ตโต ปุปฺผคนฺธาทีหิ ปูเชตฺวา ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา อฏฺฐสุ ฐาเนสุ
วนฺทิตฺวา อุฏฺฐาย อญฺชลึ ปคฺคยฺห ฐตฺวา สจฺจวจนกิริยาย
มหาโพธึ คณฺหิตุกาโม ภูมิโต ยาว มหาโพธิสฺส ทกฺขิณ-
สาขา ตาว อุจฺจํ กตฺวา ฐปิตสฺส สพฺพรตนมยปีฐสฺส อุปริ
สุวณฺณกฏาหํ ฐปาเปตฺวา รตนปีฐํ อารุยฺห สุวณฺณตุลิกํ
คเหตฺวา มโนสิลาย เลขํ กตฺวา ยทิ มหาโพธินา ลงฺกาทีเป
ปติฏฺฐาตพฺพํ ยทิ จาหํ พุทฺธสาสเน นิพฺเพมติโก ภเวยฺยํ
มหาโพธิ สยเมว อิมสฺมึ สุวณฺณกฏาเห ปติฏฺฐาตูติ สจฺจ-
วจนกิริยมกาสิ ฯ สห สจฺจวจนกิริยาย โพธิสาขา มโนสิลาย
ปริจฺฉินฺนฏฺฐาเน ฉิชฺชิตฺวา คนฺธกลลปูรสฺส สุวณฺณกฏาหสฺส
อุปริ อฏฺฐาสิ ฯ ตสฺส อุพฺเพเธน ทสหตฺโถ ขนฺโธ โหติ ฯ
จตุหตฺถา ปญฺจมหาสาขา ปญฺจหิเยว ผเลหิ ปฏิมณฺฑิตา ฯ
ขุทฺทกสาขานํ ปน สหสฺสํ ฯ อถ ราชา มูลเลขาย อุปริ
ติวงฺคุเล ปเทเส อญฺญํ เลขํ ปริจฺฉินฺทิ ฯ ตโต ตาวเทว
พุพฺพุฬกา (๑) หุตฺวา ทส มหามูลานิ นิกฺขมึสุ ฯ ปุน อุปรุปริ
ติวงฺคุเล ติวงฺคุเล อญฺญา นว เลขา ปริจฺฉินฺทิ ฯ ตาหิปิ
ทส ทส พุพฺพุฬกา หุตฺวา นวุติมูลานิ นิกฺขมึสุ ฯ ปฐมกา
ทส มหามูลา จตุรงฺคุลมตฺตํ นิกฺขนฺตา ฯ อิตเรปิ ควกฺขชาล-
สทิสํ อนุสิพฺพนฺตา นิกฺขนฺตา ฯ เอตฺตกํ ปาฏิหาริยํ ราชา
รตนปีฐมตฺถเก ฐิโตเยว ทิสฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห มหานาทํ
นทิ ฯ อเนกานิ ภิกฺขุสหสฺสานิ สาธุการมกํสุ ฯ สกลราชเสนา
อุนฺนาทินี อโหสิ ฯ เจลุกฺเขปสตสหสฺสานิ ปวตฺตึสุ ฯ ภุมฺมฏฺฐก-
เทเว อาทึ กตฺวา ยาว พฺรหฺมกายิกา เทวา ตาว สาธุการํ
ปวตฺตยึสุ ฯ รญฺโญ อิมํ ปาฏิหาริยํ ปสฺสนฺตสฺส ปีติยา นิรนฺตรํ
ผุฏฺฐสรีรสฺส อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ฐิตสฺเสว มหาโพธิ มูลสเตน
สุวณฺณกฏาเห ปติฏฺฐาสิ ฯ ทส มหามูลา สุวณฺณกฏาหตลํ
อาหจฺจ อฏฺฐํสุ ฯ อวเสสา นวุติ อนุปุพฺเพน วฑฺฒนกา หุตฺวา
คนฺธกลเล โอรุยฺห ฐิตา ฯ
# ๑. สี. พุพฺพุลกา ฯ ม. ปุปฺผุฬกา ฯ
เอวํ สุวณฺณกฏาเห ปติฏฺฐิตมตฺเต มหาโพธิมฺหิ มหาปฐวี
จลิ ฯ อากาเส เทวทุนฺทุภิโย ผลึสุ ฯ ปพฺพตานํ นจฺเจหิ
เทวตานํ สาธุกาเรหิ ยกฺขานํ หิงฺกาเรหิ อสุรานํ ถุติชปฺเปหิ
พฺรหฺมานํ อปฺโผฏเนหิ เมฆานํ คชฺชิเตหิ จตุปฺปทานํ รเวหิ
ปกฺขีนํ วิรุเตหิ สพฺพตาลาวจรานํ สกสกปฏิภาเณหิ ปฐวีตลโต
ยาว พฺรหฺมโลกา ตาว เอกโกลาหลเมกนินฺนาทํ อโหสิ ฯ
ปญฺจสุ สาขาสุ ผลโต ผลโต ฉพฺพณฺณรํสิโย นิกฺขมิตฺวา
สกลจกฺกวาฬํ รตนโคปานสีวินทฺธํ วิย กุรุมานา ยาว
พฺรหฺมโลกา อพฺภุคฺคจฺฉึสุ ฯ

