ปาฏิเทสนียคาถาสุ คารยฺหํ อาวุโส ธมฺมํ อาปชฺชินฺติ
วุตฺตคารยฺหภาวกรณทสฺสนตฺถเมว ภิกฺขุ อญฺญาตโก สนฺโตติ-
อาทิ วุตฺตํ ฯ ปฏิเทเสตพฺพโต ปน สา อาปตฺติ ปาฏิเทสนียาติ
วุจฺจติ ฯ

ทุกฺกฏคาถาย อปรทฺธํ วิรทฺธํ ขลิตนฺติ สพฺพเมตํ
# ๑. อเนกํสิกตํ ปทนฺติ ปาลิ ฯ ๒. ยุ. เอตฺถนฺตเร ธมฺมานนฺติ
ทิสฺสติ ฯ
ยํ จ ทุกฺกฏนฺติ เอตฺถ วุตฺตสฺส ทุกฺกฏสฺส ปริยายวจนํ ฯ
ยญฺหิ ทุฏฺฐุ กตํ วิรูปํ วา กตํ ตํ ทุกฺกฏํ ตํ ปเนตํ
ยถา สตฺถารา วุตฺตํ เอวมสฺส อกตตฺตา อปรทฺธํ กุสลํ
วิรชฺฌิตฺวา ปวตฺตตฺตา วิรทฺธํ อริยมคฺคปฏิปทมนารูฬฺหตฺตา
ขลิตํ ฯ ยํ มนุสฺโส กเรติ อิทํ ปเนตฺถ โอปมฺมนิทสฺสนํ ฯ
ตสฺสตฺโถ ยถา ยํ โลเก มนุสฺโส อาวี วา ยทิ วา รโห
ปาปํ กโรติ ตํ ทุกฺกฏนฺติ ปเวเทนฺติ ฯ เอวมิทํปิ พุทฺธปฏิ-
กุฏฺเฐน ลามกภาเวน ปาปํ ตสฺมา ทุกฺกฏนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ

ทุพฺภาสิตคาถาย ทุพฺภาสิตํ ทุราภฏฺฐนฺติ ทุฏฺฐุ อาภฏฺฐํ
ภาสิตํ ลปิตนฺติ ทุราภฏฺฐํ ฯ ยํ ทุราภฏฺฐํ ตํ ทุพฺภาสิตนฺติ
อตฺโถ ฯ กิญฺจิ ภิยฺโย สงฺกิลิฏฺฐํ จ ยํ ปทํ สงฺกิลิฏฺฐํ
ยสฺมา ตํ ปทํ โหตีติ อตฺโถ ฯ ตถา ยํ จ วิญฺญู ครหนฺติ
ยสฺมา จ นํ วิญฺญู ครหนฺตีติ อตฺโถ ฯ เตเนตํ อิติ วุจฺจตีติ
เตน สงฺกิลิฏฺฐภาเวน จ วิญฺญูครเหนาปิ จ เอตํ อิติ วุจฺจติ
ทุพฺภาสิตนฺติ เอตํ วุจฺจตีติ อตฺโถ ฯ

เสขิยคาถาย อาทิ เจตํ
จรณญฺจาติอาทินา นเยน เสขสฺส สนฺตภาวํ ทีเปติ ตสฺมา
เสขสฺส อิทํ เสขิยนฺติ อยเมตฺถ สงฺเขปตฺโถ ฯ อิทํ ครุกลหุ-
กญฺจาปีติอาทิปญฺเหหิ อสงฺคหิตสฺส หนฺท วากฺยํ สุโณม เตติ
อิมินา ปน อายาจนวจเนน สงฺคหิตสฺส อตฺถสฺส ทีปนตฺถํ
วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ

