วิธูปนนฺติ วีชนี วุจฺจติ ฯ ตาลวณฺฏํ ปน ตาลปณฺเณหิ
วา กตํ โหตุ เวฬุทนฺตวิลิเวหิ วา โมรปิญฺเชหิ วา จมฺมวิกตีหิ
วา สพฺพํ วฏฺฏติ ฯ
มกสวีชนีติ ทนฺตมยวิสาณมยทณฺฑกาปิ วฏฺฏติ ฯ วากมย-
วีชนิยา เกตกปาโรหกณฺฑลปณฺณาทิมยาปิ สงฺคหิตา ฯ

คิลานสฺส ฉตฺตนฺติ เอตฺถ ยสฺส กายทาโห วา
จิตฺตโกโป วา โหติ จกฺขุํ วา ทุพฺพลํ อญฺโญ วา โกจิ
อาพาโธ วินา ฉตฺเตน อุปฺปชฺชติ ฯ ตสฺส คาเม วา อรญฺเญ
วา ฉตฺตํ วฏฺฏติ ฯวสฺเส ปน จีวรคุตฺตตฺถํ วาฬมิคโจรภเยสุ
จ อตฺตคุตฺตตฺถํปิ วฏฺฏติ ฯ เอกปณฺณฉตฺตมฺปน สพฺพตฺเถว
วฏฺฏติ ฯ

อสิสฺสาติ อสิ อสฺส ฯ วิโชตลตีติ วิโชเตติ ฯ
ทณฺฑสมฺมตินฺติ เอตฺถ ปมาณยุตฺโต จตุหตฺโถเยว ทณฺโฑ
สมฺมนฺนิตฺวา ทาตพฺโพ ฯ ตโต โอนาติริตฺโต วินาปิ สมฺมติยา
สพฺเพสํ วฏฺฏติ ฯ
สิกฺกา ปน อคิลานสฺส น วฏฺฏติ ฯ คิลานสฺสาปิ
สมฺมนฺนิตฺวา ว ทาตพฺพา ฯ

โรมฏฺฐกสฺสาติ เอตฺถ ฐเปตฺวา โรมฏฺฐกํ เสสานํ
อุคฺคารํ มุเข สนฺถาเรตฺวา คิลนฺตานํ อาปตฺติ ฯ สเจ ปน
อสนฺถริตเมว ปรคลํ คจฺฉติ วฏฺฏติ ฯ
ยํ ทียมานนฺติ อิทํ โภชนวคฺเค วณฺณิตเมว ฯ

กุปฺปํ กริสฺสามีติ สทฺทํ กริสฺสามิ ฯ นขาทีหิ นขจฺเฉทเน
อาปตฺติ นตฺถิ ฯ อตฺตานุรกฺขนตฺถํ ปน นขจฺเฉทนํ อนุญฺญาตํ ฯ
วีสติมฏฺฐนฺติ วีสติปิ นเข ลิขิตมฏฺเฐ การาเปนฺติ ฯ
มลมตฺตนฺติ นขโต มลมตฺตํ อปกฑฺฒิตุํอนุชานามีติ อตฺโถ ฯ

