พุทธธรรมสงฆ์


อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

สญฺจริ กุฏิ วิหาโรติ สญฺจริตฺตํ สญฺญาจิกาย
กุฏิกรณํ มหลฺลกวิหารกรณญฺจ ฯ โธวนญฺจ ปฏิคฺคโหติ
อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา ปุราณจีวรํ โธวาปนญฺจ จีวร-
ปฏิคฺคหณญฺจ ฯ วิญฺญตฺตุตฺตริ อภิหฏฺฐุนฺติ อญฺญาตกํ คหปตึ
จีวรวิญฺญาปนํ ตทุตฺตริสาทิยน สิกฺขาปทญฺจ ฯ อุภินฺนํ ทูตเกน
จาติ จีวรเจตาปนํ อุปกฺขฏํ โหตีติ อาคตสิกฺขาปททฺวยญฺจ
ทูเตน จีวรเจตาปนปหิตสิกฺขาปทญฺจ ฯ โกสิยา สุทฺธเทฺวภาคา
ฉพฺพสฺสานิ นิสีทนนฺติ โกสิยมิสฺสกํ สนฺถตนฺติอาทีนิ ปญฺจ
สิกฺขาปทานิ ฯ ริญฺจนฺติ รูปิกา เจวาติ วิภงฺเค ริญฺจนฺติ
อุทฺเทสนฺติ อาคตํ เอฬกโลมโธวาปนํ รูปิยปฏิคฺคหณสิกฺขา-
ปทญฺจ ฯ อุโภ นานปฺปการกาติ รูปิยสํโวหารกยวิกฺกยสิกฺขาปท-
ทฺวยญฺจ ฯ อูนพนฺธนวสฺสิกาติ อูนปญฺจพนฺธนปตฺตสิกฺขาปทญฺจ
วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทญฺจ ฯ สุตฺตํ วิกปฺปเนน จาติ สุตฺตํ
วิญฺญาเปตฺวา จีวรวายาปนญฺจ ตนฺตวาเย อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร
วิกปฺปาปชฺชนญฺจ ฯทฺวารทานสิพฺพินี จาติ ยาว ทฺวารโกสา
อคฺคลฏฺฐปนาย อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ ทเทยฺย จีวรํ
สิพฺเพยฺยาติ วุตฺตสิกฺขา ปทตฺตยํ ฯ ปูวปจฺจยโชติ จาติ ปูเวหิ วา
มนฺเถหิ วา อภิหฏฺฐฐ ปวารณ สิกฺขาปทํ จาตุมฺมาสปฺปจฺจย-
ปวารณโชติสมาทหนสิกฺขาปทานิ จ ฯ รตนํ สูจิ มญฺโจ จ
ตูลํ นิสีทนกณฺฑุ จ วสฺสิกา จ สุคเตนาติ รตนสิกฺขา-
ปทญฺเจว สูจิฆรสิกฺขาปทาทีนิ จ สตฺต สิกฺขาปทานิ ฯ วิญฺญตฺติ
อญฺญเจตาปนา เทฺว สงฺฆิกา มหาชนิกา เทฺว ปุคฺคลา
ลหุกา ครูติ ยา ปน ภิกฺขุนี อญฺญํ วิญฺญาเปตฺวา อญฺญํ
วิญฺญาเปยฺยาติอาทีนิ นว สิกฺขาปฺทานิ ฯ เทฺว วิฆาสา
สาฏิกา จาติ อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา สงฺการํ วา
วิฆาสํ วา ติโรกุฑฺเฑ วา ติโรปากาเร วา ฉฑฺเฑยฺย
วา ฉฑฺฑาเปยฺย วา หริเต ฉฑฺเฑยฺย วา ฉฑฺฑาเปยฺย
วาติ เอวํ วุตฺตานิ เทฺว วิฆาสสิกฺขาปทานิ จ อุทกสาฏิกสิก-
ขาปทญฺจ ฯ สมณจีวเรน จาติ สมณจีวรํ ทเทยฺยาติ อิทเมตํ
สนฺธาย วุตฺตํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

เภทานุวตฺตทุพฺพจทูสทุฏฺฐุลฺลทิฏฺฐิ จาติ สงฺฆเภทานุ-
วตฺตกทุพฺพจกุลทูสกทุฏฺฐุลฺลาปตฺติปฏิจฺฉาทนทิฏฺฐิอปฺปฏินิสฺสชฺชน
สิกฺขาปทานิ ฯ ฉนฺทํ อุชฺชคฺฆิกา เทฺว จาติ ฉนฺทํ อทตฺวา
คมนสิกฺขาปทํ อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร คมนนิสีทนสิกฺขา-
