พุทธธรรมสงฆ์


อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

คามนฺตเร จตสฺโสติ ภิกฺขุ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิทหติ ทุกฺกฏํ
อญฺญสฺส คามสฺส อุปจารํ โอกฺกมติ ปาจิตฺติยํ ภิกฺขุนิยา
คามนฺตรํ คจฺฉนฺติยา ปริกฺขิตฺเต คาเม ปฐมปาเท ถุลฺลจฺจยํ
ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโส อปริกฺขิตฺตสฺส ปฐมปาเท อุปจา-
โรกฺกมเน ถุลฺลจฺจยํ ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโสติ อิมา คามนฺตเร
ทุกฺกฏปาจิตฺติยถุลฺลจฺจยสงฺฆาทิเสสวเสน จตสฺโส อาปตฺติโย ฯ
จตสฺโส นทีปารปจฺจยาติ ภิกฺขุ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิทหติ
ทุกฺกฏํ นาวํ อภิรูหติ ปาจิตฺติยํ ภิกฺขุนิยา นทีปารํ คจฺฉนฺติยา
อุตฺตรณกาเล ปฐมปาเท ถุลฺลจฺจยํ ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโสติ
อิมา จตสฺโส ฯ เอกมํเส ถุลฺลจฺจยนฺติ มนุสฺสมํเส ฯ นวมํ-
เสสุ ทุกฺกฏนฺติ เสสอกปฺปิยมํเสสุ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

เทฺว วาจสิกา รตฺตินฺติ
ภิกฺขุนี รตฺตนฺธกาเร อปฺปทีเป ปุริเสน สทฺธึ หตฺถปาเส
ฐิตา สลฺลปติ ปาจิตฺติยํ หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ฐิตา สลฺลปติ
ทุกฺกฏํ ฯ เทฺว วาจสิกา ทิวาติ ภิกฺขุนี ทิวา ปฏิจฺฉนฺเน
โอกาเส ปุริเสน สทฺธึ หตฺถปาเส ฐิตา สลฺลปติ ปาจิตฺติยํ
หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ฐิตา สลฺลปติ ทุกฺกฏํ ฯ ททมานสฺส
ติสฺโสติ มรณาธิปฺปาโย มนุสฺสสฺส วิสํ เทติ โส เจ เตน
มรติ ปาราชิกํ ยกฺขเปตานํ เทติ เต จ มรนฺติ ถุลฺลจฺจยํ
ติรจฺฉานคตสฺส เทติ โส เจ มรติ ปาจิตฺติยํ อญฺญาติกาย
ภิกฺขุนิยา จีวรทาเนปิ ปาจิตฺติยนฺติ เอวํ ททมานสฺส ติสฺโส
อาปตฺติโย ฯ จตฺตาโร จ ปฏิคฺคเหติ หตฺถคาหเวณิคาเหสุ
สงฺฆาทิเสโส มุเขน องฺคชาตคหเณ ปาราชิกํ อญฺญาติกาย
ภิกฺขุนิยา จีวรปฏิคฺคหเณ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ อวสฺสุตาย
อวสฺสุตสฺส หตฺถโต ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิคฺคณฺหนฺติยา ถุลฺลจฺจยํ
เอวํ ปฏิคฺคเห จตฺตาโร อาปตฺติกฺขนฺธา โหนฺติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ปญฺจ
เทสนาคามินิโยติ ลหุกา ปญฺจ ฯ ฉ สปฺปฏิกมฺมาติ ปาราชิกํ
