อิทานิ ยํ วุตฺตํ ปกฺขมานตฺตญฺจ สโมธานมานตฺตญฺจ
อวเสสปริวาสกถาวสาเน กถยิสฺสามาติ ตสฺโสกาโส สมฺปตฺโต
ตสฺมา วุจฺจติ ฯ
ปกฺขมานตฺตนฺติ ภิกฺขุนิยา ทาตพฺพมานตฺตํ ฯ ตมฺปน
ปฏิจฺฉนฺนายปิ อปฺปฏิจฺฉนฺนายปิ อาปตฺติยา อฑฺฒมาสเมว
ทาตพฺพํ ฯ วุตฺตํ เหตํ ภควตา ครุธมฺมํ อชฺฌาปนฺนาย
ภิกฺขุนิยา อุภโตสงฺเฆ ปกฺขมานตฺตํ จริตพฺพนฺติ ฯ ตํ ปน
ภิกฺขุนีหิ อตฺตโน สีมํ โสเธตฺวา วิหารสีมาย วา วิหารสีมํ
โสเธตุํ อสกฺโกนฺตีหิ ขณฺฑสีมาย วา สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน
จตุวคฺคํ คณํ สนฺนิปาตาเปตฺวา ทาตพฺพํ ฯ สเจ เอกา
อาปตฺติ โหติ เอกิสฺสา วเสน สเจ เทฺว วา ติสฺโส วา
สมฺพหุลา วา เอกวตฺถุกา วา นานาวตฺถุกา วา ตาสํ
ตาสํ วเสน วตฺถุโคตฺตนามอาปตฺตีสุ ยํ ยํ อิจฺฉติ ตํ
ตํ อาทาย โยชนา กาตพฺพา ฯ ตตฺริทํ เอกาปตฺติวเสน
มุขมตฺตทสฺสนํ ฯ ตาย อาปนฺนาย ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุนีสงฺฆํ
อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา วุฑฺฒานํ ภิกฺขุนีนํ
ปาเท วนฺทิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา
เอวมสฺส วจนียา อหํ อยฺเย เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ
คามนฺตรํ สาหํ อยฺเย สงฺฆํเอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย
ปกฺขมานตฺตํ ยาจามีติ ฯ เอวํติกฺขตฺตุํ ยาจาเปตฺวา พฺยตฺตาย
ภิกฺขุนิยา ปฏิพลาย สงฺโฆ ญาเปตพฺโพ สุณาตุ เม อยฺเย
สงฺโฆ อยํ อิตฺถนฺนามา ภิกฺขุนี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชิ
คามนฺตรํ สา สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย
ปกฺขมานตฺตํ ยาจติ ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ สงฺโฆ
อิตฺถนฺนามาย ภิกฺขุนิยา เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย
ปกฺขมานตฺตํ ทเทยฺย เอสา ญตฺติ สุณาตุ เม อยฺเย
สงฺโฆ อยํ ฯเปฯ ทุติยมฺปิ….. ตติยมฺปิ เอตมตฺถํ วทามิ สุณาตุ
เม อยฺเย สงฺโฆ ฯเปฯ เทติ….. ทินฺนํ สงฺเฆน อิตฺถนฺนามาย
ภิกฺขุนิยา เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ ขมติ
สงฺฆสฺสตสฺมา ตุณฺหี เอวเมตํ ธารยามีติ ฯ กมฺมวาจาย
ปริโยสาเน วตฺตํสมาทิยิตฺวา ภิกฺขุมานตฺตกถาย วุตฺตนเยเนว
สงฺฆสฺส อาโรเจตฺวานิกฺขิตฺตวตฺตํ วสิตุกามาย ตตฺเถว
สงฺฆมชฺเฌ วา ปกฺกนฺตาสุ ภิกฺขุนีสุ เอกาย ภิกฺขุนิยา วา
ทุติยิกาย วา สนฺติเก วุตฺตนเยเนว นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ อญฺญิสฺสา
ปน อาคนฺตุกาย สนฺติเก อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ นิกฺขิตฺต-