ปททฺวยํ จ ฯ เทฺวปฺปสทฺทาติ อปฺปสทฺโท อนฺตรฆเร คมิสฺสามิ
นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขาปททฺวยํ จ ฯ น พฺยาหเรติ น สกวเฬน
มุเขน พฺยาหริสฺสามีติ สิกฺขาปทํ ฯฉมา นีจาสเน ฐานํ
ปจฺฉโต อุปฺปเถน จาติ ฉมายํ นิสีทิตฺวานีเจ อาสเน
นิสีทิตฺวา ฐิเตน นิสินฺนสฺส ปจฺฉโต คจฺฉนฺเตน ปุรโต
คจฺฉนฺตสฺส อุปฺปเถน คจฺฉนฺเตน ปเถน คจฺฉนฺตสฺส ธมฺม-
เทสนสิกฺขาปทานิ ฯ วชฺชานุวตฺติ คหณาติ วชฺชปฏิจฺฉาทน-
อุกฺขิตฺตานุวตฺตนหตฺถคหณาทิสงฺขาตานิ ตีณิ ปาราชิกานิ ฯ
โอสาเร ปจฺจาจิกฺขนาติ อนปโลเกตฺวา การกสงฺฆํ อนญฺญาย
คณสฺส ฉนฺทํ โอสาเรยฺยาติ จ พุทฺธํ ปจฺจาจิกฺขามีติ จ
วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ กสฺมึ สํสฏฺฐา เทฺว วธีติ กิสฺมิญฺจิเทว
อธิกรเณ ปจฺฉากตาติ จ ภิกฺขุนิโย ปเนว สํสฏฺฐา วิหรนฺตีติ
จ ยา ปน ภิกฺขุนี เอวํ วเทยฺย สํสฏฺฐาว อยฺเย ตุมฺเห
วิหรถาติ จ อตฺตานํ วธิตฺวา วธิตฺวา โรเทยฺยาติ จ
วุตฺตสิกฺขาปทานิ ฯ วิสิพฺเพ ทุกฺขิตาย จาติ ภิกฺขุนิยา จีวรํ
วิสิพฺเพตฺวา วา วิสิพฺพาเปตฺวา วาติ จ ทุกฺขิตํ สหชีวินินฺติ
จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ ปุน สํสฏฺฐา น วูปสเมติ สํสฏฺฐา
วิหเรยฺย คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วาติ เอวํ ปุน วุตฺตํ
สํสฏฺฐสิกฺขาปทญฺจ เอหยฺเย อิมํ อธิกรณํ วูปสเมหีติ วุจฺจมานา
สาธูติ ปฏิสฺสุณิตฺวา สา ปจฺฉา อนนฺตรายิกินี เนว
วูปสเมยฺยาติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ ฯ อารามญฺจ ปวารณาติ ชานํ
สภิกฺขุกํ อารามํ อนาปุจฺฉา ปวิเสยฺยาติ จ อุภโตสงฺเฆ ตีหิ
ฐาเนหิ น ปวาเรยฺยาติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ อนฺวฑฺฒมาสํ
สหชีวินี เทฺวติ อนฺวฑฺฒมาสํ ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุสงฺฆโต เทฺว
ธมฺมา ปจฺจาสึสิตพฺพาติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ สหชีวินึ วุฏฺฐาเปตฺวา
เทฺว วสฺสานิ เนว อนุคฺคเหยฺย สหชีวินึ วุฏฺฐาเปตฺวา เนว
วูปกาเสยฺยาติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยญฺจ ฯ จีวรํ อนุพนฺธนาติ
สเจ เม ตฺวํ อยฺเย จีวรํ ทสฺสสิ เอวาหนฺตํ วุฏฺฐาเปสฺสามีติ
จ สเจ มํ ตฺวํ อยฺเย เทฺว วสฺสานิ อนุพนฺธิสฺสสิ
เอวาหนฺตํ วุฏฺฐาเปสฺสามีติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ สตฺตตฺตึส
อิเม ธมฺมา ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อุพฺภตํ กฐินํ ตีณีติ นิฏฺฐิตจีวรสฺมึ ภิกฺขุนา อุพฺภตสฺมึ