ขุรสิปาฏิกนฺติ ขุรโกสกํ ฯ
มสฺสุํ กปฺปาเปนฺตีติ กตฺตริยา มสฺสุํ เฉทาเปนฺติ ฯ
มสฺสุํ วฑฺฒาเปนฺตีติ มสฺสุํ ทีฆํ การาเปนฺติ ฯ โคโลมิกนฺติ
หนุกมฺหิ ทีฆํ กตฺวา ฐปิตํ เอฬกมสฺสุกํ วุจฺจติ ฯ จตุรสฺสกนฺติ
จตุกฺโกณํ ฯ ปริมุขนฺติ อุเร โลมราชิสํหรณํ ฯ อฑฺฒรุกนฺติ อุทเร
โลมราชิฐปนํ ฯ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ มสฺสุกปฺปนาทีสุ สพฺพตฺถ
อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส ฯ
อาพาธปฺปจฺจยา สมฺพาเธ โลมนฺติ คณฺฑวณรุจิอาทิ-
อาพาธปฺปจฺจยา(๑)ฯ
อาพาธปฺปจฺจยา กตฺตริกายาติ คณฺฑวณรุจิสีส-
โรคาพาธปฺปจฺจยา ฯ
สกฺขราทีหิ นาสิกโลมคาหาปเน อาปตฺติ นตฺถิ ฯ
อตฺตานุรกฺขนตฺถมฺปน สณฺฑาโส อนุญฺญาโต ฯ
น ภิกฺขเว ปลิตํ คาหาเปตพฺพนฺติ เอตฺถ ยํ ภมุกายํ
วาลลาเฏ วา ทาฐิกาย วา อุคฺคนฺตฺวา วิภจฺฉํ ฐิตํ
ตาทิสํ โลมํ วา ปลิตํ วา อปลิตํ วา คาเหตุํวฏฺฏติ ฯ
กํสปตฺถริกาติ กํสภณฺฑพาณิชา ฯ
พนฺธนมตฺตนฺติ วาสิกตฺตรยฏฺฐิกาทีนํ พนฺธนมตฺตํ ฯ
# ๑. …รุธิ… อิติปิ ฯ

น ภิกฺขเว อกายพนฺธเนนาติ เอตฺถ อพนฺธิตฺวา
นิกฺขมนฺเตนยตฺถ สรติ ตตฺถ พนฺธิตพฺพํ ฯ อาสนสาลาย
พนฺธิสฺสามีติ คนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ สริตฺวา ยาว น พนฺธติ น
ตาว ปิณฺฑาย จริตพฺพํ ฯ
กลาพุกนฺนาม พหุรชฺชุกํ ฯ เทฑฺฑุภกนฺนาม อุทก-
สปฺปสีสสทิสํ ฯ มุรชฺชนฺนาม มุรชฺชวฏฺฏสณฺฐานํ เวเฐตฺวา
กตํ ฯ มทฺทวีณนฺนาม ปามงฺคสณฺฐานํ ฯ อีทิสํ หิ เอกมฺปิ
น วฏฺฏติ ปเคว พหูนิ ฯ ปฏฺฏิกํ สูกรนฺตกนฺติ เอตฺถ ปกติวีตา
วา มจฺฉกณฺฏกวายิมา วา ปฏฺฏิกา วฏฺฏติ ฯ เสสา
กุญฺชรจฺฉิกาทิเภทา น วฏฺฏติ ฯ สูกรนฺตกนฺนาม สูกรวฏฺฏิ-
กุญฺจิกโกสกสณฺฐานํ โหติ ฯ เอกรชฺชุกมฺปน มุทฺทิกกาย-
พนฺธนญฺจ สูกรนฺตกํ อนุโลเมติ ฯ อนุชานามิ ภิกฺขเว มุรชฺชํ
มทฺทวีณนฺติ อิทํ ทสาสุเยว อนุญฺญาตํ ฯ ปามงฺคทสา เจตฺถ
จตุนฺนํ อุปริ น วฏฺฏติ ฯ โสภกนฺนาม เวเฐตฺวา มุข-
วฏฺฏิสิพฺพนํ ฯ คุณกนฺนาม มุทฺทิกสณฺฐาเนน สิพฺพนํ ฯ เอวํ
สิพฺพิตา หิ อนฺตา ถิรา โหนฺติ ฯ ปวนนฺโตติ ปาสนฺโต
วุจฺจติ ฯ

