ เช
สจฺจนฺติ เอตฺถ เชติ อาลปเน นิปาโต ฯ เอวํ หิ ตสฺมึ
ปเทเส ทาสีชนํ อาลปนฺติ ฯ ตสฺมา หมฺโภ (๑) ทาสิ สเจ
สจฺจํ ภณสีติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อญฺญตรํ กุฑฺฑมูลนฺติ ตสฺมึ กิร ปเทเส ทานปตีนํ
ฆเรสุ สาลา โหนฺติ อาสนานิ เจตฺถ ปญฺญตฺตานิ โหนฺติ
อุปฏฺฐาปิตํ อุทกกญฺชิยํ ฯ ตตฺถ ปพฺพชิตา ปิณฺฑาย จริตฺวา
นิสีทิตฺวา ภุญฺชนฺติ ฯ สเจ อิจฺฉนฺติ ทานปตีนมฺปิ สนฺตกํ
คณฺหนฺติ ฯ ตสฺมา ตมฺปิ อญฺญตรสฺส กุลสฺส อีทิสาย สาลาย
อญฺญตรํ กุฑฺฑมูลนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ น หิ ปพฺพชิตา กปณมนุสฺสา
วิย อสารุปฺเป ฐาเน นิสีทิตฺวา ภุญฺชนฺตีติ ฯ
อตฺถิ นาม ตาตาติ เอตฺถ อตฺถีติ วิชฺชมานตฺเถ ฯ
นามาติ ปุจฺฉนตฺเถ มญฺญนตฺเถ จ นิปาโต ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อิทํ หิ วุตฺตํ
โหติ อตฺถิ นุโข ตาต สุทินฺน อมฺหากํ ธนํ นนุ
# ๑. ม. ตฺวํ โภติ ฯ ๒. ม. กุฏฺฏมูลนฺติ ฯ
มยํ นิทฺธนาติ วตฺตพฺพา เยสํ โน ตฺวํ อีทิเส ฐาเน
นิสีทิตฺวา อาภิโทสิกํ กุมฺมาสํ ปริภุญฺชิสฺสสิ ฯ ตถา อตฺถิ
นุ โข ตาต สุทินฺน อมฺหากํ ชีวิตํ นนุ มยํ มตาติ
วตฺตพฺพา เยสํ โน ตฺวํ อีทิเส ฐาเน นิสีทิตฺวา อาภิโทสิกํ
กุมฺมาสํ ปริภุญฺชิสฺสสิ ฯ ตถา อตฺถิ มญฺเญ ตาต สุทินฺน ตว
อพฺภนฺตเร สาสนํ นิสฺสาย ปฏิลทฺโธ สมณคุโณ ยํ ตฺวํ
สุโภชนรสสํวฑฺฒิโตปิ อิมํ ชิคุจฺฉเนยฺยํ อาภิโทสิกํ กุมฺมาสํ
อมตมิว นิพฺพิกาโร ปริภุญฺชิสฺสสีติ ฯ
โส ปน คหปติ ทุกฺขาภิตุนฺนตาย เอตมตฺถํ ปริปุณฺณํ
กตฺวา วตฺตุมสกฺโกนฺโต อตฺถิ นาม ตาต สุทินฺน อาภิโทสิกํ
กุมฺมาสํ ปริภุญฺชิสฺสสีติ เอตฺตกเมว อโวจ ฯ อกฺขรจินฺตกา
ปเนตฺถ อิมํ ลกฺขณํ วทนฺติ ฯ อโนกปฺปนามริสนตฺถวเสเนตํ
อตฺถิสทฺเท อุปปเท ปริชุญฺชิสฺสสีติ อนาคตวจนํ กตํ ฯ ตสฺสาย-
มตฺโถ อตฺถิ นาม ฯเปฯ ปริภุญฺชิสฺสสีติ อิทํ ปจฺจกฺขมฺปิ
อหํ น สทฺทหามิ น มริสยามีติ ฯ ตตายํ อาภิโทสิโกติ
ตโต ตว เคหโต อยํ อาภิโทสิโก กุมฺมาโส ลทฺโธติ