กฐิเนติ วุตฺตานิ อาทิโต จ ตีณิ สิกฺขาปทานิ ฯ ปฐมํ
ปตฺตเภสชฺชนฺติ ทสาหปรมํ อติเรกปตฺโตติ วุตฺตปฐมปตฺต-
สิกฺขาปทญฺจ ปฏิสายนียานิ เภสชฺชานีติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ ฯ
อจฺเจกญฺจาปิ สาสงฺกนฺติ อจฺเจกจีวรสิกฺขาปทญฺจ ตทนนฺตรเมว
สาสงฺกสิกฺขาปทญฺจ ฯ ปกฺกมนฺเตน วา ทุเวติ ตํ ปกฺกมนฺโต
เนว อุทฺธเรยฺยาติ ภูตคามวคฺเค วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ อุปสฺสยํ
ปรมฺปราติ ภิกฺขุนีอุปสฺสยํ คนฺตฺวา ภิกฺขุนิโย โอวเทยฺยาติ
จ ปรมฺปรโภชเน ปาจิตฺติยนฺติ จ วุตฺต สิกฺขาปททฺวยญฺจ ฯ
อนติริตฺตํ นิมนฺตนาติ อนติริตฺตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วาติ
จ นิมนฺติโต สภตฺโต สมาโนติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ
วิกปฺปํ รญฺโญ วิกาเลติ สามํ จีวรํ วิกปฺเปตฺวาติ จ รญฺโญ
ขตฺติยสฺสาติ จ วิกาเล คามํ ปวิเสยฺยาติ จ วุตฺตสิกฺขา-
ปทตฺตยํ ฯ โวสาสารญฺญเกน จาติ โวสาสมานรูปา ฐิตาติ จ
ตถารูเปสุ อารญฺญเกสุ เสนาสเนสุ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิตนฺติ
จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ อุสูยา สนฺนิจยญฺจาติ อุสูยวาทิกาติ จ
ปตฺตสนฺนิจยํ กเรยฺยาติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ ปุเร ปจฺฉา
วิกาเล จาติ ยา ปน ภิกฺขุนี ปุเรภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวาติ
จ ปจฺฉาภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวาติ จ ยา ปน ภิกฺขุนี
วิกาเล กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวาติ จ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ ฯ
ปญฺจาหิกา สงฺกมนีติ ปญฺจาหิกํ สงฺฆาฏิวารํ อติกฺกเมยฺยาติ
จ จีวรํ สงฺกมนิยํ ธาเรยฺยาติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ เทฺวปิ
อาวสเถน จาติ อาวสถจีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺเชยฺย อาวสถํ
อนิสฺสชฺชิตฺวา จาริกํ ปกฺกเมยฺยาติ เอวํ อาวสเถน สทฺธึ
วุตฺตสิกฺขาปทานิ จ เทฺว ฯ ปสาเข อาสเน เจวาติ ปสาเข
ชาตํ คณฺฑํ วาติ จ ภิกฺขุสฺส ปุรโต อนาปุจฺฉา อาสเน
นิสีเทยฺยาติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ ตึสเอกูนกา อิเม ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

เอฬกโลมา เทฺว เสยฺยาติ เอฬกโลมสิกฺขาปทญฺเจว เทฺว
จ สหเสยฺยสิกฺขาปทานิ ฯ อาหจฺจปิณฺฑโภชนนฺติ อาหจฺจปาทก-