ตํ ขณโต จ ปน ปภูติ สตฺต
ทิวสานิ มหาโพธิ หิมวลาหกคพฺภํ ปวิสิตฺวา อฏฺฐาสิ ฯ น
โกจิ มหาโพธึ ปสฺสติ ฯ ราชา รตนปีฐโต โอรุยฺห สตฺต
ทิวสานิ มหาโพธิปูชํ กาเรสิ ฯ สตฺตเม ทิวเส สพฺพทิสาหิ
หิมญฺจ รํสิโย จ อาวตฺติตฺวา มหาโพธิเมว ปวิสึสุ ฯ
วิคตหิมวลาหเก วิปฺปสนฺเน จกฺกวาฬคพฺเภ มหาโพธิ
ปริปุณฺณขนฺธสาขาปสาโข ปญฺจผลปฏิมณฺฑิโต สุวณฺณกฏาเห
ปติฏฺฐิโตว ปญฺญายิตฺถ ฯ ราชา มหาโพธึ ทิสฺวา เตหิ
ปาฏิหาริเยหิ สญฺชนิตปีติปามุชฺโช สกลชมฺพุทีปรชฺเชน ตรุณ-
มหาโพธึ ปูเชสฺสามีติ อภิเสกํ ทตฺวา สตฺต ทิวสานิ มหา-
โพธิฏฺฐาเนเยว อฏฺฐาสิ ฯ
# ๑. ม. ฉพฺพณฺฯรํสโย ฯ
มหาโพธิ ปุพฺพกตฺติกปวารณทิวเส (๑) สายณฺหสมเย ปฐมํ
สุวณฺณกฏาเห ปติฏฺฐหิ ฯ ตโต หิมคพฺภสตฺตาหํ อภิเสก-
สตฺตาหญฺจ วีตินาเมตฺวา กาฬปกฺขสฺส อุโปสถทิวเส ราชา
เอกทิวเสเนว ปาฏลิปุตฺตํ ปวิสิตฺวา กตฺติกชุณฺหปกฺขสฺส ปาฏิ-
ปททิวเส มหาโพธึ ปาจีนมหาสาลมูเล ฐเปสิ ฯ

สุวณฺณกฏาเห
ปติฏฺฐิตทิวสโต สตฺตรสเม ทิวเส มหาโพธิสฺส อภินวงฺกุรา
ปาตุรเหสุํ ฯ เต ทิสฺวาปิ ปสนฺโน ราชา ปุน มหาโพธึ
รชฺเชน ปูเชนฺโต สกลชมฺพุทีปาภิเสกมทาสิ ฯ สุมนสามเณโร
กตฺติกปุณฺณมีทิวเส ธาตุคฺคหณตฺถํ คโต มหาโพธิสฺส กตฺติ-
กจฺฉณภูตํ ปูชํ อทฺทส ฯ เอวํ มหาโพธิมณฺฑโต อาเนตฺวา
ปาฏลิปุตฺเต ฐปิตํ มหาโพธึ สนฺธาย อาห เตนหิ อมฺม
มหาโพธึ คเหตฺวา ยาหีติ ฯ สา สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิ ฯ

