ฉอูนทิยฑฺฒสตาติ อิธ อุปาลิ ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ
ทีเปติ ตสฺมึ อธมฺมทิฏฺฐิเภเท อธมฺมทิฏฺฐิ ตสฺมึ อธมฺมทิฏฺฐิเภเท
ธมฺมทิฏฺฐิ ตสฺมึ อธมฺมทิฏฺฐิเภเท เวมติโก ตสฺมึ ธมฺมทิฏฺฐิเภเท
อธมฺมทิฏฺฐิ ตสฺมึ ธมฺมทิฏฺฐิเภเท เวมติโก ตสฺมึ เวมติกเภเท
อธมฺมทิฏฺฐิ ตสฺมึ เวมติกเภเท ธมฺมทิฏฺฐิ ตสฺมึ เวมติกเภเท
เวมติโกติ เอวํ ยานิ อฏฺฐารสนฺนํ เภทกรวตฺถูนํ วเสน อฏฺฐารส
อฏฺฐกานิ สงฺฆเภทกฺขนฺธเก วุตฺตานิ เตสํ วเสน ฉอูนทิยฑฺฒสตํ
อาปายิกา เวทิตพฺพา ฯ อฏฺฐารส นาปายิกาติ อิธ อุปาลิ
ภิกฺขุ ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ ตสฺมึ ธมฺมทิฏฺฐิเภเท ธมฺมทิฏฺฐิ
อวินิธาย ทิฏฺฐึ อวินิธาย ขนฺตึ อวินิธาย รุจึ อนุสฺสาเวติ
สลากํ คาเหติ อยํ ธมฺโม อยํ วินโย อิทํ สตฺถุสาสนํ
อิมํ คณฺหถ อิมํ โรเจถาติ อยํปิ โข อุปาลิ สงฺฆเภทโก
น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโฐ น อเตกิจฺโฉติ
เอวํ เอเกกสฺมึ เอเกกํ กตฺวา สงฺฆเภทกฺขนฺธกาวสาเน วุตฺตา
อฏฺฐารส ชนา ฯ อฏฺฐารส อฏฺฐกา ฉอูนทิยฑฺฒสตวิสฺสชฺชเน
วุตฺตาเยว ฯ กติ กมฺมานีติอาทีนํ สพฺพคาถานํ วิสฺสชฺชนํ
อุตฺตานเมวาติ ฯ
อปรทุติยคาถาสงฺคณิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
___________________

เสทโมจนคาถาวณฺณนา
เสทโมจนคาถาสุ ฯ อสํวาโสติ อุโปสถปวารณาทินา
สํวาเสน อสํวาโส ฯ สมฺโภโค เอกจฺโจ ตหึ น ลพฺภตีติ
อกปฺปิยสมฺโภโค น ลพฺภติ ฯ นหาปนโภชนาทิปฏิชคฺคนํ ปน
มาตราเยว กาตุํ ลพฺภติ ฯ อวิปฺปวาเสน อนาปตฺตีติ
สหาคารเสยฺยาย อนาปตฺติ ฯ ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ
เอสา ปญฺหา กุสเลหิ ปณฺฑิเตหิ จินฺติตา ฯ อสฺสา วิสฺสชฺชนํ
ทารกมาตุยา ภิกฺขุนิยา เวทิตพฺพํ ฯ ตสฺสา หิ ปุตฺตํ สนฺธาเยตํ
วุตฺตนฺติ ฯ อวิสฺสชฺชิตคาถา ครุภณฺฑํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ อตฺโถ
ปนสฺสา ครุภณฺฑวินิจฺฉเย วุตฺโตเยว ฯทส ปุคฺคเล น วทามีติ
เสนาสนกฺขนฺธเก วุตฺเต ทส น วทามิ ฯ เอกาทส วิวชฺชิยาติ
เย มหาขนฺธเก เอกาทส วิวชฺชนียา ปุคฺคลา วุตฺตา เตปิ
น วทามิ ฯ อยํ ปญฺหา นคฺคํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ
กถํ นุ สิกฺขาย อสาธารโณติ อยํ ปญฺหา นหาปิตปุพฺพกํ
ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ อยํ หิ ขุรภณฺฑํ ปริหริตุํ น
ลภติ ฯ อญฺเญ ปน ลภนฺติ ตสฺมา สิกฺขาย อสาธารโณ ฯ
ตํ ปุคฺคลํ กตมํ วทนฺติ พุทฺธาติ อยํ ปญฺหา นิมิตฺตพุทฺธํ
สนฺธาย วุตฺตา ฯ อโธนาภึ วิวชฺชิยาติ อโธนาภึ วิวชฺเชตฺวา ฯ
อยํ ปญฺหา ยนฺตํ นสีสกํ กพนฺธํ ยสฺส อุเร อกฺขีนิ เจว
มุขํ จ โหติ ตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ ภิกฺขุ สญฺญาจิกาย
กุฏินฺติ อยํ ปญฺหา ติณจฺฉทนํ กุฏึ สนฺธาย วุตฺตา ฯ
ทุติยปญฺหา สพฺพมตฺติกามยํ กุฏึ สนฺธาย วุตฺตา ฯ อาปชฺเชยฺย
ครุกํ เฉชฺชวตฺถุนฺติ อยํ ปญฺหา วชฺชปฏิจฺฉาทิกํ ภิกฺขุนึ
สนฺธาย วุตฺตา ฯ ทุติยปญฺหา ปณฺฑกาทโย อภพฺพปุคฺคเล
สนฺธาย วุตฺตา ฯ เอกาทสาปิ หิ เต คิหิภาเวเยว ปาราชิกํ
ปตฺตา ฯ วาจาติ วาจาย อนาลปนฺโต ฯ คิรํ โน จ ปเร
ภเณยฺยาติ อิติเม โสสฺสนฺตีติ ปรปุคฺคเล สนฺธาย สทฺทํปิ
น นิจฺฉาเรยฺย ฯ อยํ ปญฺหา สนฺตึ อาปตฺตึ นาวิกเรยฺย
สมฺปชานมุสาวาทสฺส โหตีติ อิมํ มุสาวาทํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ
ตสฺส หิ ภิกฺขุโน อธมฺมิกาย ปฏิญฺญาย ตุณฺหีภูตสฺส
นิสินฺนสฺส มโนทฺวาเร อาปตฺติ นาม นตฺถิ ยสฺมา ปน
อาวิกาตพฺพํ น อาวิกาสิ เตนสฺส วจีทฺวาเร อกิริยโต อยํ
