ตตฺถ ยา สา กณฺฏกสามเณรสฺส ทณฺฑกมฺมนาสนา สา
นิสฺสารณาติ เวทิตพฺพา ฯ ตสฺมา เอตรหิ สเจปิ สามเณโร
พุทฺธสฺส วา ธมฺมสฺส วา สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภาสติ
อกปฺปิยํ กปฺปิยนฺติ ทีเปติ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ อนฺตคาหิกาย
ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต โส ยาวตติยํ นิวาเรตฺวา ตํ ลทฺธึ
วิสฺสชฺชาเปตพฺโพ โน เจ วิสฺสชฺเชติ สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา
วิสฺสชฺเชหีติ วตฺตพฺโพ โน เจ วิสฺสชฺเชติ พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา
อปโลกนกมฺมํ กตฺวา นิสฺสาเรตพฺโพ ฯ เอวํ จ ปน กมฺมํ
กาตพฺพํ สงฺฆํ ภนฺเต ปุจฺฉามิ อยํ อิตฺถนฺนาโม สามเณโร
พุทฺธสฺส ธมฺมสฺส สงฺฆสฺส อวณฺณวาที มิจฺฉาทิฏฺฐิโก ยํ
อญฺเญ สามเณรา ลภนฺติ ทิรตฺตติรตฺตํ ภิกฺขูหิ สทฺธึ
สหเสยฺยํ ตสฺสา อลาภาย นิสฺสารณา รุจฺจติ สงฺฆสฺสาติ ฯ
ทุติยมปิ… ตติยมฺปิ ภนฺเต สงฺฆํ ปุจฺฉามิ อยํ อิตฺถนฺนาโม
สามเณโร ฯเปฯ รุจฺจติ สงฺฆสฺสาติ (รุจฺจติ สงฺฆสฺส) จร ปิเร
วินสฺสาติ ฯ โส อปเรน สมเยน อหํ ภนฺเต พาลตาย
อญฺญาณตาย อลกฺขิกตาย เอวํ อกาสึ สฺวาหํ สงฺฆํ
ขมาเปมีติ ขมาเปตฺวา ยาวตติยํ ยาจาเปตฺวา อปโลกน-
กมฺเมเนว โอสาเรตพฺโพ ฯ เอวญฺจ ปน โอสาเรตพฺโพ ฯ
สงฺฆมชฺเฌ พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา สงฺฆสฺส อนุมติยา สาเวตพฺพํ
สงฺฆมฺภนฺเต ปุจฺฉามิ อยํ อิตฺถนฺนาโม สามเณโร พุทฺธสฺส
ธมฺมสฺส สงฺฆสฺส อวณฺณวาที มิจฺฉาทิฏฺฐิโก ยํ อญฺเญ
สามเณรา ลภนฺติ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ทิรตฺตติรตฺตํ สหเสยฺยํ ตสฺสา
อลาภาย นิสฺสาริโต สฺวายํ อิทานิ โสรโต วิรโต นิวาตวุตฺติ
ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกนฺโต หิโรตฺตปฺเป ปติฏฺฐิโต กตทณฺฑกมฺโม
อจฺจยํ เทเสติ อิมสฺส สามเณรสฺส ยถาปุเร กายสมฺโภค-
สามคฺคีทานํ รุจฺจติ สงฺฆสฺสาติ ฯ เอวํ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ ฯ
เอวํฅ อปโลกนกมฺมํ โอสารณํ จ นิสฺสารณํ จ คจฺฉติ ฯ
ภณฺฑุกมฺมํ มหาขนฺธกวณฺณนายํ วุตฺตเมว ฯ

พฺรหฺมทณฺโฑ ปญฺจสติกกฺขนฺธเก วุตฺโตเยว ฯ น เกวลํ
ปเนส ฉนฺนสฺเสว ปญฺญตฺโต ฯ โย อญฺโญปิ ภิกฺขุ มุขโร
โหติ ภิกฺขู ทุรุตฺตวจเนหิ ฆเฏนฺโต ขุํเสนฺโต วมฺเภนฺโต วิหรติ
ตสฺสาปิ ทาตพฺโพ ฯ เอวํ จ ปน ทาตพฺโพ ฯ สงฺฆมชฺเฌ
พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา สงฺฆสฺส อนุมติยา สาเวตพฺพํ ภนฺเต
อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ มุขโร ภิกฺขู ทุรุตฺตวจเนหิ ฆเฏนฺโต วิหรติ
โส ภิกฺขุ ยํ อิจฺเฉยฺย ตํ วเทยฺย ภิกฺขูหิ อิตฺถนฺนาโม
ภิกฺขุ เนว วตฺตพฺโพ น โอวทิตพฺโพ น อนุสาสิตพฺโพ
สงฺฆํ ภนฺเต ปุจฺฉามิ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑสฺส
ทานํ รุจฺจติ สงฺฆสฺสาติ ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ… ตติยมปิ ปุจฺฉามิ
อิตฺถนฺนามสฺส ภนฺเต ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑสฺส ทานํ รุจฺจติ
สงฺฆสฺสาติ ฯ ตสฺส อปเรน สมเยน สมฺมาวตฺติตฺวา ขมาเปนฺตสฺส
พฺรหฺมทณฺโฑ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺโพ ฯ เอวํ จ ปน ปฏิปฺปสฺ-
สมฺเภตพฺโพ ฯ พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา สงฺฆมชฺเฌ สาเวตพฺพํ ภนฺเต