ราชา มหาโพธิรกฺขณตฺถาย อฏฺฐารส เทวตากุลานิ อฏฺฐ
อมจฺจกุลานิ อฏฺฐ พฺราหฺมณกุลานิ อฏฺฐ กุฏุมฺพิยกุลานิ อฏฺฐ
โคปกกุลานิ อฏฺฐ ตรจฺฉกุลานิ อฏฺฐ จ กาลิงฺคกุลานิ ทตฺวา
อุทกาสิญฺจนตฺถาย อฏฺฐ สุวณฺณฆเฏ อฏฺฐ จ รชตฆเฏ ทตฺวา
อิมินา ปริวาเรน มหาโพธึ คงฺคาย นาวํ อาโรเปตฺวา สยํปิ
นครโต นิกฺขมิตฺวา วิชฺฌาฏวึ สมติกฺกมฺม อนุปุพฺเพน สตฺตหิ
ทิวเสหิ ตามฺพลิตฺตึ (๒) อนุปฺปตฺโต ฯ อนฺตรามคฺเค
# ๑. ม …..ปวารณาทิวเส ฯ ๒. ม. ตามลิตฺตึ ฯ
เทวนาคมนุสฺสา อุฬารํ มหาโพธิปูชํ อกํสุ ฯ ราชาปิ สมุทฺทตีเร
สตฺต ทิวสานิ มหาโพธึ ฐเปตฺวา สกลชมฺพุทีเป มหารชฺชํ
อทาสิ ฯ อิทมสฺส ตติยํ ชมฺพุทีปรชฺชสมฺปทานํ โหติ ฯ

เอวํ มหารชฺเชน ปูเชตฺวา มิคสิรสฺส (๑) ปฐมปาฏิปททิวเส
อโสโก ธมฺมราชา มหาโพธึ อุกฺขิปิตฺวา คลปฺปมาณํ อุทกํ
โอรุยฺห นาวายํ ปติฏฺฐเปตฺวา สงฺฆมิตฺตเถริมฺปิ สปริวารํ นาวํ
อาโรเปตฺวา อริฏฺฐํ อมจฺจํ เอตทโวจ อหํ ตาต มหาโพธึ
ติกฺขตฺตุํ สกลชมฺพุทีปรชฺเชน ปูเชตฺวา คลปฺปมาณํ อุทกํ โอรุยฺห
มม สหายสฺส เปเสสึ โสปิ เอวเมว มหาโพธึ ปูเชตูติ ฯ
เอวํ สหายสฺส สาสนํ ทตฺวา คจฺฉติ วต เร ทสพลสฺส
สรสรํสิชาลํ วิมุญฺจมาโน มหาโพธิรุกฺโขติ กนฺทิตฺวา (๒) อญฺชลึ
ปคฺคเหตฺวา อสฺสูนิ ปวตฺตยมาโน อฏฺฐาสิ ฯ สาปิ โข มหา-
โพธิสมารุฬฺหา นาวา ปสฺสโต ปสฺสโต มหาชนสฺส (๓) มหา-
สมุทฺทตลํ ปกฺขนฺตา ฯ มหาสมุทฺเท สมนฺตา โยชนํ วีจิโย
วูปสนฺตา ฯ ปญฺจวณฺณานิ ปทุมานิ ปุปฺผิตานิ ฯ อนฺตลิกฺเข
ทิพฺพานิ ตุริยานิ ปวชฺชึสุ ฯ อากาสชลถลรุกฺขาทิสนฺนิสฺสิตาหิ
เทวตาหิ ปวตฺติตา อติวิย อุฬารา ปูชา อโหสิ ฯ สงฺฆมิตฺตตฺเถรี
สุปณฺณรูเปน มหาสมุทฺเท นาคกุลานิ สนฺตาเสสิ ฯ เต
จุตฺรสฺตรูปา นาคา อาคนฺตฺวา ตํ วิภูตึ ปสฺสิตฺวา เถรึ
# ๑. ม. มาคสิรมาสสฺส ฯ ๒. ม. วนฺทิตฺวา ฯ ๓. ม. มหาราชสฺส ฯ
ยาจิตฺวา มหาโพธึ นาคภวนํ อติหริตฺวา สตฺต ทิวสานิ
นาครชฺเชน ปูเชตฺวา ปุน นาวาย ปติฏฺฐาเปสุํ ฯ ตํทิวสเมว
นาวา ชมฺพุโกฬปฏฺฏนํ อคมาสิ ฯ อโสกมหาราชาปิ มหาโพธิ-
วิโยคทุกฺขิโต กนฺทิตฺวา โรทิตฺวา ยาว ทสฺสนวิสยํ โอโลเกตฺวา
ปฏินิวตฺติ ฯ

