ตตฺรีทํ สมนฺตปาสาทิกาย สมนฺตปาสาทิกตฺตสฺมึ
อาจริยปรมฺปรโต นิทานวตฺถุปฺปเภททีปนโต
ปรสมยวิวชฺชนโต สกสมยวิสุทฺธิโต เจว
พฺยญฺชนปริโสธนโต ปทตฺถโต ปาลิโยชนากฺกมโต
สิกฺขาปทวินิจฺฉยโต (๑) วิภงฺคนยเภททสฺสนโต
สมฺปสฺสตํ น ทิสฺสต กิญฺจิ อปาสาทิกํ ยโต เอตฺถ
วิญฺญูนมยํ ตสฺมา สมนฺตปาสาทิกาเตฺวว
สํวณฺณนา ปวตฺตา วินยสฺส เวเนยฺยทมนกุสเลน
วุตฺตสฺส โลกนาเถน โลกมนุกมฺปมาเนนาติ ฯ
# ๑. ม. สิกฺขาปทนิจฺฉยโต ฯ

ปฐมปาราชิกวณฺณนา
สุทินฺนภาณวารวณฺณนา
อิโต ปรํ เตน โข ปน สมเยน เวสาลิยา อวิทูเรติ-
อาทิ เยภุยฺเยน อุตฺตานตฺถํ ฯ ตสฺมา อนุปทวณฺณนํ ปหาย
ยตฺถ ยตฺถ วตฺตพฺพํ อตฺถิ ตํ ตเทว วณฺณยิสฺสาม ฯ

กลนฺทคาโมติ กลนฺทกา วุจฺจนฺติ กาลกา เตสํ วเสน ลทฺธนาโม
คาโม ฯ กลนฺทปุตฺโตติ คามวเสน ลทฺธนามสฺส ราชสมฺมตสฺส
จตฺตาฬีสโกฏิวิภวสฺส กลนฺทเสฏฺฐิโน ปุตฺโต ฯ ยสฺมา ปน
ตสฺมึ คาเม อญฺเญปิ กลนฺทนามกา มนุสฺสา อตฺถิ ตสฺมา
กลนฺทปุตฺโตติ วตฺวา ปุน เสฏฺฐิปุตฺโตติ วุตฺตํ ฯ สมฺพหุเลหีติ
พหุเกหิ ฯ สหายเกหีติ สุขทุกฺขานิ สห อายนฺติ อุปคจฺฉนฺตีติ
สหายา ฯ สหายาเอว สหายกา ฯ เตหิ สหายเกหิ ฯ สทฺธินฺติ
เอกโต ฯ เกนจิเทว กรณีเยนาติ เกนจิเทว ภณฺฑปฺปโยชน-
อุทฺธารสารณาทินา กิจฺเจน ฯ กตฺติกนกฺขตฺตกีฬากิจฺเจนาติปิ
วทนฺติ ฯ ภควา หิ กตฺติกชุณฺหปกฺเข เวสาลึ สมฺปาปุณิ ฯ
กตฺติกนกฺขตฺตกีฬา เจตฺถ อุฬารา โหนฺติ ตทตฺถํ คโตติ
เวทิตพฺโพ ฯ