สิกฺขาปทญฺจ อาวสถปิณฺฑโภชนสิกฺขาปทญฺจ ฯ คณวิกาล-
สนฺนิธีติ คณโภชนวิกาลโภชนสนฺนิธิการกสิกฺขาปทตฺตยํ ฯ
ทนฺตโปเณนเจลกาติ ทนฺตโปณสิกฺขาปทญฺจ อเจลกสิกฺขาปทญฺจ ฯ
อุยฺยุตฺตํ วเส อุยฺโยธีติ อุยฺยุตฺตํ เสนํ ทสฺสนาย คจฺเฉยฺย
เสนาย วเสยฺย อุยฺโยธิกํ วา ฯเปฯ อนีกทสฺสนํ วา คจฺเฉยฺยาติ
วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ ฯ สุรา โอเรน นหายนาติ สุราปาน-
สิกฺขาปทญฺจ โอเรนฑฺฒมาสํ นหานสิกฺขาปทญฺจ ฯ ทุพฺพณฺเณ
เทฺว เทสนิกาติ ติณฺณํ ทุพฺพณฺณกรณานนฺติ วุตฺตสิกฺขา-
ปทญฺจ วุตฺตาวเสสํ ปาฏิเทสนียทฺวยญฺจ ฯ ลสุณุตฺติฏฺเฐ นจฺจนาติ
ลสุณสิกฺขาปทญฺจ ภิกฺขุสฺส ภุญฺชนฺตสฺส ปานีเยน วา วิธูปเนน วา
อุปติฏฺเฐยฺยาติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ นจฺจํ วา คีตํ วา
วาทิตํ วา ทสฺสนาย คจฺเฉยฺยาติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ ฯ อิโต
ปรํ ปาลึ วิรชฺฌิตฺวา ลิขนฺติ ฯ ยถา ปน อตฺถํ วณฺณยาม
เอวเมตฺถ อนุกฺกโม เวทิตพฺโพ ฯ นหานํ อตฺถรณํ เสยฺยาติ
นคฺคา นหาเยยฺยุํ เอกตฺถรณปาปุรณา ตุวฏฺเฏยฺยุํ เอกมญฺเจ
ตุวฏฺเฏยฺยุนฺติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ ฯ อนฺโตรฏฺเฐ ตถา พหีติ
อนฺโตรฏฺเฐ สาสงฺกสมฺมเต ติโรรฏฺเฐ สาสงฺกสมฺมเตติ วุตฺต-
สิกฺขาปททฺวยํ ฯ อนฺโตวสฺสํ จิตฺตาคารนฺติ อนฺโตวสฺสํ จาริกํ
ปกฺกเมยฺย ราชาคารํ วา จิตฺตาคารํ วา ฯเปฯ โปกฺขรณึ
วา ทสฺสนาย คจฺเฉยฺยาติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ อาสนฺทิ
สุตฺตกนฺตนาติ อาสนฺทึ วา ปลฺลงฺกํ วา ปริภุญฺเชยฺย สุตฺตํ
กนฺเตยฺยาติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ เวยฺยาวจฺจํ สหตฺถา จาติ
คิหิเวยฺยาวจฺจํ กเรยฺย อาคาริกสฺส วา ปริพฺพาชกสฺส วา
ปริพฺพาชิกาย วา สหตฺถา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ทเทยฺยาติ
วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ อภิกฺขุกาวาเสน จาติ อภิกฺขุเก อาวาเส
วสฺสํ วเสยฺยาติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ ฯ ฉตฺตํ ยานญฺจ
สงฺฆาณินฺติ ฉตฺตุปาหนํ ธาเรยฺย ยาเนน ยาเยยฺย สงฺฆาณึ
ธาเรยฺยาติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ ฯ อลงฺการํ คนฺธวาสิตนฺติ
อิตฺถาลงฺการํ ธาเรยฺย คนฺธวณฺณเกน นหาเยยฺย วาสิตเกน
ปิญฺญาเกน นหาเยยฺยาติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ ฯ ภิกฺขุนีติอาทินา
ภิกฺขุนิยา อุมฺมทฺทาเปยฺยาติอาทีนิ จตฺตาร สิกฺขาปทานิ