เทวานํปิยติสฺโส มหาราชาปิ โข สุมนสามเณรสฺส วจเนน
มิคสิรมาสสฺส ปฐมปาฏิปททิวสโต ปภูติ อุตฺตรทฺวารโต ปฏฺฐาย
ยาว ชมฺพุโกฬปฏฺฏนํ ตาว มคฺคํ โสธาเปตฺวา อลงฺการาเปตฺวา
นครโต นิกฺขมนทิวเส อุตฺตรทฺวารสมีเป สมุทฺทสาลวตฺถุสฺมึ
ฐิโตเยว ตาย วิภูติยา มหาสมุทฺเท อาคจฺฉนฺตํเยว มหาโพธึ
เถรสฺส อานุภาเวน ทิสฺวา ตุฏฺฐมานโส หุตฺวา นิกฺขมิตฺวา
สพฺพํ มคฺคํ ปญฺจวณฺเณหิ ปุปฺเผหิ โอกีราเปนฺโต อนฺตรนฺตรา
ปุปฺผอคฺฆิยานิ ฐเปนฺโต เอกาเหเนว ชมฺพุโกฬปฏฺฏนํ คนฺตฺวา
สพฺพตาลาวจรปริวุโต ปุปฺผธูปคนฺธาทีหิ ปูชยมาโน คลปฺปมาณํ
อุทกํ โอรุยฺห อาคโต วต เร ทสพลสฺส สรสรํสิชาลวิสชฺชนโก
มหาโพธิรุกฺโขติ ปสนฺนจิตฺโต มหาโพธึ อุกฺขิปิตฺวา อุตฺตมงฺเค
สิรสฺมึ ปติฏฺฐเปตฺวา มหาโพธึ ปริวาเรตฺวา อาคเตหิ โสฬสหิ
ชาติสมฺปนฺนกุเลหิ สทฺธึ สมุทฺทโต ปจฺจุตฺตริตฺวา สมุทฺทตีเร
มหาโพธึ ฐเปตฺวา ตีณิ ทิวสานิ สกลตมฺพปณฺณิทีปรชฺเชน
ปูเชสิ ฯ โสฬสนฺนํ ชาติสมฺปนฺนกุลานํ รชฺชํ วิจาเรสิ ฯ อถ
จตุตฺเถ ทิวเส มหาโพธึ อาทาย อุฬารํ ปูชํ กุรุมาโน
อนุปุพฺเพน อนุราธปุรํ สมฺปตฺโต ฯ

อนุราธปุเรปิ มหาสกฺการํ
กตฺวา จาตุทฺทสีทิวเสเยว วฑฺฒมานกจฺฉายาย มหาโพธึ อุตฺตร-
ทฺวาเร ปเวเสตฺวา นครมชฺเฌน อติหรนฺโต ทกฺขิณทฺวาเรน
นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณทฺวารโต ปญฺจธนุสติเก ฐาเน ยตฺถ อมฺหากํ
สมฺมาสมฺพุทฺโธ นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา นิสีทิ ปุริมกา
จ ตโย สมฺมาสมฺพุทฺธา สมาปตฺตึ อปฺเปตฺวา นิสีทึสุ ยตฺถ
กกุสนฺธสฺส ภควโต มหาสิริสโพธิ โกนาคมนสฺส ภควโต
อุทุมฺพรโพธิ กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺธสฺส จ นิโคฺรธโพธิ ปติฏฺฐาสิ
ตสฺมึ มหาเมฆวนุยฺยานสฺส ติลกภูเต สุมนสามเณรสฺส วจเนน
ปฐมเมว กตภูมิปริกมฺเม ราชวตฺถุทฺวารโกฏฺฐกฏฺฐาเน มหาโพธึ
ปติฏฺฐาเปสิ ฯ
กถํ ฯ กตานิ กิร โพธึ ปริวาเรตฺวา อาคตานิ โสฬส
ชาติสมฺปนฺนกุลานิ ราชเวสํ คณฺหึสุ ฯ ราชา โทวาริกเวสํ
คณฺหิ ฯ โสฬส กุลานิ มหาโพธึ คเหตฺวา โอโรปยึสุ ฯ