ฉนฺนมติวสฺสตีติอาทิมฺหิปิ เอเสว นโย ฯ
ตตฺถ ฉนฺนมติวสฺสตีติ เคหํ ตาว ติณาทีหิ อจฺฉนฺนํ
อติวสฺสติ ฯ อิทํ ปน อาปตฺติสงฺขาตํ เคหํ ฉนฺนํ อติวสฺสติ ฯ
มูลาปตฺตึ หิ ฉาเทนฺโต อญฺญํ นวํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ ฯ
วิวฏํ นาติวสฺสตีติ เคหํ ตาว อวิวฏํ สุจฺฉนฺนํ นาติวสฺสติ ฯ
อิทํ ปน อนาปตฺติสงฺขาตํ เคหํ วิวฏํ นาติวสฺสติ ฯ มูลาปตฺตึ
หิ วิวรนฺโต เทสนาคามินึ เทเสตฺวา วุฏฺฐานคามินิโต
วุฏฺฐหิตฺวา สุทฺธนฺเต ปติฏฺฐาติ ฯ อายตึ สํวรนฺโต อญฺญํ
อาปตฺตึ นาปชฺชติ ฯ ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถาติ เตน การเณน
เทสนาคามินึ เทเสนฺโต วุฏฺฐานคามินิโต จ วุฏฺฐหนฺโต ฉนฺนํ
วิวเรถ ฯ เอวนฺตํ นาติวสฺสตีติ เอวญฺเจตํ วิวฏํ นาติวสฺสตีติ
อตฺโถ ฯ คติ มิคานํ ปวนนฺติ อชฺโฌกาเส พฺยคฺฆาทีหิ
ปฏิปาติยมานานํ มิคานํ ปวนํ รุกฺขาทิคหนํ อรญฺญํ คติ
ปฏิสรณํ โหติ ฯ ตํ ปตฺวา เต อสฺสาสนฺติ ฯ เอเตเนว นเยน
อากาโส ปกฺขีนํ คติ อวสฺสํ อุปคมนฏฺเฐน วิภโว คติ
ธมฺมานํ สพฺเพสํปิสงฺขตธมฺมานํ วินาโส คติ ฯ น หิ เต
วินาสํ อาคจฺฉนฺตา ฐาตตสกฺโกนฺติ ฯ สุจิรมฺปิ ฐตฺวา ปน
นิพฺพานํ อรหโต คติ ขีณาสวสฺส อรหโต อนุปาทิเสสา
นิพฺพานธาตุ เอกํเสน คตีติ อตฺโถ ฯ
ปฐมคาถาสงฺคณิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
___________________

อธิกรณเภทวณฺณนา
อธิกรณเภเท ฯ อิเม ทส อุกฺโกฏาติ อธิกรณานํ
อุกฺโกเฏตฺวา ปุน อธิกรณอุกฺโกเฏน สมถานํ อุกฺโกฏํ ทสฺเสตุํ
วิวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต กติ สมเถ อุกฺโกเฏตีติอาทิมาห ฯ
ตตฺถ วิวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต เทฺว สมเถ อุกฺโกเฏตีติ
สมฺมุขาวินยํ จ เยภุยฺยสิกญฺจ อิเม เทฺว อุกฺโกเฏติ ปฏิเสเธติ
ปฏิกฺโกเสตีติ อตฺโถ ฯ อนุวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต จตฺตาโรติ
สมฺมุขาวินยํ สติวินยํ อมูฬฺหวินยํ ตสฺส ปาปิยสิกนฺติ อิเม
จตฺตาโร สมเถ อุกฺโกเฏติ ฯ อาปตฺตาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต ตโยติ
สมฺมุขาวินยํ ปฏิญฺญาตกรณํ ติณวตฺถารกนฺติ อิเม ตโย สมเถ
อุกฺโกเฏติ ฯ กิจฺจาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต เอกนฺติ สมฺมุขาวินยํ
อิมํ เอกํ สมถํ อุกฺโกเฏติ ฯ

