อิทานิ เย มนฺทพุทฺธิโน เอวํ วเทยฺยุํ วินโย นาม กิมตฺถายาติ
เตสํ วจโนกาสปิทหนตฺถํ อตฺถํ ทสฺเสตุํ วินโย สํวรตฺถายาติ-
อาทิมาห ฯ
ตตฺถ วินโย สํวรตฺถายาติ สกลาปิ วินยปญฺญตฺติ
กายวจีทฺวารสํวรตฺถาย อาชีวปาริสุทฺธิปริโยสานสฺส สีลสฺส
อุปนิสฺสโย โหติ ปจฺจโย โหตีติ อตฺโถ ฯ เอเสว นโย
สพฺพตฺถ ฯ อปิเจตฺถ อวิปฺปฏิสาโรติ ปาปปุญฺญานํ กตากต-
วเสน จิตฺตวิปฺปฏิสาราภาโว ฯ ปามุชฺชนฺติ ทุพฺพลา ตรุณปีติ ฯ
ปีตีติ พลวา พหลปีติ ฯ ปสฺสทฺธีติ กายจิตฺตทรถปฏิปฺปสฺสทฺธิ ฯ
สุขนฺติ กายิกเจตสิกสุขํ ฯ ตํ หิ ทุวิธํปิ สมาธิสฺส อุปนิสฺสย-
ปจฺจโย โหติ ฯ สมาธีติ จิตฺเตกคฺคตา ฯ ยถาภูตญาณทสฺสนนฺติ
ตรุณวิปสฺสนา ฯ อุทยพฺพยญาณสฺเสตํ อธิวจนํ ฯ จิตฺเตกคฺคตา
หิ ตรุณวิปสฺสนาย อุปนิสฺสยปจฺจโย โหติ ฯ นิพฺพิทาติ สิขาปฺปตฺตา
วุฏฺฐานคามินี พลววิปสฺสนา ฯ วิราโคติ อริยมคฺโค ฯ วิมุตฺตีติ
อรหตฺตผลํ ฯ จตุพฺพิโธปิ หิ อริยมคฺโค อรหตฺตสฺส อุปนิสฺสยปจฺจโย
โหติ ฯ วิมุตฺติญาณทสฺสนนฺติ ปจฺจเวกฺขณญาณํ ฯ วิมุตฺติญาณ-
ทสฺลนํ อนุปาทาปรินิพฺพานตฺถายาติ อปจฺจยปรินิพฺพานตฺถาย ฯ
อปจฺจยปรินิพฺพานสฺส หิ ตํ ปจฺจโย โหติ ตสฺมึ อนุปฺปตฺเต
อวสฺสํ ปรินิพฺพายิตพฺพโตติ ฯ เอตทตฺถา กถาติ อยํ วินยกถา
นาม เอตทตฺถา ฯ มนฺตนาติ วินยมนฺตนา เอว ฯ อุปนิสาติ อยํ
วินโย สํวรตฺถายาติอาทิกา ปรมฺปรปจฺจยตาปิ เอตทตฺถาย ฯ
โสตาวธานนฺติ อิมิสฺสา ปรมฺปรปจฺจยกถาย โสตาวธานํ ฯ อิมํ
อตฺถํ สุตฺวา ยํ อุปฺปชฺชติ ญาณํ ตํปิ เอตทตฺถาย ฯ ยทิทํ
อนุปาทา จิตฺตสฺส วิโมกฺโขติ โย อยํ จตูหิ อุปาทาเนหิ
อนุปาทิยิตฺวา จิตฺตสฺส อรหตฺตผลสงฺขาโต วิโมกฺโข โสปิ
เอตทตฺถาย อปจฺจย ปรินิพฺพานตฺถายเอวาติ อตฺโถ ฯ

อนุโยควตฺตคาถาสุ ปฐมคาถา วุตฺตตฺถา เอว ฯ วตฺถุํ
วิปตฺตึ อาปตฺตึ นิทานํ อาการอโกวิโท ปุพฺพาปรํ น
ชานาตีติ วตฺถุนฺติอาทีนํ น ชานาติปเทน สมฺพนฺโธ ฯ
อโกวิโทติ ปทสฺส สเวตาทิสโกติ อิมินา สมฺพนฺโธ ฯ
ตสฺมา อยเมตฺถ โยชนา ฯ โย ภิกฺขุ ปาราชิกาทีนํ วตฺถุํ
น ชานาติ จตุพฺพิธํ วิปตฺตึ น ชานาติ สตฺตวิธํ อาปตฺตึ