ฐเปตฺวา อวเสสา ฯ เอเกตฺถ อปฺปฏิกมฺมาติ ปาราชิกาปตฺติ ฯ
วินยครุกา เทฺว วุตฺตาติ ปาราชิกญฺเจว สงฺฆาทิเสสญฺจ ฯ
กายวาจสิกานิ จาติ สพฺพาเนว สิกฺขาปทานิ กายวาจสิกานิ ฯ
มโนทฺวาเร ปญฺญตฺตํ เอกสิกฺขาปทํปิ นตฺถิ ฯ เอโก วิกาเล
ธญฺญรโสติ โลณโสจิรกํ ฯ อยเมว หิ เอโก ธญฺญรโส วิกาเล
วฏฺฏติ ฯ เอกา ญตฺติจตุตฺเถน สมฺมตีติ ภิกฺขุโนวาทกสมฺมติ ฯ
อยเมว หิ เอกา ญตฺติจตุตฺเถน กมฺเมน สมฺมติ อนุญฺญาตา ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ปาราชิกา กายิกา เทฺวติ ภิกฺขูนํ เมถุนธมฺมปาราชิกํ
ภิกฺขุนีนํ จ กายสํสคฺคปาราชิกํ ฯ เทฺว สํวาสกภูมิโยติ อตฺตนา
วา อตฺตานํ สมานสํวาสกํ กโรติ สมคฺโค วา นํ สงฺโฆ
อุกฺขิตฺตํ โอสาเรติ ฯ กุรุนฺทิยํ ปน สมานสํวาสกภูมิ จ
นานาสํวาสกภูมิ จาติ เอวํ เทฺว สํวาสกภูมิโย วุตฺตา ฯ
ทฺวินฺนญฺจ รตฺติจฺเฉโทติ ปาริวาสิกสฺส จ มานตฺตจาริกสฺส
จ ฯ ปญฺญตฺตา ทฺวงฺคุลา ทุเวติ เทฺว ทฺวงฺคุลปญฺญตฺติโย
ทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ อาทาตพฺพนฺติ อยเมกา ทฺวงฺคุลํ วา เทฺวมาสํ
วาติ อยเมกา ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

เทฺว อตฺตานํ วธิตฺวานาติ ภิกฺขุนี อตฺตานํ
วธิตฺวา เทฺว อาปตฺติโย อาปชฺชติ วธติ โรทติ อาปตฺติ
ปาจิตฺติยสฺส วธติ น โรทติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส ฯ ทฺวีหิ สงฺโฆ
ภิชฺชตีติ กมฺเมน จ สลากคาเหน จ ฯ เทฺวตฺถ ปฐมาปตฺติกาติ
เอตฺถ สกเลปิ วินเย เทฺว ปฐมาปตฺติกา อุภินฺนํ ปญฺญตฺติ-
วเสน ฯ อิตรถา ปน นว ภิกฺขูนํ นว ภิกฺขุนีนญฺจาติ อฏฺฐารส
โหนฺติ ฯ ญตฺติยา กรณา ทุเวติ เทฺว ญตฺติกิจฺจานิ กมฺมา
จ กมฺมปาทกา จ นวสุ ฐาเนสุ กมฺมํ โหติ ทฺวีสุ
กมฺมปาทภาเวน ติฏฺฐติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ปาณาติปาเต ติสฺโสติ อโนทิสฺส โอปาตํ ขณติ สเจ
มนุสฺโส มรติ ปาราชิกํ ยกฺขเปตานํ มรเณ ถุลฺลจฺจยํ
ติรจฺฉานคตสฺส มรเณ ปาจิตฺติยนฺติ อิมา ติสฺโส โหนฺติ ฯ
วาจา ปาราชิกา ตโยติ วชฺชปฏิจฺฉาทิกาย อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย
อฏฺฐวตฺถุกายาติ ฯ กุรุนฺทิยํ ปน อาณตฺติยา อทินฺนาทาเน
มนุสฺสมรเณ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมอุลฺลปเน จาติ เอวํ ตโย วุตฺตา ฯ