หตฺถิโสณฺฑิกนฺนาม นาภีมูลโต หตฺถิโสณฺฑสณฺฐานํ
โอลมฺพกํ กตฺวา นิวตฺถํ โจฬกอิตฺถีนํ นิวาสนํ วิย ฯ
มจฺฉวาฬกนฺนาม เอกโต ทสนฺตํ เอกโต ปาสนฺตํ โอลมฺพิตฺวา
นิวตฺถํ ฯ จตุกณฺณกนฺนาม อุปริ เทฺว เหฏฺฐโต เทฺวติ เอวํ
จตฺตาโร กณฺเณ ทสฺเสตฺวา นิวตฺถํ ฯ ตาลวณฺฏกนฺนาม
ตาลวณฺฏากาเรน สาฏกํ โอลมฺเพตฺวา นิวาสนํ ฯ สตวลฺลิกนฺนาม
ทีฆสาฏกํ อเนกกฺขตฺตุํ โอภญฺชิตฺวา โอวฏฺฏิกํ กโรนฺเตน
นิวตฺถํ ฯ วามทกฺขิณปสฺเสสุ วา นิรนฺตรํ วลฺลิโย ทสฺเสตฺวา
นิวตฺถํ ฯ สเจ ปน ชานุโต ปฏฺฐาย เอกา วา เทฺว วา
วลฺลิโย ปญฺญายนฺติ วฏฺฏติ ฯ
สํเวลิยํ นิวาเสนฺตีติ มลฺลกมฺมกราทโย วิย กจฺฉํ
พนฺธิตฺวา นิวาเสนฺติ ฯ เอวํ นิวาเสตุํ คิลานสฺสาปิ มคฺค-
ปฏิปนฺนสฺสาปิ น วฏฺฏติ ฯ ยํปิ มคฺคํ คจฺฉนฺตา เอกํ
วา เทฺว วา โกเณ อุกฺขิปิตฺวา อนฺตรวาสกสฺส อุปริ
ลคฺเคนฺติ อนฺโต วา เอกํ กาสาวํ ตถา นิวาเสตฺวา พหิ
อปรํ นิวาเสนฺติ สพฺพํ น วฏฺฏติ ฯคิลาโน ปน อนฺโต
กาสาวสฺส โอวฏฺฏิกํ ทสฺเสตฺวา อปรํปิ อุปริ นิวาเสตุํ
ลภติ ฯ อคิลาเนน เทฺว นิวาเสนฺเตน สคุณํปิ กตฺวา
นิวาเสตพฺพานิ ฯ อิติ ยญฺจ อิธ ปฏิกฺขิตฺตํ ยญฺจ เสขิย-
วณฺณนายํ ตํ สพฺพํ วชฺเชตฺวา นิพฺพิการํ ติมณฺฑลํ
ปฏิจฺฉาเทนฺเตน ปริมณฺฑลํ นิวาเสตพฺพํ ฯ โส ยงฺกิญฺจิ วิการํ
กโรนฺโต ทุกฺกฏา น มุจฺจติ ฯ น ภิกฺขเว คิหิปารุตํ
ปารุปิตพฺพนฺติ เอวํ ปฏิกฺขิตฺตํ คิหิปารุปนํ อปารุปิตฺวา
อุโภ กณฺเณ สมํ กตฺวา ปารุปนํ ปริมณฺฑลปารุปนนฺนาม ฯ
ตํ ปารุปิตพฺพํ ฯ ตตฺถ ยงฺกิญฺจิ เสตปฏปารุปนํ ปริพฺพาชก-
ปารุตํ เอกสาฏกปารุตํ โสณฺฑปารุตํ อนฺเตปุริกาปารุตํ
มหาเชฏฺฐกปารุตํ กุฏิปฺปเวสกปารุตํ พฺราหฺมณปารุตํ ปาลิ-
การกปารุตนฺติเอวมาทิ ปริมณฺฑลลกฺขณโต อญฺญถา ปารุตํ
สพฺพเมตํ คิหิปารุตํ นาม ฯตสฺมา ยถา เสตปฏา
อฑฺฒปาลิกา นิคณฺฐา ปารุปนฺติ ยถา จ เอกจฺเจ
ปริพฺพาชกา อุรํ วิวริตฺวา ทฺวีสุ อํสกูเฏสุ ปารุปนํ ฐเปนฺติ
ยถา จ เอกสาฏกา มนุสฺสา นิวตฺถสาฏกสฺส เอเกน อนฺเตน
ปิฏฺฐึ ปารุปิตฺวา อุโภ กณฺเณ อุโภสุ อํสกูเฏสุ ฐเปนฺติ
ยถา จสุราโสณฺฑาทโย สาฏเกน คีวํ ปริกฺขิปนฺตา อุโภ
อนฺเต อุทเรวา โอลมฺพนฺติ ปิฏฺฐิยํ วา ขิปนฺติ ยถา จ
อนฺเตปุริกาทโย อกฺขิตารกมตฺตํ ทสฺเสตฺวา โอคุณฺฐิกํ ปารุปนฺติ
ยถา จ มหาเชฏฺฐกา ทีฆสาฏกํ นิวาเสตฺวา ตสฺเสว เอเกน
อนฺเตน สกลสรีรํ ปารุปนฺติ ยถา จ กสกา เขตฺตกุฏึ ปวิสนฺตา
สาฏกํ ปลิเวเฐตฺวาอุปกจฺฉเก ปกฺขิปิตฺวา ตสฺเสว เอเกน
อนฺเตน สรีรํ ปารุปนฺติ ยถา จ พฺราหฺมณา อุภินฺนํ
อุปกจฺฉกานํ อนฺตเรน สาฏกํ ปเวเสตฺวา อํสกูเฏสุ ปกฺขิปนฺติ
ยถา จ ปาลิการโก ภิกฺขุ เอกํสปารุปเนน ปารุตํ วามพาหุํ
วิวริตฺวา จีวรํ อํสกูฏํ อาโรเปติ เอวเมว อปารุปิตฺวา สพฺเพปิ
เอเต อญฺเญ จ เอวรูเป ปารุปนโทเส วชฺเชตฺวา นิพฺพิการํ
ปริมณฺฑลํ ปารุปิตพฺพํ ฯ ตถา อปารุเปตฺวา อาราเม วา
อนฺตรฆเร วา อนาทเรน ยงฺกิญฺจิ วิการํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ฯ