น ชานาติ อิมํ สิกฺขาปทํ อมุกสฺมึ นาม นคเร ปญฺญตฺตนฺติ
เอวํ นิทานํ น ชานาติ ฯ อิทํ ปุริมวจนํ อิทํ ปจฺฉิมวจนนฺติ
ปุพฺพาปรํ น ชานาติ ฯ อิทํ กตํ อิทํ อกตนฺติ กตากตํ
น ชานาติ ฯ สเมน จาติ เตเนว ปุพฺพาปรํ อชานนฺตสฺส
สเมน อญฺญาเณน กตากตํ น ชานาตีติ วุตฺตํ โหติ ฯ
เอวํ ตาว น ชานาติปเทน สทฺธึ สมฺพนฺโธ เวทิตพฺโพ ฯ
ยํ ปเนตํ อาการอโกวิโทติ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ อาการอโกวิโทติ
การณาการเณ อโกวิโท ฯ อิติ ยฺวายํ วตฺถุอาทีนิ จ น
ชานาติ อาการสฺส จ อโกวิโท สเว ตาทิสโก ภิกฺขุ
อปฺปฏิกฺโขติ วุจฺจติ ฯ กมฺมญฺจ อธิกรณญฺจาติ อิเมสํปิ ปทานํ
น ชานาติปเทเนว สมฺพนฺโธ ฯ อยํ ปเนตฺถ โยชนา ฯ ตเถว
ยฺวายํ กมฺมญฺจ น ชานาติ อธิกรณญฺจ น ชานาติ ฯ
สตฺตปฺปกาเร สมเถ จาปิ อโกวิโท ราคาทีหิ ปน รตฺโต
ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ ภเยน ภยา คจฺฉติ สมฺโมเหน โมหา
คจฺฉติ รตฺตตฺตา ปน ทุฏฺฐตฺตา จ ฉนฺทา โทสา คจฺฉติ ฯ
ปรํ สญฺญาเปตุํ อสมตฺถตาย น จ สญฺญตฺติกุสโล ฯ
การณาการณทสฺสเน อสมตฺถตาย นิชฺฌตฺติยา จ อโกวิโท ฯ
อตฺตโน สทิสาย ปริสาย ลทฺธตฺตา ลทฺธปกฺโข หิริยา
ปริพาหิรตฺตา อหิริโก กาฬเกหิ กมฺเมหิ สมนฺนาคตตฺตา
กณฺหกมฺโม ธมฺมาทริยปุคฺคลาทริยานํ อภาวโต อนาทโร ฯ
สเว ตาทิสโก ภิกฺขุ อปฺปฏิกฺโขติ วุจฺจติ ฯ นปฺปฏิกฺขิตพฺโพ
น โอโลเกตพฺโพ ฯ น สมฺมนฺนิตฺวา อิสฺสริยาธิปจฺจเชฏฺฐกฏฺฐาเน
ฐเปตพฺโพติ อตฺโถ ฯ สุกฺกปกฺขคาถานํปิ โยชนานโย วุตฺตนเยเนว
เวทิตพฺโพติ ฯ
จูฬสงฺคามวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
________________

มหาสงฺคามวณฺณนา
มหาสงฺคาเม ฯ วตฺถุโต วา วตฺถุํ สงฺกมตีติ ปฐม-
ปาราชิกวตฺถุ มยา ทิฏฺฐํ วา สุตํ วาติ วตฺวา ปุน ปุจฺฉิยมาโน
นิฆํสิยมาโน น มยา ปฐมปาราชิกสฺส วตฺถุ ทิฏฺฐํ น สุตํ
ทุติยปาราชิกสฺส วตฺถุ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วาติ วทติ ฯ เอเตเนว
นเยน เสสวตฺถุสงฺกมนํ วิปตฺติโต วิปตฺติสงฺกมนํ อาปตฺติโต
อาปตฺติสงฺกมนํ จ เวทิตพฺพํ ฯ โย ปน เนว มยา ทิฏฺฐํ