โอภาสนา ตโยติ วจฺจมคฺคปสฺสาวมคฺคํ อาทิสฺส วณฺณา-
วณฺณภาสเน สงฺฆาทิเสโส วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ ฐเปตฺวา
อธกฺขกํ อุพฺภชานุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณาวณฺณภณเน ถุลฺลจฺจยํ
อุพฺภกฺขกํ อโธชานุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณาวณฺณภณเน ทุกฺกฏํ ฯ
สญฺจริตฺเตน วา ตโยติ ปฏิคฺคณฺหติ วีมํสติ ปจฺจาหรติ อาปตฺติ
สงฺฆาทิเสสสฺส ปฏิคฺคณฺหติ วีมํสติ น ปจฺจาหรติ อาปตฺติ
ถุลฺลจฺจยสฺส ปฏิคฺคณฺหติ น วีมํสติ น ปจฺจาหรติ อาปตฺติ
ทุกฺกฏสฺสาติ อิเม สญฺจริตฺเตน การณภูเตน ตโย อาปตฺติกฺ-
ขนฺธา โหนฺติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ตโย ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพาติ อทฺธานหีโน
องฺคหีโน วตฺถุวิปนฺโน จ ฯ เตสํ นานากรณํ วุตฺตเมว ฯ
อปิเจตฺถ โย ปตฺตจีวเรน อปริปูโร จ ปริปูโร จ น ยาจติ
อิเมปิ องฺคหีเนเนว สงฺคหิตา ฯ มาตุฆาตกาทโย จ กรณ-
ทุกฺกฏกา ปณฺฑกอุภโตพฺยญฺชนกติรจฺฉานคตสงฺขาเตน วตฺถุ-
วิปนฺเนเนว สงฺคหิตาติ เวทิตพฺพา ฯ เอส หิ นโย กุรุนฺทิยํ
วุตฺโต ฯ ตโย กมฺมานํ สงฺคหาติ ญตฺติกปฺปนา วิปฺปกตปจฺจตฺตํ
อตีตกรณนฺติ ฯ ตตฺถ ทเทยฺย กเรยฺยาติอาทิเภทา ญตฺติกปฺปนา
เทติ กโรตีติอาทิเภทํ วิปฺปกตปจฺจตฺตํ ทินฺนํ กตนฺติอาทิเภทํ
อตีตกรณํ นามาติ อิเมหิ ตีหิ กมฺมานิ สงฺคยฺหนฺติ ฯ อปเรหิปิ
ตีหิ สงฺคยฺหนฺติ วตฺถุนา ญตฺติยา อนุสฺสาวนายาติ ฯ วตฺถุ-
สมฺปนฺนํ หิ ญตฺติสมฺปนฺนํ อนุสฺสาวนสมฺปนฺนญฺจ กมฺมนฺนาม
โหติ ฯ เตน วุตฺตํ ตโย กมฺมานํ สงฺคหาติ ฯ นาสิตกา ตโย
นาม เมตฺติยํ ภิกฺขุนึ นาเสถ ทูสโก นาเสตพฺโพ ทสหงฺเคหิ
สมนฺนาคโต สามเณโร นาเสตพฺโพ กณฺฏกํ สมณุทฺเทสํ
นาเสถาติ เอวํ ลิงฺคสํวาสทณฺฑกมฺมนาสนาวเสน ตโย นาสิตกา
เวทิตพฺพา ฯ ติณฺณนฺนํ เอกวาจิกาติ อนุชานามิ ภิกฺขเว เทฺว
ตโย เอกานุสฺสาวเน กาตุนฺติ วจนโต ติณฺณํ ชนานํ
เอกุปชฺฌาเยน นานาจริเยน เอกา อนุสฺสาวนา วฏฺฏติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อทินฺนาทาเน ติสฺโสติ ปาเท วา อติเรกปาเท วา
ปาราชิกํ อติเรกมาสเก โอนปญฺจมาสเก ถุลฺลจฺจยํ มาสเก
วา โอนมาสเก วา ทุกฺกฏํ ฯ จตสฺโส เมถุนปจฺจยาติ อกฺขายิเต
ปาราชิกํ เยภุยฺเยน ขายิเต ถุลฺลจฺจยํ วิวฏกเต (๑)มุเข ทุกฺกฏํ