อทฺทสา โขติ กถํ อทฺทส ฯ โส กิร นครโต
ภุตฺตปาตราสํ สุทฺธุตฺตราสงฺคํ มาลาคนฺธวิเลปนหตฺถํ พุทธ-
ทสฺสนตฺถํ ธมฺมสฺสวนตฺถญฺจ นิกฺขมนฺตํ มหาชนํ ทิสฺวา กุหึ (๑)
คจฺฉถาติ ปุจฺฉิ ฯ พุทฺธทสฺสนตฺถํ ธมฺมสฺสวนตฺถญฺจาติ ฯ เตนหิ
อหมฺปิ คจฺฉามีติ คนฺตฺวา จตุพฺพิธาย ปริสาย ปริวุตํ
พฺรหฺมสฺสเรน ธมฺมํ เทเสนฺตํ ภควนฺตํ อทฺทส ฯ เตน วุตฺตํ
อทฺทสา โข ฯเปฯ เทเสนฺตนฺติ ฯ ทิสฺวานสฺสาติ ทิสฺวาน
อสฺส ฯ เอตทโหสีติ ปุพฺเพกตปุญฺญตาย โจทิยมานสฺส ภพฺพ-
กุลปุตฺตสฺส เอตํ อโหสิ ฯ กึ อโหสิ ฯ ยนฺนูนาหมฺปิ ธมฺมํ
สุเณยฺยนฺติ ฯ ตตฺถ ยนฺนูนาติ ปริวิตกฺกทสฺสนเมตํ ฯ เอวํ
กิรสฺส ปริวิตกฺโก อุปฺปนฺโน ยมยํ ปริสา เอกคฺคจิตฺตา
ธมฺมํ สุณาติ อโห วตาหมฺปิ ตํ สุเณยฺยนฺติ ฯ
อถโข สุทินฺโน กลนฺทปุตฺโต เยน สา ปริสาติ อิธ
กสฺมา เยน ภควาติ อวตฺวา เยน สา ปริสาติ วุตฺตนฺติ
เจ ฯ ภควนฺตํ หิ ปริวาเรตฺวา อุฬารูฬารชนา มหตี ปริสา
นิสินฺนา ตตฺร น สกฺกา อิมินา ปจฺฉา อาคเตน ภควนฺตํ
อุปสงฺกมิตฺวา นิสีทิตุํ ปริสาย ปน เอกสฺมึ ปเทเส สกฺกาติ
โส ตํ ปริสํเยว อุปสงฺกมนฺโต ฯ เตน วุตฺตํ อถโข สุทินฺโน
กลนฺทปุตฺโต เยน สา ปริสาติ ฯ

เอกมนฺตํ นิสินฺนสฺส โข
สุทินฺนสฺส กลนฺทปุตฺตสฺส เอตทโหสีติ น นิสินฺนมตฺตสฺเสว
อโหสิ อถโข ภควโต สิกฺขาตฺตยูปสํหิตํ โถกํ ธมฺมกถํ
# ๑. ม. กฺว ฯ
สุตฺวา ตํ ปนสฺส ยสฺมา เอกมนฺตํ นิสินฺนสฺเสว อโหสิ เตน
วุตฺตํ เอกมนฺตํ นิสินฺนสฺส โข สุทินฺนสฺส กลนฺทปุตฺตสฺส
เอตทโหสีติ ฯ กึ อโหสีติ ฯ ยถา ยถา โขติอาทิ ฯ
ตตฺรายํ สงฺเขปกถา ฯ อหํ โข เยน เยน อากาเรน
ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ เตน เตน เม อุปปริกฺขโต
เอวํ โหติ ฯ ยเทตํ สิกฺขาตฺตยพฺรหฺมจริยํ เอกทิวสํปิ อขณฺฑํ
กตฺวา จริมกจิตฺตํ ปาเปตพฺพตาย เอกนฺตปริปุณฺณํ จริตพฺพํ
เอกทิวสมฺปิ จ กิเลสมเลน อมลินํ กตฺวา จริมกจิตฺตํ
ปาเปตพฺพตาย เอกนฺตปริสุทฺธํ ฯ สงฺขลิขิตนฺติ ลิขิตสงฺขสทิสํ
โธตสงฺขสปาฏิภาคํ จริตพฺพํ ฯ อิทํ น สุกรํ อคารํ
อชฺฌาวสตาติ อคารมชฺเฌ วสนฺเตน เอกนฺตปริปุณฺณํ ฯเปฯ
จริตุํ ฯ ยนฺนูนาหํ เกเส จ มสฺสุญฺจ โอหาเรตฺวา กาสายรส-
ปีตตาย กาสายานิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตานํ อนุจฺฉวิกานิ [๑]
อจฺฉาเทตฺวา ปริทหิตฺวา อคารมฺหา นิกฺขมิตฺวา อนคาริยํ
ปพฺพเชยฺยํ (๒) ฯ เอตฺถ จ ยสฺมา อคารสฺส หิตํ กสิวณิชฺชาทิ-
กมฺมํ อคาริยนฺติ วุจฺจติ ตญฺจ ปพฺพชฺชาย นตฺถิ ตสฺมา
ปพฺพชฺชา อนคาริยาติ ญาตพฺพา ฯ ตํ อนคาริยํ ปพฺพชฺชํ ฯ
ปพฺพเชยฺยนฺติ ปฏิปชฺเชยฺยํ (๓) ฯ