กาลโต ปฏฺฐาย ปกตตฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ ฯ ปุน สมาทิยิตฺวา
อรุณํ อุฏฺฐาเปนฺติยา ปน ภิกฺขุนีนํเยว สนฺติเก วสิตุํ น
ลพฺภติ ฯ อุภโตสงฺเฆ ปกฺขมานตฺตํ จริตพฺพนฺติ หิ วุตฺตํ ฯ
ตสฺมา อสฺสา อาจริยุปชฺฌายาหิ วิหารํ คนฺตฺวา สงฺคาหก-
ปกฺเข ฐิโต เอโก มหาเถโร วา ธมฺมกถิโก วา ภิกฺขุ
วตฺตพฺโพ เอกิสฺสา ภิกฺขุนิยา วินยกมฺมํ กาตพฺพํ อตฺถิ
ตตฺร โน อยฺย จตฺตาโร ภิกฺขู เปเสถาติ ฯ สงฺคหํ อกาตุํ
น ลพฺภติเปเสสฺสามาติ วตฺตพฺพํ ฯ จตูหิ ปกตตฺตภิกฺขุนีหิ
มานตฺตจารินึ ภิกฺขุนึ คเหตฺวา อนฺโตอรุเณเยว นิกฺขมิตฺวา
คามูปจารโต เทฺว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมิตฺวา มหามคฺคา โอกฺกมฺม
คุมฺพวติอาทีหิ ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน นิสีทิตพฺพํ ฯ วิหารูปจารโตปิ
เทฺว เลฑฺฑุปาตา อติกฺกมิตพฺพา จตูหิ ปกตตฺตภิกฺขูหิปิ ตตฺถ
คนฺตพฺพํ ฯ คนฺตฺวา จ ปน ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ น เอกฏฺฐาเน
นิสีทิตพฺพํ ปฏิกฺกมิตฺวา อวิทูเร ฐาเน นิสีทิตพฺพนฺติ กุรุนฺทิยํ
วุตฺตํ ฯ มหาปจฺจรีอาทีสุ ปน ภิกฺขุนีหิปิ พฺยตฺตํ เอกํ วา
เทฺว วา อุปาสิกาโย ภิกฺขูหิปิ เอกํ วา เทฺว วา อุปาสเก
อตฺตรกฺขนตฺถาย คเหตฺวา คนฺตพฺพนฺติ วุตฺตํ ฯ กุรุนฺทิยํเยว
ภิกฺขุนีอุปสฺสยสฺส จ ภิกฺขุวิหารสฺส จ อุปจารํ มุญฺจิตุํ วฏฺฏตีติ
วุตฺตํ ฯ คามสฺสาติ น วุตฺตํ ฯ เอวํ นิสินฺเนสุ ภิกฺขูสุ จ
ภิกฺขุนีสุ จ ตาย ภิกฺขุนิยา มานตฺตํ สมาทิยามิ วตฺตํ
สมาทิยามีติ วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ภิกฺขุนีสงฺฆสฺส ตาว เอวํ
อาโรเจตพฺพํ อหํ อยฺเย เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ คามนฺตรํ
สาหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ
ยาจึตสฺสา เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย
ปกฺขมานตฺตํ อทาสิ สาหํ ปกฺขมานตฺตํ จรามิ เวทิยามหํ
อยฺเย เวทิยตีติ มํ สงฺโฆ ธาเรตูติ ฯ ตโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส
สนฺติเก คนฺตฺวา เอวํ อาโรเจตพฺพํ อหํ อยฺยา เอกํ อาปตฺตึ
อาปชฺชึ คามนฺตรํ ฯเปฯเวทิยามหํ อยฺยา เวทิยตีติ มํ
สงฺโฆ ธาเรตูติ ฯ อิธาปิ ยาย กายจิ ภาสาย อาโรเจตุํ
วฏฺฏติ ฯ อาโรเจตฺวา ภิกฺขุนีสงฺฆสฺเสว สนฺติเก นิสีทิตพฺพํ ฯ
อาโรจิตกาลโต ปฏฺฐาย ภิกฺขูนํ คนฺตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจ สาสงฺกํ
โหติ ภิกฺขุนิโย ตตฺเถว ฐานํ ปจฺจาสึสนฺติ ฐาตพฺพํ ฯ
สเจ อญฺโญ ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี วา ตํ ฐานํ เอติ ปสฺสนฺติยา