กติ อุกฺโกฏาติอาทิปุจฺฉานํ วิสฺสชฺชเน ฯ ทฺวาทสสุ
อุกฺโกเฏสุ อกตํ กมฺมนฺติอาทโย ตาว ตโย อุกฺโกฏา วิเสสโต
ทุติเย อนุวาทาธิกรเณ ลพฺภนฺติ ฯ อนีหตนฺติอาทโย ตโย ปฐเม
วิวาทาธิกรเณ ลพฺภนฺติ ฯ อวินิจฺฉิตนฺติอาทโย ตโย ตติเย
อาปตฺตาธิกรเณ ลพฺภนฺติ ฯ อวูปสนฺตนฺติอาทโย ตโย จตุตฺเถ
กิจฺจาธิกรเณ ลพฺภนฺติ ฯ อปิจ ทฺวาทสาปิ เอเกกสฺมึ อธิกรเณ
ลพฺภนฺติเยว ฯ

ตตฺถชาตกํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏตีติ ยสฺมึ วิหาเร
มยฺหํ อิมินา ปตฺโต คหิโต จีวรํ คหิตนฺติอาทินา นเยน
ปตฺตจีวราทีนํ อตฺถาย อธิกรณํ อุปฺปนฺนํ โหติ ตสฺมึเยว วิหาเร
อาวาสิกา สนฺนิปติตฺวา อลํ อาวุโสติ อตฺตปจฺจตฺถิเก
สญฺญาเปตฺวา ปาลิมุตฺตกวินิจฺฉเยเนว วูปสเมนฺติ ฯ อิทํ
ตตฺถชาตกํ อธิกรณํ นาม ฯ เยนาปิ วินิจฺฉเยเนว สมิตํ โสปิ
เอโก สมโถเยว ฯ อิมํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยํ ฯ ตตฺถชาตกํ
วูปสนฺตนฺติ สเจ ปน ตํ อธิกรณํ เนวาสิกา วูปสเมตุํ น
สกฺโกนฺติ ฯ อถญฺโญ วินยธโร เถโร อาคนฺตฺวา กึ อาวุโส
อิมสฺมึ วิหาเร อุโปสโถ วา ปวารณา วา ฐิตาติ ปุจฺฉติ ฯ
เตหิ จ ตสฺมึ อธิกรเณ กถิเต ตํ อธิกรณํ ขนฺธกโต จ
ปริวารโต จ สุตฺเตน วินิจฺฉินิตฺวา วูปสเมติ ฯ อิทํ ตตฺถ-
ชาตกํ วูปสนฺตํ นาม อธิกรณํ เอตํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ
ปาจิตฺติยเมว ฯ อนฺตรามคฺเคติ เต เจอตฺตปจฺจตฺถิกา น
มยํ เอตสฺส วินิจฺฉเย ติฏฺฐาม นายํ วินเย กุสโล อสุกสฺมึ
นาม คาเม วินยธรา เถรา วสนฺติ ตตฺถ คนฺตฺวา
วินิจฺฉินิสฺสามาติ คจฺฉนฺตา อนฺตรามคฺเคเยว การณํ สลฺลกฺเขตฺวา
อญฺญมญฺญํ วา สญฺญาเปนฺติ อญฺเญ วา เต ภิกฺขู นิชฺฌาเปนฺติ
อิทํปิ วูปสนฺตเมว โหติ ฯ เอวํ วูปสนฺตํ อนฺตรามคฺเค
อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ โย ตสฺสาปิ ปาจิตฺติยํ เอว ฯ อนฺตรามคฺเค
วูปสนฺตนฺติ นเหว โข ปน อญฺญมญฺญํ สญฺญตฺติยา วา
สภาคภิกฺขุนิชฺฌาปเนน วา วูปสนฺตํ โหติ ฯ อปิจ โข ปฏิปถํ
อาคจฺฉนฺโต เอโก วินยธโร ทิสฺวา กตฺถาวุโส คจฺฉถาติ
ปุจฺฉิตฺวา อสุกนฺนาม คามํ อิมินา นาม การเณนาติ วุตฺเต
อลํ อาวุโส กึ ตตฺถ คเตนาติ ตตฺเถว ธมฺเมน วินเยน
ตํ อธิกรณํ วูปสเมติ อิทํ อนฺตรามคฺเค วูปสนฺตํ นาม ฯ
เอตํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว ฯ ตตฺถ คตนฺติ สเจ ปน
อลํ อาวุโส กินฺตตฺถ คเตนาติ วุจฺจมานาปิ มยํ ตตฺเถว
คนฺตฺวา วินิจฺฉยํ ปาเปสฺสามาติ วินยธรสฺส วจนํ อนาทิยิตฺวา
คจฺฉนฺติเยว คนฺตฺวา สภาคภิกฺขูนํ เอตมตฺถํ อาโรเจนฺติ ฯ
สภาคภิกฺขู อลํ อาวุโส สงฺฆสนฺนิปาตํ นาม ครุกนฺติ
ตตฺเถว นิสีทาเปตฺวา วินิจฺฉินิตฺวา สญฺญาเปนฺติ ฯ อิทํปิ
วูปสนฺตเมว โหติ ฯ เอวํ วูปสนฺตํ ตตฺถ คตํ อธิกรณํ
อุกฺโกเฏติ โย ตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว ฯ ตตฺถ คตํ วูปสนฺตนฺติ
นเหว โข ปน สภาคภิกฺขูนํ สญฺญตฺติยา วูปสนฺตํ โหติ ฯ
อปิ จ โข สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา อาโรจิตํ สงฺฆมชฺเฌ
วินยธรา วูปสเมนฺติ ฯ อิทํ ตตฺถ คตํ วูปสนฺตํ นาม ฯ
เอตํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว ฯ สติวินยนฺติ ขีณาสวสฺส
ทินฺนํ สติวินยํ อุกฺโกเฏติ ปาจิตฺติยเมว ฯ อุมฺมตฺตกสฺส ทินฺเน
อมูฬฺหวินเย ปาปุสฺสนฺนสฺส ทินฺนาย ตสฺส ปาปิยสิกายปิ เอเสว
นโย ฯ ติณวตฺถารกํ อุกฺโกเฏตีติ สงฺเฆน ติณวตฺถารกสมเถน
วูปสมิเต อธิกรเณ อาปตฺติ นาม เอกํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา
อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา เทสิยมานา วุฏฺฐาติ ฯ
ยํ ปเนตํ นิทฺทายนฺตสฺสาปิ อาปตฺติวุฏฺฐานํ นาม เอตํ
มยฺหํ น ขมตีติ เอวํ วทนฺโตปิ ติณวตฺถารกํ อุกฺโกเฏติ
นาม ฯ ตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว ฯ