อาปตฺติ สมุฏฺฐาตีติ เวทิตพฺพา ฯ สงฺฆาทิเสสา จตุโรติ อยํ
ปญฺหา อรุณุคฺเค คามนฺตรปริยาปนฺนํ นทีปารํ โอกฺกนฺตภิกฺขุนึ
สนฺธาย วุตฺตา ฯ สา หิ สกคามโต ปจฺจูสสมเย นิกฺขมิตฺวา
อรุณุคฺคมนกาเล วุตฺตปฺปการํ นทีปารํ โอกฺกนฺตมตฺตา ว รตฺติ-
วิปฺปวาสคามนฺตรนทีปารคณมฺหาโอหิยฺยนลกฺขเณ เอกปฺปหาเรเนว
จตุโร สงฺฆาทิเสเส อาปตฺติโย อาปชฺชติ ฯ สิยา อาปตฺติโย
นานาติ อยํ ปญฺหา เอกโต อุปสมฺปนฺนา เทฺว ภิกฺขุนิโย
สนฺธาย วุตฺตา ฯ ตาสุ หิ ภิกฺขูนํ สนฺติเก เอกโต อุปสมฺปนฺนาย
หตฺถโต คณฺหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ฯ ภิกฺขุนีนํ สนฺติเก เอกโต
อุปสมฺปนฺนาย หตฺถโต คณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ฯ จตุโร ชนา
สํวิธายาติ อาจริโย จ ตโย จ อนฺเตวาสิกา ฉมาสกํ ภณฺฑํ
อวหรึสุ ฯ อาจริยสฺส สาหตฺถิกา ตโย มาสกา อาณตฺติยาปิ
ตโยว ตสฺมา ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺชติ ฯ อิตเรสํ สาหตฺถิโก
เอเกโก อาณตฺติกา ปญฺเจติ ตสฺมา ปาราชิกํ อาปชฺชึสุ ฯ
อยเมตฺถ สงฺเขโป ฯ วิตฺถาโร ปน อทินฺนาทานปาราชิเก
สํวิธาวหารวณฺณนายํ วุตฺโต ฯ ฉิทฺทํ ตสฺมึ ฆเร นตฺถีติ อยํ
ปญฺหา ทุสฺสกุฏิอาทีนิ สนฺถตเปยฺยาลญฺจ สนฺธาย วุตฺตา ฯ
เตลํ มธธ ผาณิตนฺติ คาถา ลิงฺคปริวตฺตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ
นิสฺสคฺคิเยนาติ คาถา ปริณามนํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ โย หิ
สงฺฆสฺส ปริณตลาภโต เอกํ จีวรํ อตฺตโน เอกํ อญฺญสฺสาติ
เทฺว จีวรานิ เอกํ มยฺหํ เอกํ ตสฺส เทหีติ เอกปฺปโยเคน
ปริณาเมติ ฯ โส นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยญฺเจว สุทฺธิกปาจิตฺติยญฺจ
เอกโต อาปชฺชติ ฯ กมฺมญฺจ ตํ กุปฺเปยฺย วคฺคปจฺจยาติ อยํ
ปญฺหา ทฺวาทสโยชนปฺปมาเณสุ พาราณสีอาทีสุ นคเรสุ
คามสีมํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ ปทวีติหารมตฺเตนาติ คาถา สญฺจริตฺตํ
สนฺธาย วุตฺตา ฯ อตฺโถปิ จสฺสา สญฺจริตฺตวณฺณนายเมว
วุตฺโต ฯ สพฺพานิ ตานิ นิสฺสคฺคิยานีติ อยํ ปญฺหา อญฺญาติกาย
ภิกฺขุนิยา โธวาปนํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ สเจปิ หิ ติณฺณํ จีวรานํ
กากโอหนํ วา กทฺทมมกฺขิตํ วา กณฺณํ คเหตฺวา ภิกฺขุนี
อุทเกน โธวติ ภิกฺขุสฺส กายคตาเนว นิสฺสคฺคิยานิ โหนฺติ ฯ
สรณคมนมฺปิ น จ ตสฺส อตฺถีติ สรณคมนอุปสมฺปทาปิ
นตฺถิ ฯ อยํ ปญฺหา มหาปชาปติยา(๑) อุปสมฺปทํ สนฺธาย
วุตฺตา ฯ หเนยฺย อนริยํ มนฺโทติ ตํปิ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา
อนริยํ หเนยฺย ฯ อยํ ปญฺหา ลิงฺคปริวตฺตเนน อิตฺถีภูตํ ปิตรํ
ปุริสภูตํ จ มาตรํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ น เตนานนฺตรํ ผุเสติ
อยํ ปญฺหา มิคลิงฺคตาปสสีหกุมาราทีนํ วิย ติรจฺฉานมาตาปิตโร
สนฺธาย วุตฺตา ฯ อโจทยิตฺวาติ คาถา ทูเตน อุปสมฺปทํ
สนฺธาย วุตฺตา ฯ โจทยิตฺวาติ คาถา ปณฺฑกาทีนํ อุปสมฺปทํ
สนฺธาย วุตฺตา ฯ กุรุนฺทิยํ ปน ปฐมคาถา อฏฺฐ อสมฺมุขา-
กมฺมานิ ทุติยา อนาปตฺติกสฺส กมฺมํ สนฺธาย วุตฺตาติ
อาคตํ ฯ ฉินฺทนฺตสฺส อาปตฺตีติ วนปฺปตึ ฉินฺทนฺตสฺส ปาราชิกํ
ติณลตาทึ ฉินฺทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ องฺคชาตํ ฉินฺทนฺตสฺส
ถุลฺลจฺจยํ ฯ ฉินฺทนฺตสฺส อนาปตฺตีติ เกเส จ นเข จ
ฉินฺทนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ ฉาเทนฺตสฺสาติ อาปตฺตึ ฉาเทนฺตสฺส ฯ
อนาปตฺตีติ เคหาทีนิ ฉาเทนฺตสฺส อนาปตฺติ ฯ สจฺจํ ภณนฺโตติ