น สุตนฺติ วตฺวา ปจฺฉา มยาเปตํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วาติ
วทติ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วาติ วตฺวา ปจฺฉา น ทิฏฺฐํ น
สุตนฺติ วทติ อยํ อวชานิตฺวา ปฏิชานาติ ปฏิชานิตฺวา
อวชานาตีติ เวทิตพฺโพ ฯ เอเสว อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ นาม ฯ
วณฺโณ อวณฺโณติ นีลาทิวณฺณาวณฺณวเสน สุกฺกวิสฏฺฐิ-
สิกฺขาปทํ วุตฺตํ ฯ วณฺณมนุปฺปาทนนฺติ สญฺจริตฺตํ วุตฺตํ ฯ
กายสํสคฺคาทิตฺตยํ สรูเปเนว วุตฺตํ ฯ อิติ อิมานิ ปญฺจ
เมถุนธมฺมสฺส ปุพฺพภาโค ปุพฺพปโยโคติ เวทิตพฺพานิ ฯ
จตฺตาริ อปโลกนกมฺมานีติ อธมฺเมน วคฺคาทีนิ ฯ เสเสสุปิ
เอเสว นโย ฯ อิติ จตฺตาริ จตุกฺกานิ โสฬส โหนฺติ ฯ
พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหตีติ วินยธเรน หิ เอวํ
ฉนฺทาคติยา อธิกรเณ วินิจฺฉิเต ตสฺมึ วิหาเร สงฺโฆ ทฺวิธา
ภิชฺชติ ฯ โอวาทุปชีวินิโย ภิกฺขุนิโยปิ เทฺวภาคา โหนฺติ ฯ
อุปาสกาปิ อุปาสิกาโยปิ ทารกาปิ ทาริกาโยปิ เทฺวภาคา
โหนฺติ ฯ เตสํ อารกฺขกา เทวตาปิ ตเถว เทฺวิธา ภิชฺชนฺติ ฯ
ตโต ภุมฺมเทวตา อาทึ กตฺวา ยาว อกนิฏฺฐพฺรหฺมาโน
ทฺวิธาว โหนฺติ ฯ เตน วุตฺตํ พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน
โหติ ฯเปฯ ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานนฺติ ฯ
วิสมนิสฺสิโตติ วิสมานิ กายกมฺมาทีนิ นิสฺสิโต ฯ คหณ-
นิสฺสิโตติ มิจฺฉาทิฏฺฐิอนฺตคาหิกทิฏฺฐิสงฺขาตํ คหณํ นิสฺสิโต ฯ
พลวนิสฺสิโตติ พลวนฺเต อภิญฺญาตภิกฺขู นิสฺสิโต ฯ
ตสฺส อวชานนฺโตติ ตสฺส วจนํ อวชานนฺโต ฯ อุปโยคตฺเถ
วา สามิวจนํ ฯ ตํ อวชานนฺโตติ อตฺโถ ฯ
ยํ อตฺถายาติ ยทตฺถาย ฯ ตํ อตฺถนฺติ โส อตฺโถ ฯ
เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ ฯ
มหาสงฺคามวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
________________

กฐินเภทวณฺณนา
กฐิเน ฯ อฏฺฐ มาติกาติ ขนฺธเก วุตฺตา ปกฺกมนฺติกาทิกา
อฏฺฐ ฯ ปลิโพธานิสํสาปิ ปุพฺเพ วุตฺตา เอว ฯ