ฉนฺทาคตึ ฯเปฯ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏตีติ วินยธโร
หุตฺวา อตฺตโน อุปชฺฌายาทีนํ อตฺถาย อธมฺมํ ธมฺโมติอาทีนิ
ทีเปตฺวา ปุพฺเพ วินิจฺฉิตํ อธิกรณํ ทฺวาทสสุ อุกฺโกเฏสุ เยน
เกนจิ อุกฺโกเฏนฺโต ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ
นาม ฯ ทฺวีสุ ปน อตฺตปจฺจตฺถิเกสุ เอกสฺมึ อนตฺถมฺเม อจรีติ-
อาทินา นเยน สมุปฺปนฺนาฆาโต ตสฺส ปราชยํ อาโรปนตฺถํ
อธมฺมํ ธมฺโมติอาทีนิ ทีเปตฺวา ปุพฺเพ วินิจฺฉิตํ อธิกรณํ
ทฺวาทสสุ อุกฺโกเฏสุ เยนเกนจิ อุกฺโกเฏนฺโต โทสาคตึ
คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ นาม ฯ มนฺโท ปน โมมูโห
โมมูหตฺตาเอว อธมฺมํ ธมฺโมติอาทีนิ ทีเปตฺวา วุตฺตนเยเนว
อุกฺโกเฏนฺโต โมหาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ นาม ฯ
สเจ ปน ทฺวีสุ อตฺตปจฺจตฺถิเกสุ เอโก วิสมานิ กายกมฺมาทีนิ
คหณมิจฺฉาทิฏฺฐึ พลวนฺเต จ ปกฺขนฺตริเย อภิญฺญาเต ภิกฺขู
นิสฺสิตตฺตา วิสมนิสฺสิโต คหณนิสฺสิโต พลวนิสฺสิโต จ โหติ ฯ
ตสฺส ภเยน อยมฺเม ชีวิตนฺตรายํ วา พฺรหฺมจริยนฺตรายํ
วา กเรยฺยาติ อธมฺมํ ธมฺโมติอาทีนิ ทีเปตฺวา วุตฺตนเยเนว
อุกฺโกเฏนฺโต ภยาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ นาม ฯ