คาถาย ฯ (สิขิรณี (๒)อุภโตพฺยญฺชนํ จ)สิขิรณีสิ (๒)อุภโตพฺยญฺชนาสีติ
# ๑. ม. มหาปชาปติโคตมิยา ฯ ๒. สิขร…อิติปิ ฯ อมฺหากํ ปน
# ขนฺติ สิขริณีติ ฯ อิทญฺหิ สิขร อิติ มูลสทิทโต นิกฺขนฺตํ โหติ
สิขรสทฺโท วิยฯ
สจฺจํ ภณนฺโต ครุกํ อาปชฺชติ ฯ สมฺปชานมุสาวาเท ปน มุสา
ภาสโต ลหุกาปตฺติ โหติ ฯ อภูตาโรจเน มุสา ภณนฺโต ครุกํ
อาปชฺชติ ฯ ภูตาโรจเน สจฺจํ ภาสโต ลหุกาปตฺติ โหติ ฯ
อธิฏฺฐิตนฺติ คาถา นิสฺสคฺคิยํ จีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺชนฺตํ
สนฺธาย วุตฺตา ฯ อตฺถงฺคเต สุริเยติ คาถา โรมตฺถกํ สนฺธาย
วุตฺตา ฯ น รตฺตจิตฺโตติ คาถาย อยมตฺโถ รตฺตจิตฺโต เมถุน-
ธมฺมปาราชิกํ อาปชฺชติ เถยฺยจิตฺโต อทินฺนาทานปาราชิกํ
ปรมฺมรณายเจเตนฺโตมนุสฺสวิคฺคหปาราชิกํ ฯ สงฺฆเภทโก
ปน น รตฺตจิตฺโต น จ ปน เถยฺยจิตฺโต น จาปิ โส
ปรมฺมรณาย เจตยิ ฯ สลากํ ปนสฺส เทนฺตสฺส โหติ เฉชฺชํ
ปาราชิกํ โหติ ฯ สลากํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส เภทกานุวตฺตกสฺส
ถุลฺลจฺจยนฺติ ฯ คจฺเฉยฺย อฑฺฒโยชนนฺติ อยํ ปญฺหา สุปฺปติฏฺฐิต-
นิโคฺรธสทิสํ เอกกุลสฺส รุกขมูลํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ กายิกานีติ
คาถา สมฺพหุลานํ อิตฺถีนํ เกเส วา องฺคุลิโย วา เอกโต
คณฺหนฺตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ วาจสิกานีติ อยํ คาถา สพฺพา
ตุมฺเห สิขิรณิโยติอาทินา นเยน ทุฏฺฐุลฺลภาณึ สนฺธาย วุตฺตา ฯ
ติสฺสิตฺถิโย เมถุนํ ตํ น เสเวติ ยา ติสฺโส อิตฺถิโย วุตฺตา
ตาสุปิ ยนฺตํ เมถุนํ นาม ตํ น เสวติ ฯ ตโย ปุริเสติ
ตโย ปุริเสปิ อุปคนฺตวา เมถุนํ น เสวติ ฯ ตโย จ
อนริยปณฺฑเกติ อุภโตพฺยญฺชนสงฺขาเต ตโย อนริเย ตโย จ
ปณฺฑเกติ อิเมปิ ฉ ชเน อุปคนฺตฺวา เมถุนํ น เสวติ ฯ
น จาจเร เมถุนํ พฺยญฺชนสฺมินฺติ อนุโลมปาราชิกวเสนาปิ
เมถุนํ นาจรติ ฯ เฉชฺชํ สิยา เมถุนธมฺมปจฺจยาติ สิยา เมถุน-
ธมฺมปจฺจยา ปาราชิกนฺติ อยํ ปญฺหา อฏฺฐวตฺถุกํ สนฺธาย
วุตฺตา ฯ ตสฺสา หิ เมถุนธมฺมสฺส ปุพฺพภาคํ กายสํสคฺคํ
อาปชฺชิตุํ วายมนฺติยา เมถุนธมฺมปจฺจยา เฉชฺชํ โหติ ฯ มาตรํ
จีวรนฺติ อยํ คาถา ปิฏฺฐิสมเย วสฺสิกสาฏิกตฺถํ สตุปฺปาทกรณํ
สนฺธาย วุตฺตา ฯ วินิจฺฉโย ปนสฺสา วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปท-
วณฺณนายเมว วุตฺตํ ฯ กุทฺโธ อาราธโก โหตีติ คาถา
ติตฺถิยวตฺตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ ติตฺถิโย หิ วตฺตํ ปูรยมาโน
ติตฺถิยานํ วณฺเณ ภญฺญมาเน กุทฺโธ อาราธโก โหติ ฯ
วตฺถุตฺตยสฺส วณฺเณ ภญฺญมาเน กุทฺโธ คารยฺโห โหตีติ
ตตฺเถวสฺส วิตฺถาโร วุตฺโต ฯ ทุติยคาถาปิ ตเมว สนฺธาย
วุตฺตา ฯ สงฺฆาทิเสสนฺติ อาทิคาถา ยา ภิกฺขุนี อวสฺสุตา
อวสฺสุตสฺส ปุริสสฺส หตฺถโต ปิณฺฑปาตํ คเหตฺวา มนุสฺสมํส-
ลสุณปณีตโภชนเสสอกปฺปิยมํเสหิ สทฺธึ โอมทฺทิตฺวา อชฺโฌหรติ
ตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ เอโก อุปสมฺปนฺโน เอโก อนุปสมฺปนฺโนติ
คาถา อากาสคตํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ สเจ หิ ทฺวีสุ
สามเณเรสุ เอโก อิทฺธิยา เกสคฺคมตฺตมฺปิ ปฐวึ มุญฺจิตฺวา
นิสินฺโน โหติ ฯ โส อนุปสมฺปนฺโน นาม โหติ ฯ สงฺเฆนาปิ
อากาเส นิสีทิตฺวา ภูมิคตสฺส กมฺมํ น กาตพฺพํ ฯ สเจ
กโรติ กุปฺปติ ฯ อกปฺปกตนฺติ คาถา อจฺฉินฺนจีวรกํ ภิกฺขุํ
สนฺธาย วุตฺตา ฯ ตสฺมึเยว จสฺสา สิกฺขาปเท วิตฺถาเรน
วินิจฺฉโยปิ วุตฺโต ฯ น เทติ นปฺปฏิคฺคณฺหาตีติ นาปิ อุยฺโยชิกา
เทติ น อุยฺโยชิตา ตสฺสา หตฺถโต คณฺหติ ฯ ปฏิคฺคโห