มุณฺฑวฏฺฏีติ ยถา รญฺโญ กุหิญฺจิ คจฺฉโต ปริกฺขาร-
ภณฺฑวหมนุสฺสาติ อธิปฺปาโย ฯ
อนฺตรากาชนฺติ มชฺเฌ ลคฺเคตฺวา ทฺวีหิ วหิตพฺพภารํ ฯ
อจกฺขุสฺสนฺติ จกฺขูนํ หิตํ น โหติ ปริหานึ ชเนติ ฯ
น ฉาเทตีติ น รุจฺจติ ฯ
อฏฺฐงฺคุลปรมนฺติ มนุสฺสานํ ปมาณงฺคุเลน อฏฺฐงฺคุล-
ปรมํ ฯ
อติมนฺทาหกนฺติ อติขุทฺทกํ ฯ

ทยํ อาเฬเปนฺตีติ ติณวนาทีสุ อคฺคึ เทนฺติ ฯ
ปฏคฺคินฺติ ปฏิอคฺคึ ทาตุํ ฯ ปริตฺตนฺติ อปหริตกรเณน
วา ปริกฺขาขณเนน วา ปริตฺตานํ ฯ เอตฺถ ปน อนุปสมฺปนฺเน
สติ สยํ อคฺคึ ทาตุํ น ลภติ อสติ อคฺคึปิ ทาตุํ ภูมึ
ตจฺเฉตฺวา ติณานิปิ หริตุํ ปริกฺขํปิ ขณิตุํ อลฺลสาขํ ภญฺชิตฺวา
อคฺคึ นิพฺพาเปตตปิ ลภติ ฯ เสนาสนํ ปตฺตํ วา อปฺปตฺตํ
วา ตถานิพฺพาเปตุํ ลภติเยว ฯ อุทเกน ปน กปฺปิเยเนว
ลภติ น อิตเรน ฯ