อจิรวุฏฺฐิตาย ปริสาย เยน ภควา เตนูปสงฺกมีติ
# ๑. ม. เอตฺถนฺตเร วตฺถานีติ ทิสฺสติ ฯ ๒. ม. ปพฺพเชยฺยนฺติ ฯ
# ๓. ม. ปริพฺพเชยฺยํ ฯ
สุทินฺโน อวุฏฺฐิตาย ปริสาย น ภควนฺตํ ปพฺพชฺชํ ยาจิ ฯ
กสฺมา ฯ ตตฺรสฺส พหู ญาติสาโลหิตา มิตฺตามจฺจา สนฺติ
เต ตฺวํ มาตาปิตูนํ เอกปุตฺตโก น ลพฺภา ตยา ปพฺพชิตุนฺติ
พาหายมฺปิ คเหตฺวา อากฑฺเฒยฺยย ตโต ปพฺพชฺชาย อนฺตราโย
ภวิสฺสตีติ สเหว ปริสาย อุฏฺฐหิตฺวา โถกํ คนฺตฺวา ปุน
เกนจิ สรีรกิจฺจเลเสน นิวตฺติตฺวา ภควนฺตํ อุปสงฺกมฺม ปพฺพชฺชํ
ยาจิ ฯ เตน วุตฺตํ อถโข สุทินฺโน กลนฺทปุตฺโต อจิรวุฏฺฐิตาย
ปริสาย ฯเปฯ ปพฺพาเชตุ มํ ภควาติ ฯ
ภควา ปน ยสฺมา ราหุลกุมารสฺส ปพฺพชฺชโต (๑) ปภูติ
มาตาปิตูหิ อนนุญฺญาตํ ปุตฺตํ น ปพฺพาเชติ ตสฺมา ตํ
ปุจฺฉิ อนุญฺญาโตสิ ปน ตฺวํ สุทินฺน มาตาปิตูหิ ฯเปฯ
ปพฺพชฺชายาติ ฯ
อิโต ปรํ ปาฐานุสาเรเนว คนฺตฺวา ตํ กรณียํ
ตีเรตฺวาติ เอตฺถ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ ฯ ธุรนิกฺเขเปเนว ตํ
กรณียํ นิฏฺฐาเปตฺวา ฯ น หิ ปพฺพชฺชาย ติพฺพจฺฉนฺทสฺส
ภณฺฑปฺปโยชนอุทฺธารสารณาทีสุ วา นกฺขตฺตกีฬาย วา จิตฺตํ
นมติ ฯ