ชตุมฏฺฐเก ปาจิตฺติยํ ฯ ฉนฺทนฺตสฺส ติสฺโสติ (๒ )วนปฺปตึ ฉินฺทนฺตสฺส
ปาราชิกํ (๒) ภูตคาเม ปาจิตฺติยํ องฺคชาเต ถุลฺลจฺจยํ ฯ ปญฺจ
ฉฑฺฑิตปจฺจยาติ อโนทิสฺส วิสํ ฉฑฺเฑติ สเจ เตน มนุสฺโส
มรติ ปาราชิกํ ยกฺขเปเต(๓) ถุลฺลจฺจยํ ติรจฺฉานคเต ปาจิตฺติยํ
วิสฏฺฐิฉฑฺฑเน สงฺฆาทิเสโส เสขิเยสุ หริเต อุจฺจารปสฺสาว-
ฉฑฺฑเน ทุกฺกฏํ อิมา ฉฑฺฑิตปจฺจยา ปญฺจาปตฺติโย โหนฺติ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ปาจิตฺติเยน ทุกฺกฏา กตาติ ภิกฺขุโนวาทกวคฺคสฺมึ ทสสุ
สิกฺขาปเทสุ ปาจิตฺติเยน สทฺธึ ทุกฺกฏา กตาเอวาติ อตฺโถ ฯ
จตุเรตฺถ นวกา วุตฺตาติ ปฐมสิกฺขาปทมฺหิเยว อธมฺมกมฺเม
เทฺว ธมฺมกมฺเม เทฺวติ เอวํ จตฺตาโร นวกา วุตฺตาติ อตฺโถ ฯ
ทฺวินฺนํปิ จีวเรน จาติ ภิกฺขูนํ สนฺติเก อุปสมฺปนฺนาย จีวรํ
# ๑. วตฺตกเตติปิ ฯ ๒. (?) ฯ ๓. ม. ยุ. ยกฺขเปเทสุ ฯ
เทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ภิกฺขุนีนํ สนฺติเก อุปสมฺปนฺนาย เทนฺตสฺส
ทุกฺกฏนฺติ เอวํ ทฺวินฺนํ ภิกฺขุนีนํ จีวรํ เทนฺตสฺส จีวเรน
การณภูเตน อาปตฺติ โหตีติ อตฺโถ ฯ อฏฺฐ ปาฏิเทสนียา ปาลิยํ
อาคตา เอว ฯ ภุญฺชนฺตามกธญฺเญน ปาจิตฺติเยน ทุกฺกฏา กตาติ
อามกธญฺญํ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชนฺติยา ปาจิตฺติเยน สทฺธึ
ทุกฺกฏา กตาเยว ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

คจฺฉนฺตสฺส จตสฺโสติ ภิกฺขุนิยา วา มาตุคาเมน วา
สทฺธึ สํวิธาย คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ คามูปจาโรกฺกมเน ปาจิตฺติยํ
ยา ภิกฺขุนี เอกา คามนฺตรํ คจฺฉติ ตสฺส คามูปจารํ
โอกฺกมนฺติยา ปฐมปาเท ถุลฺลจฺจยํ ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโสติ
คจฺฉนฺตสฺส อิมา จตสฺโส อาปตฺติโย โหนฺติ ฯ ฐิตสฺส วาปิ
ตตฺตกาติ ฐิตสฺสาปิ จตสฺโสเอวาติ อตฺโถ ฯ กถํ ฯ ภิกฺขุนี
อนฺธกาเร วา ปฏิจฺฉนฺเน วา โอกาเส มิตฺตสนฺถววเสน
ปุริสสฺส หตฺถปาเส ติฏฺฐติ ปาจิตฺติยํ หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา
ติฏฺฐติ ทุกฺกฏํ อรุณุคฺคมนกาเล ทุติยิกาย หตฺถปาสํ วิชหนฺตี
ติฏฺฐติ ถุลฺลจฺจยํ วิชหิตฺวา ติฏฺฐติ สงฺฆาทิเสโส ฯ นิสินฺนสฺส
จตสฺโส อาปตฺติโย นิปนฺนสฺสาปิ ตตฺตกาติ สเจปิ หิ สา
นิสีทติ วา นิปชฺชติ วา เอตาเยว จตสฺโส อาปตฺติโย
อาปชฺชติ ฯ