ภิกฺขุสงฺโฆ อสุกสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑํ อทาสิ โส ภิกฺขุ
โสรโต นิวาตวุตฺติ ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกนฺโต หิโรตฺตปฺเป ปติฏฺฐิโต
ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร ติฏฺฐติ สงฺฆํ ภนฺเต ปุจฺฉามิ ตสฺส
ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิ รุจฺจติ สงฆสฺสาติ
เอวํ ยาวตติยํ วตฺวา อปโลกนกมฺเมเนว พฺรหฺมทณฺโฑ
ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺโพ ฯ

กมฺมลกฺขณญฺเญว ปญฺจมนฺติ ยํ ตํ ภควตา ภิกฺขุ
นิกฺขนฺธเก เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย
กทฺทโมทเกน โอสิญฺจนฺติ อปฺเปว นาม อมฺเหสุ สารชฺเชยฺยุนฺติ
กายํ วิวริตฺวา ภิกฺขุนีนํ ทสฺเสนฺติ อูรร วิวริตฺวา ภิกฺขุนีนํ
ทสฺเสนฺติ องฺคชาตํ วิวริตฺวา ภิกฺขุนีนํ ทสเสนฺติ ภิกฺขุนิโย
โอภาเสนฺติ ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สมฺปโยเชนฺติ อปฺเปว นาม
อมฺเหสุ สารชฺเชยฺยุนฺติ อิเมสุ วตฺถูสุ เตสํ ภิกฺขูนํ ทุกฺกฏํ
ปญฺญาเปตฺวา อนุชานามิ ภิกฺขเว ตสฺส ภิกฺขุโน ทณฺฑกมฺมํ
กาตุนฺติ อถโข ภิกฺขูนํ (๑) เอตทโหสิ กินฺนุ โข ทณฺฑกมฺมํ
กาตพฺพนฺติ ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ อวนฺทิโย โส
ภิกฺขเว ภิกฺขุ ภิกฺขุนีสงฺเฆน กาตพฺโพติ เอวํ อวนฺทิยกมฺมํ
อนุญฺญาตํ ฯ ตํ กมฺมลกฺขณญฺเญว ปญฺจมํ อิมสฺส อปโลกน-
กมฺมสฺส ฐานํ โหติ ฯ ตสฺส หิ กมฺมญฺเญว ลกฺขณํ น
โอสารณาทีนิ ฯ ตสฺมา กมฺมลกฺขณนฺติ วุจฺจติ ฯ ตสฺส กรณํ
ตตฺเถว วุตฺตํ ฯ อปิ จ นํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา สทฺธึ วิตฺถารโต
ทสฺเสตุํ อิธาปิ วทาม ภิกฺขุนีอุปสฺสเย สนฺนิปติตสฺส ภิกฺขุนี-
สงฺฆสฺส อนุมติยา พฺยตฺตาย ภิกฺขุนิยา สาเวตพฺพํ อยฺเย
อสุโก นาม อยฺโย ภิกฺขุนีนํ อปาสาทิยํ (๒)ทสฺเสติ เอตสฺส
อยฺยสฺส อวนฺทิยกรณํ รุจฺจตีติ ภิกฺขุนีสงฺฆํ ปุจฺฉามิ อยฺเย
อสุโก นาม อยฺโย ภิกฺขุนีนํ อปาสาทิยํ ทสฺเสติ เอตสฺส
อยฺยสฺส อวนฺทิยกรณํ รุจฺจตีติ ทุติยมฺปิ… ตติยมฺปิ ภิกฺขุนีสงฺฆํ
ปุจฺฉามีติ ฯ เอวํ ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา อปโลกนกมฺเมน
# ๑. ยุ. ภิกฺขุนีนํ ฯ ๒. อปสาทิกนฺติปิ ฯ
อวนฺทิยกมฺมํ กาตพฺพํ ฯ ตโต ปฏฺฐาย โส ภิกฺขุ น ภิกฺขุนีหิ
วนฺทิตพฺโพ ฯ สเจ อวนฺทิยมาโน หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐาเปตฺวา
สมฺมาวตฺตติ เตน ภิกฺขุนิโย ขมาเปตพฺพา ฯ ขมาเปนฺเตน
ภิกฺขุนีอุปสฺสยํ อคนฺตฺวา วิหาเรเยว สงฺฆํ วา คณํ วา
เอกํ ภิกฺขุํ วา อุปสงฺกมิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ
ปคฺคเหตฺวา อหํ ภนฺเต ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร ติฏฺฐามิ
น ปุน อปาสาทิยํ ทสฺเสสฺสามิ ภิกฺขุนีสงฺโฆ มยฺหํ ขมตูติ
ขมาเปตพฺพํ ฯ เตน สงฺเฆน วา คเณน วา เอกํ ภิกฺขุํ
เปเสตฺวา เอกภิกฺขุนา วา สยเมว คนฺตฺวา ภิกฺขุนิโย
วตฺตพฺพา อยํ ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร ฐิโต อิมินา
อจฺจยํ ทสฺเสตฺวา ภิกฺขุนีสงฺโฆ ขมาปิโต ภิกฺขุนีสงฺโฆ อิมํ
วนฺทิยํ กโรตูติ ฯ โส วนฺทิโย กาตพฺโพ ฯ เอวญฺจ ปน
กาตพฺโพ ฯ ภิกฺขุนีอุปสฺสเย สนฺนิปติตสฺส ภิกฺขุนีสงฺฆสฺส
อนุมติยา พฺยตฺตาย ภิกฺขุนิยา สาเวตพฺพํ อยฺเย อสุโก นาม
อยฺโย ภิกฺขุนีนํ อปาสาทิยํ ทสฺเสติ ภิกฺขุนีสงฺเฆน อวนทิโย