อมฺมตาตาติ เอตฺถ ปน อมฺมาติ มาตรํ อาลปติ
ตาตาติ ปิตรํ ฯ ตฺวํ โขสีติ ตฺวํ โข อสิ ฯ เอกปุตฺตโกติ
เอโกว ปุตฺตโก อญฺโญ เต เชฏฺโฐ วา กนิฏฺโฐ วา
# ๑. ม. ปพฺพชิตโต ฯ
นตฺถิ ฯ เอตฺถ จ เอกปุตฺโตติ วตฺตพฺเพ อนุกมฺปาวเสน เอก-
ปุตฺตโกติ วุตฺตํ ฯ ปิโยติ ปีติชนโก ฯ มนาโปติ มนวฑฺฒโก ฯ
สุเขธิโตติ สุเขน เอธิโก (๑) สุขสํวฑฺฒิโตติ อตฺโถ ฯ สุขปริหโฏติ
สุเขน ปริหโฏ ชาตกาลโต ปภูติ ธาตีหิ องฺกโต องฺกํ หริตฺวา
ธาริยมาโน อสฺสกรถกาทีหิ พาลกีฬนเกหิ กีฬมาโน สาธุรส-
โภชนํ โภชิยมาโน สุเขน ปริหโฏ ฯ
น ตฺวํ ตาต สุทินฺน กิญฺจิ ทุกฺขสฺส ชานาสีติ ตฺวํ
ตาต สุทินฺน กิญฺจิ อปฺปมตฺตกมฺปิ กลภาคํ ทุกฺขสฺส น
ชานาสิ ฯ อถวา กิญฺจิ ทุกฺเขน นานุโภสีติ อตฺโถ ฯ กรณตฺเถ
สามิวจนํ ฯ อนุภวนตฺเถ จ ชานนา ฯ อถวา กิญฺจิ ทุกฺขํ
น สรสีติ อตฺโถ ฯ อุปโยคตฺเถ สามิวจนํ ฯ สรณตฺเถ จ
ชานนา ฯ วิกปฺปทฺวเยปิ ปุริมปทสฺส อุตฺตรปเทน สมาน-
วิภตฺติโลโป ทฏฺฐพฺโพ ฯ ตํ สพฺพํ สทฺทสตฺถานุสาเรน
ญาตพฺพํ ฯ มรเณนปิ มยนฺเต อกามกา วินา ภวิสฺสามาติ
สเจปิ ตว อมฺเหสุ ชีวมาเนสุ มรณํ ภเวยฺย เตน เต
มรเณนปิ มยํ อกามกา อนิจฺฉกา น อตฺตโน รุจิยา วินา
# ๑. สุเขน เอธิโตติ ยุตฺตตรํ ฯ สุเขธิโต สุเขฐิโตติ จ เทฺว ปาฐา เยภุยฺเยน
# ทิสฺสนฺติ ฯ รฏฺฐปาลสุตฺเตปิ สุเขธิโตติ ปาโฐ ทิสฺสติ ฯ ตตฺถ ปน ยุ. สุเข
# ฐิโตติ เหฏฺฐาอตฺถปาเท ลิขิยติ ฯ ตพฺพณฺณนายํ สุเขน เอว ฐิโตติ วุตฺตํ ฯ
# ตญฺหิ เอว ฐิโตติ วจนํ เอธิโตติ ปทํ ภเวยฺยาติ มญฺญามิ ฯ สุเขธิโตติ ปเนตฺถ
# เอธ วุฑฺฒิยํ ลาเภ จาติ ธาตุ ฯ เอธตีติ อาขฺยาตปทํ ยถา ตํ กุลํ สุขเมธติ
# คมฺภีเร คาธเมธตีติ จ ฯ
ภวิสฺสาม ตยา วิโยคํ ปาปุณิสฺสามาติ อตฺโถ ฯ กึ ปน
มยํ ตนฺติ เอวํ สนฺเต กึ ปน กินฺนาม ตํ การณํ เยน
มยํ ตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสาม ฯ อถวา กึ ปน มยํ ตนฺติ
เกน ปน การเณน มยนฺตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสามาติ เอวเมตฺถ
อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ
ตตฺเถวาติ ยตฺถ นํ ฐิตํ มาตาปิตโร นานุชานึสุ ตตฺเถว
ฐาเน ฯ อนนฺตรหิตายาติ เกนจิ อตฺถรเณน อนตฺถตาย ฯ
ปริจาเรหีติ คนฺธพฺพนฏนาฏกาทีนิ ปจฺจุปฏฺฐาเปตฺวา
ตตฺถ สหายเกหิ สทฺธึ ยถาสุขํ อินฺทฺริยานิ จาเรหิ สญฺจาเรหิ
อิโต จีโต จ อุปเนหีติ วุตฺตํ โหติ ฯ อถวา ปริจาเรหีติ
คนฺธพฺพนฏนาฏกาทีนิ ปจฺจุปฏฺฐาเปตฺวา [๑] สหายเกหิ สทฺธึ ลล
อุปลล รม กีฬสฺสูติปิ วุตฺตํ โหติ ฯ กาเม ปริภุญฺชนฺโตติ
อตฺตโน ปุตฺตทาเรหิ สทฺธึ โภเค ภุญฺชนฺโต ฯ ปุญฺญานิ กโรนฺโตติ
พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ อารพฺภ ทานปฺปทานาทีนิ
สุคติมคฺคสํโสธกานิ กุสลกมฺมานิ กโรนฺโต ฯ ตุณฺหี อโหสีติ
กถานุปฺปพนฺธวิจฺเฉทนตฺถํ นิราลาปสลฺลาโป อโหสิ ฯ