อาโรเจตพฺพํ ฯ โน เจ อาโรเจติ รตฺติจฺเฉโท จ วตฺตเภเท
ทุกฺกฏญฺจ ฯ สเจ อชานนฺติยา เอวํ อุปจารํ โอกฺกมิตฺวา
คจฺฉติ รตฺติจฺเฉโทว โหติ น วตฺตเภเท ทุกฺกฏํ ฯ สเจ
ภิกฺขุนิโย อุปชฺฌายาทีนํ วตฺตกรณตฺถํ ปเคว วา คนฺตุกามา
โหนฺติ รตฺติวิปฺปวาสคณโอหายนคามนฺตราปตฺติรกฺขนตฺถํ เอกํ
ภิกฺขุนึ ฐเปตฺวา คนฺตพฺพํ ฯ ตาย อรุเณ อุฏฺฐิเต ตสฺสา
สนฺติเก วตฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ ฯ เอเตนุปาเยน อขณฺฑา
ปญฺจทส รตฺติโย มานตฺตํ จริตพฺพํ ฯ อนิกฺขิตฺตวตฺตาย ปน
ปริวาสกฺขนฺธเก วุตฺตนเยเนว สมฺมา วตฺติตพฺพํ ฯ อยํ ปน
วิเสโส ฯ อาคนฺตุกสฺสอาโรเจตพฺพนฺติ เอตฺถ ยตฺตกา ปุเรภตฺตํ
วา ปจฺฉาภตฺตํ วา ตํคามํ ภิกฺขู วา ภิกฺขุนิโย วา
อาคจฺฉนฺติ สพฺเพสํ อาโรเจตพฺพํ ฯ อนาโรเจนฺติยา รตฺติจฺเฉโท
เจว วตฺตเภเท ทุกฺกฏญฺจ ฯ สเจปิ รตฺตึ โกจิ ภิกฺขุ ตํ
คามูปจารํ โอกฺกมิตฺวา คจฺฉติ รตฺติจฺเฉโท โหติเยว ฯ
อชานนปจฺจยา ปน วตฺตเภทโต มุจฺจติ ฯ กุรุนฺทีอาทีสุ ปน
อนิกฺขิตฺตวตฺตํ ภิกฺขูนํ วุตฺตนเยเนว กเถตพฺพนฺติ วุตฺตํ ฯ ตํ
ปริวาสวตฺตาทีนํ อุปจารสีมาย ปริจฺฉินฺนตฺตา ยุตฺตตรํ ทิสฺสติ ฯ
อุโปสเถ อาโรเจตพฺพํ ฯ ปวารณาย อาโรเจตพฺพํ ฯ จตุนฺนํ
ภิกฺขูนญฺจ ภิกฺขุนีนญฺจ เทวสิกํ อาโรเจตพฺพํ ฯ สเจ ภิกฺขูนํ
ตสฺมึ คาเม ภิกฺขาจาโร สมฺปชฺชติ เตหิ จตูหิ ภิกฺขูหิ
ตตฺเถว คนฺตพฺพํ ฯ โน เจ สมฺปชฺชติ อญฺญตฺร จริตฺวาปิ
ตตฺร อาคนฺตฺวา อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา คนฺตพฺพํ ฯ พหิคาเม วา
สงฺเกตฏฺฐานํ กาตพฺพํ อสุกสฺมึ นามฏฺฐาเน อมฺเห ปสฺสสีติ ฯ
ตาย สงฺเกตฏฺฐานํคนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ ฯ สงฺเกตฏฺฐาเน
อทิสฺวา วิหารํ คนฺตฺวาอาโรเจตพฺพํ ฯ วิหาเร สพฺพภิกฺขูนํ
อาโรเจตพฺพํ ฯ สเจ สพฺเพสํน สกฺกา โหติ อาโรเจตุํ พหิ-
อุปจารสีมาย ฐตฺวา ภิกฺขุนิโยเปเสตพฺพา ฯ ตาหิ อานีตานํ
จตุนฺนํ ภิกฺขูนํ อาโรเจตพฺพํ ฯ สเจ วิหาโร ทูโร โหติ สาสงฺโก
จ อุปาสเก จ อุปาสิกาโย จ คเหตฺวา คนฺตพฺพํ ฯ สเจ
ปนายํ เอกา วสติ รตฺติวิปฺปวาสํอาปชฺชติ ตสฺมา ตสฺสา
เอกา ปกตตฺตา ภิกฺขุนี สมฺมนฺนิตฺวา ทาตพฺพา เอกจฺฉนฺเน
วสนตฺถาย ฯ เอวํ อขณฺฑํ มานตฺตํ จริตฺวา วีสติคเณ ภิกฺขุสงฺเฆ
วุตฺตนเยเนว อพฺภานํ กาตพฺพํ ฯ สเจ มานตฺตํ จรมานา
อนฺตราปตฺตึ อาปชฺชติ มูลาย ปฏิกสฺสิตฺวา ตสฺสา อาปตฺติยา
มานตฺตํ ทาตพฺพนฺติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ ฯ อิทํ ปกฺขมานตฺตํ นาม ฯ

สโมธานมานตฺตํ ปน ติวิธํ โหติ โอธานสโมธานํ
อคฺฆ สโมธานํ มิสฺสกสโมธานนฺติ ฯ ตตฺถ ยเทตํ ปรโต
อุทายิตฺเถรสฺสปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสํ
ปริวสนฺตสฺส ปริวาเส จมานตฺตารหฏฺฐาเน จ อนฺตราปตฺตึ
อาปชฺชิตฺวา มูลาย ปฏิกสฺสิตสฺส เตนหิ ภิกฺขเว สงฺโฆ
อุทายิสฺส ภิกฺขุโน ติสฺสนฺนํ อาปตฺตีนํ ฉารตฺตํ มานตฺตํ
เทตูติ มานตฺตํ อนุญฺญาตํ อิทํ โอธานสโมธานํ นาม ฯ
อิทญฺหิ ปุนปฺปุนํ มูลาย ปฏิกสฺสเนน ปริวุฏฺฐทิวเส โอธุนิตฺวา
ปุริมาปตฺตีหิ สทฺธึ สโมธาย ทินฺนํ ตสฺมา โอธาน-
สโมธานนฺติ วุจฺจติ ฯ กุรุนฺทิยํ ปน สโมธานปริวาสํ วุฏฺฐสฺส
ทาตพฺพมานตฺตํ สโมธานมานตฺตนฺติ วุตฺตํ ฯ ตํปิ เตน
ปริยาเยนยุชฺชติ ฯ อคฺฆสโมธานมฺปน มิสฺสกสโมธานญฺจ
อคฺฆสโมธาน มิสฺสกสโมธานปริวาสาวสาเน ทาตพฺพมานตฺตเมว
วุจฺจติ ฯ ตํ ปริวาสกมฺมวาจานุสาเรน โยเชตฺวา ทาตพฺพํ ฯ
เอตฺตาวตา ยํ วุตฺตํ เตนหิ ภิกฺขเว สงฺโฆ อุทายิสฺส
ภิกฺขุโน เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฏฺฐิยา
เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํเทตูติอาทินา นเยน ปาลิยํ
อเนเกหิ อากาเรหิ ปริวาโส จ มานตฺตญฺจ วุตฺตํ ตสฺส
ยสฺมา อาคตาคตฏฺฐาเน เอวํ วินิจฺฉโย วุจฺจมาโน ปาลิยํ วิย
อติวิตฺถารํ อาปชฺชติ น จ สกฺกา โหติ สุเขน ปริคฺคเหตุํ
ตสฺมา ตํ สโมธาเนตฺวา อิเธว ทสฺเสสฺสามาติ ตทิทํ อตฺถโต
สมฺปาทิตํ โหติ ฯ อิทานิ ยา ตาว อยํ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย
เอกิสฺสา อาปตฺติยา วเสน ปาลิ วุตฺตา สา อุตฺตานตฺถาว ฯ
ตโต ปรํ ทฺวีหตีหจตูหปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนานํ วเสเนว ปาลิยํ
วตฺวา ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย ปริวาสโต ปฏฺฐาย อนฺตราปตฺติ
ทสฺสิตา ฯยสฺมา ปน ตํ อาปตฺตึ อาปนฺโน มูลาย-
ปฏิกสฺสนารโห นาม โหติ ตสฺมาสฺส ตตฺถ มูลาย ปฏิกสฺสนํ
อนุญฺญาตํ ฯ สเจปน นิกฺขิตฺตวตฺโต อาปชฺชติ มูลาย-
ปฏิกสฺสนารโห น โหติ ฯกสฺมา ฯ ยสฺมา น โส ปริวสนฺโต
อาปนฺโน ปกตตฺตฏฺฐาเน ฐิโต อาปนฺโน ตสฺมา ตสฺสา
อาปตฺติยา วิสุํ มานตฺตํ จริตพฺพํ ฯ สเจ ปฏิจฺฉนฺนา โหติ
ปริวาโสปิ วสิตพฺโพ ยญฺเจตํ มูลายปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ ตสฺมึ
กเต ปริวุฏฺฐทิวสา มกฺขิตาว โหนฺติ ฯ อิติ ปริวาเส
อนฺตราปตฺตึ ทสฺเสตฺวา ปุน มานตฺตารหสฺส อนฺตราปตฺตึ
ทสฺเสตฺวา มูลาย ปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ ฯ ตสฺมึ หิ กเต ปริวุฏฺฐทิวสา
มกฺขิตาว โหนฺติ ฯ ตโต ปริวุฏฺฐปริวาสสฺส ตาสํ ติสฺสนฺนํปิ
อาปตฺตีนํ สโมธานมานตฺตํ ทสฺสิตํ ฯ ตโต มานตฺตจาริกสฺส
อนฺตราปตฺตึ ทสฺเสตฺวา มูลาย ปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ ฯ ตสฺมึ ปน