อตฺโถ ฯ ตโตยนฺติปิ ปาโฐ ฯ ตทายนฺติปิ ปฐนฺติ ฯ ตํ น
สุนฺทรํ ฯ เยน สกปิตุ นิเวสนนฺติ เยน สกสฺส ปิตุ อตฺตโน
ปิตุ นิเวสนนฺติ อตฺโถ ฯ เถโร ปิตริ เปเมเนว สุวโจ หุตฺวา
# ๑. ม. อตฺถินามสทฺเท ฯ
อคมาสิ ฯ อธิวาเสสีติ เถโร อุกฺกุฏฺฐปิณฺฑปาติโกปิ สมาโน
สเจ เอกภตฺตมฺปิ น คเหสฺสามิ อติวิย เนสํ โทมนสฺสํ
ภวิสฺสตีติ ญาตีนํ อนุกมฺปาย อธิวาเสสิ ฯ
โอปุญฺฉาเปตฺวาติ อุปลิมฺปาเปตฺวา ฯ เอกํ หิรญฺญสฺสาติ
เอตฺถ หิรญฺญนฺติ กหาปโณ เวทิตพฺโพ ฯ ปุริโสติ นาติทีโฆ
นาติรสฺโส มชฺฌิมปฺปมาโณ เวทิตพฺโพ ฯ ติโรกรณียนฺติ กรณตฺเถ
ภุมฺมํ ฯ สาณิปากาเรน ปริกฺขิปิตฺวาติ อตฺโถ ฯ อถวา ติโร
กโรนฺติ เอเตนาติ ติโรกรณียํ ฯ ตํ ปริกฺขิปิตฺวา สมนฺตโต
กตฺวาติ อตฺโถ ฯ เตน หีติ ยสฺมา อชฺช สุทินฺโน อาคมิสฺสติ
เตน การเณน ฯ หิอิติ ปทปูรณมตฺเต นิปาโต ฯ เตนาติ อยมฺปิ
วา อุยฺโยชนตฺเถ นิปาโตเยว ฯ
ปุพฺพณฺหสมยนฺติ เอตฺถ กิญฺจาปิ ปาลิยํ กาลาโรจนํ
น วุตฺตํ อถโข อาโรจิเตเยว กาเล อคมาสีติ เวทิตพฺโพ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อิทํ เต ตาตาติ เทฺว ปุญฺเช ทสฺเสนฺโต อาห ฯ มาตุอิติ
ชเนตฺติยา ฯ มตฺติกนฺติ มาติโต อาคตํ ฯ อิทนฺเต มาตามหติยา (๑)
มาตุ อิมํ เคหํ อาคจฺฉนฺติยา ทินฺนํ ธนนฺติ อตฺโถ ฯ
อิตฺถิกาย อิตฺถีธนนฺติ หีเฬนฺโต อาห ฯ อิตฺถิกาย นาม
อิตฺถีปริโภคานํเยว นหานจุณฺณาทีนํ อตฺถาย ลทฺธํ ธนํ
กิตฺตกํ ภเวยฺย ฯ ตสฺสาปิ ตาว ปริมาณํ ปสฺส ฯ อถวา
# ๑. ม. มาตามหิยา ฯ
อิทนฺเต ตาต สุทินฺน มาตุ ธนํ ตญฺจโข มตฺติกํ น
มยา ทินฺนํ ตว มาตุเยว สนฺตกนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ ตํ ปเนตํ
น กสิยา น วณิชฺชาย สมฺภตํ อปิจ โข อิตฺถิกาย อิตฺถีธนํ
ยํ อิตฺถิกาย ญาติกุลโต สามิกุลํ คจฺฉนฺติยา ลทฺธพฺพํ
นหานจุณฺณาทีนํ อตฺถาย อิตฺถีธนํ ตํ ตาว เอตฺตกนฺติ
เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ
อญฺญํ เปตฺติกํ อญฺญํ ปิตามหนฺติ ยํ ปน เต ปิตุ
จ ปิตามหานญฺจ สนฺตกํ ตํ อญฺญํเยว นิหิตญฺจ ปยุตฺตญฺจ