อถสฺส
มาตาปิตโร ติกฺขตฺตุํ วตฺวา ปฏิวจนมฺปิ อลภมานา สหายเก
ปกฺโกสาเปตฺวา เอส โว สหายโก ปพฺพชิตุกาโม นิวาเรถ
นนฺติ อาหํสุ ฯ เตปิ ตํ อุปสงฺกมิตฺวา ติกฺขตฺตุํ อโวจุํ ฯ
# ๑. ม. เอตฺถนฺตเร ตตฺถาติ ทิสฺสติ ฯ ๒. ม. สุคติมคฺคโสธกานิ ฯ
เตสมฺปิ ตุณฺหี อโหสิ ฯ เตน วุตฺตํ อถโข สุทินฺนสฺส
กลนฺทปุตฺตสฺส สหายกา ฯเปฯ ตุณฺหี อโหสีติ ฯ

อถสฺส สหายกานํ เอตทโหสิ สเจ อยํ ปพฺพชฺชํ
อลภมาโน มริสฺสติ น โกจิ คุโณ ภวิสฺสติ ปพฺพชิตํ
ปน นํ มาตาปิตโรปิ กาเลน กาลํ ปสฺสิสฺสนฺติ มยมฺปิ
ปสฺสิสฺสาม ปพฺพชฺชาปิ จ นาเมสา ภาริยา ทิวเส ทิวเส
มตฺติกาปตฺตํ คเหตฺวา ปิณฺฑาย จริตพฺพํ เอกเสยฺยํ เอกภตฺตํ
พฺรหฺมจริยํ อติทุกฺกรํ อยญฺจ สุขุมาโล นาคริกชาติโย โส
ตํ จริตุํ อสกฺโกนฺโต ปุน อิเธว อาคมิสฺสติ หนฺทสฺส
มาตาปิตโร อนุชานาเปมาติ ฯ เต ตถา อกํสุ ฯ

มาตาปิตโรปิ
นํ อนุชานึสุ ฯ เตน วุตฺตํ อถโข สุทินฺนสฺส กลนฺทปุตฺตสฺส
สหายกา เยน สุทินฺนสฺส กลนฺทปุตฺตสฺส มาตาปิตโร ฯเปฯ
อนุญฺญาโตสิ มาตาปิตูหิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายาติ ฯ
หฏฺโฐติ ตุฏฺโฐ ฯ อุทคฺโคติ ปีติวเสน อพฺภุนฺนตกาย-
จิตฺโต ฯ กติปาหนฺติ กติปยานิ ทิวสานิ ฯ พลํ คาเหตฺวาติ
สปฺปายโภชนานิ ภุญฺชนฺโต อุจฺฉาทนนหานาทีหิ จ กายํ
ปริหรนฺโต กายพลํ ชเนตฺวา มาตาปิตโร วนฺทิตฺวา อสฺสุมุขํ
ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เยน ภควา เตนูปสงฺกมิ ฯเปฯ ปพฺพาเชตุ
มํ ภนฺเต ภควาติ ฯ