ปโยคสฺสาติ จีวรโธวนาทิโน สตฺตวิธสฺส ปุพฺพกรณสฺส
อตฺถาย โย อุทกาหรณาทิโก ปโยโค กยิรติ ตสฺส ปโยคสฺส ฯ
กตเม ธมฺมา อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโยติ อนาคตวเสน อนนฺตรา
หุตฺวา กตเม ธมฺมา ปจฺจยา โหนฺตีติ อตฺโถ ฯ สมนนฺตร-
ปจฺจเยนาติ สุฏฺฐุ อนนฺตรปจฺจเยน อนนฺตรปจฺจยเมว อาสนฺนตรํ
กตฺวา ปุจฺฉติ ฯ นิสฺสยปจฺจเยนาติ อุปฺปชฺชมานสฺส ปโยคสฺส
นิสฺสยํ อาธารภาวํ อุปคตา วิย หุตฺวา กตเม ธมฺมา
ปจฺจยา โหนฺตีติ อตฺโถ ฯ อุปนิสฺสยปจฺจเยนาติ อุเปเตน นิสฺสย-
ปจฺจเยน นิสฺสยปจฺจยเมว อุปคตตรํ กตฺวา ปุจฺฉติ ฯ ปุเรชาต-
ปจฺจเยนาติ อิมินา ปฐมํ อุปฺปนฺนสฺส ปจฺจยภาวํ ปุจฺฉติ ฯ
ปจฺฉาชาตปจฺจเยนาติ อิมินา ปจฺฉา อุปฺปชฺชมานกสฺส ปจฺจย-
ภาวํ ปุจฺฉติ ฯ สหชาตปจฺจเยนาติ อิมินา อปุพฺพํ อจริมํ
อุปฺปชฺชมานานํ ปจฺจยภาวํ ปุจฺฉติ ฯ ปุพฺพกรณสฺสาติ โธวนาทิโน
ปุพฺพกรณสฺส จ ฯ ปจฺจุทฺธารสฺสาติ ปุราณสงฺฆาฏิอาทีนํ
ปจฺจุทฺธรณสฺส ฯ อธิฏฺฐานสฺสาติ กฐินจีวราธิฏฺฐานสฺส ฯ อตฺถา-
รสฺสาติ กฐินตฺถารสฺส ฯ มาติกานญฺจ ปลิโพธานญฺจาติ อฏฺฐนฺนํ
มาติกานํ ทฺวินฺนํ จ ปลิโพธานํ ฯ วตฺถุสฺสาติ สงฺฆาฏิอาทิโน
กฐินวตฺถุสฺส ฯ เสสํ วุตฺตนยเมว ฯ

เอวํ ยํ จ ลพฺภติ ยํ จ น ลพฺภติ สพฺพํ ปุจฺฉิตฺวา
อิทานิ ยํ ยสฺส ลพฺภติ ตเทว ทสฺเสนฺโต ปุพฺพกรณํ
ปโยคสฺสาติอาทินา นเยน วิสฺสชฺชนมาห ฯ ตสฺสตฺโถ ยํ
วุตฺตํ ปโยคสฺส กตเม ธมฺมาติอาทิ ตตฺถ วุจฺจเต ปุพฺพกรณํ
ปโยคสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย สมนนฺตรนิสฺสยอุปนิสฺสย-
ปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ ปโยคสฺส หิ สตฺตวิธํปิ ปุพฺพกรณํ ยสฺมา
เตน ปโยเคน นิปฺผาเทตพฺพสฺส ปุพฺพกรณสฺสตฺถาย โส ปโยโค
กยิรติ ตสฺมา อิเมหิ จตูหิ ปจฺจเยหิ ปจฺจโย โหติ ฯ
ปุเรชาตปจฺจเย ปเนส อุทฺทิฏฺฐธมฺเมสุ เอกธมฺมํปิ น ลภติ ฯ
อญฺญทตฺถุํ ปุพฺพกรณสฺส สยํ ปุเรชาตปจฺจโย โหติ ปโยเค
สติ ปุพฺพกรณสฺส นิปฺผชฺชนโต ฯ เตน วุตฺตํ ปโยโค
ปุพฺพกรณสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ ปจฺฉาชาตปจฺจยํ