เตน น วิชฺชตีติ เตเนว การเณน อุยฺโยชิตาย หตฺถโต
อุยฺโยชิกาย ปฏิคฺคโห น วิชฺชติ ฯ อาปชฺชติ ครุกนฺติ เอวํ
สนฺเตปิ อวสฺสุตสฺส หตฺถโต ปิณฺฑปาตคหเณ อุยฺโยเชนฺตี
สงฺฆาทิเสสาปตฺตึ อาปชฺชติ ฯ ตญฺจ ปริโภคปจฺจยาติ ตญฺจ
ปน อาปตฺตึ อาปชฺชมานา ตสฺสา อุยฺโยชิตาย ปริโภค-
ปจฺจยา อาปชฺชติ ฯ ตสฺสา หิ โภชนปริโยสาเน อุยฺโยชิกาย
สงฺฆาทิเสโส โหติ ฯ ทุติยคาถา ตสฺสาเยว อุทกทนฺตโปณคหเณ
อุยฺโยชนํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ น ภิกฺขุนี โน จ ผุเสยฺย
วชฺชนฺติ สตฺตรสเกสุ หิ อญฺญตรํ อาปชฺชิตฺวา อนาทริเยน
ฉาทยมานาปิ ภิกฺขุนี ฉาทนปจฺจยา วชฺชํ น ผุสติ อญฺญํ
นวํ อาปตฺตึ นาปชฺชติ ฯ ปฏิจฺฉนฺนาย วา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย
วา อาปตฺติยา ปกฺขมานตฺตเมว ลภติ ฯ อยํ ปน ภิกฺขุนีปิ
น โหติ สาวเสสญฺจ ครุกํ อาปชฺชิตฺวา ฉาเทตฺวา วชฺชํ น
ผุสติ ฯ ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ อยํ กิร ปญฺหา
อุกฺขิตฺตกํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา ฯ เตน หิ สทฺธึ วินยกมฺมํ
นตฺถิ ตสฺมา โส สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺชิตฺวา ฉาเทนฺโตปิ วชฺชํ
น ผุสตีติ ฯ
เสทโมจนคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

ปญฺจวคฺควณฺณนา
กมฺมวคฺเค ฯ จตุนฺนํ กมฺมานํ นานากรณํ สมถกฺขนฺธเก
วุตฺตเมว ฯ กิญฺจาปิ วุตฺตํ อถโข อยํ กมฺมวินิจฺฉโย นาม
อาทิโต ปฏฺฐาย วุจฺจมาโน ปากโฏ โหติ ตสฺมา อาทิโต
ปฏฺฐาเยเวตฺถ วตฺตพฺพํ วทิสฺสาม ฯ จตฺตารีติ กมฺมานํ
คณนปริจฺเฉทวจนเมตํ ฯ กมฺมานีติ ปริจฺฉินฺนกมฺมนิทสฺสนํ ฯ

อปโลกนกมฺมํ นาม สีมฏฺฐกสงฺฆํ โสเธตฺวา ฉนฺทารหานํ ฉนฺทํ
อาหริตฺวา สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา
กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ ญตฺติกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส
อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ ญตฺติทุติยกมฺมํ นาม
วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา
เอกาย จ อนุสฺสาวนายาติ เอวํ ญตฺติทุติยาย อนุสฺสาวนาย
กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส
สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา ตีหิ จ อนุสฺสาวนาหีติ
เอวํ ญตฺติจตุตฺถาหิ ตีหิ อนุสฺสาวนาหิ กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ ตตฺถ
อปโลกนกมฺมํ อปโลเกตฺวาว กาตพฺพํ ญตฺติกมฺมาทิวเสน น
กาตพฺพํ ฯ ญตฺติกมฺมมฺปน เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวาว กาตพฺพํ
อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ ฯ ญตฺติทุติยกมฺมํ ปน
อปโลเกตฺวา กาตพฺพํปิ อตฺถิ อกาตพฺพํปิ อตฺถิ ฯ ตตฺถ
สีมาสมฺมติ สีมาสมูหนนํ กฐินทานํ กฐินุทฺธาโร กุฏิวตฺถุ-
เทสนา วิหารวตฺถุ เทสนาติ อิมานิ ฉ กมฺมานิ ครุกานิ
อปโลเกตฺวา กาตุํ น วฏฺฏนฺติ ฯ ญตฺติทุติยกมฺมวาจํ สาเวตฺวา ว
กาตพฺพานิ ฯ อวเสสา เตรส สมฺมติโย เสนาสนคาหกมตกจีวร-
ทานาทิสมฺมติโย จาติ เอตานิ ลหุกกมฺมานิ อปโลเกตฺวาปิ กาตุํ
วฏฺฏนฺติ ฯ ญตฺติกมฺมญตฺติจตุตฺถ กมฺมวเสน ปน น กาตพฺพเมว ฯ
ญตฺติจตุตฺถกมฺมวเสน กยิรมานํ ทฬฺหตรํ โหติ ตสฺมา กาตพฺพนฺติ
เอกจฺเจ วทนฺติ ฯ เอวํ ปน สติ กมฺมสงฺกโร โหติ ตสฺมา
น กาตพฺพนฺติ ปฏิกฺขิตฺตเมว ฯ สเจ ปน อกฺขรปริหีนํ วา
ปทปริหีนํ วา ทุรุตฺตปทํ วา โหติ ตสฺส โสธนตฺถํ ปุนปฺปุนํ
วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ อิทํ อกุปฺปกมฺมสฺส ทฬฺหีกมฺมํ โหติ กุปฺปกมฺเม
กมฺมํ หุตฺวา ติฏฺฐติ ฯ ญตฺติจตุตฺถ กมฺมํ ญตฺติญฺจ ติสฺโส จ
กมฺมวาจาโย สาเวตฺวาว กาตพฺพํ อปโลกนกมฺมาทิวเสน น
กาตพฺพํ ฯ ปญจหากาเรหิ วิปชฺชนฺตีติ ปญฺจหิ การเณหิ
วิปชฺชนฺติ ฯ

สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ อสมฺมุขา กโรติ วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺม-
กมฺมนฺติ เอตฺถ อตฺถิ กมฺมํ สมฺมุขากรณียํ อตฺถิ อสมฺมุขา-
กรณียํ ฯ ตตฺถ อสมฺมุขากรณียํ นาม ทูเตน อุปสมฺปทา
ปตฺตนิกฺกุชฺชนํ ปตฺตุกฺกุชฺชนํ อุมฺมตฺตกสฺส ภิกฺขุโน อุมฺมตฺตกสมฺมติ
เสขานํ กุลานํ เสขสมฺมติ ฉนฺนสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺโฑ
เทวทตฺตสฺส ปกาสนียกมฺมํ อปาสาทิยํ ทสฺเสนฺตสฺส ภิกฺขุโน
ภิกฺขุนีสงฺเฆน กาตพฺพํ อวนฺทิยกมฺมนฺติ อฏฺฐวิธํ โหติ ฯ ตํ
สพพํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ ฯ อิทํปิ อฏฺฐวิธํ
กมฺมํ อสมฺมุขา กตํ สุกตํ โหติ อกุปฺปํ ฯ เสสานิ สพฺพกมฺมานิ
สมฺมุขา เอว กาตพฺพานิ ฯ สงฺฆสมฺมุขตา ธมฺมสมฺมุขตา วินย-
สมฺมุขตา ปุคฺคลสมฺมุขตาติ อิมํ จตุพฺพิธํ สมฺมุขาวินยํ
อุปเนตฺวาว กาตพฺพานิ ฯ เอวํ กตานิ หิ สุกตานิ โหนฺติ ฯ
เอวํ อกตานิ ปเนตานิ อิมํ สมฺมุขาวินยสงฺขาตํ วตฺถุํ วินา
กตตฺตา วตฺถุวิปนฺนานิ นาม โหนฺติ ฯ เตน วุตฺตํ สมฺมุขา-
กรณียํ กมฺมํ อสมฺมุขา กโรติ วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมนฺติ ฯ
ปฏิปุจฺฉากรณียาทีสุปิ ปฏิปุจฺฉาทิกรณเมว วตฺถุ ฯ ตํ วตฺถุํ
วินา กตตฺตา เตสํปิ วตฺถุวิปนฺนตา เวทิตพฺพา ฯ อิทํ
ปเนตฺถ วจนตฺถมตฺตํ ฯ ปฏิปุจฺฉากรณียํ อปฺปฏิปุจฺฉา กโรตีติ
ปุจฺฉิตฺวา โจเทตฺวา สาเรตฺวา กาตพฺพํ อปุจฺฉิตฺวา อโจเทตฺวา
อสาเรตฺวาว กโรติ ฯ ปฏิญฺญาย กรณียํ อปฺปฏิญฺญาย กโรตีติ
ปฏิญฺญํ อาโรเปตฺวา ยถาทินฺนาย ปฏิญฺญาย กาตพฺพํ
อปฺปฏิญฺญาย กนฺทนฺตสฺส (๑) วิลปนฺตสฺส พลกาเรน กโรติ ฯ
สติวินยารหสฺสาติ ทพฺพมลฺลปุตฺตตฺเถร สทิสสฺส ขีณาสวสฺส ฯ
อมูฬฺหวินยารหสฺสาติ ตคฺคภิกฺขุสทิสสฺส (๒) อุมฺมตฺตกสฺส ฯ ตสฺส-
ปาปิยสิกากมฺมารหสฺสาติ อุปวาฬภิกฺขุสทิสสฺส อุสฺสนฺนปาปสฺส ฯ
เอเสว นโย สพฺพตฺถ ฯ อนุโปสเถ อุโปสถํ กโรตีติ
อนุโปสถทิวเส อุโปสถํ กโรติ ฯ อุโปสถทิวโส นาม ฐเปตฺวา
กตฺติกมาสํ อวเสเสสุ เอกาทสสุ มาเสสุ ภินฺนสฺส สงฺฆสฺส
สามคฺคีทิวโส จ ยถาวุตฺตา จาตุทฺทสปณฺณรสา จ ฯ เอวํ (๓)
ติปฺปการํปิ อุโปสถทิวสํ ฐเปตฺวา อญฺญสฺมึ ทิวเส อุโปสถํ
กโรนฺโต อนุโปสเถ อุโปสถํ กโรติ นาม ฯ ยตฺถ หิ
ปตฺตจีวราทีนํ อตฺถาย อปฺปมตฺตเกน การเณน วิวทนฺตา
อุโปสถํ วา ปวารณํ วา ฐเปนฺติ ฯ ตตฺถ ตสฺมึ อธิกรเณ
วินิจฺฉิเต สมคฺคา ชาตมฺหาติ อนฺตรา สามคฺคีอุโปสถํ กาตุํ
น ลภนฺติ ฯ กโรนฺเตหิ อนุโปสเถ อุโปสโถ กโต นาม
# ๑. ม. กโรนตสฺส วิปลปนฺตสฺส ฯ ยุ. กโรนตสฺส วิปฺปลปนฺตสฺส ฯ
# ๒. คคุค…อิติปิ ฯ ๓. ม.ยุ. เอตํ ฯ
โหติ ฯ อปวารณาย ปวาเรตีติ อปวารณาทิวเส ปวาเรติ ฯ
ปวารณาทิวโส นาม เอกสฺมึ กตฺติกมาเส ภินฺนสฺส สงฺฆสฺส
สามคฺคีทิวโส จ ปจฺจุกฺกฑฺฒิตฺวา ฐปิตทิวโส จ เทฺว จ
ปุณฺณมาสิโย ฯ เอวํ จตุพฺพิธํปิ ปวารณาทิวสํ ฐเปตฺวา
อญฺญสฺมึ ทิวเส ปวาเรนฺโต อปวารณาย ปวาเรติ นาม ฯ
อิธาปิ อปฺปมตฺตกสฺส วิวาทสฺส วูปสเม สามคฺคีปวารณํ
กาตุํ น ลภนฺติ ฯ กโรนฺเตหิ อปวารณาย ปวารณา กตา
โหติ ฯ อปิจ อูนวีสติวสฺสํ วา อนฺติมวตฺถุํ อชฺฌาปนฺน-
ปุพฺพํ วา เอกาทสสุ วา อภพฺพปุคฺคเลสุ อญฺญตรํ