กโต โส ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกมิตฺวา ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร
ฐิโต อจฺจยํ เทเสตฺวา ภิกฺขุนีสงฺฆํ ขมาเปติ ตสฺส อยฺยสฺส
วนฺทิยกรณํ รุจฺจตีติ ภิกฺขุนีสงฺฆํ ปุจฺฉามีติ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ ฯ
เอวํ อปโลกน กมฺเมเนว วนฺทิโย กาตพฺโพ ฯ

อยํ ปเนตฺถ ปาลิมุตฺตโกปิ กมฺมลกฺขณวินิจฺฉโย ฯ อิทํ
หิ กมฺมลกฺขณํ นาม ภิกฺขุนีสงฺฆมูลกํ ปญฺญตฺตํ ภิกฺขุนี-
สงฺฆสฺสาปิ ปน ลพฺภติเยว ฯ ยญฺหิ ภิกฺขุสงฺโฆ สลากคฺค-
ยาคุคฺคภตฺตคฺคอุโปสถคฺเคสุ อปโลกนกมฺมํ กโรติ เอตมฺปิ
กมฺมลกฺขณเมว ฯ อจฺฉินฺนจีวรชิณฺณจีวรนฏฺฐจีวรานํ หิ สงฺฆํ
สนฺนิปาตาเปตฺวา พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ยาวตติยํ สาเวตฺวา
อปโลกนกมฺมํ กตฺวา จีวรํ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ อปฺปมตฺตก-
วิสฺสชฺชเกน ปน จีวรํ กโรนฺตสฺส เสนาสนกฺขนฺธกวณฺณนายํ
วุตฺตปฺปเภทานิ สูจิอาทีนิ อนปโลเกตฺวาปิ ทาตพฺพานิ ฯ เตสํ
ทาเน โสเยว อิสฺสโร ฯ ตโต อติเรกํ เทนฺเตน อปโลเกตฺวา
ทาตพฺพํ ฯ ตโต หิ อติเรกทาเน สงฺโฆ สามี ฯ คิลานเภสชฺชํปิ
ตตฺถ วุตฺตปฺปการํ สยเมว ทาตพฺพํ ฯ อติเรกํ อิจฺฉนฺตสฺส
อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ ฯ โยปิจ ทุพฺพโล วา ฉินฺนิริยาปโถ
วา ปจฺฉินฺนภิกฺขาจารปโถ มหาคิลาโน ตสฺส มหาวาเสสุ
ตตฺรุปฺปาทโต เทวสิกํ นาฬึ วา อุปฑฺฒนาฬึ วา เอกทิวสํเยว
ปญฺจ วา ทส วา ตณฺฑุลนาฬิโย เทนฺเตน อปโลกน-
กมฺมํ กตฺวาว ทาตพฺพํ ฯ เปสลสฺส ภิกฺขุโน ตตฺรุปฺปาทโต
อิณปลิโพธํปิ พหุสฺสุตสฺส สงฺฆภารนิตฺถรณกสฺส ภิกฺขุโน
อนุฏฺฐาปนียเสนาสนํปิ สงฺฆกิจฺจํ กโรนฺตานํ กปฺปิยการกาทีนํ
ภตฺตเวตฺตนมฺปิ อปโลกนกมฺเมเนว ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ จตุปจฺจย-
วเสน ทินฺนตตฺรุปฺปาทโต สงฺฆิกํ อาวาสํ ชคฺคาเปตุํ วฏฺฏติ ฯ
อยํ ภิกฺขุ อิสฺสรวตาย วิจาเรตีติ กถาปจฺฉินฺทนตฺถํ ปน
สลากคฺคาทีสุ วา อนฺตรสนฺนิปาเต วา สงฺฆํ ปุจฺฉิตฺวา ว
ชคฺคาเปตพฺโพจีวรปิณฺฑปาตตฺถาย อุทฺทิสฺส ทินฺนตตฺรุปฺ-
ปาทโตปิ อปโลเกตฺวา อาวาโส ชคฺคาเปตพฺโพ ฯ อนปโลเกตฺวาปิ
วฏฺฏติ ฯ สูโร วตายํ ภิกฺขุ จีวรปิณฺฑปาตตฺถาย ทินฺนโต
อาวาสํ ชคฺคาเปตีติ เอวํ อุปฺปนฺนกถาปจฺเฉทนตฺถํ ปน
อปโลกนกมฺมเมว กตฺวา ชคฺคาเปตพฺโพ ฯ เจติเย ฉตฺตํ วา
เวทิกํ วา โพธิฆรํ วา อาสนฆรํ วา อกตํ วา กโรนฺเตน
ชิณฺณํ วา ปฏิสงฺขโรนฺเตน สุธากมฺมํ วา กโรนฺเตน มนุสฺเส
สมาทเปตฺวา กาตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ การกา นตฺถิ ฯ เจติยสฺส
อุปนิกฺเขปโต กาเรตพฺพํ ฯ อุปนิกฺเขเปปิ อสติ อปโลกนกมฺมํ
กตฺวา ตตฺรุปฺปาทโต กาเรตพฺพํ สงฺฆิเกนปิ อปโลเกตฺวา
เจติยกิจฺจํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ เจติยสฺส สนฺตเกน อปโลเกตฺวาปิ
สงฺฆกิจฺจํ กาตุํ น วฏฺฏติ ฯ ตาวกาลิกํ ปน คเหตฺวา
ปฏิปากติกํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ เจติเย สุธากมฺมาทีนิ กโรนฺเตหิ
ปน ภิกฺขาจารโต วา สงฺฆโต วา ยาปนมตฺตํ อลภนฺเตหิ
เจติยสนฺตกโต ยาปนมตฺตํ คเหตฺวา ปริภุญฺชนฺเตหิ วตฺตํ กาตุํ
วฏฺฏติ ฯ วตฺตํ กโรมาติ มจฺฉมํสาทีหิ สงฺฆภตฺตํ กาตุํ น
วฏฺฏติ ฯ เย วิหาเร โรปิตาปิ ผลรุกฺขา สงฺเฆน ปริคฺคหิตา
โหนฺติ ชคฺคนกมฺมํ ลภนฺติ ฯ เยสํ ผลานิ คณฺฑึ ปหริตฺวา