อติวิย พหุํ (๑) ฯ เอตฺถ จ ปิตามหนฺติ ตทฺธิตโลปํ กตฺวา
เวทิตพฺพํ ฯ เปตามหนฺติ วา ปาโฐ ฯ ลพฺภา ตาต สุทินฺน
หีนายาวตฺติตฺวาติ ตาต สุทินฺน อุตฺตมํ อริยทฺธชํ ปพฺพชิต-
ลิงฺคํ ปหาย หีนาย คิหิภาวาย อาวตฺติตฺวา ลพฺภา โภคา
ภุญฺชิตุํ ลพฺภนฺติ ภุญฺชิตุํ น ตฺวํ ราชภีโต ปพฺพชิโต น
อิณายิเกหิ ปลิพุทฺโธ หุตฺวาติ ฯ ตาต น อุสฺสหามีติ เอตฺถ
ปน ตาตาติ วจนํ เคหสิตเปเมน อาห น สมณเตเชน ฯ
น อุสฺสหามีติ น สกฺโกมิ ฯ น วิสหามีติ นปฺปโหมิ น
สมตฺโถมฺหิ ฯ
วเทยฺยาม โข ตํ คหปตีติ อิทํ ปน วจนํ สมณเ-
ตเชนาห ฯ นาติกฑฺเฒยฺยาสีติ ตํ เต มยิ เปมํ ปติฏฺฐิตํ ตํ
# ๑. ม. พหุ ฯ ๒. ม. น อลพฺภา ฯ
โกธวเสน น อติกฑฺเฒยฺยาสิ ฯ สเจ น กุชฺเฌยฺยาสีติ วุตฺตํ
โหติ ฯ ตโต เสฏฺฐี ปุตฺโต เม สงฺคหํ มญฺเญ กตฺตุกาโมติ
อุทคฺคจิตฺโต อาห วเทหิ ตาต สุทินฺนาติ ฯ เตนหีติ อุยฺโยชนตฺเถ
วิภตฺติปฏิรูปโก นิปาโต ฯ ตโตนิทานนฺติ ตํนิทานํ ตํเหตุกนฺติ
ปจฺจตฺตวจนสฺส โตอาเทโส เวทิตพฺโพ ฯ สมาเส จสฺส โต-
โลปาภาโว (๑) ฯ ภยํ วาติ กินฺติ เม โภเค เนว ราชาโน
หเรยฺยุนฺติอาทินา นเยน วุตฺตํ ราชาทิภยํ ฯ จิตฺตุตฺราโสติ
อตฺโถ ฯ ฉมฺภิตตฺตนฺติ ราชูหิ วา โจเรหิ วา ธนํ เทหีติ
กมฺมกรณํ การิยมานสฺส กายีญฺชนํ กายกมฺโป หทยมํสจลนํ ฯ
โลมหํโสติ อุปฺปนฺเน ภเย โลมานํ หํสนํ อุทฺธคฺคภาโว ฯ
อารกฺโขติ อนฺโต จ พหิ จ รตฺตึ จ ทิวา จ อารกฺขณํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

เตนหิ วธูติ เสฏฺฐี คหปติ ธนํ ทสฺเสตฺวา ปุตฺตํ
อตฺตนา คิหิภาวตฺถาย ปโลเภตุํ อสกฺโกนฺโต มาตุคามสทิสํ
ทานิ ปุริสานํ พนฺธนํ นตฺถีติ มญฺญิตฺวา ตสฺส ปุราณ-
ทุติยิกํ อามนฺเตสิ เตนหิ วธูติ ฯ ปุราณทุติยิกนฺติ ปุราณํ
ทุติยิกํ ปุพฺเพ คิหิกาเล ทุติยิกํ ฯ เคหสิตสุขูปโภคสหายิกํ (๒)
ภูตปุพฺพํ ภริยนฺติ อตฺโถ ฯ เตน หีติ เยน การเณน มาตุคาม-
สทิสํ พนฺธนํ นตฺถิ ฯ ปาเทสุ คเหตฺวาติ ปาเท คเหตฺวา ฯ
อุปโยคตฺเถ ภุมฺมวจนํ ฯ ปาเทสุ วา ตํ คเหตฺวา ฯ กีทิสา