อุปสมฺปาเทนฺตสฺสาปิ วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ โหติ ฯ เอวํ
วตฺถุโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ ฯ

ญตฺติโต วิปตฺติยํ ปน วตฺถุํ น ปรามสตีติ ยสฺส
อุปสมฺปทาทิกมฺมํ กโรติ ตํ น ปรามสติ ตสฺส นามํ
น คณฺหติ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อยํ ธมฺมรกฺขิโต
อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโขติ วตฺตพฺเพ สุณาตุ
เม ภนฺเต สงฺโฆ อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโขติ
วทติ ฯ เอวํ วตฺถุํ น ปรามสติ ฯ สงฺฆํ น ปรามสตีติ
สงฺฆสฺส นามํ น คณฺหติ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ
อยํ ธมฺมรกฺขิโตติ วตฺตพฺเพ สุณาตุ เม ภนฺเต อยํ
ธมฺมรกฺขิโตติ วทติ ฯ เอวํ สงฺฆํ น ปรามสติ ฯ ปุคฺคลํ
น ปรามสตีติ โย อุปสมฺปทาเปกฺขสฺส อุปชฺฌาโย ตํ
น ปรามสติ ตสฺส นามํ น คณฺหติ สุณาตุ เม
ภนฺเต สงฺโฆ อยํ ธมฺมรกฺขิโต อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺส
อุปสมฺปทาเปกฺโขติ วตฺตพฺเพ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อยํ
ธมฺมรกฺขิโต อุปสมฺปทาเปกฺโขติ วทติ ฯ เอวํ ปุคฺคลํ น
ปรามสติ ฯ ญตฺตึ น ปรามสตีติ สพฺเพน สพฺพํ ญตฺตึ
น ปรามสติ ญตฺติทุติยกมฺเม ญตฺตึ อฐเปตฺวา กมฺมวาจาย
เอว อนุสฺสาวนกมฺมํ กโรติ ฯ ญตฺติจตุตฺถกมฺเมปิ ญตฺตึ อฐเปตฺวา
จตุกฺขตฺตุํ กมฺมวาจาย เอว อนุสฺสาวนกมฺมํ กโรติ ฯ เอวํ ญตฺตึ
น ปรามสติ ฯ ปจฺฉา วา ญตฺตึ ฐเปตีติ ปฐมํ กมมวาจาย
อนุสฺสาวนกมฺมํ กตฺวา เอสา ญตฺตีติ วตฺวา ขมติ สงฺฆสฺส
ตสฺมา ตุณฺหี เอวเมตํ ธารยามีติ วทติ ฯ เอวํ ปจฺฉา
ญตฺตึ ฐเปติ ฯ อิติ อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ ญตฺติโต กมฺมานิ
วิปชฺชนฺติ ฯ

อนุสฺสาวนโต วิปตฺติยํ ปน วตฺถุอาทีนิ ตาว วุตฺตนเยเนว
เวทิตพฺพานิ ฯ เอวํ ปน เนสํ อปรามสนํ โหติ ฯ สุณาตุ
เม ภนฺเต สงฺโฆติ ปฐมานุสฺสาวเน วา ทุติยํปิ เอตมตฺถํ
วทามิ ตติยํปิ เอตมตฺถํ วทามิ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆติ
ทุติยตติยานุสฺสาวนาสุ วา อยํ ธมฺมรกฺขิโต อายสฺมโต พุทฺธ-
รกฺขิตสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโขติ วตฺตพฺเพ สุณาตุ เม ภนฺเต
สงฺโฆ อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺสาติ วทนฺโต วตฺถุํ น ปรามสติ
นาม ฯ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อยํ ธมฺมรกฺขิโตติ วตฺตพฺเพ
สุณาตุ เม ภนฺเต อยํ ธมฺมรกฺขิโตติ วทนฺโต สงฺฆํ น
ปรามสติ นาม ฯ สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อยํ ธมฺมรกฺขิโต
อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺสาติ วตฺตพฺเพ สุณาตุ เม ภนฺเต
สงฺโฆ อยํ ธมฺมรกฺขิโต อุปสมฺปทาเปกฺโขติ วทนฺโต ปุคฺคลํ
น ปรามสติ นาม ฯ สาวนํ หาเปตีติ สพฺเพน สพฺพํ
กมฺมวาจาย อนุสฺสาวนํ น กโรติ ฯ ญตฺติทุติยกมฺเม ทฺวิกฺขตฺตุํ
ญตฺติเมว ฐเปติ ญตฺติจตุตฺถกมฺเม จตุกฺขตฺตุํ ญตฺติเมว ฐเปติ ฯ
เอวํ สาวนํ หาเปติ ฯ โยปิ ญตฺติทุติยกมฺเม เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวา
เอกํ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวนฺโต อกฺขรํ วา ฉฑฺเฑติ ปทํ วา
ทุรุตฺตํ กโรติ อยํปิ สาวนํ หาเปติเยว ฯ ญตฺติจตุตฺถกมฺเม
ปน เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวา สกิเมว วา ทฺวิกฺขตฺตุํ วา กมฺมวาจาย
อนุสฺสาวนํ กโรนฺโตปิ อกฺขรํ วา ปทํ วา ฉฑฺเฑนฺโตปิ
ทุรุตฺตํ กโรนฺโตปิ อนุสฺสาวนํ หาเปติเยวาติ เวทิตพฺโพ ฯ