ภาเชตฺวา ปริภุญฺชนฺติ ฯ เตสุ อปโลกนกมฺมํ น กาตพฺพํ ฯ
เย ปน อปริคฺคหิตา เตสุ ปน อปโลกนกมฺมํ กาตพฺพํ ฯ
ตํ ปน สลากคฺคยาคุคฺคภตฺตคฺคอนฺตรสนฺนิปาเตสุปิ กาตุํ
วฏฺฏติ ฯ อุโปสถคฺเค ปน วฏฺฏติเยว ฯ ตตฺถ หิ อนาคตานํปิ
ฉนฺทปาริสุทฺธิ อาหริยติ ฯ ตสฺมา ตํ สุวิโสธิตํ โหติ ฯ
เอวํ จ ปน กาตพฺพํ ฯ พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุสงฺฆสฺส
อนุมติยา สาเวตพฺพํ ภนฺเต ยํ อิมสฺมึ วิหาเร อนฺโตสีมาย
สงฺฆสนฺตกํ มูลตจปตฺตองฺกุรปุปฺผผลขาทนียาทิ อตฺถิ ตํ สพฺพํ
อาคตาคตานํ ภิกฺขูนํ ยถาสุขํ ปริภุญฺชิตุํ สงฺฆสฺส รุจฺจตีติ
สงฺฆํ ปุจฺฉามีติ ติกฺขตฺตุํ ปุจฺฉิตพพํ ฯ จตูหิ ปญฺจหิ ภิกฺขูหิ
กตํ สุกตเมว ฯ ยสฺมึปิ วิหาเร เทฺว ตโย ชนา วสนฺติ
เตหิ นิสีทิตฺวา กตํปิ สงฺเฆน กตสทิสเมว ฯ ยสฺมึ ปน วิหาเร
เอโก ภิกฺขุ โหติ เตน ภิกฺขุนา อุโปสถทิวเส ปุพฺพกรณ-
ปุพฺพกิจฺจํ กตฺวา นิสินฺเนน กตํปิ กติกวตฺตํ สงฺเฆน กตสทิสเมว
โหติ ฯ กโรนฺเตน ปน ผลวาเรน กาตตปิ จตฺตาโร มาเส ฉ มาเส
เอกํ สํวจฺฉรนฺติ เอวํ ปริจฺฉินฺทิตฺวาปิ อปริฉินฺทิตฺวาปิ
กาตุํ วฏฺฏติ ฯ ปริจฺฉินฺเน ยถาปริจฺฉินฺนํ (๑) ปริภุญฺชิตฺวา ปุน
# ๑. ม.ยุ. ยถาปริจฺฌฉทํ ฯ
กาตพฺพํ ฯ อปริจฺฉินฺเน ยาว รุกฺขา ธรนฺติ ตาว วฏฺฏติ ฯ
เยปิ เตสํ รุกฺขานํ พีเชหิ อญฺเญ รุกฺขา โรปิตา โหนฺติ
เตสํปิ สาเอว กติกา ฯ สเจ ปน อญฺญสฺมึ วิหาเร โรปิตา
โหนฺติ เตสํ ยตฺถ โรปิตา ตสฺมึเยว วิหาเร สงฺโฆ สามี ฯ
เยปิ อญฺญโต พีชานิ อาหริตฺวา ปุริมวิหาเร ปจฺฉา โรปิตา
เตสํ อญฺญา กติกา กาตพฺพา ฯ กติกาย กตาย ปุคฺคลิกฏฺฐาเน
ติฏฺฐนฺติ ฯ ยถาสุขํ ผลาทีนิ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ ปเนตฺถ
ตํ ตํ โอกาสํ ปริกฺขิปิตฺวา ปริเวณานิ กตฺวา ชคฺคนฺติ ฯ
เย ชคฺคนฺติ เตสํ ภิกฺขูนํ ปุคฺคลิกฏฺฐาเน ติฏฺฐนฺติ ฯ อญฺเญ
ปริภุญฺชิตุํ น ลภนฺติ ฯ เตหิ ปน สงฺฆสฺส ทสภาคํ
ทตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพานิ ฯ โยปิ มชฺเฌ วิหาเร รุกฺขสาขาหิ
ปริวาเรตฺวา รกฺขติ ตสฺสาปิ เอเสว นโย ฯ โปราณกวิหารํ
คตสฺส สมฺภาวนียสฺส ภิกฺขุโน เถโร อาคโตติ ผลาผลํ
อาหรนฺติ ฯ สเจ ตตฺถ มูเล สพฺพปริยตฺติธโร พหุสฺสุตภิกฺขุ
วิหาสิ ฯ อทฺธา เอตฺถ ทีฆา กติกา กตา ภวิสฺสตีติ
นิกุกฺกุจฺเจน ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ วิหาเร ผลาผลํ ปิณฺฑปาติกานํปิ
วฏฺฏติ ธุตงฺคํ น โกเปติ ฯ สามเณรา อตฺตโน อาจริยุ-
ปชฺฌายานํ พหูนิ ผลาผลานิ เทนฺติ อญฺเญ ภิกฺขู อลภนฺตา
ขิยฺยนฺติ ขิยฺยิตมตฺตเมว ตํ โหติ ฯ สเจ ปน ทุพฺภิกฺขํ โหติ
เอกํ ปนสรุกฺขํ นิสฺสาย สฏฺฐีปิ ชนา ชีวนฺติ ฯ ตาทิเส
กาเล สพฺเพสํ สงฺคหกรณตฺถาย ภาเชตฺวา ขาทิตพฺพํ ฯ อยํ
สามีจิ ฯ ยาว ปน กติกวตฺตํ น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ตาว เตหิ
ขาทิตํ สุขาทิตเมว ฯ กทา ปน กติกวตฺตํ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ ฯ
ยทา สมคฺโค สงฺโฆ สนฺนิปติตฺวา อิโต ปฏฺฐาย ภาเชตฺวา
ขาทนฺตูติ สาเวติ ฯ เอกภิกฺขุเก ปน วิหาเร เอเกน สาวิเตปิ
ปุริมกติกา ปฏิปฺปสฺสมฺภติเยว ฯ สเจ ปฏิปฺปสฺสทฺธาย กติกาย
สามเณรา เนว รุกฺขโต ปาเตนฺติ น ภูมิโต คเหตฺวา
ภิกฺขูนํ เทนฺติ ปติตผลานิ ปาเทหิ ปหรนฺตา วิจรนฺติ ฯ
เตสํ ทสภาคโต ปฏฺฐาย ยาว อุปฑฺฒผลภาเคน ผาติกมฺมํ
กาตพฺพํ ฯ อทธา ผาติกมฺมลาเภน อาหริตฺวา ทสฺสนฺติ ฯ ปุน