วุตฺตานิ ฯ อสงฺกจฺฉิกา อาปตฺตีติ อสงฺกจฺฉิกา คามํ ปวิเสยฺย
ปาจิตฺติยนฺติ เอวํ วุตฺตา อาปตฺติ ฯ จตฺตารีสา จตุตฺตรีติ เอตานิ
สพฺพานิ จตุจตฺตาฬีส สิกฺขาปทานิ ฯ กาเยน น วาจาจิตฺเตน
กายจิตฺเตน น วาจโตติ กาเยน เจว กายจิตฺเตน จ สมุฏฺฐหนฺติ
น วาจาจิตฺเตน น วาจโตติ อตฺโถ ฯ ทฺวิสมุฏฺฐานิกา สพฺเพ
สมา เอฬกโลมกาติ อิทํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ปทญฺญตฺร อสมฺมตาติ ปทโส ธมฺมํ มาตุคามสฺส อุตฺตรึ
ฉปฺปญฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสยฺย อญฺญตฺร วิญฺญุนา ปุริสวิคฺคเหน
อสมฺมโต ภิกฺขุนิโย โอวเทยฺยาติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ ฯ ตถา
อตฺถงฺคเตน จาติ อตฺถงฺคเต สุริเย โอวเทยฺยาติ อิทเมตํ สนฺธาย
วุตฺตํ ฯ ติรจฺฉานวิชฺชา เทฺวติ ติรจฺฉานวิชฺชํ ปริยาปุเณยฺย
ติรจฺฉานวิชฺชํ วาเจยฺยาติ เอวํ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ ฯ อโนกาเส
จ ปุจฺฉนาติ อโนกาสกตภิกฺขุํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยาติ อิทเมตํ
สนฺธาย วุตฺตํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อทฺธานนาวํ ปณีตนฺติ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิธาย
เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย เอกํ นาวํ อภิรูเหยฺย ปณีตโภชนานิ
อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺยาติ
วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ ฯ มาตุคาเมน สงฺฆเรติ มาตุคาเมน สทฺธึ
สํวิธาย คมนญฺจ สมฺพาเธ โลมํ สํหเรยฺยาติ วุตฺตสิกฺขา-
ปทญฺจ ฯ ธญฺญํ นิมนฺติตา เจวาติ ธญฺญํ วิญฺญาเปตฺวา วาติ
จ นิมนฺติตา วา ปวาริตา วา ขาทนียํ วา โภชนียํ
วา ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วาติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ ฯ อฏฺฐ
จาติ ภิกฺขุนีนํ วุตฺตา อฏฺฐ ปาฏิเทสนียา ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

เถยฺยสตฺถํ อุปสฺสุตีติ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ สํวิธาย
เอกทฺธานมคฺคคมนญฺจ อุปสฺสุตึ ติฏฺฐนญฺจ ฯ สูปวิญฺญาปเนน
จาติ อิทํ สูโปทนวิญฺญตฺตึ สนฺธาย วุตฺตํ ฯ รตฺติ ฉนฺนญฺจ
โอกาสนฺติ รตฺตนฺธกาเร อปฺปทีเป ปฏิจฺฉนฺเน โอกาเส
อชฺโฌกาเส ปุริเสน สทฺธินฺติ เอวํ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ ฯ พฺยูเหน
สตฺตมาติ อิทํ ตทนนฺตรเมว รถิกาย วา พฺยูเห วา ปุริเสน