ทุรุตฺตํ กโรตีติ เอตฺถ ปน อยํ วินิจฺฉโย โย หิ อญฺญสฺมึ
อกฺขเร วตฺตพฺเพ อญฺญํ วทติ อยํ ทุรุตฺตํ กโรติ นาม ฯ
ตสฺมา กมฺมวาจํ กโรนฺเตน ภิกฺขุนา ยฺวายํ สิถิลธนิตํ จ
ทีฆรสฺสํ ครุกลหุกํ จ นิคฺคหิตํ สมฺพนฺธํ ววตฺถิตํ วิมุตฺตํ
ทสธา พฺยญฺชนพุทฺธิยา ปเภโทติ วุตฺโต อยํ สุฏฺฐุ
อุปลกฺเขตพฺโพติ ฯ เอตฺถ หิ สิถิลํ นาม ปญฺจสุ วคฺเคสุ
ปฐมตติยํ ฯ ธนิตํ นาม เตเสฺวว ทุติยจตุตฺถํ ฯ ทีฆนฺติ ทีเฆน
กาเลน วตฺตพฺพํ อาการาทิ ฯ รสฺสนฺติ ตโต อุปฑฺฒกาเลน
วตฺตพฺพํ อการาทิ ฯ ครุกนฺติ ทีฆเมว ยํ วา อายสฺมโต
พุทฺธรกฺขิตตฺเถรสฺส ยสฺส นกฺขมตีติ เอวํ สญฺโญคปรํ กตฺวา
วุจฺจติ ฯ ลหุกนฺติ รสฺสเมว ยํ วา อายสฺมโต พุทฺธ-
รกฺขิตเถรสฺส ยสฺส น ขมตีติ เอวํ อสญฺโญคปรํ กตฺวา
วุจฺจติ ฯ นิคฺคหิตนฺติ ยํ กรณานิ นิคฺคเหตฺวา อวิสฺสชฺเชตฺวา
อวิวเฏน มุเขน สานุนาสิกํ กตฺวา วตฺตพฺพํ ฯ สมฺพนฺธนฺติ
ยํ ปรปเทน สมฺพนฺธิตฺวา ตุณฺหสฺสาติ วา ตุณฺหิสฺสาติ
วา วุจฺจติ ฯ ววตฺถิตนฺติ ยํ ปรปเทน อสมฺพนฺธํ กตฺวา
วิจฺฉินฺทิตฺวา ตุณฺหิ อสฺสาติ วุจฺจติ ฯ วิมุตฺตนฺติ ยํ กรณานิ
อนิคฺคเหตฺวา วิสฺสชฺเชตฺวา วิวเฏน มุเขน อนุนาสิกํ อกตฺวา
วุจฺจติ ฯ ตตฺถ สุณาตุ เม ภนฺเตติ วตฺตพฺเพ ตการสฺส
ถการํ กตฺวา สุณาถุ เมติ วจนํ สิถิลสฺส ธนิตกรณํ
นาม ตถา ปตฺตกลฺลํ เอสา ญตฺตีติ วตฺตพฺเพ ปตฺตกลฺลํ
เอสา ญตฺถีติอาทิ วจนํ จ ฯ ภนฺเต สงฺโฆติ วตฺตพฺเพ
ภการฆการานํ พการคกาเร กตฺวา พนฺเต สงฺโฆติ วจนํ
ธนิตสฺส สิถิลกรณํ นาม ฯ สุณาตุ เมติ วิวเฏน มุเขน
วตฺตพฺเพ ปน สุณนฺตุ เมติ วา เอสา ญตฺตีติ วตฺตพฺเพ
เอสํ ญตฺตีติ วา อวิวเฏน มุเขน อนุนาสิกํ กตฺวา วจนํ
วิมุตฺตสฺส นิคฺคหิตวจนํ นาม ฯ ปตฺตกลฺลนฺติ อวิวเฏน มุเขน
อนุนาสิกํ กตฺวา วตฺตพฺเพ ปตฺตกลฺลาติ วิวเฏน มุเขน
อนุนาสิกํ อกตฺวา วจนํ นิคฺคหิตสฺส วิมุตฺตวจนํ นาม ฯ
อิติ สิถิเล กตฺตพฺเพ ธนิตํ ธนิเต กตฺตพฺเพ สิถิลํ วิมุตฺเต
กตฺตพฺเพ นิคฺคหิตํ นิคฺคหิเต กตฺตพฺเพ วิมุตฺตนฺติ อิมานิ
จตฺตาริ พฺยญฺชนานิ อนฺโต กมฺมวาจาย กมฺมํ ทูเสนฺติ ฯ
เอวํ วทนฺโต หิ อญฺญสฺมึ อกฺขเร วตฺตพฺเพ อญฺญํ วทติ
ทุรุตฺตํ กโรตีติ วุจฺจติ ฯ อิตเรสุ ปน ทีฆรสฺสาทีสุ ฉสุ
พฺยญฺชเนสุ ทีฆฏฺฐาเน ทีฆเมว รสฺสฏฺฐาเน จ รสฺสเมวาติ
เอวํ ยถาฏฺฐาเน ตํ ตเทว อกฺขรํ ภาสนฺเตน อนุกฺกมาคตํ
ปเวณึ อวินาเสนฺเตน กมฺมวาจา กาตพฺพา ฯ สเจ ปน เอวํ
อกตฺวา ทีเฆ วตฺตพฺเพ รสฺสํ รสฺเส วา วตฺตพฺเพ ทีฆํ
วทติ ตถา ครุเก วตฺตพฺเพ ลหุกํ ลหุเก วา วตฺตพฺเพ
ครุกํ วทติ สมฺพนฺเธ วา ปน วตฺตพฺเพ ววตฺถิตํ ววตฺถิเต
วา วตฺตพฺเพ สมฺพนฺธํ วทติ ฯ เอวํ วุตฺเตปิ กมฺมวาจา น
กุปฺปติ ฯ อิมานิ หิ ฉ พฺยญฺชนานิ กมฺมํ น โกเปนฺติ ฯ
ยํ ปน สุตฺตนฺติกตฺเถรา ทกาโร ตการมาปชฺชติ ตกาโร
ทการมาปชฺชติ จกาโร ชการมาปชฺชติ ชกาโร จการมา-
ปชฺชติ ยกาโร กการมาปชฺชติ กกาโร ยการมาปชฺชติ
ตสฺมา ทการาทีสุ วตฺตพฺเพสุ ตการาทิวจนํ น วิรุชฺฌตีติ
วทนฺติ ฯ ตํ กมฺมวาจํ ปตฺวา น วฏฺฏติ ฯ ตสฺมา วินยธเรน
เนว ทกาโร ตกาโร กาตพฺโพ ฯเปฯ น กกาโร ยกาโร
ยถาปาลิยา นิรุตฺตึ โสเธตฺวา ทสวิธาย พฺยญฺชนนิรุตฺติยา
วุตฺตโทเส ปริหรนฺเตน กมฺมวาจา กาตพฺพา ฯ อิตรถา หิ
สาวนํ หาเปติ นาม ฯ อกาเล วา สาเวตีติ สาวนาย
อกาเล อโนกาเส ญตฺตึ ฐเปตฺวา ปฐมํเยว อนุสาวนกมฺมํ
กตฺวา ปจฺฉา ญตฺตึ ฐเปติ ฯ อิติ อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ
อนุสฺสาวนโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ ฯ

สีมโต วิปตฺติยํ ปน อติขุทฺทกสีมา นาม ยา เอกวีสติ