ปน ลภติ ฯ เตน วุตฺตํ ปุพฺพกรณํ ปโยคสฺส ปจฺฉาชาตปจฺจเยน
ปจฺจโยติ ฯ ปจฺฉา อุปฺปชฺชนกสฺส หิ ปุพฺพกรณสฺส อตฺถาย
โส ปโยโค กยิรติ ฯ สหชาตปจฺจยํ ปน มาติกาปลิโพธานิสํส-
สงฺขาเต ปณฺณรส ธมฺเม ฐเปตฺวา อญฺโญ ปโยคาทีสุ เอโกปิ
ธมฺโม น ลภติ ฯ เต เอว หิ ปณฺณรส ธมฺมา สห กฐินตฺถาเรน
เอกโต นิปฺผชฺชนฺตีติ อญฺญมญฺญํ สหชาตปจฺจยา โหนฺติ ฯ
เตน วุตฺตํ ปณฺณรส ธมฺมา สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโยติ ฯ
เอเตนุปาเยน สพฺพปทวิสฺสชฺชนานิ เวทิตพฺพานิ ฯ

ปุพฺพกรณํ กึนิทานนฺติอาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ อุตฺตานเมว ฯ
ปโยโค กึนิทาโนติอาทิปุจฺฉาทฺวยวิสฺสชฺชเนสุ ฯ เหตุนิทาโน
ปจฺจยนิทาโนติ เอตฺถ ฉ จีวรานิ เหตุ เจว ปจฺจโย จาติ
เวทิตพฺพานิ ฯ ปุพฺพปโยคาทีนํ หิ สพฺเพสํ ตานิเยว เหตุ
ตานิ ปจฺจโย ฯ น หิ ฉพฺพิเธ จีวเร อสติ ปโยโค อตฺถิ
น ปุพฺพกรณาทีนิ ตสฺมา ปโยโค เหตุนิทาโนติอาทิ วุตฺตํ ฯ
สงฺคหวาเร ฯ วจีเภเทนาติ อิมาย สงฺฆาฏิยา อิมินา
อุตฺตรา สงฺเคน อิมินา อนฺตรวาสเกน กฐินํ อตฺถรามีติ เอเตน
วจีเภเทน ฯ
กติมูลาทิปุจฺฉาย วิสฺสชฺชเน ฯ กิริยา มชฺเฌติ ปจฺจุทฺธาโร
เจว อธิฏฺฐานญฺจ ฯ

วตฺถุวิปนฺนญฺจ โหตีติ อกปฺปิยทุสฺสํ โหติ ฯ กาลวิปนฺนํ
นาม อชฺช ทายเกหิ ทินฺนํ เสฺว สงฺโฆ กฐินตฺถารกสฺส
เทติ ฯ กรณวิปนฺนํ นาม ตทเหว ฉินฺทิตฺวา อกตํ ฯ
กฐินํ ชานิตพฺพนฺติอาทิปุจฺฉาย วิสฺสชฺชเน ฯ เตสํเยว
ธมฺมานนฺติ เยสุ รูปาทีสุ ธมฺเมสุ สติ กฐินํ นาม โหติ
เตสํ สโมธานมิสฺสีภาโว ฯ นามํ นามกมฺมนฺติอาทินา ปน
กฐินนฺติ อิทํ พหูสุ ธมฺเมสุ นามมตฺตํ น ปรมตฺถโต เอโก
ธมฺโม อตฺถีติ ทสฺเสติ ฯ จตุวีสติยา อากาเรหีติ น อุลฺลิขิต-
มตฺเตนาติอาทีหิ ปุพฺเพ วุตฺตการเณหิ ฯ สตฺตรสหิ อากาเรหีติ
อาหเตน อตฺถตํ โหติ กฐินนฺติอาทีหิ ปุพฺเพ วุตฺตการเณหิ ฯ
นิมิตฺตกมฺมาทีสุ ยํ วตฺตพฺพํ ตํ สพฺพํ กฐินกฺขนฺธกวณฺณนายํ
วุตฺตํ ฯ

เอกุปฺปาทา เอกนิโรธาติ อุปฺปชฺชมานาปิ เอกโต
อุปฺปชฺชนฺติ นิรุชฺฌมานาปิ เอกโต นิรุชฺฌนฺติ ฯ เอกุปฺปาทา