สุภิกฺเข ชาเต กปฺปิยการเกสุ อาคนฺตฺวา สาขาปริวาราทีนิ
กตฺวา รุกฺเข รกฺขนฺเตสุ สามเณรานํ ผาติกมฺมํ น กาตพฺพํ
ภาเชตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ ฯ วิหาเร ผลาผลํ อตฺถีติ สามนฺต-
คาเมหิ มนุสฺสา คิลานานํ วา คพฺภินีนํ วา อตฺถาย อาคนฺตฺวา
เอกํ นาฬิเกรํ เทถ อมฺพํ เทถ ลพุชํ เทถาติ ยาจนฺติ
ทาตพฺพํ น ทาตพฺพนฺติ ฯ ทาตพฺพํ ฯ อทียมาเน หิ เต
โทมนสฺสิตา โหนฺติ ฯ เทนฺเตน ปน สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา
ยาวตติยํ สาเวตฺวา อปโลกนกมฺมํ กตฺวา ว ทาตพฺพํ กติกวตฺตํ
วา กตฺวา ฐเปตพฺพํ ฯ เอวํ จ ปน กาตพฺพํ ฯ พฺยตฺเตน
ภิกฺขุนา สงฺฆสฺส อนุมติยา สาเวตพฺพํ สามนฺตคาเมหิ มนุสฺสา
อาคนฺตฺวา คิลานาทีนํ อตฺถาย ผลาผลํ ยาจนฺติ เทฺว
นาฬิเกรานิ เทฺว ตาลผลานิ เทฺว ปนสานิ ปญฺจ อมฺพานิ
ปญฺจ กทลีผลานิ คณฺหนฺตานํ อนิวารณํ อสุกรุกฺขโต จ
ผลํ คณฺหนฺตานํ อนิวารณํ รุจฺจติ ภิกฺขุสงฺฆสฺสาติ ติกฺขตฺตุํ
วตฺตพฺพํ ฯ ตโต ปฏฺฐาย คิลานาทีนํ นามํ คเหตฺวา ยาจนฺตา
คณฺหถาติ น วตฺตพฺพา ฯ วตฺตํ ปน อาจิกฺขิตพฺพํ นาฬิเกราทีนิ
อิมินา นาม ปริจฺเฉเทน คณฺหนฺตานํ อสุกรุกฺขโต จ
ผลํ คณฺหนฺตานํ อนิวารณํ กตนฺติ ฯ อนุวิจริตฺวา ปน อยํ
มธุรผโล อมฺโพ อิโต คณฺหถาติปิ น วตฺตพฺพา ฯ ผลภาชนกาเล
ปน อาคตานํ สมฺมเตน อุปฑฺฒภาโค ทาตพฺโพ ฯ อสมฺมเตน
อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ ฯ ขีณปริพฺพโย วา มคฺคคมิยสตฺถวาโห
วา อญฺโญ วา อิสฺสโร อาคนฺตฺวา ยาจติ อปโลเกตฺวา
ทาตพฺพํ ฯ พลกาเรน คเหตฺวา ขาทนฺโต น วาเรตพฺโพ ฯ
กุทฺโธ หิ โส รุกฺเขปิ ฉินฺเทยฺย อญฺญํปิ อนตฺถํ กเรยฺย ฯ
ปุคฺคลิกปริเวณํ อาคนฺตฺวา คิลานสฺส นาเมน ยาจนฺโต
อมฺเหหิ ฉายาทีนมตฺถาย โรปิตํ สเจ อตฺถิ ตุมฺเห ชานาถาติ
วตฺตพฺโพ ฯ ยทิ ปน ผลภริตา จ รุกฺขา โหนฺติ ฯ กณฺฏเก
พนฺธิตฺวา ผลํ วาเรน ขาทนฺติ อปจฺจาสึสนฺเตน หุตฺวา
ทาตพฺพํ ฯ พลกาเรน คณฺหนฺโต น วาเรตพฺโพ ฯ ปุพฺเพ
วุตฺตเมเวตฺถ การณํ ฯ สงฺฆสฺส ผลาราโม โหติ ปฏิชคฺคนํ
น ลภติ ฯ สเจ ตํ โกจิ วตฺตสีเสน ชคฺคติ สงฺฆสฺเสว
โหติ ฯ อถาปิ กสฺสจิ ปฏิพลสฺส ภิกฺขุโน อิมํ สปฺปุริส
ชคฺคิตฺวา เทหีติ สงฺโฆ ภารํ กโรติ ฯ โส จ วตฺตสีเสน
ชคฺคติ เอวํปิ สงฺฆสฺเสว โหติ ฯ ผาติกมฺมํ ปจฺจาสึสนฺตสฺส
ปน ตติยภาเคน วา อุปฑฺฒภาเคน วา ผาติกมฺมํ กาตพฺพํ ฯ
ภาริยํ กมฺมนฺติ วตฺวา เอตฺตเกน อนิจฺฉนฺโต ปน สพฺพํ
ตเวว สนฺตกํ กตฺวา มูลภาคํ ทสมภาคมตฺตํ ทตฺวา
ชคฺคาหีติปิ วตฺตพฺโพ ฯ ครุภณฺฑตฺตา ปน มูลจฺเฉชฺชวเสน
น ทาตพฺพํ ฯ โส มูลภาคํ ทตฺวา ขาทนฺโต อกตาวาสํ
วา กตฺวา กตาวาสํ ชคฺคิตฺวา นิสฺสิตกานํ อารามํ
นิยฺยาเทติ ฯ เตหิปิ มูลภาโค ทาตพฺโพ ฯ ยทา ปน ภิกฺขู
สยํ ชคฺคิตุํ ปโหนฺติ อถ เตสํ ชคฺคิตุํ น ทาตพฺพํ ฯ
ชคฺคิตกาเล น วาเรตพฺพา ฯ ชคฺคนกาเลเยว วาเรตพฺพา ฯ
พหุํ ตุมฺเหหิ ขายิตํ อิทานิ มา ชคฺคิตฺถ ภิกฺขุสงฺโฆเยว
ชคฺคิสฺสตีติ วตฺตพฺพํ ฯ สเจ ปน เนว วตฺตสีเสน ชคฺคนฺโต
อตฺถิ น ผาติกมฺเมน น สงฺโฆ ชคฺคิตุํ ปโหติ ฯ เอโก
อนาปุจฺฉิตฺวาว ชคฺคิตฺวา ผาติกมฺมํ วฑฺเฒตฺวา ปจฺจาสึสติ ฯ
อปโลกนกมฺเมน ผาติกมฺมํ วฑฺเฒตฺวา ทาตพฺพํ ฯ อิติ อิมํ
สพฺพํปิ กมฺมลกฺขณเมว โหติ ฯ อปโลกนกมฺมํ อิมานิ ปญฺจ
ฐานานิ คจฺฉติ ฯ

ญตฺติกมฺมฏฺฐานเภเท ปน สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ
อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามสฺส อายสฺมโต อุปสมฺปทาเปกฺโข
อนุสิฏฺโฐ โส มยา ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ อิตฺถนฺนาโม
อาคจฺเฉยฺยาติ อาคจฺฉาหีติ วตฺตพฺโพติ เอวํ อุปสมฺปทาเปกฺขสฺส
โอสารณา โอสารณา นาม ฯ สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา อยํ
อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ ธมฺมกถิโก อิมสฺส เนว สุตฺตํ อาคจฺฉติ
โน สุตฺตวิภงฺโค โส อตฺถํ อสลฺลกฺเขตฺวา พฺยญฺชนฉายาย
อตฺถํ ปฏิพาหติ ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ อิตฺถนฺนามํ
ภิกฺขุํ วุฏฺฐาเปตฺวา อวเสสา อิมํ อธิกรณํ วูปสเมยฺยามาติ
เอวํ อุพฺพาหิกวินิจฺฉเย ธมฺมกถิกสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสารณา
นิสฺสารณา นาม ฯ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อชฺชุโปสโถ
ปณฺณรโส ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺยาติ
เอวํ อุโปสถกมฺมวเสน ฐปิตา ญตฺติ อุโปสโถ นาม ฯ สุณาตุ
เม ภนฺเต สงฺโฆ อชฺช ปวารณา ปณฺณรสี ยทิ สงฺฆสฺส
ปตฺตกลฺลํ สงฺโฆ ปวาเรยฺยาติ เอวํ ปวารณากมฺมวเสน ฐปิตา
ญตฺติ ปวารณา นาม ฯ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อิตฺถนฺนาโม
อิตฺถนฺนามสฺส อายสฺมโต อุปสมฺปทาเปกฺโข ยทิ สงฺฆสฺส
ปตฺตกลฺลํ อหํ อิตฺถนฺนามํ อนุสาเสยฺยนฺติ ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ
อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามํ อนุสาเสยฺยาติ ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ
อหํ อิตฺถนฺนามํ อนฺตรายิเก ธมฺเม ปุจฺเฉยฺยนฺติ ยทิ สงฺฆสฺส
ปตฺตกลฺลํ อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามํ อนฺตรายิเก ธมฺเม ปุจฺเฉยฺยาติ
ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ อหํ อิตฺถนฺนามํ วินยํ ปุจฺเฉยฺยนฺติ
ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามํ วินยํ
ปุจฺเฉยฺยาติ ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ อหํ อิตฺถนฺนาเมน วินยํ
ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชยฺยนฺติ ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ อิตฺถนฺนาโม
อิตฺถนฺนาเมน วินยํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชยฺยาติ เอวํ อตฺตานํ วา
ปรํ วา สมฺมนฺนิตุํ ฐปิตา ญตฺติ สมฺมติ นาม ฯ สุณาตุ
เม ภนฺเต สงฺโฆ อิทํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสคฺคิยํ
สงฺฆสฺส นิสฺสฏฺฐํ ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ สงฺโฆ อิมํ
จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทเทยฺยาติ ยทายสฺมนฺตานํ
ปตฺตกลฺลํ อายสฺมนฺตา อิมํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน
ทเทยฺยุนฺติ เอวํ นิสฺสฏฺฐจีวรปตฺตาทีนํ ทานํ ทานํ นาม ฯ
สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ อาปตฺตึ
สรติ วิวรติ อุตฺตานึ กโรติ เทเสติ ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ
อหํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน อาปตฺตึ ปฏิคฺคณฺเหยฺยนฺติ
ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ อหํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน อาปตฺตึ
ปฏิคฺคณฺเหยฺยนฺติ เตน วตฺตพฺโพ ปสฺสสีติ อาม ปสฺสามีติ