ปฏิกสฺสเน กเต มานตฺตจิณฺณทิวสาปิ ปริวุฏฺฐทิวสาปิ มกฺขิตาว
โหนฺติ ฯ ตโต อพฺภานารหสฺส อนฺตราปตฺตึ ทสฺเสตฺวา มูลาย
ปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ ฯ ตสฺมึปิ กเต สพฺเพ เต ปริวาสมานตฺต-
จิณฺณทิวสา มกฺขิตาว โหนฺติ ฯ ตโต ปรํ สพฺพา อนฺตราปตฺติโย
โยเชตฺวา อพฺภานกมฺมํ ทสฺสิตํ ฯ เอวํ ปฏิจฺฉนฺนวาเร เอกาห-
ปฏิจฺฉนฺนาทิวเสน ปญฺจ อนฺตราปตฺตีนํ วเสน จตสฺโสติ นว
กมฺมวาจา ทสฺสิตา โหนฺติ ฯ ตโต ปรํ ปกฺขปฏิจฺฉนฺนาย
อาปตฺติยาอนฺโต ปริวาสโต ปฏฺฐาย ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย
อนฺตราปตฺติยา วเสน สโมธานปริวาโส จ สโมธานมานตฺตญฺจ
ทสฺสิตํ ฯ เอตฺถ จ มานตฺตจาริกมานตฺตารหกาเลปิ อาปนฺนาย
อาปตฺติยา มูลาย ปฏิกสฺสเน กเต มานตฺตจิณฺณทิวสาปิ
ปริวาสปริวุฏฺฐทิวสาปิ สพฺเพ มกฺขิตาว โหนฺติ ฯ กสฺมา ฯ
ยสฺมา ปฏิจฺฉนฺนา อนฺตราปตฺติ ฯเตเนว วุตฺตํ มูลาย
ปฏิกสฺสิตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา สโมธานปริวาสํ ทตฺวา ฉารตฺตํ
มานตฺตํ เทตูติ ฯ ตโต ปรํ สพฺพาอนฺตราปตฺติโย โยเชตฺวา
อพฺภานกมฺมํ ทสฺเสตฺวา สญฺเจตนิกายสุกฺกวิสฏฺฐิยา วตฺถุํ
นิฏฺฐาปิตํ ฯ ตโต เอกาปตฺติมูลกญฺจ อาปตฺติ วฑฺฒนกญฺจาติ เทฺว
นเย ทสฺเสตฺวา อคฺฆสโมธานปริวาโส ทสฺสิโต ฯ ตโต สญฺจิจฺจ
อนาโรจิตาปตฺติวตฺถุํ ทสฺเสตฺวา อสญฺจิจฺจ อชานนอสรณ-
เวมติกภาเวหิ อนาโรจิตาย อาปตฺติยา ปจฺฉา ลชฺชิธมฺเม วา
ชานนสรณนิพฺเพมติกภาเวสุ วา อุปฺปนฺเนสุปิ ยํ กาตพฺพํ ตํ
ทสฺเสตุํ อิธ ปน ภิกฺขเวติอาทินา นเยน ปาลิ ฐปิตา ฯ ตโต
อชานนอสรณเวมติกปฏิจฺฉนฺนานํ อปฺปฏิจฺฉนฺนภาวํ ทสฺเสตุํ
ตเถวปาลิ ฐปิตา ฯ ตโต ทฺวินฺนํ อาปตฺตีนํ เทฺวมาส-
ปฏิจฺฉนฺนานํ เอกมาสปริวาสยาจนวตฺถุํ ทสฺเสตฺวา อสญฺจิจฺจ
อชานนอสรณ เวมติกภาเวหิ อนาโรจิเต อิตรสฺมึ มาเส ปจฺฉา
ลชฺชิธมฺมาทีสุอุปฺปนฺเนสุ ยํ กาตพฺพํ ตํ ทสฺเสตุํ อชานน-
อสรณเวมติกปฏิจฺ ฉนฺนสฺส จ อปฺปฏิจฺฉนฺนภาวํ ทสฺเสตุํ ปุริม-
นเยเนว ปาลิ ฐปิตา ฯ ตโต อาปตฺติปริยนฺตํ น ชานาติ
รตฺติปริยนฺตํ น ชานาตีติอาทินา นเยน สุทฺธนฺตปริวาโส
ทสฺสิโต ฯ ตโต ปรํ ปาริวาสิกํ อาทึกตฺวา วิพฺภมิตฺวา
ปุน อุปสมฺปนฺนาติอาทีสุ ปฏิปตฺติทสฺสนตฺถํ ปาลิ ฐปิตา ฯ
ตตฺถ อนฺตรา สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชติ
ปริมาณาโย อปฺปฏิจฺฉนฺนาโยติอาทีสุ อาปตฺติปริจฺเฉทวเสน
ปริมาณาโย เจว อปฺปฏิจฺฉนฺนาโย จาติ อตฺโถ ฯ ปจฺฉิมสฺมึ
อาปตฺติกฺขนฺเธติ เอโกว โส อาปตฺติกฺขนฺโธ ฯ ปจฺฉา ฉาทิตตฺตา
ปน ปจฺฉิมสฺมึ อาปตฺติกฺขนฺเธติ วุตฺตํ ฯ ปุริมสฺมินฺติ เอตฺถาปิ
เอเสว นโย ฯ ววตฺถิตา สมฺภินฺนาติ สภาควิสภาคานเมเวตํ