สทฺธินฺติ อาคตสิกฺขาปทํ สนฺธาย วุตฺตํ ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

ธมฺมเทสนสมุฏฺฐานานิ เอกาทส อุตฺตานาเนว ฯ เอวํ
ตาว สมฺภินฺนสมุฏฺฐานํ เวทิตพฺพํ ฯ นิยตสมุฏฺฐานํ ปน ติวิธํ
ตํ เอเกกสฺเสว สิกฺขาปทสฺส โหติ ตํ วิสสเยว ทสฺเสตุํ ภูตํ
กาเยนชายตีติอาทิ วุตฺตํ ฯ ตํ อุตฺตานเมว ฯ เนตฺติธมฺมา-
นุโลมิกนฺติ วินยปาลิธมฺมสฺส อนุโลมนฺติ ฯ
สมุฏฺฐานสีสวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
________________

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

กติปุจฺฉาวารวณฺณนา
อิทานิ อาปตฺติอาทิโกฏฺฐาเสสุ โกสลฺลชนนตฺถํ กติ
อาปตฺติโยติ อาทินา นเยน มาติกํ ฐเปตฺวา นิทฺเทสปฏินิทฺเทส-
วเสน วิภงฺโค วุตฺโต ฯ ตตฺถ กติ อาปตฺติโยติ มาติกาย
จ วิภงฺเค จ อาคตาปตฺติปุจฺฉา ฯ เอส นโย ทุติยปเทปิ ฯ
เกวลญฺเหตฺถ อาปตฺติโย เอว ราสิวเสน ขนฺธาติ วุตฺตา ฯ
วินีตวตฺถูนีติ ตาสํ อาปตฺตีนํ วินยปุจฺฉา ฯ วินีตํ วินโย
วูปสโมติ อิทญฺหิ อตฺถโต เอกํ ฯ วินีตานิเยว วินีตวตฺถูนีติ
อยเมตฺถ ปทตฺโถ ฯ อิทานิ เยสุ สติ อาปตฺติโย โหนฺติ
อสติ น โหนฺติ เต ทสฺเสตุํ กติ อคารวาติ ปุจฺฉาทฺวยํ ฯ
วินีตวตฺถูนีติ อยํ ปน เตสํ อคารวานํ วินยปุจฺฉา ฯ ยสฺมา
ปน ตา อาปตฺติโย วิปตฺติอปฺปตฺตา นาม นตฺถิ ตสฺมา กติ
วิปตฺติโยติ อยํ อาปตฺตีนํ วิปตฺติภาวปุจฺฉา ฯ กติ อาปตฺติ-
สมุฏฺฐานาติ ตาสํเยว อาปตฺตีนํ สมุฏฺฐานปุจฺฉา ฯ วิวาทมูลานิ
อนุวาทมูลานีติ อิมา วิวาทาธิกรณํ อนุวาทาธิกรณนฺติ
อาคตานํ วิวาทานุวาทานํ มูลปุจฺฉา ฯ สาราณียา ธมฺมาติ
วิวาทานุวาทมูลานํ อภาวกรณธมฺมปุจฺฉา ฯ เภทกรวตฺถูนีติ อยํ
เภทสํวตฺตนิกํ วา อธิกรณนฺติอาทีสุ วุตฺตเภทกรณปุจฺฉา ฯ
อธิกรณานีติ เภทกรวตฺถูสุ สติ อุปฺปชฺชนกธมฺมปุจฺฉา ฯ สมถาติ
เตสํเยว วูปสมนธมฺมปุจฺฉา ฯ
ปญฺจ อาปตฺติโยติ มาติกาย อาคตวเสน วุตฺตา ฯ สตฺตาติ
วิภงฺเค อาคตวเสน ฯ

อรรถกถาบาลีฉบับสยามรัฐ

อารกา เอเตหิ รมตีติ อารติ ฯ ภุสา วา รติ
อารติ ฯ วินา เอเตหิ รมตีติ วิรติ ฯ ปจฺเจกํ ปจฺเจกํ
วิรตีติ ปฏิวิรติ ฯ เวรํ มณติ วินาเสตีติ เวรมณี ฯ น เอตาย
เอเต อาปตฺติกฺขนฺธา กริยนฺตีติ อกิริยา ฯ ยํ เอตาย อสติ
อาปตฺติกฺขนฺธกรณํ อุปฺปชฺเชยฺย ตสฺส ปฏิปกฺขโต อกรณํ ฯ
อาปตฺติกฺขนฺธอชฺฌาปตฺติยา ปฏิปกฺขโต อนชฺฌาปตฺติ ฯ เวลนโต
เวลา จลนโต วินาสนโตติ อตฺโถ ฯ นิยฺยานํ สิโนติ พนฺธติ
นิวาเรตีติ เสตุ ฯ อาปตฺติกฺ ขนฺธานเมตํ อธิวจนํ ฯ โส เสตุ
เอตาย หญฺญตีติ เสตุฆาโต ฯ เสสวินีตวตฺถุนิทฺเทเสสุปิ เอเสว
นโย ฯ