ภิกฺขู น คณฺหติ ฯ กุรุนฺทิยํ ปน ยตฺถ เอกวีสติ ภิกฺขู
นิสีทิตุํ น สกฺโกนฺตีติ วุตฺตํ ฯ ตสฺมา ยา เอวรูปา สีมา
อยํ สมฺมตาปิ อสมฺมตา คามเขตฺตสทิสาว โหติ ฯ ตตฺถ กตํ
กมฺมํ กุปฺปติ ฯ เอส นโย เสสสีมาสุปิ ฯ เอตฺถ ปน อติมหตี
นาม ยา เกสคฺคมตฺเตนาปิ ติโยชนํ อติกฺกมิตฺวา สมฺมตา
โหติ ฯ ขณฺฑนิมิตฺตา นาม อฆฏิตนิมิตฺตา วุจฺจติ ฯ ปุรตฺถิมาย
ทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา อนุกฺกเมเนว ทกฺขิณาย ปจฺฉิมาย
อุตฺตราย จ ทิสาย กิตฺเตตฺวา ปุน ปุรตฺถิมาย ทิสาย
ปุพฺพกิตฺติตํ นิมิตฺตํ ปฏิกิตฺเตตฺวา ฐเปตุํ วฏฺฏติ ฯ เอวํ
อขณฺฑนิมิตฺตา โหติ ฯ สเจ ปน อนุกฺกเมน อาหริตฺวา
อุตฺตรทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ตตฺเถว ฐเปติ ขณฺฑนิมิตฺตา
โหติ ฯ อปราปิ ขณฺฑนิมิตฺตา นาม ยา อนิมิตฺตูปคตํ
ตจสารรุกฺขํ วา ขาณุกํ วา ปํสุปุญฺชวาลิกปุญฺชานํ วา
อญฺญตรํ อนฺตรา เอกํ นิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา โหติ ฯ
ฉายานิมิตฺตา นาม ยา ปพฺพตฉายาทีนํ ยงฺกิญฺจิ ฉายํ
นิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา โหติ ฯ อนิมิตฺตา นาม ยา สพฺเพน
สพฺพํ นิมิตฺตานิ อกิตฺเตตฺวา สมฺมตา โหติ ฯ พหิสีเม ฐิโต
สีมํ สมฺมนฺนติ นาม นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา นิมิตฺตานํ พหิ
ฐิโต สมฺมนฺนติ ฯ นทิยา สมุทฺเท ชาตสฺสเร สีมํ สมฺมนฺนตีติ
เอเตสุ นทีอาทีสุ สมฺมนฺนติ ฯ สา เอวํ สมฺมตาปิ สพฺพา
ภิกฺขเว นที อสีมา สพฺโพ สมุทฺโท อสีโม สพฺโพ
ชาตสฺสโร อสีโมติ วจนโต อสมฺมตาว โหติ ฯ สีมาย
สีมํ สมฺภินฺทตีติ อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ สมฺภินฺทติ ฯ
อชฺโฌตฺถรตีติ อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ อชฺโฌตฺถรติ ฯ ตตฺถ
ยถา สมฺเภโท จ อชฺโฌตฺถรณํ จ โหติ ฯ ตํ สพฺพํ
อุโปสถกฺขนฺธเก วุตฺตเมว ฯ อิติ อิมา เอกาทสปิ สีมา อสีมา
คามเขตฺตสทิสา เอว ฯ ตาสุ นิสีทิตฺวา กตํ กมฺมํ กุปฺปติ ฯ
เตน วุตฺตํ อิเมหิ เอกาทสหิ อากาเรหิ สีมโต กมฺมานิ
วิปชฺชนฺตีติ ฯ

ปริสโต กมฺมวิปตฺติยํ ปน กิญฺจิ อนุตฺตานํ นาม
นตฺถิ ฯ
ยมฺปิ ตตฺถ กมฺมปฺปตฺตฉนฺทารหลกฺขณํ วตฺตพฺพํ สิยา
ตมฺปิ ปรโต จตฺตาโร ภิกฺขู ปกตตฺตา กมฺมปฺปตฺตาติอาทินา
นเยน วุตฺตเมว ฯ ตตฺถ ปกตตฺตา กมฺมปฺปตฺตาติ จตุวคฺคกรเณ
กมฺเม จตฺตาโร ปกตตฺตา อนุกฺขิตฺตกา อนิสฺสาริตา ปริสุทฺธสีลา
จตฺตาโร ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา กมฺมสฺส อรหา อนุจฺฉวิกา
สามิโน ฯ น เตหิ วินา ตํ กมฺมํ กริยติ ฯ น เตสํ ฉนฺโท
วา ปาริสุทฺธิ วา เอติ ฯ อวเสสา ปน สเจปิ สหสฺสมตฺตา
โหนฺติ สเจ สมานสํวาสกา สพฺเพ ฉนฺทารหาว โหนฺติ ฯ
ฉนฺทปาริสุทฺธึ ทตฺวา อาคจฺฉนฺตุ วา มา วา ฯ กมฺมํ
ปน ติฏฺฐติ ฯ ยสฺส ปน สงฺโฆ ปริวาสาทิกมฺมํ กโรติ
โส เนว กมฺมปฺปตฺโต นปิ ฉนฺทารโห ฯ อปิจ ยสฺมา ตํ
ปุคฺคลํ วตฺถุํ กตฺวา สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ ตสฺมา กมฺมารโหติ
วุจฺจติ ฯ เสสกมฺเมสุปิ เอเสว นโย ฯ
ปุน จตฺตาริ กมฺมานีติอาทิโก นโย ปณฺฑกาทีนํ อวตฺถุ-
ภาวทสฺสนตฺถํ วุตฺโต ฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว ฯ

อิทานิ เตสํ กมฺมานํ ปเภททสฺสนตฺถํ อปโลกนกมฺมํ กติ
ฐานานิ คจฺฉตีติอาทิมาห ฯ
ตตฺถ อปโลกนกมฺมํ กตมานิ ปญฺจ ฐานานิ คจฺฉติ
โอสารณํ นิสฺสารณํ ภณฺฑุกมฺมํ พฺรหฺมทณฺฑํ กมฺมลกฺขณญฺเญว
ปญฺจมนฺติ เอตฺถ โอสารณํ นิสฺสารณนฺติ ปทสิลิฏฺฐตาเยตํ
วุตฺตํ ฯ ปฐมํ ปน นิสฺสารณา โหติ ปจฺฉา โอสารณา ฯ