ปริยายวจนํ ฯ ตโต ปรํ โย ปฏิจฺฉาเทติ ตสฺมึ ปฏิปตฺติทสฺส-
นตฺถํ เทฺว ภิกฺขูติอาทิ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ มิสฺสกนฺติ ถุลฺลจฺจยาทีหิ
มิสฺสกํ ฯ สุทฺธกนฺติ สงฺฆาทิเสสํ วินา ลหุกาปตฺติกฺขนฺธเมว ฯ
ตโต ปรํ อวิสุทฺธวิสุทฺธภาวทสฺสนตฺถํ อิธ ปน ภิกฺขเว ภิกฺขุ
สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสาติอาทิ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ พฺยญฺชนโต วา
อธิปฺปายโตวา อนุตฺตานนฺนาม กิญฺจิ นตฺถิ ฯ ตสฺมา ตญฺจ
อิโต ปุพฺเพ อวุตฺตญฺจ สพฺพํ ปาลิยานุสาเรเนว เวทิตพฺพนฺติ ฯ
สมุจฺจยกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ
_______________________

สมถกฺขนฺธกวณฺณนา
สมถกฺขนฺธเก ฯ อธมฺมวาที ปุคฺคโลติอาทีนิ ฉ มาติกา-
ปทานินิกฺขิปิตฺวา อธมฺมวาที ปุคฺคโล ธมฺมวาทึ ปุคฺคลํ
สญฺญาเปตีติอาทินา นเยน วิตฺถาโร วุตฺโต ฯ ตตฺถ สญฺญาเปตีติ
การณปฏิรูปกานิวจนานิ วตฺวา ปริโตเสตฺวา ชานาเปติ ฯ
นิชฺฌาเปตีติ ยถา โส ตํ อตฺถํ นิชฺฌาเปติ โอโลเกติ เอวํ
กโรติ ฯ เปกฺเขติ อนุเปกฺเขตีติ ยถา โส ตํ อตฺถํ เปกฺเขติ
เจว ปุนปฺปุนํ จ เปกฺเขติ เอวํ กโรติ ฯ ทสฺเสติ อนุทสฺเสตีติ
เตสญฺเญว ปริยายวจนานิ ฯ อธมฺเมน วูปสมตีติ ยสฺมา โส
อธมฺมเมว อยํ ธมฺโมติอาทินา นเยน ตํ โมเหตฺวา ทสฺเสติ
ตสฺมา อธมฺเมน วูปสมติ นาม ฯ ธมฺเมน วูปสมตีติ ยสฺมา
ธมฺมวาที ธมฺมเมว อยํ ธมฺโมติอาทินา นเยน อโมเหตฺวา
ทสฺเสติ ตสฺมา ธมฺเมน วูปสมติ นาม ฯ

ปญฺจิมานิ ภิกฺขเว ธมฺมิกานิ สติวินยสฺส ทานานีติ เอตฺถ
สุทฺธสฺส อาปตฺติกสฺส ทานํ เอกํ อนุวทิตสฺส ทานํ เอกํ
ยาจิตสฺส ทานํ เอกํ สงฺเฆน ทานํ เอกํ ธมฺเมน สมคฺเคน
ทานํ เอกนฺติ เอวํ ปญฺจ ฯ เอตานิ ปน เอเกกองฺควเสน
น ลพฺภนฺติ ฯ ตสฺมา เทสนามตฺตเมเวตํ ฯ ปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ
ปน สติวินยทานํ ธมฺมิกนฺติ อยเมตฺถ อตฺโถ ฯ ตตฺถ จ
อนุวทนฺตีติ โจเทนฺติ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ อยมฺปน สติวินโย
ขีณาสวสฺเสว ทาตพฺโพ น อญฺญสฺส อนฺตมโส อนาคามิโนปิ ฯ
โส จ โข อญฺเญน โจทิยมานสฺเสว น อโจทิยมานสฺส ฯ
ทินฺเน จ ปน ตสฺมึ โจทกสฺส กถา น รูหติ ฯ โจเทนฺโตปิ
อยํ ขีณาสโว สติวินยลทฺโธ โก ตุยฺหํ กถํ คเหสฺสตีติ
อปสาเทตพฺพตํ อาปชฺชติ ฯ

ภาสิตปริกนฺตนฺติ วาจาย ภาสิตํ กาเยเนว ปริกนฺตํ
ปรกฺกมิตฺวา กตนฺติ อตฺโถ ฯ สรตายสฺมา เอวรูปึ อาปตฺตึ
อาปชฺชิตาติ เอตถสรตุ อายสฺมา เอวรูปึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตา
อายสฺมา เอวรูปิยาอาปตฺติยาติ อยมตฺโถ ฯ อาปชฺชิตฺวาติ วา