มหาโพธิ เตสํ หตฺถโต มุตฺตสมนนฺตรเมว อสีติหตฺถปฺปมาณํ
เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา ฉพฺพณฺณรํสิโย มุญฺจิ ฯ รํสิโย สกลทีปํ
ปตฺถริตฺวา อุปริ พฺรหฺมโลกํ อาหจฺจ อฏฺฐํสุ ฯ มหาโพธิ-
ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา สญฺชาตปฺปสาทานิ ทส ปุริสสหสฺสานิ
# ๑. ม. มหาสิรีสโฑธิ ฯ
อนุปุพฺพวิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อรหตฺตํ ปตฺวา ปพฺพชึสุ ฯ ยาว
สุริยสฺสตฺถงฺคมา มหาโพธิ อนฺตลิกฺเข อฏฺฐาสิ ฯ อตฺถมิเต (๑)
ปน สุริเย โรหิณีนกฺขตฺเตน ปฐวิยํ ปติฏฺฐหิ ฯ สห มหาโพธิ-
ปติฏฺฐานา(๒) อุทกปริยนฺตํ กตฺวา มหาปฐวี อกมฺปิ ฯ ปติฏฺฐหิตฺวา
จ ปน มหาโพธิ สตฺต ทิวสานิ หิมคพฺเภ สนฺนิสีทิ ฯ โลกสฺส
อทสฺสนํ อคมาสิ ฯ สตฺตเม ทิวเส วิคตวลาหกํ นภํ อโหสิ ฯ
ฉพฺพณฺณรํสิโย ชลนฺตา วิปฺผรนฺตา(๓) นิจฺฉรึสุ ฯ มหาโพธิสฺส
ขนฺโธ จ สาขาโย จ ปตฺตานิ จ ปญฺจ ผลานิ จ ทสฺสึสุ ฯ
มหินฺทตฺเถโร จ สงฺฆมิตฺตตฺเถรี จ ราชา จ สปริวารา
มหาโพธิฏฺฐานเมว อคมํสุ ฯ เยภุยฺเยน จ สพฺเพ ทีปวาสิโน
สนฺนิปตึสุ ฯ เตสํ ปสฺสนฺตานํเยว อุตฺตรสาขโต เอกํ ผลํ
ปจิตฺวา สาขโต มุจฺจิ ฯ เถโร หตฺถํ อุปนาเมสิ ฯ ผลํ เถรสฺส
หตฺเถ ปติฏฺฐาสิ ฯ ตํ เถโร โรปย มหาราชาติ รญฺโญ
อทาสิ ฯ

ราชา คเหตฺวา สุวณฺณกฏาเห มธุรปํสุํ อากีริตฺวา
คนฺธกลลํ ปูเรตฺวา โรเปตฺวา มหาโพธิอาสนฺนฏฺฐาเน (๔) ฐเปสิ ฯ
สพฺเพสํ ปสฺสนฺตานํเยว จตุหตฺถปฺปมาณา อฏฺฐ ตรุณโพธิ-
รุกฺขา อุฏฺฐหึสุ ฯ ราชา ตํ อจฺฉริยํ ทิสฺวา อฏฺฐ ตรุณ-
โพธิรุกฺเข เสตจฺฉตฺเตน ปูเชตฺวา อภิเสกํ อทาสิ ฯ ตโต
# ๑. ม. อตฺถงฺคมิเต ฯ ๒. โพธิปติฏฺฐาเนนาติ ยุตฺคครํ ฯ
# ๓. ม. วิปฺผุรนฺตา ฯ ๔. สี. มหาโพธิอาสนฏฺฐาเน ฯ
# ฏีกา. มหาอาสนฏฺฐาเน ฯ
เอกํ โพธิรุกฺขํ อาคมนกาเล มหาโพธินา ปฐมปติฏฺฐิโตกาเส
ชมฺพุโกฬปฏฺฏเน โรปยึสุ ฯ เอกํ ควกฺกพฺราหฺมณสฺส คามทฺวาเร
เอกํ ถูปาราเม เอกํ อิสฺสรนิมฺมานวิหาเร เอกํ ปฐมเจติยฏฺฐาเน
โรหณชนปทมฺหิเยว จนฺทนคาเม ฯ อิตเรสํ จตุนฺนํ ผลานํ พีเชหิ
ชาเต ทฺวตฺตึส โพธิตรุเณ โยชนิยอาราเมสุ ปติฏฺฐเปสุํ ฯ

เอวํ ปุตฺตนตฺตปรมฺปราย สมนฺตา ทีปวาสีนํ หิตาย
สุขาย ปติฏฺฐิเต ทสพลสฺส สทฺธมฺมทฺธชภูเต มหาโพธิมฺหิ
อนุฬา เทวี ปญฺจหิ กญฺญาสเตหิ ปญฺจหิ จ อนฺเตปุริกา-
สเตหีติ มาตุคามสหสฺเสน สทฺธึ สงฺฆมิตฺตตฺเถริยา สนฺติเก
ปพฺพชิตฺวา นจิรสฺเสว สปริวารา อรหตฺเต ปติฏฺฐาสิ ฯ
อริฏฺโฐปิ โข รญฺโญ ภาคิเนยฺโย ปญฺจหิ ปุริสสเตหิ สทฺธึ
เถรสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา นจิรสฺเสว สปริวาโร อรหตฺเต
ปติฏฺฐาสิ ฯ