อายตึ สํวเรยฺยาสีติ เอวํ อาปตฺติปฏิคฺคโห ปฏิคฺคโห นาม ฯ
สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา อาวาสิกา ยทายสมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ
อิทานิ มยํ อุโปสถํ กเรยฺยาม ปาฏิโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺยาม อาคเม
กาเล (๑) ปวาเรยฺยามาติ เต เจ ภิกฺขเว ภิกฺขู ภณฺฑนการกา
กลหการกา วิวาทการกา สงฺเฆ อธิกรณการกา ตํ กาลํ
อนุวเสยฺยุํ อาวาสิเกน ภิกฺขุนา พฺยตฺเตน ปฏิพเลน อาวาสิกา
ภิกฺขู ญาเปตพฺพา สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา อาวาสิกา
ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ อิทานิ อุโปสถํ กเรยฺยาม
ปาฏิโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺยาม อาคเม ชุณฺเห ปวาเรยฺยามาติ เอวํ
กตา ปวารณา(๒) ปจฺจุกฺกฑฺฒนา นาม ฯ สพฺเพเหว เอกชฺฌํ
สนฺนิปติตพฺพํ ฯ สนฺนิปติตฺวา พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลน
สงฺโฆ ญาเปตพฺโพ ฯ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อมฺหากํ
ภณฺฑนชาตานํ กลหชาตานํ วิวาทาปนฺนานํ วิหรตํ พหุํ
อสฺสามณกํ อชฺฌาจิณฺณํ ภาสิตปริกนฺตํ สเจ มยํ อิมาหิ
อาปตฺตีหิ อญฺญมญฺญํ กเรยฺยาม สิยาปิ ตํ อธิกรณํ กกฺขฬตาย
พาลตาย (๓) เภทาย สํวตฺเตยฺย ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ สงฺโฆ
อิมํ อธิกรณํ ติณวตฺถารเกน วูปสเมยฺย ฐเปตฺวา ถูลวชฺชํ
ฐเปตฺวา คิหิปฏิสํยุตฺตนฺติ เอวํ ติณวตฺถารกสมเถน กตา
สพฺพปฐมา สพฺพสงฺคาหิกญตฺติ กมฺมลกฺขณํ นาม ฯ ตถา ตโต
# ๑. กสเฬ อิติปิ ฯ ๒. ปวารณาปจฺจุกฺกฑฺฒนา อิติปิ ฯ ๓. พาฬตาย อิติปิ ฯ
ปรา เอเกกสฺมึ ปกฺเข เอเกกํ กตฺวา เทฺว ญตฺติโย ฯ อิติ
ยถาวุตฺตปฺปเภทํ โอสารณํ นิสฺสารณํ ฯเปฯ กมฺมลกฺขณญฺเจว(๑)
นวมนฺติ ญตฺติกมฺมํ อิมานิ นว ฐานานิ คจฺฉติ ฯ

ญตฺติทุติยกมฺมฏฺฐานเภเท ปน วฑฺฒสฺส ลิจฺฉวิโน ปตฺต-
นิกฺกุชฺชนวเสน ขนฺธเก วุตฺตนิสฺสารณา ตสฺเสว ปตฺตอุกฺกุชฺชน-
วเสน วุตฺตา โอสารณา จ เวทิตพฺพา ฯ สีมาสมฺมติ ติจีวเรน
อวิปฺปวาสสมฺมติ สนฺถตสมฺมติ ภตฺตุทฺเทสกเสนาสนคาหาปก-
ภณฺฑาคาริยจีวรปฏิคฺคาหกจีวรภาชกยาคุภาชกขชฺชภาชกผลภา-
ชกอปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชก สาฏิยคาหก ปตฺตคาหาปก อารามิยเปสก-
สามเณรเปสกสมฺมตีติ เอตาสํ สมฺมตีนํ วเสน สมฺมติ
เวทิตพฺพา ฯ กฐินจีวรทาน มตกจีวรทานวเสน ทานํ เวทิตพฺพํ ฯ
กฐินุทฺธารวเสน อุทฺธาโร เวทิตพฺโพ ฯ กุฏิวตฺถุวิหารวตฺถุ-
เทสนาวเสน เทสนา เวทิตพฺพา ฯ ยา ปน ติณวตฺถารกสมเถ
สพฺพสงฺคาหิกญตฺติญฺจ เอเกกสฺมึ ปกฺเข เอเกกํ ญตฺติญฺจาติ
ติสฺโส ญตฺติโย ฐเปตฺวา ปุน เอกสฺมึ ปกฺเข เอกา เอกสฺมึ
ปกฺเข เอกาติ เทฺว ญตฺติทุติยกมฺมวาจา วุตฺตา ตาสํ วเสน
กมฺมลกฺขณํ เวทิตพฺพํ ฯ อิติ ญตฺติทุติยกมฺมํ อิมานิ สตฺต
ฐานานิ คจฺฉติ ฯ

ญตฺติจตุตฺถกมฺมฏฺฐานเภเท ปน ตชฺชนียกมฺมาทีนํ สตฺตนฺนํ
# ๑. ยุ. กมฺมลกฺขณญฺเญว ฯ
กมฺมานํ วเสน นิสฺสารณา เตสํเยว กมฺมานํ ปฏิปฺปสฺสมฺภน-
วเสน โอสารณา เวทิตพฺพา ฯ ภิกฺขุโนวาทกสมฺมติวเสน สมฺมติ
เวทิตพฺพา ฯ ปริวาสทานมานตฺตทานวเสน ทานํ เวทิตพฺพํ ฯ
มูลายปฏิกสฺสน กมฺมวเสน นิคฺคโห เวทิตพฺโพ ฯ อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา
อฏฺฐ ยาวตติยกา อริฏฺโฐ จณฺฑาลี จ อิเม เต ยาวตติยกาติ
อิมาสํ เอกาทสนฺนํ สมนุภาสนานํ วเสน สมนุภาสนา