ปาโฐ ฯ ตสฺสตฺโถ ปฐมํ อาปชฺชิตฺวา ปจฺฉา ตํ อาปตฺตึ
สรตุ อายสฺมาติ ฯ

เยภุยฺยสิกาย วูปสเมตุนฺติ เอตฺถ ยสฺสา กิริยาย
ธมฺมวาทิโน พหุตรา เอสา เยภุยฺยสิกา นาม ฯ อธมฺมิก-
สลากคาเหสุ ฯ โอรมตฺตกนฺติ ปริตฺตํ อปฺปมตฺตกํ ภณฺฑน-
มตฺตเมว ฯ น จ คติคตนฺติ เทฺว ตโย อาวาเส น
คตํ ตตฺถ ตตฺเถว วา ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ อวินิจฺฉิตํ ฯ น จ
สริตสาริตนฺติ ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ เตหิ ภิกฺขูหิ สยํ สริตํ วา อญฺเญหิ
สาริตํ วา น โหติ ฯ ชานาตีติ สลากํ คาเหนฺโต ชานาติ
อธมฺมวาทิโน พหุตราติ ฯ อปฺเปวนามาติ อิมินา นีหาเรน
สลากาย คาหิยมานาย อปฺเปวนาม อธมฺมวาทิโน พหุตรา
อสฺสูติ อยมสฺส อชฺฌาสโย โหติ ฯ อปเรสุปิ ทฺวีสุ ปเทสุ
เอเสว นโย ฯ อธมฺเมน คณฺหนฺตีติ อธมฺมวาทิโน เอวํ มยํ
พหุตรา ภวิสฺสามาติ เทฺว เทฺว สลากาโย คณฺหนฺติ ฯ
วคฺคาคณฺหนฺตีติ เทฺว ธมฺมวาทิโน เอกํ ธมฺมวาทิ-
สลากํ คณฺหนฺติ เอวํ ธมฺมวาทิโน น พหุตรา ภวิสฺสนฺตีติ
มญฺญมานา ฯ น จ ยถาทิฏฺฐิยา คณฺหนฺตีติ ธมฺมวาทิโน
หุตฺวา พลวปกฺขํ ภวิสฺสามาติ อธมฺมวาทิสลากํ คณฺหนฺติ ฯ
ธมฺมิกสลากคาเหสุ อยเมวตฺโถ ปริวตฺเตตฺวา เวทิตพฺโพ ฯ เอวํ
สลากํ คเหตฺวา สเจ พหุตรา ธมฺมวาทิโน โหนฺติ ยถา
เต วทนฺติ เอวํ ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพํ เอวํ เยภุยฺยสิกาย
วูปสนฺตํ โหติ ฯ อยเมตฺถสงฺเขโป ฯ วิตฺถาโร ปน ปรโตปิ
อาคมิสฺสติ ฯ

อสุจีติ อสุจีหิ กายวจีกมฺเมหิ สมนฺนาคโต ฯ อลชฺชีติ
สญฺจิจฺจ อาปชฺชนาทินา อลชฺชิลกฺขเณน สมนฺนาคโต ฯ
สานุวาโทติสอุปวาโท ฯ อิติ อิเมสญฺจ ติณฺณํ องฺคานํ วเสน
ตีณิ กรณานิ สงฺเฆน กรณํ ธมฺเมน สมคฺเคน กรณนฺติ
อิมานิ จ เทฺวติ ปญฺจ ตสฺส ปาปิยสิกากมฺมสฺส กรณานิ
นาม โหนฺติ ฯ เสสเมตฺถ ตชฺชนียาทีสุ วุตฺตนยเมว ฯ อยมฺปเนตฺถ
วจนตฺโถ ฯ อิทญฺหิโย ปาปุสฺสนฺนตาย ปาปิโย ปุคฺคโล
ตสฺส กตฺตพฺพโต ตสฺส ปาปิยสิกากมฺมนฺติ วุจฺจติ ฯ

กกฺขฬตาย วาฬตายาติ กกฺขฬภาวาย เจว วาฬภาวาย
จ ฯ เภทายาติ สงฺฆเภทาย ฯ สพฺเพเหว เอกชฺฌนฺติ กสฺสจิ
ฉนฺทํ อนาหริตฺวา คิลาเนปิ ตตฺเถว อาเนตฺวา เอกโต
สนฺนิปติตพฺพํ ฯติณวตฺถารเกน วูปสเมยฺยาติ เอตฺถ อิทํ กมฺมํ
ติณวตฺถารกสทิสตฺตา ติณวตฺถารโกติ วุตฺตํ ฯ ยถา หิ คูถํ
วา มุตฺตํ วา ฆฏิยมานํ ทุคฺคนฺธตาย พาธติ ติเณหิ
อวตฺถริตฺวา สุปฏิจฺฉาทิตสฺส ปนสฺส โส คนฺโธ น พาธติ
เอวเมว ยํ อธิกรณํ มูลานุมูลํ คนฺตฺวา วูปสมิยมานํ
กกฺขฬตาย วาฬตาย เภทาย สํวตฺตติ ตํ อิมินา กมฺเมน
วูปสนฺตํ คูถํ วิย ติณวตฺถารเกน ปฏิจฺฉนฺนํ สุวูปสนฺตํ
โหตีติ อิทํ กมฺมํ ติณวตฺถารกสทิสตฺตา ติณวตฺถารโกติ