นานานิโรธาติ อุปฺปชฺชมานา เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ นิรุชฺฌมานา
นานา นิรุชฺฌนฺติ ฯ กึ วุตฺตํ โหติ ฯ สพฺเพปิ อตฺถาเรน
สทฺธึ เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ ฯ อตฺถาเร หิ สติ อุทฺธาโร นาม
โหติ ฯ นิรุชฺฌมานา ปเนตฺถ ปุริมา เทฺว อตฺถาเรน สทฺธึ
เอกโต นิรุชฺฌนฺติ อุทฺธารภาวํ ปาปุณนฺติ ฯ อตฺถารสฺส หิ
นิโรโธ เอเตสญฺจ อุทฺธารภาโว เอกกฺขเณ โหติ ฯ อิตเร นานา
นิรุชฺฌนฺติ ฯ เตสุปิ อุทฺธารภาวํ ปตฺเตสุ อตฺถาโร ติฏฺฐติเยว ฯ
เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ ฯ
กฐินเภทวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย
ปญฺญตฺติวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
_____________________

อุปาลิปญฺจกวณฺณนา
อุปาลิปญฺเหสุ ฯ กตีหิ นุ โข ภนฺเตติ ปุจฺฉาย อยํ
สมฺพนฺโธ ฯ เถโร กิร รโห คโต สพฺพานิ อิมานิ ปญฺจกานิ
อาวชฺชิตฺวา ภควนฺตํทานิ ปุจฺฉิตฺวา อิเมสํ นิสฺสาย วสนกาทีนํ
อตฺถาย ตนฺตึ ฐปาเปสฺสามีติ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา กตีหิ
นุ โข ภนฺเตติอาทินา นเยน ปญฺเห ปุจฺฉิ ฯ เตสํ วิสฺสชฺชเน
อุโปสถํ น ชานาตีติ นววิธํ อุโปสถํ น ชานาติ ฯ อุโปสถกมฺมํ
น ชานาตีติ อธมฺเมน วคฺคาทิเภทํ จตุพฺพิธํ อุโปสถกมฺมํ น
ชานาติ ฯ ปาฏิโมกฺขํ น ชานาตีติ เทฺว มาติกา น
ชานาติ ฯ ปาฏิโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาตีติ ภิกฺขูนํ ปญฺจวิธํ
ภิกฺขุนีนํ จตุพฺพิธนฺติ นววิธํ ปาฏิโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ ฯ
ปวารณํ น ชานาตีติ นววิธํ ปวารณํ น ชานาติ ฯ
ปวารณากมฺมํ น ชานาตีติ อธมฺเมน วคฺคาทิเภทํ จตุพฺพิธํ
ปวารณากมฺมํ น ชานาติ ฯ อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาตีติ
ตสฺมึ ตสฺมึ สิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐํ อาปตฺติญฺจ อนาปตฺติญฺจ
น ชานาติ ฯ
อาปนฺโน กมฺมกโตติ อาปตฺตึ อาปนฺโน ตปฺปจฺจยา
สงฺเฆน กมฺมํ กตํ โหติ ฯ