# ๑. ม. โลปาภาโว ฯ ๒. ม. เคหสิตสุขุมโภคสหายิกํ ฯ
นาม ตา อยฺยปุตฺต อจฺฉราโยติ กสฺมา เอวมาห ฯ ตทา
กิร สมฺพหุเล ขตฺติยกุมาเรปิ พฺราหฺมณกุมาเรปิ เสฏฺฐิปุตฺเตปิ
มหาสมฺปตฺติโย ปหาย ปพฺพชนฺเต ทิสฺวา ปพฺพชฺชาย คุณํ
อชานนฺตา กถํ สมุฏฺฐาเปนฺติ กสฺมา เอเต ปพฺพชนฺตีติ ฯ
อถญฺเญ วทนฺติ เทวจฺฉรานํ เทวนาฏกานํ การณาติ ฯ สา
กถา วิตฺถาริตา อโหสิ ฯ ตํ คเหตฺวา อยํ เอวมาหาติ ฯ
เถโร ตํ ปฏิกฺขิปนฺโต น โข อหํ ภคินีติ อาห ฯ สมุทา-
จรตีติ โวหรติ วทติ (๑) ฯ ตตฺเถว มุจฺฉิตา ปปตาติ นํ ภคินี-
วาเทน สมุทาจรนฺตํ ทิสฺวา อนตฺถิโก ทานิ มยา อยํ
โย มํ ปชาปตึ สมานํ อตฺตนา สทฺธึ เอกมาตุกุจฺฉิยา
สยิตทาริกํ วิย มญฺญตีติ สมุปฺปนฺนพลวโสกา หุตฺวา ตสฺมึเยว
ปเทเส มุจฺฉิตา ปปตา ปติตาติ อตฺโถ ฯ
มา โน วิเหฐยิตฺถาติ มา อมฺเห ธนํ ทสฺเสตฺวา
มาตุคามญฺจ อุยฺโยเชตฺวา วิเหฐยิตฺถ วิเหสา เหสา
ปพฺพชิตานนฺติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

เตนหิ ตาต สุทินฺน พีชกมฺปิ เทหีติ เอตฺถ
เตนหีติ อภิรติยํ อุยโยเชติ ฯ สเจ ตฺวํ อภิรโต พฺรหฺมจริยํ
จรสิ จร อากาเส นิสีทิตฺวา ปรินิพฺพายิตา โหหิ อมฺหากํ
ปน กุลวํสพีชกํ เอกํ ปุตฺตํ เทหิ ฯ มา โน อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ
ลิจฺฉวโย อติหราเปสุนฺติ มยํ หิ ลิจฺฉวีนํ คณราชูนํ รชฺเช
# ๑. ม. วเทติ ฯ ๒. สฺยา. ลิจฺฉวิโน ฯ
วสาม เต เต ปิตุโน อจฺจเยน อิมํ สาปเตยฺยํ เอวํ มหนฺตํ
อมฺหากํ วิภวํ อปุตฺตกํ กุลธนรกฺขเกน ปุตฺเตน วิรหิตํ อตฺตโน
ราชนฺเตปุรํ อติหราเปสุนฺติ (๑) ตนฺเต มา อติหราเปสุํ มา
อติหราเปนฺตูติ ฯ
เอตํ โข เม อมฺม สกฺกา กาตุนฺติ กสฺมา เอวมาห ฯ
โส กิร จินฺเตสิ เอเตสํ สาปเตยฺยสฺส อหเมว สามิ อญฺโญ
นตฺถิ เตปิ มํ สาปเตยฺยํ รกฺขณตฺถาย นิจฺจํ อนุพนฺธิสฺสนฺติ
เตนาหํ น ลจฺฉามิ อปฺโปสฺสุกฺโก สมณธมฺมํ กาตุํ ปุตฺตกํ
ปน ลภิตฺวา โอรมิสฺสนฺติ ตโต อหํ ยถาสุขํ สมณธมฺมํ
กริสฺสามีติ อิมํ นยํ ปสฺสนฺโต เอวมาหาติ ฯ