วุตฺตํ ฯ ถุลฺลวชฺชนฺติ ปาราชิกญฺเจว สงฺฆาทิเสสํ จ ฯ คิหิ-
ปฏิสํยุตฺตนฺติ คิหีนํ หีเนน ขุํสนวมฺภนธมฺมิกปฏิสฺสเวสุ อาปนฺนํ
อาปตฺตึ ฐเปตฺวา ฯ เอวญฺจ ปน ภิกฺขเว เต ภิกฺขู ตาหิ
อาปตฺตีหิ วุฏฺฐิตา โหนฺตีติ เอวํ ติณวตฺถารกกมฺมวาจาย กตาย
กมฺมวาจาปริโยสาเน ยตฺตกา ตตฺถ สนฺนิปติตา อนฺตมโส
สุตฺตาปิ สมาปนฺนาปิ อญฺญาวิหิตาปิ สพฺเพ เต ภิกฺขู ยาว
อุปสมฺปทมณฺฑลโต ปฏฺฐาย ถุลฺลวชฺชญฺจ คิหิปฏิสํยุตฺตํ จ
ฐเปตฺวา อวเสสา อาปตฺติโย อาปนฺนา สพฺพาหิ ตาหิ อาปตฺตีหิ
วุฏฺฐิตา โหนฺติ ฯ ทิฏฺฐาวิกมฺนนฺติ เย ปน น เมตํ ขมตีติ
อญฺญมญฺญํ ทิฏฺฐาวิกมฺมํ กโรนฺติ เตหิ วา สทฺธึ อาปตฺตึ
อาปชฺชิตฺวาปิ ตตฺถ อนาคตา อาคนฺตฺวา วาฉนฺทํ ทตฺวา
ปริเวณาทีสุ นิสินฺนา เต ตาหิ อาปตฺตีหิ น วุฏฺฐิตา
โหนฺติ ฯ เตน วุตฺตํ ฐเปตฺวา ทิฏฺฐาวิกมฺมํ ฐเปตฺวา เย น
ตตฺถ โหนฺตีติ ฯ

ภิกฺขุนีนํ อนูปขชฺชาติ ภิกฺขุนีนํ อนฺโต ปวิสิตฺวา ฯ
วิวาทาธิกรณาทีนํ วจนตฺโถ ทุฏฺฐโทสสํวณฺณนายํ วุตฺโตเยว ฯ
วิปจฺจตาย โวหาโรติ จิตฺตทุกฺขตฺถํ โวหาโร ฯ ผรุสวจนนฺติ
อตฺโถ ฯ โย ตตฺถ อนุวาโทติ โย เตสุ อนุวทนฺเตสุ อุปวาโท ฯ
อนุวทนาติ อาการทสฺสนเมตํ ฯ อุปวทนาติ อตฺโถ ฯ อนุลฺลปนา
อนุภณนาติ อุภยํ อนุวทนาย เววจนมตฺตเมว ฯ อนุสมฺป-
วงฺกตาติ ปุนปฺปุนํ กายจิตฺตวาจาหิ ตตฺเถว สมฺปวงฺกตา
อนุวงฺกตภาโวติ อตฺโถ ฯ อพฺภุสฺสหนตาติ กสฺมา เอวํ น
อุปวทิสฺสามิเยวาติ อุสฺสาหํ กตฺวา อนุวทนา ฯ อนุพลปฺปทานนฺติ
ปุริมวจนสฺส การณํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉิมวจเนน พลปฺปทานํ ฯ

กิจฺจยตา กรณียตาติ เอตฺถ กิจฺจเมว กิจฺจยํ กิจฺจยสฺส
ภาโว กิจฺจยตา ฯ กรณียสฺส ภาโว กรณียตา ฯ อุภยเมตํ
สงฺฆกมฺมสฺเสว อธิวจนํ ฯ อปโลกนกมฺมนฺติอาทิ ปน ตสฺเสว
ปเภททสฺสนตฺถํ ฯ ตตฺถ อปโลกนกมฺมํ นาม สีมฏฺฐกสงฺฆํ
โสเธตฺวา ฉนฺทารหานํ ฉนฺทํ อาหริตฺวา สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส
อนุมติยา ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ ญตฺติกมฺมํ นาม
วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา
กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ ญตฺติทุติยกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส
สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา เอกาย จ อนุสาวนายาติ
เอวํ ญตฺติทุติยาย อนุสาวนาย กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ
นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา
ตีหิ จ อนุสาวนาหีติ เอวํ ญตฺติจตุตฺถาหิ ตีหิ อนุสาวนาหิ
กตฺตพฺพกมฺมํ ฯ