เวทิตพฺพา ฯ อุปสมฺปทกมฺม อพฺภานกมฺมวเสน ปน กมฺมลกฺขณํ
เวทิตพฺพํ ฯ อิติ ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ อิมานิ สตฺต ฐานานิ
คจฺฉติ ฯ
อิติ กมฺมานิ จ กมฺมวิปตฺตึ จ วิปตฺติวิรหิตานํ กมฺมานํ
ฐานปฺปเภทคมนญฺจ ทสฺเสตฺวา อิทานิ เตสํ กมฺมานํ การกสฺส
สงฺฆสฺส ปริจฺเฉทํ ทสฺเสนฺโต ปุน จตุวคฺคกรเณ กมฺเมติ-
อาทิมาห ฯ ตสฺสตฺโถ ปริสโต กมฺมวิปตฺติวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว
เวทิตพฺโพติ ฯ
กมฺมวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

อิทานิ ยานิ ตานิ เตสํ กมฺมานํ วตฺถุภูตานิ
สิกฺขาปทานิ เตสํ ปญฺญตฺติยํ อานิสํสํ ทสฺเสตุํ เทฺว อตฺถวเส
ปฏิจฺจาติอาทิ มารทฺธํ ฯ ตตฺถ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวรายาติ
ปาณาติปาตาทีนํ ปญฺจนฺนํ ทิฏฺฐธมฺมิกเวรานํ สํวรตฺถาย
ปิทหนตฺถาย ฯ สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตายาติ วิปาก-
ทุกฺขสงฺขาตานํ สมฺปรายิกเวรานํ ปฏิฆาตตฺถาย สมุจฺเฉทตฺถาย
อนุปฺปชฺชนตฺถาย ฯ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ เวรานํ สํวรายาติ เตสํเยว
ปญฺจนฺนํ เวรานํ สํวรตฺถาย ฯ สมฺปรายิกานํ เวรานนฺติ เตสํเยว
วิปากทุกฺขานํ ฯ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ วชฺชานํ สํวรายาติ เตสํเยว
ปญฺจนฺนํ เวรานํ สํวรตฺถาย ฯ สมฺปรายิกานํ วชฺชานนฺติ เตสํเยว
วิปากทุกฺขานํ ฯ วิปากทุกฺขาเนว หิ อิธ วชฺชนียภาวโต
วชฺชานีติ วุตฺตานิ ฯ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ ภยานนฺติ ครหา อุปวาโท
ตชฺชนียาทีนิ กมฺมานิ อุโปสถปวารณานํ ฐปนํ อกิตฺติ-
ปกาสนียกมฺมนฺติ เอตานิ ทิฏฺฐธมฺมิกภยานิ นาม เอเตสํ
สํวรตฺถาย ฯ สมฺปรายิกภยานิ ปน วิปากทุกฺขานิเยว เตสํ
ปฏิฆาตตฺถาย ฯ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อกุสลานนฺติ ปญฺจเวรทสากุสล-
กมฺมปถปฺปเภทานํ อกุสลานํ สํวรตฺถาย ฯ วิปากทุกฺขาเนว
ปน อกฺเขมฏฺเฐน สมฺปรายิกอกุสลานีติ วุจฺจนฺติ เตสํ ปฏิ-
ฆาตตฺถาย ฯ คิหีนํ อนุกมฺปายาติ อาคาริกานํ สทฺธารกฺขนวเสน
อนุกมฺปนตฺถาย ฯ ปาปิจฺฉานํ ปกฺขุปจฺเฉทายาติ ปาปิจฺฉปุคฺคลานํ
คณพนฺธนเภทนตฺถาย คณโภชนสิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ ฯ เสสํ
สพฺพตฺถ อุตฺตานเมว ฯ ยํ เหตฺถ วตฺตพฺพํ สิยา ตํ สพฺพํ
ปฐมปาราชิกวณฺณนายเมว วุตฺตนฺติ ฯ
สิกฺขาปเทสุ อตฺถสํวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

ปาฏิโมกฺขาทีสุ ปาฏิโมกฺขุทฺเทโส ภิกฺขูนํ ปญฺจวิโธ
ภิกฺขุนีนํ จตุพฺพิโธ ฯ ปริวาสทานาทีสุ โอสารณียํ ปญฺญตฺตนฺติ
อฏฺฐารสสุ วา เตจตฺตาฬีสาย วา วตฺเตสุ วตฺตมานสฺส
โอสารณียํ ปญฺญตฺตํ ฯ เยน กมฺเมน โอสาริยติ ตํ กมฺมํ
ปญฺญตฺตนฺติ อตฺโถ ฯ นิสฺสารณียํ ปญฺญตฺตนฺติ ภณฺฑนการ-
กาทโย เยน กมฺเมน นิสฺสาริยนฺติ ตํ กมฺมํ ปญฺญตฺตนฺติ
อตฺโถ ฯ

อปญฺญตฺเตติอาทีสุ อปญฺญตฺเต ปญฺญตฺตนฺติ สตฺตปิ
อาปตฺติกฺขนฺธา กกุสนฺธํ จ สมฺมาสมฺพุทฺธํ โกนาคมนํ จ
กสฺสปญฺจ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ฐเปตฺวา อนฺตรา เกนจิ อปญฺญตฺเต
สิกฺขาปเท ปญฺญตฺตํ นาม ฯ มกฺกฏีวตฺถุอาทิวินีตกถา สิกฺขาปท-
ปญฺญตฺเต อนุปญฺญตฺตํ ฯ เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ ฯ
อานิสํสวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