ตทหุปสมฺปนฺโนติ เอโก สามเณโร พฺยตฺโต โหติ
พหุสฺสุโต โส วินิจฺฉเย ปราชยํ ปตฺวา มงฺกุภูเต ภิกฺขู
ทิสฺวา ปุจฺฉติ กสฺมา มงฺกุภูตตฺถาติ ฯ เต ตสฺส ตํ การณํ
อาโรเจนฺติ ฯ โส เต เอวํ วเทติ โหตุ ภนฺเต มํ อุปสมฺปาเทถ
อหนฺตํ อธิกรณํ วูปสเมสฺสามีติ ฯ เต ตํ อุปสมฺปาเทนฺติ ฯ
โส ทุติยทิวเส เภรึ ปหริตฺวา สงฺฆํ สนฺนิปาเตติ ฯ ตโต
ภิกฺขูหิ เกน สงฺโฆ สนฺนิปาติโตติ วุตฺโต มยาติ วทติ ฯ
กสฺมา สนฺนิปาติโตติ ฯ หิยฺโย อธิกรณํ ทุพฺพินิจฺฉิตํ ตมหํ
อชฺช วินิจฺฉินิสฺสามีติ ฯ ตฺวํ ปน หิยฺโย กุหึ คโตติ ฯ
อนุปสมฺปนฺโนสฺมิ ภนฺเต อชฺช ปน อุปสมฺปนฺโนมฺหีติ ฯ โส
วตฺตพฺโพ อิทํ อาวุโส ตุมฺหาทิสานํ ภควตา สิกฺขาปทํ
ปญฺญตฺตํ ตทหุปสมฺปนฺโน อุกฺโกเฏติ อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติยนฺติ
คจฺฉ อาปตฺตึ เทเสหีติ ฯ อาคนฺตุเกปิ เอเสว นโย ฯ การโกติ
เอวํ สงฺเฆน สทฺธึ อธิกรณํ วินิจฺฉินิตฺวา ปริเวณคตํ ปราชิตา
ภิกฺขู วทนฺติ กิสฺส ภนฺเต ตุมฺเหหิ เอวํ วินิจฺฉิตํ อธิกรณํ
นนุ เอวํ วินิจฺฉินิตพฺพนฺติ ฯ โส กสฺมา ปฐมํเยว เอวํ
น วเทถาติ ตํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ ฯ โย เอวํ การโก
อุกฺโกเฏติ ตสฺสาปิ อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติยํ ฯ ฉนฺททายโกติ เอโก
อธิกรณวินิจฺฉเย ฉนฺทํ ทตฺวา สภาเค ภิกฺขู ปราชยํ ปตฺวา
อาคเต มงฺกุภูเต ทิสฺวา เสฺวทานิ อหํ วินิจฺฉินิสฺสามีติ สงฺฆํ
สนฺนิปาตาเปตฺวา กสฺมา สนฺนิปาตาเปสีติ วุตฺโต หิยฺโย
อธิกรณํ ทุพฺพินิจฺฉิตํ ตํ อหํ อชฺช วินิจฺฉินิสฺสามีติ ฯ หิยฺโย
ปน ตฺวํ กตฺถ คโตติ ฯ ฉนฺทํ ทตฺวา นิสินฺโนมฺหีติ ฯ โส
วตฺตพฺโพ อิทํ อาวุโส ตุมฺหาทิสานํ ภควตา สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ
ฉนฺททายโก อุกฺโกเฏติ อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติยนฺติ คจฺฉ อาปตฺตึ
เทเสหีติ ฯ